گۆڤارا مەتین گۆڤارەکا ڕەوشەنبیری یا گشتی-هەیڤانەیە
پەروەردەکرنا نەفسێ ل دەڤ عارفان و ئەهلێ حەقیقەتێ گرنگترین تشتە، چونکی ئەگەر مرۆڤی شیا ئەوێ پەروەردە بکەت دێ بەختەوەری و ئارامییا هەردو ژیانا بدەستڤەئینیت. مخابن هەمی کەس نەشێن کۆنترۆلێ ل سەر ڤێ نەفسێ بکەن. هەر وەکی گەلەک جاران ئەهلێ تەسەووفێ دبێژن: “ نەفسێ دوو حالێن گرنگ یێن هەین: یان تو دێ کۆنترۆلێ ل سەر کەی یان ئەو دێ کۆنترۆلێ ل سەر تە کەت”(١) ئەڤجا وەی بۆ حالێ وی یێ کو نەفسا وی کونترۆل ل سەر کری و بوویە خودانێ وی.
پێشگۆتن:
هەروەکی خودایێ مەزن د سوورەت یووسف ئایەتا (٥٣)ـدا دبێژیت: «هندیکە نەفسە فەرمانێ ب خڕابییێ دکەت». لەوڕا یا گرنگ ئەوە هندی ژ مرۆڤی بهێت گۆهدارییا هەوایێ نەفسا خوە نەکەت.
ئەگەر ئەم بەرێخوەدانێ ل ئەدەبیاتا کوردی بکەین ئەم دێ بینین کو پتریا هەلبەستڤانێن مە گەلەک گرنگی داینە پەروەدەکرنا نەفسێ، تا وی ڕادەی گەلەک جاران ب ئاشکەرای ڕەخنە ل نەفسا خوە گرتینە و کێماسییێن وێ گۆتینە. ل ڤێرێ گۆتارا مە ژی دەربارەی ئێک ژ ڤان هەلبەستڤانێن کوردە یێ کو هەلبەستەک لدۆر کێماسییێن نەفسا خوە نڤیسی. د ئەڤێ هەلبەستا خوەدا نەفسا خوە ئینایە بەرانبەری خوە و ڕەخنەیان لێ دگریت و کێماسییێن ئەوێ ل ڕوویێ وێ ددەت. خودانێ ڤێ هەلبەستێ زانایێ مەزن شێخ ئەحمەد حلمی یێ دێرشەوییە. د ناڤبەرا چەرخێ (بیستێ و بیستو ئێک)ێدا ژیایە. ئەم دێ د ڤێ گۆتارێدا هەوڵدەیەن بەحس ل (ژیان و خواندن وتەریقەت و بەرهەم) هەروەسا هەلبەستەکا وی یا ب ناڤێ (لێ دانا عەبێ نەفسێ ل ڕوویێ نەفسێ) کەین.
شێخ ئەحمەد حلمی یێ دێرشەوی:
شێخ ئەحمەد کورێ شێخ عەبدوللاهییە ل (١٤ زولحیجێ ساڵا ١٣٤٠ مشەختی بەرانبەر ١٤ نیسانا ١٩٢٢) ل باژێڕێ جزیرا بۆتان هاتییە سەر دونیایێ. دایکا وی کچا حەجی ئیبراهیمێ سەفارە ب ناڤێ خاتین سەدیقە. شێخ ئەحمەد د ناڤا ماڵباتەکا خودان زانین و زانستدا مەزن بوویە. هەر د زارۆکییا خوەدا د ناڤا مەلا و شێخاندا ژیایە. شێخ ئەحمەد د سەردەمەکێ گەلەک هەستیاردا هاتییە سەر دونیایێ، کو دەستپێکا کۆمارا نۆی یا تورکیابوو، ل وی دەمی خواندانا مەدرەسەیێن ئایینی ب ئێکجاری هاتبوونە قەدەغەکرن. ل ساڵا (١٩٢٥)ێ گەلەک ژ زانا و مەلایێن کورد یان هاتنە نەفیکرن یان ژی هاتنە دەستەسەرکرن، هەر ژبەر ڤێ چەندێ ماڵباتا شێخ ئەحمەدی ل ساڵا (١٩٢٦)ێ مشەختبوون و چوونە باژێڕێ مویسلێ. لێبەلێ ژبەرکو بێگۆنەهـ بوون ل ساڵا (١٩٢٨)ێ فەرمان ب وان هاتە دان دووبارە بزڤڕنە جزیرێ.
ل ساڵا (١٩٣٣) ماڵباتا شێخ ئەحمەدی چوونە گوندێ (قەزاڕەجەب) یا گرێدای دێرکا ڕۆژئاڤایێ کوردستانێ، بەلێپا ل وی دەمی ڕۆژئاڤایێ کوردستانێ و سووریا لبن دەستێ حکومەتا فەرەنسا بوون، ئەڤجا ژبەرکو ماڵباتا شێخ ئەحمەدی ماڵباتا مەلا و شێخان بوون خەلکێ گەلەک قەستا وان دکر، لەوڕا هەر ژبەر ڤێ چەندێ حکومەتا فەرەنسا برنە (مستەفەواییێ) ل باژێڕێ دێرکێ.
ل (١٠ گولانا ١٩٤٠) پشتی تێکچوونا بارێ ئەمنی و شەڕێ جیهانی یێ (دووێ) ئیگلیز هاتنە دەڤەرێ و ژ لایێ وانڤە فەرمانا سێدارەدانێ بۆ بابێ شێخ ئەحمەدی شێخ عەبدوللاهی دەرکەفت. ژبەر ڤێ چەندێ ماڵباتا وی ب زویترین دەم ژ ڕۆژئاڤایێ کوردستانێ دەرکەفتن، بەلێپا ژبەرکو بێ دەستویرییا دەولەوتێ دەرکەفتبوون بۆ ماوەیێ (٤٨) ڕۆژان ل سەر سنۆرێ ڕۆژئاڤا و باکۆر مان.
پشتی خەلا و هشکەساڵی ل تورکیا و سووریا ڕابووی بابێ شێخ ئەحمەدی وی ڤڕێدکەتە ڕۆژئاڤایێ کوردستانێ دا کو گەنمێ وان بینیت. لێبەلێ ژبەرکو ل وی دەمی سووریا ببوو وەڵاتەکێ سەربەخوە شێخ بۆ ماوەیێ (٧) ساڵا ل وێرێ ل گوندێ (مەرجایا) دمینیت، پاشی دهێتە باکۆرێ کوردستانێ ل گوندێ (هوسەرێ) ئاکنجیدبیت.
هەروەسا د ناڤبەرا ساڵێن (١٩٧١ – ١٩٧٢)ـێدا دچیتە باژێڕێ (ئوسمانییێ) و پاشی د چیتە دیلۆکێ (ئانکو عنتابێ) ل وێرێ بنەجهـ دبیت. شێخ ئەحمەد حلمی یێ دێرشەوی ل (٢٥) ئەیلولا ساڵا (٢٠١٦) ل دیلۆکێ (عنتاب)ێ چوویە بەر دلوڤانییا خودێ. ل باژێڕێ جزیری ل گۆرستانا قۆبەیا شێخ موحەمەد نووری هاتییە ڤەشارتن.
خواندنا شێخ ئەحمەد حلمی یێ دێرشەوی:
ل دەمێ ئەم ژیانا زانایێن کورد دخوینین ئەم د بینین کو ژ بۆ ب دەستڤەئینا زانینێ ئەوان قەستا گەلەک جهان یێ کری، سەرەڕای وێ چەندێ کو گەلەک جاران ژ نەچاری ئەو یێن مشەختبووین بەلێپا ب چ ڕەنگان ئەڤە بۆ وان نەبوویە ئاستەنگ و وان دەست ژ خواندنێ بەرنەدایە، هەر جهەکێ چووینێ هەوڵداینە بچنە دەڤ زانایەکێ وێ دەڤەرێ و بەردەوامییێ ب خواندانا خوە بدەن هەتا کو ب دویماهی بینن.
شێخ ئەحمەد حلمیی ژی ئێک ژ وان زانایانە یێ کو چەندین جاران ژبەر ئەگەرێن جیاواز مشەختبوویە و دەربەدەربوویە، بەلێپا ب چ ڕەنگان دەست ژ خواندنا خوە بەرنەدایە. ل هەمی جهێن لێ ئاکنجیبووی (ل باکۆر و ڕۆژئاڤایێ کوردستانێ) بەردەوام دەرس وەرگرتینە. وەکی پترییا زانایێن کورد سەیدایێ وی یێ ئێکێ بابێ وی شێخ عەبدوللاهــ بوویە. هەروەسا لدەڤ مەلا عەبدولوەهاب کوڕێ مەلا ئەحمەد موفتییێ جزیری خواندییە، پشتی کو ماڵباتا وان مەخشتبووینە ڕۆژئاڤا ژی شێخی ل (قەزاڕەجەب) ل دێرکێ هەر لدەڤ مەلا عەبدولوەهابی بەردەوامی ب خواندنا خوە دایە. ژبلی خواندنا مەدرەسەیێ ل قوتابخانەیێن دی ژی خواندییە دەما ل گوندێ (مستەفەوایی)بوون.
هەروەسا ل باژێڕێ عامۆدێ لدەڤ مەلا عەبدولەتیف خواندییە. پشتی کو ماڵباتا وی زڤڕینە باکۆرێ کوردستانێ قەستا گوندێ (سەردەحلێ) کرییە و لدەڤ شێخ موحەممەد سەعید یێ بەرنیاس ب شێخ سەیدا و پاشی لدەڤ مەلا ئیبراهیمێ سۆوەیک و مەلا ئیبراهیمێ قەرسی خواندییە. شێخ ئەحمەد حلمی ل تەکیا بابێ خوە شێخ عەبدوللاهی دەستوورییا خوە وەرگرتییە.(٢)
شێخ ئەحمەد حلمی و تەریقەت:
ئەو ژی وەکی گەلەک ژ زانایێن مە کوردان ئێک بوو ژ مەنسووبێن تەریقەتا خالدی یا نەقشەبەندی. شێخ ئەحمەد حلمی شارەزاییەکا باش د زانستێ تەوسووفێدا هەبوو، لەوا ل دەمێ ئەم دیوانا وی دخوینن ئەم ڤێ چەندێ ب زەڵالی دبینین. هەتا ل سەر زنجیرەیا نەقشەبەندی هەلبەستەک ب ناڤونیشانێن «سیلسیلا نەقشەبەندی خوەزی ب وی یێ خوەندی دەرمانێ ئێش و دەردی» ڤەهاندییە. چەند دێرەکێن وێ وەکو نموونە:
گەلی یار و هەڤالێ نەقشەبەندی
بخۆینن فاتیحە و ئیخلاس بڕندی
بدن شرین طەریقەت چاخێ سۆحبەت
ب عشق و دل بخوازن لۆطف و ڕەحمەت
زەلامن سیلسیل تەڤدە ب خوینن
موحەمەد موصطەفا بەری ب بینن(٣)
هێشتا ژییێ وی ئێک ساڵی بوو باپیرێ وی شێخ موحەمەد نووری دەستوورییا تەریقەتێ دابوویێ. هەروەسا دەمێ دەرسێن مەدرەسێ و تەسەووفێ خلاسکرین بابێ وی شێخ عەبدوللاهی ژی دەستوورییا تەریقەتێ دابوویێ.
بەلێ پشتی ئەدارکرنا فەڕیزەیا حەجێ ل (٨) حوزەیرانا ساڵا (١٩٦٣)ێ دهێتە ڕۆژئاڤایێ کوردستانێ و دچیـتە باژێڕێ قامشلو، ل وێرێ شێخ ئیبراهیم حەققی ژی دەستووریا تەریقەتێ ددەتێ. پاشی دچیـتە دەڤ شێخ موحەممەد شەفیق کورێ شێخ خالدێ زێباری ل دەڤ وی ژی دەستوورییا تەریقەتا ڕوفاعی وەردگرت.(٤)
بەرهەمێن شێخ ئەحمەد حلمی:
شێخ ئەحمەد حلمی سێ بەرهەم هەنە. وەکی گەلەک ژ زانایێن مە کوردان بەرهەمێن خوە ب هەردوو زمانێن کوردی و عەرەبی نڤیسینە. دوو ژ وان ب کوردی و ئێک ژی ب عەرەبی نە ب ڤی شێوەی:
١.زەهر و زمانێ کۆرمانجی: فەرهەنگەکا زمانێ کوردییە. ڕامانا پەیڤێن کۆرمانجی ب کۆرمانجی دیاردکەت.
٢. دیوانا خزینا وەعظان: دیوانەکا هەلبەستانە (٢٢) هەلبەستێن کوردی و (٣) هەلبەستێن عەرەبی بخوەڤە دگریت. ئانکو ژ (٢٥) هەلبەستان پێکدهێت. شێخ ئەحمەد د ڤان هەلبەستێن خوەدا ناسناڤێ (حلمی) بکارئینایە. ژ بابەتێن وەکی (عەشقا خودێ، حەژێکرنا پێغەمبەری (سڵاڤ ل سەر بن) و چەندین بابەتێن تەسەووفی) پێکدهێت. هەژی گوتنێیە ل دۆر ڤێ دیوانا وی نامەیەکا ماستەرێ هاتییە نڤیسین، ژ لایێ (ئیبراهیم ئاتماجا) ل زانینگەها (ئارتوکلو) ل مێردینێ، ب ناڤونیشانێن (خزینا وەعظان: دیوانچەیا حلمی (شێخ ئەحمەد حلمیێ دێرشەوی) مەتن و لێکۆلین).
٣. دفتری لا یفتري:هەروەکی ژ ناڤێ وێ دیار (تێنڤیسا کو درەوا ژ کیسێ تە ناکەت) کۆمەکا شیرەتایە ب زمانێ عەرەبی هاتییە نڤیسین.(٥)
هەلبەستا (لێدانا عەبێ نەفسێ ل ڕوویێ نەفسێ) یا ئەحمەد حلمی یێ دێرشەوی:
ژبەری ئەم بەحس ل ڤێ هەلبەستێ بکەین هەژیە بێژین: ئەڤ هەلبەستە مە ژ نامەیا ماستەرێ یا ب ناڤێ (خەزینا وەعظان:دیوانچەیا حلمی(شێخ ئەحمەد حلمی یێ دێرشەوی) مەتن و لێکۆلین) کو ژ لایێ (ئیبراهیم ئاتماجا) هاتییە ئامادەکرن وەرگرتییە، کو هەر ل دویماهیکا ڤێ نامەیا ماستەرێدا دەستنڤیسا شێخ ئەحمەد حلمی بخوە ژی هاتییە دانان.
ئەڤ هەلبەستە ل مەها زی لقیعدە ساڵا (١٣٩٠) مشەختی(٦) ل سەر بەحرا هەزەج ب وەزانا (مەفعلون، مەفاعیلون، فەعولون) هاتییە نڤیسین(٧). ژ (٢٩) دێران پێکدهێت.
د ڤێ هەلبەستێدا شێخ ئەحمەد لێپڕسینێ دگەل نەفسا خوە دکەت. هندیکە لێپڕسینا دگەل نەفسێیە لدەڤ ئەهلێ تەسووفێ ئێک ژ بنسترێن سەرەکییە. و کەسێ کو مورید بیت دڤێت هەردەم لێپڕسینێ دگەل نەفسا خوە بکەت. هەلبەت ئەڤ بنسترە ژ ڤێ ئایەتا پیرۆز یا سوورەتا (الحشر) وەرگرتینە کو خودایێ مەزن فەرمانێ دکەت و د بێژیت: (يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ وَلْتَنظُرْ نَفْسٌۭ مَّا قَدَّمَتْ لِغَدٍۢ ۖ وَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ خَبِيرٌۢ بِمَا تَعْمَلُونَ). هەروەسا دەربارەی ڤێ چەندێ عومەڕێ کورێ خەتابی (خودێ ژێ ڕازی بیت) د گۆتنەکا خوەدا دبێژیت: «لێپڕسینێ دگەل نەفسا خوە بکەن ژبەری کو لێپڕسین دگەل هەوە بێهتەکرن). لەوڕا ئەهلێ تەسەووفێ گرنگییەکا ئێکجار زۆر داینە ڤێ چەندێ.
شێخ ئەحمەد حلمی ژی ب ڤی ئاوای نەفسا خوە دئینیتە بەرانبەر خوە لێپڕسینێ دگەل دکەت. و هندی کێم و کاسییەکا هەی ل ڕوویێ وێ ددەت و د بێژیتێ ئەێ نەفس بۆچی هەر تشتەکێ خەلەت و گۆنەھـ و بێ فایدەیە لبەر تە خوەش و شرینە.
هەر د دێرا ئێکێدا د بێژیت: ئەی نەفسا من یا دوو دل و بێخێر و پیس! بەسە خوە ژ خودایێ مەزن دویرنەکە وی ژ خوە تۆڕەنەکە.. ل دەمێ دبێژیت:
ئەی نەفسا خەبیس و پیس و مەردوود
کا بەس خوە بکە ب غیظا مەعبوود(٨)
هەروەسا د دێرێن دویڤدا د بێژیتە نەفسا خوە: ئەرێ بۆچی تو بێ ئەمرییا خودێ دکەی و وەسا گۆنەهان دکەی هەروەکی تو تو یا خێرێ دکەی. ئەرێ بۆچی کەربێن تە ژ خێرێ ڤەدبیت و تو حەز ژ خێران ناکەی، ئەڤ دونیایە بۆ تە وەکی باغچەیە کێ بەحەشتێ لێهاتییە، لێ نە وەسایە وەکو تو هزردکەی.. ل دەمێ دبێژیت:
ذەوق و فەرحات بێ حسابە
عصیان ب تە هەر وەکی ثەوابە
بوچی ژ ثەواب دکی تو نەفرەت
دونیا ب تە بوویە باغێ جننەت(٩)
شێخ ئەحمەد حلمی د ێرا دویڤدا د بێژیتە نەفسا خوە نێ تو یێ بوویە ڕێبەر بوو مە کو ئەم بچنە ڕێکا بەرزەبوونێ و هەر توی داخوازا خیانەت و خوەمەزنکرن ژ مە دکەی. دەمێ د بێژیت:
زیرا توی ڕێبەرا ضەلالەت
طەلبا تەیە کبرییا و خیانەت (١٠)
هەروەسا شێخ ئەحمەد حلمی د بێژیتە نەفسا خوە: تو هندەک جار وەکی شەرکەرەکێ مەیدانی و وەکی میرەکێ خودان دەستهەلات نیشاندکەی. لێ هندەکا جارا وەکی مرۆڤەکێ کێم و بێها و گیانەوەرکێ بێ دەستهەلات و حیلەبازی کو ئەو ژ ڕێڤی و سەی نە دەمێ د بێژیت:
گەھـ جەنگنەیی و گەهـ تو میری
گەهــ ڕوڤییێ گەهـ صەکە حەقیری(١١)
ل جهەکێ دی د ڤێ هەلبەستێدا دبێژیت: ئەی نەفسا من تو یا پیربووی بەلێپا تو وەسا هزر دکەی هێشتا تو وەکی کچەکا گەنج و جوانی، ژبەر ڤێ چەندێ ژی تو یا کەفتییە داڤێن شەیتانی و بییە هەڤال دگەلدا. جاران وەکی زارۆکان تو دگری و جاران دکەی گازی، جاران ژی تو دزانی تو یا پیربووی بەلێپا هەر تو خوە وەکی پیرەکا جوان و نازک دبینی.. ل دەمێ دبێژیت:
عەججوزی ل جەم خوە کەچ کەچینی
شەیطان پەرست وی دحەبینی
زارۆکی ت دگری گەهـ دکی گازی
گەهـ پیرەکی خەوش ب مەکر و نازی(١٢)
هەروەسا ل جهەکێ دی د بێژیتە نەفسا خوە: هێشتا ئەز نزانم چ لدەڤ تە هەیە ل دەمێ تە دڤێت مە بسەردا ببەی هێزەکا وەکی سێربەندا تە یا هەی یان ژی وەکی هێزای مەیێ و ماددەێن بێهوشکەر. چونکی هەر دەمێ تە بڤێت گۆنەهان ب مە بدەیە کرن، تو هەمی وان فەرمانێن کو خودایێ مەزن د قورئانا پیرۆزدا ل مەکرین ژبیرا مە دبی.. ل دەمێ دبێژیت:
سێحرا عەرەقا موخەددەراتە
هێژا ئەنزا چییە ل باتە؟
گاڤا تە بڤێ ژ مە چێبێ عصیان
ژ بیرا مە دبی وەعیدێ قورئان(١٣)
هەروەسا د ڤێ هەلبەستا خوەدا ئاماژەیێ ب ئێک ژ پلەیێن نەفسێ دکەت ئەو ژی (نەفسا ئەممارەیە). ئەڤە ئەو نەفسە یا کو بەردەوام بەرێ خودانێ خوە ددەتە خڕابی و نەباشییێ. تا وی ڕادەی هندە دبێژنە ڤێ نەفسا ئەممارە (نەفسا شەیتانی). بتنێ مرۆڤ ب تڕسا ژ خودێ و باوەرییەکا تەمام دشێت کۆنترۆلێ ل سەر ڤی جۆرێ نەفسێ بکەت. ئەو کەسێ نەفسا وی ئەممارە ببیت هەمی تشت بۆ خوە دڤێت و حەز دکەت هەمی کەس د خزمەتا ویدا بن. لەوا ل ڤێرێ شێخ ئەحمەد دبێژیتە نەفسا خوە: ئەی نەفسا من یا ئەممارە و لومەکار هەمی دەما تو گازندەیان دکەی، لێ ئەز قەدرێ ناگرم و چەند تف کەمە وی دێمێ تە، مخابن تو ب چ ڕەنگان شەرم ناکەی.. ل دەمێ دبێژیت:
ئەمماری گەر دکت لەومە
پۆطپۆطا تە وەک دلۆپا سەر مە
سەد تف کو بکم ل ڕووچکێ تە
شەرم ناکی نزانی ئەڤ فهێتە(١٤)
ل جهەکێ دی دبێژیتە خوە: حلمی ئەرێ تو ڤێ بۆ کێ دبێژی؟ ما تو نزانی ئەڤ نەفسا تە پیس و قەلسە، چ جاران ئەو ڕاست نابیت چنکو ئەو ژ تۆخمەکێ بێعەقل و فەهمە.. ل دەمێ دبێژیت:
حلمی ت ژ کی ڕە ها دبێژی
عەقلێ تە هەیە ت نها نەگێژی
ئەڤ نەفسا لەئیم و پیس و مەکروھ
ڕاست نابە چکو ژ قسمێ مەعتوهـ(١٥)
هەروەسا دبێژیت: ئەگەر مە بڤێت ئەم چارەسەرییێ بدەنە نەفسا خوە دڤێت ئەم وێ د هەر حەفت پلەیێن نەفسێڕا دەربازبکەین و ڤەگۆهێزین.. ل دەمێ دبێژیت:
لاکین بدە وی دەوا و پارێز
وێ ل حەفت مەرحلێ خوە وا ڕا ب گوهێز (١٦)
ل دویماهییا ڤێ هەلبەستا خوە شێخ ئەحمەد داخوزێ ژ خودایێ مەزن دکەت کو؛ وی و هەمی کەسوکار و دیڤچوویێن وی، ژهەژی هندێ ب بنینت کو ئەو ب بنە خۆلام و خزمەتکارێن وی و پێغەمبەرێ وی (سڵاڤ ل سەر بن). ب ڤی ئاوای بەلکو ل ڕۆژا دویماهییێ پێغەمبەرێ وی موحەممەد (سڵاڤ ل سەر بن) بۆ وان مەهدەرێ بکەت و نەهلێتە ئەو بچنە د ناڤا ئاگرێ جەهەنەمێدا ژبەر خڕابییا ڤێ نەفسێ. هەروەسا ئاخفتنا خوە ئاراستەی خواندەڤانێ ڤێ هەلبەستێ دکەت و دبێژیت: هوین بۆ خاترا پێغەمبەری بکەن (سڵاڤ ل سەر بن) کو هوین (فاتیحەیەکێ) ل سەر من و ئەهلێ من و ئەهلێ تەریقەتا نەقشەبندی بخوینن.. ل دەمێ دبێژیت:
حلمی و مرۆڤ تابعێن وی
هەمیان بکە خادمێ خوە وی
بەلکی لمە بکە شەفاعەت
وی زەلزەلەیا ڕووا قیامەت
ئەلفاتیحە خاترێ موحەممەد
هەم ئال و صەحاب و نەقشییێن بەند(١٧)
هەلبەستا (لێ دانا عەبێ نەفسێ ل ڕوویێ نەفسێ)
ئەی نەفسا خەبیس و پیس و مەردوود
کا بەس خوە بکە ب غیظا مەعبوود
ذەوق و فەرحات بێ حسابە
عصیان ب تە هەر وەکی ثەوابە
بوچی ژ ثەواب دکی تو نەفرەت
دونیا ب تە بوویە باغێ جننەت
زیرا توی ڕێبەرا ضەلالەت
طەلبا تەیە کبرییا و خیانەت
گەھـ جەنگنەیی و گەهـ تو میری
گەهـ ڕوڤییێ گەهــ صەکە حەقیری
طرسا تە هەبی تە بێ سەماغی
بایی تە وەرێ ب ظولم و باغی
عەججوزی ل جەم خوە کەچ کەچینی
شەیطان پەرست وی دحەبینی
زارۆکی ت دگری گەهــ دکی گازی
گەهـ پیرەکی خەوش ب مەکر و نازی
سێحرا عەرەقا موخەددەراتە
هێژا ئەنزا چییە ل باتە؟
گاڤا تە بڤێ ژ مە چێبێ عصیان
ژ بیرا مە دبی وەعیدێ قورئان
هێژا د زکێ دیا خوە فەرخک
ماکێ دوکوژێ ژ پاشیڤە توپشک
چەندی ب خوداع و حیلەبازی
تەک یەک حوکما ژ تە نینە ڕازی
عەقلێ تە و عەقلێ کورموکا قەز
تینن مرنێ ژ وەر ب لەز و بەز
قەزکێ قەزا خوە ژ بۆ خوە بەرزەخ
چێکر تە و وسا ژ بۆ خوە دۆزەخ
ئەمماری گەر دکت لەومە
پۆطپۆطا تە وەک دلۆپا سەر مە
سەد تف کو بکم ل ڕووچکێ تە
شەرم ناکی نزانی ئەڤ فهێتە
لەو بەق صیفەتی شەطێ جزیرێ
شل ناکە ڕوو وێ تە کەڤنە پیرێ
حلمی ت ژ کی ڕە ها دبێژی
عەقلێ تە هەیە ت نها نەگێژی
ئەڤ نەفسا لەئیم و پیس و مەکروھــ
ڕاست نابە چکو ژ قسمێ مەعتوهــ
سەر حەلقەیا هەر خودان ناسا
جەللابا خوباثاتا و ناسا
لاکین بدە وی دەوا و پارێز
وێ ل حەفت مەرحلێ خوە وا ڕا ب گوهێز
هنگێ ب کوتی برنجێ بێهترە
ڕەنگ و خوارنا خوە چێو و چێترە
سوبحانەک یا ئیلاهێ ئەکبەر
غالب بکە مە بدە مە کەمشەر
باری تە هلینت ئەڤ مەطییە
ڕاضی ب بتن وسا مەرضییە
مەقروون بن صەلات ب عوود و عەمبەر
تەبریک و سەلام گولێن سپی و زەر
ڕەششاشە صیفەت ژ دەڤ و دلا دەر
تەڤ عش و هەرن وێ ڕەوضا ئەزهەر
حلمی و مرۆڤ تابعێن وی
هەمیان بکە خادمێ خوە وی
بەلکی لمە بکە شەفاعەت
وی زەلزەلەیا ڕووا قیامەت
ئەلفاتیحە خاترێ موحەممەد
هەم ئال و صەحاب و نەقشییێن بەند(١٨)
پەراوێز:
1.Ildirar, Mehmet 2018, Tasavvuf ve Nefis Terbiyesi, Semerkand Basım Yayın, 7. Bask stanbul, 35.
- ATMACA, ATMACA (2020), XIZNA WE’ZAN: DÎWANÇEYA HILMÎ(ŞÊX EHMED HILMÎYÊ DÊRŞEWÎ) -METN Û LÊKOLÎN , Zanîngeha Mardîn Artukluyê Enstîtuya Zimanên Zindî yên li Tirkîyeyê Şaxa Makezanista Ziman û Çanda Kurdî,Mêrdîn. 10_ 24. BAZ, İbrahim (2013), “Mevlânâ Hâlid-i Bâğdâdî’nin Halifelerinden Şeyh Hâlid-I Cezerî ve Bâsret Dergâhı”,Tasavvufİlmî ve Akademik Araştırma Dergisi, j. 32, , 159_160. BAZ, İbrahim (2012), “Cumhuriyetin İlk Yıllarında Irak ve Suriye’ye Göçen Cizreli Âlim ve Sûfiler”, Bilim Düşünce ve Sanatta Cizre (Uluslararası Bilim Düşünce ve Sanatta Cizre Sempozyumu Bildirileri), MAÜ Yay. İstanbul, 249. BİLGE, Abdulaziz, Cizre›de Bir Nakşibendi Şeyhi Şeyh Ahmet Hilmi Hazretleri, https://sirnakhaber.com/yazar-yazilari/cizrede-bir-naksibendi-seyhi-seyh-ahmet-hilmi-hazretleri-41748.html , 29/3/2026.
- ATMACA, ATMACA (2020), XIZNA WE’ZAN: DÎWANÇEYA HILMÎ(ŞÊX EHMED HILMÎYÊ DÊRŞEWÎ) -METN Û LÊKOLÎN ,122. دێرشەوی، شێخ ئەحمەد حلمی، دیوانا خەزینا وەعظان، دەستخەت:٩٤.
- BAZ, İbrahim (2013), “Mevlânâ Hâlid-i Bâğdâdî’nin Halifelerinden Şeyh Hâlid-I Cezerî ve Bâsret Dergâhı”,, 159_160. BAZ, İbrahim (2012), “Cumhuriyetin İlk Yıllarında Irak ve Suriye’ye Göçen Cizreli Âlim ve Sûfiler”, 249. ATMACA, ATMACA (2020), XIZNA WE’ZAN: DÎWANÇEYA HILMÎ(ŞÊX EHMED HILMÎYÊ DÊRŞEWÎ) -METN Û LÊKOLÎN ,20-24. BİLGE, Abdulaziz, Cizre›de Bir Nakşibendi Şeyhi Şeyh Ahmet Hilmi Hazretleri, https://sirnakhaber.com/yazar-yazilari/cizrede-bir-naksibendi-seyhi-seyh-ahmet-hilmi-hazretleri-41748.html , 29/3/2026.
- ATMACA, ATMACA (2020), XIZNA WE’ZAN: DÎWANÇEYA HILMÎ(ŞÊX EHMED HILMÎYÊ DÊRŞEWÎ) -METN Û LÊKOLÎN ,24-26.
٦. دێرشەوی، شێخ ئەحمەد حلمی، دیوان خەزینا وەعظان:هەمان ژێدەر: ٩٠.
- ATMACA, ATMACA (2020), XIZNA WE’ZAN: DÎWANÇEYA HILMÎ(ŞÊX EHMED HILMÎYÊ DÊRŞEWÎ) -METN Û LÊKOLÎN ,144.
- ATMACA, ATMACA (2020), XIZNA WE’ZAN: DÎWANÇEYA HILMÎ(ŞÊX EHMED HILMÎYÊ DÊRŞEWÎ) -METN Û LÊKOLÎN ,114, دێرشەوی، شێخ ئەحمەد حلمی، دیوان خەزینا وەعظان:هەمان ژێدەر:٨٥.
- ATMACA, ATMACA (2020), XIZNA WE’ZAN: DÎWANÇEYA HILMÎ(ŞÊX EHMED HILMÎYÊ DÊRŞEWÎ) -METN Û LÊKOLÎN ,114, دێرشەوی، شێخ ئەحمەد حلمی، دیوان خەزینا وەعظان:هەمان ژێدەر:٨٥.
- ATMACA, ATMACA (2020), XIZNA WE’ZAN: DÎWANÇEYA HILMÎ(ŞÊX EHMED HILMÎYÊ DÊRŞEWÎ) -METN Û LÊKOLÎN ,114, دێرشەوی، شێخ ئەحمەد حلمی، دیوان خەزینا وەعظان:هەمان ژێدەر:٨٥.
- ATMACA, ATMACA (2020), XIZNA WE’ZAN: DÎWANÇEYA HILMÎ(ŞÊX EHMED HILMÎYÊ DÊRŞEWÎ) -METN Û LÊKOLÎN ,114, دێرشەوی، شێخ ئەحمەد حلمی، دیوان خەزینا وەعظان:هەمان ژێدەر:٨٥ – ٨٦.
- ATMACA, ATMACA (2020), XIZNA WE’ZAN: DÎWANÇEYA HILMÎ(ŞÊX EHMED HILMÎYÊ DÊRŞEWÎ) -METN Û LÊKOLÎN ,118, دێرشەوی، شێخ ئەحمەد حلمی، دیوان خەزینا وەعظان:هەمان ژێدەر:٨٦.
- ATMACA, ATMACA (2020), XIZNA WE’ZAN: DÎWANÇEYA HILMÎ(ŞÊX EHMED HILMÎYÊ DÊRŞEWÎ) -METN Û LÊKOLÎN ,118, دێرشەوی، شێخ ئەحمەد حلمی، دیوان خەزینا وەعظان:هەمان ژێدەر:٨٦-٨٧.
- ATMACA, ATMACA (2020), XIZNA WE’ZAN: DÎWANÇEYA HILMÎ(ŞÊX EHMED HILMÎYÊ DÊRŞEWÎ) -METN Û LÊKOLÎN ,118, دێرشەوی، شێخ ئەحمەد حلمی، دیوان خەزینا وەعظان:هەمان ژێدەر: ٨٧-٨٨.
- ATMACA, ATMACA (2020), XIZNA WE’ZAN: DÎWANÇEYA HILMÎ(ŞÊX EHMED HILMÎYÊ DÊRŞEWÎ) -METN Û LÊKOLÎN ,119, دێرشەوی، شێخ ئەحمەد حلمی، دیوان خەزینا وەعظان:هەمان ژێدەر: ٨٨.
- ATMACA, ATMACA (2020), XIZNA WE’ZAN: DÎWANÇEYA HILMÎ(ŞÊX EHMED HILMÎYÊ DÊRŞEWÎ) -METN Û LÊKOLÎN ,119, دێرشەوی، شێخ ئەحمەد حلمی، دیوان خەزینا وەعظان:هەمان ژێدەر:٨٨-٨٩.
- ATMACA, ATMACA (2020), XIZNA WE’ZAN: DÎWANÇEYA HILMÎ(ŞÊX EHMED HILMÎYÊ DÊRŞEWÎ) -METN Û LÊKOLÎN ,119-120, دێرشەوی، شێخ ئەحمەد حلمی، دیوان خەزینا وەعظان:هەمان ژێدەر:٩٠.
- ATMACA, ATMACA (2020), XIZNA WE’ZAN: DÎWANÇEYA HILMÎ(ŞÊX EHMED HILMÎYÊ DÊRŞEWÎ) -METN Û LÊKOLÎN ,114-120, دێرشەوی، شێخ ئەحمەد حلمی، دیوان خەزینا وەعظان:هەمان ژێدەر: ٨٥-٩٠.
