گۆڤارا مەتین گۆڤارەکا ڕەوشەنبیری یا گشتی-هەیڤانەیە
ده‌ستپێك
ده‌مێ ناڤێ دكتۆر عه‌بدولفه‌تاح بۆتانى دهێته گۆتن، ئێكسه‌ر هزرا مرۆڤى دچیته سه‌ر بابه‌تێن به‌ڵگه‌نامه و دكیۆمێنتێن ل سه‌ر ده‌مێ رژێما به‌عس، تنێ هینگێ وى دزانى كا گرنگییا وان به‌ڵگه‌نامه‌یان چه‌نده و رۆژه‌ك دێ هێت مفایى ژێ وه‌ربگرن، ب رێیا وان دكیۆمێنتان، گه‌له‌ك ناڤ هاتنه نیاسین و خه‌بات و بزاڤا وان د وان رۆژێن سه‌خت و دژوار دا هاته به‌ر چاڤ. دیسان ب رێیا وان به‌ڵگه‌نامه‌یان گه‌له‌ك بوونه خودان موچه و وه‌كو باوه‌رنامه‌كێ شانازى پێ دكر.
چه‌وا ب ده‌ست كه‌فتن و بۆچى كۆپى دكرن و چه‌ند ژێ به‌لاڤكرن(1).
ئه‌رێ گۆڤارا (مه‌تین) رۆله‌ك دبه‌لاڤكرنا وان دا هه‌بوویه؟
حه‌زا به‌ڵگه‌نامه‌یان
هه‌ر ژ زارۆكينيا خۆ، گرنگى دايه به‌ڵگه‌نامه‌يان، پێڤه هاتييه گرێدان، چونكو راستييێن سه‌رنجڕاكێش و پێزانينێن كه‌س نه‌ديتى د به‌ڵگه‌نامه‌یان دا هه‌نه، كو ئه‌و ده‌ربڕينێ ژ ده‌ستهه‌لاتێ دكه‌ن. پترييا به‌ڵگه‌نامه‌يێن باب و باپيرێن وى ل نك وى د پاراستى بوون و په‌رتووكه‌ك ل دۆر مالباتا وان يا مشه‌خت بوويى نڤيسينه، كو ژ گوندێ (شاخ) يا جزيرا بۆتان هاتينه.
د دیداره‌كا گۆڤارا (مه‌تین) دا، ل دور به‌ڵگه‌نامه‌یان گۆت كو ئه‌و پتر ل وان به‌ڵگه‌نامه‌يان دگه‌ڕيا ئه‌وێن گرێدايى ديرۆكا كوردان، له‌وان پترييا به‌ڵگه‌نامه‌يێن وى ئه‌ون ل دۆر ديرۆك و ئه‌ده‌بياتا وان. پترييا وان ل ده‌مێ خاندنا ماسته‌ر و دكتۆرايێ په‌يدا كرينه، هه‌ر چه‌نده هه‌ردو نامه نه ل دۆر كوردانه، چونكو وى ده‌مى نه‌دهێلا ل دۆر ديرۆكا كوردان بهێته نڤيسين، به‌لێ ل گه‌ل كارێ خۆ؛ هه‌ر تشتێ گرێدايى ب كوردان ڤه، كو چ په‌يوه‌ندى ب خواندنا ویڤه نه‌بوون، په‌يدا دكرن(2).
ئێكه‌مين په‌رتووكا د ژيانا خۆ يا ره‌وشه‌نبيرى دا چاپكرى و مفا ژ به‌ڵگه‌نامه‌يان ديتى، په‌رتووكا (الملامح الأساسية لشخصية مصطفى البارزاني القيادية والسياسية) ل سالا 1996ێ بوو(3). هه‌تا نوكه پتر ژ چار په‌رتووك ژ به‌ڵگه‌نامه‌يان چاپكرينه. هه‌روه‌سا شييایه لڤينه‌كێ بێخته بزاڤا نڤيسينا ديرۆكا ملله‌تێ مه د چارچووڤێ كارێ خۆ دا ل زانكۆيا دهۆكێ، گۆڤارا (مه‌تين)، گۆڤارا (دهۆك)، گۆڤارا زانكۆيا دهۆكێ، رۆژنامه‌يێن ل دهۆكێ ده‌ردكه‌ڤتن وه‌كو رۆژنامه‌يێن (ئه‌ڤرۆ) و (وار) بابه‌تان تێدا به‌لاڤ دكرن، پشكه‌ك ژ نامه‌يه‌كا خودێ لێخۆشبوويى دكتۆر كاميران عه‌بدولسه‌مه‌د ل رۆژا 11/1/2005ێ بۆ دكتۆرى نڤیسى، تێدا دبێژیت: “عه‌بدولفه‌تاح ئه‌و لڤينه‌ر و پاڵده‌رێ ئێكێ بوويه كو بزاڤا تۆماركرن و نڤيسينا ديرۆكا ده‌ڤه‌را به‌هدينان، ب ڕيكه‌فتنا گه‌له‌ك ژ خه‌مخورێن نڤيسينا ديرۆكێ ل دهۆكێ، ئه‌وى هه‌مى هه‌وڵ و بزاڤ و هێز و شييانێن خۆ مه‌زاختن، سه‌خمه‌راتى نڤيسينا ديرۆكا ده‌ڤه‌را به‌هدينان. ب رێيا نڤيسينێن خۆ و گۆڤارێن (مه‌تين) و (دهۆك) و يا گۆڤارا زانكۆيا دهۆكێ و رۆژنامه‌يێن (ئه‌ڤرۆ) و (وار). زێده‌بارى ده‌ركه‌فتنا وى ل سه‌ر شاشه‌يێن تێله‌فزيۆنان. هه‌كه نڤيسه‌رێن ديرۆكێ ژ نفشێ گه‌نجان، ل به‌ر چاڤێن خۆ رێز بكه‌ين، ئه‌م كه‌سێ نابينين كو مفا ژ به‌رهه‌مێن دكتۆر عه‌بدولفه‌تاح بۆتانى نه‌كر بيت يان پێ داخبار نه‌بووى ب هه‌ر ره‌نگه‌كێ هه‌بيت. به‌لێ ئه‌ز ب شانازى ڤه دبێژم ئه‌ز بخۆ يێ پێ داخبار بووم ب نڤيسينا ديرۆكا ده‌ڤه‌رێ و تۆماركرن و به‌ڵگه‌كرنا رويدانێن هه‌ڤچه‌رخ و په‌روه‌رده‌كرنا نفشه‌كى ژ گه‌نجان كو گرنگييێ بده‌نه نڤيسينا ديرۆكێ و لێ ڤه‌كولن…”(4).
گۆڤارا مه‌تین و به‌ڵگه‌نامه‌یێن دكتۆر بۆتانى
هژماره‌ك ژ وان به‌ڵگه‌یان كو د په‌رتووكا (وثائق عن الحركة القومية الكوردية التحررية) دا هاتينه وه‌شاندن, ب وێنه و ده‌ستپێكێن وان ڤه، به‌رێ ژ لایێ گۆڤارا مه‌هانه یا (مه‌تین)ێڤه، كو ل باژێڕێ دهۆكێ ده‌ردكه‌ڤیت, ب سوپاس و رێزگرتنڤه هاتبوونه وه‌شاندن. ئەڤ به‌ڵگه ژ هژمارا (46)ێ كو د چریا دویێ دا ل سالا 1995ێ دا ده‌ركه‌فتيیه, هه‌تا هژمارا (109), كو د شواتا سالا 2001ێ دا ده‌ركه‌فتيیه, د بن ناڤونیشانێ «ژ به‌ڵگه‌یێن بزاڤا نه‌ته‌وه‌یی و رزگاريخواز يا كوردی» دا هاتينه وه‌شاندن. ژ به‌ر كو ئەڤ به‌ڵگه‌یه هاتينه كۆمكرن و د په‌رتووكه‌كێ دا دهێنه وه‌شاندن, ئەز دبینم كو ژ بۆ نياسينا قه‌نجیيێ، سوپاسداری و دانا مافێ خزمه‌تا وان, دڤێ ئەز سوپاسێ هه‌ر دو به‌رێزێن ناڤێن وان ل خوارێ بكه‌م: به‌رێز فه‌هیم ئه‌بدوڵڵا؛ كو به‌رێ سه‌رنڤیسكارێ گۆڤارا مه‌تین بوو و نهۆ به‌رپرسێ ناڤه‌ندا خانی یا ره‌وشه‌نبیرى و راگه‌هاندنێ ل دهۆكێ یه؛ و به‌رێز دیار محه‌مه‌د سه‌عید دۆسكی, كو به‌رێ سكر‌تێرێ نڤیسینێ بوو ل گۆڤارێ، نهۆ ژی سه‌رنڤیسكارێ وێ یه.
ئه‌وان هه‌ر دویان رامانا وه‌شاندنا به‌شه‌ك ژ ڤان به‌ڵگه‌یان د هه‌ر هژماره‌كا گۆڤارێ دا؛ پشتگری كرن و ژ بۆ ڤێ كارى ژی خه‌لاتێن دارایی دانه من. ژ هژمارا (46) ێ هه‌تا نهۆ, د وه‌شاندنا ڤان به‌ڵگه‌یان دا به‌راهییێ مافێ سوپاس و پێزانینێ یێ ئه‌وانە، پاشێ ژی یێ هه‌موو كه‌سێن كو د ده‌سته‌كا نڤیسینا وێ گۆڤارا هێژا دا دخه‌بتين(5).
دكتۆر عه‌بدولفاتاح بۆتانى د گۆڤارا مه‌تین دا یا خۆلا چارێ، پتر ژ (70)ێ بابه‌تان به‌لاڤكرینه، پترییا وان وه‌كو خه‌له‌كه یێن وێ په‌رتووكا به‌رى نوكه مه به‌حس لێكرى تێدا به‌لاڤكرینه، هه‌ر چه‌نده ل به‌راهییێ ب ناڤێ (پشكا ئه‌رشیفێ گۆڤارێ) به‌لاڤ دبوون، لێ هه‌ر نڤیسیه‌ره‌كێ نیزیكى گۆڤارا مه‌تین و دكتۆر د نیاسی، دزانی كو ئه‌ڤ بابه‌ته ژ نڤیسینا دكتۆرى نه. د هه‌ر خه‌له‌كه‌كێ دا، بابه‌ته‌ك دهاته هه‌لبژارتن و ئه‌و دكیۆمێنتێن فه‌ر و لبه‌ر ده‌ست، ب نڤیسینه‌كا كورت یا تژى پێزانین به‌رهه‌ڤ دكر و به‌لاڤدكر. كو هژمارا وان خه‌له‌كا نیزیكى (60) بابه‌تان بوون.
هه‌ر وه‌سا دكتۆرى چه‌ند بابه‌تێن دیتر ژى به‌لاڤكرینه كو هنده‌ك جاران ب هه‌لكه‌فته‌كێ دا گۆتاره‌كا هه‌ر ژ وى ڕه‌نگى نڤیسیت و چه‌ند پێزانینێن نوى و هنده‌ك دكیۆمێنتان ده‌ته د گه‌لدا. وه‌كو:
- عبدالكریم قاسم والقضیة الكوردیة، ژماره (54) سالا 1996ێ.
- الحزب الدیمقراطي الكوردستاني وليدة ثورة بارزان 1945، هژمار (55) سالا 1996ێ.
- الحركة الكوردیة فی تركیا 1918- 1925، ب دو خه‌له‌كان، هژمارێن (84 و85) سالا 1999ێ.
- باهۆز بۆتانى
هنده‌ك جاران دكتۆر عه‌بدولفه‌تاح بۆتانى، گۆتار ل بن ناڤێ (باهۆز بۆتانى) ژى نڤیسینه و به‌لاڤكرینه. هه‌ر د گۆڤارا مه‌تین دا ل هژمارێن (48، 50 و 51)ێ دا، سێ گۆتار ب ڤى ناڤێ نڤیسینه و به‌لاڤكرینه، ئه‌و ژى ئه‌ڤ گۆتاره نه:
- نشاط الكورد فی الأحزاب السیاسیة التركیة العلنیة 1946-1992.
- مصطفى البارزاني في منفاه في الموصل 1934- 1936.
- ماذا یعنی صدور أول مجلة قانونیة باللغة الكوردیة.
- ئه‌و به‌رهه‌مێ رۆناهى نه‌دیتى!!
د دیدارا ناڤبرى دا یا گۆڤارا مه‌تین، ره‌حمه‌تى دكتۆر بۆتانى ل دور كاری خۆ یێ نڤیسینێ، گۆتبوو: “ئێك ژ كارێن شانازیێ پێ دکەم، ئەوە کو پتر ژ (450) ڤه‌کۆڵین و گۆتار ل ڕۆژنامەیێن کوردی و عيراقی دا من به‌لاڤكرينه. گه‌له‌ك ژ وان بۆ زمانێ کوردی هاتينه وەرگێڕان، نوكه مژويلم پترييا وان د په‌رتووكه‌كێ دا کۆم بکەم کو ناڤێ وى من كرييه (ڤه‌كولين و بابه‌ت ل دۆر ديرۆكا کورد و کوردستانا هه‌ڤچه‌رخ)”(6).
له‌ورا هیڤیدارین ژ مالباتا وى، ئه‌و به‌رهه‌م بهێته به‌رهه‌ڤكرن و چاپكرن، كو گرنگییا وێ ژ به‌رهه‌مێن دكتۆرى یێن چاپكرى كێمتر نینه و دێ ڤالاهییه‌كا مه‌زن تژى كه‌ت ژ دیرۆكا ده‌ڤه‌را بادینان.
فه‌رۆز:
- ل دۆر ڤى بابه‌تى، دكتۆر عه‌بدولفه‌تاح بۆتانى د دیدارا گۆڤارا مه‌تین دا ل گه‌ل خودێ ژێ رازى ل هژمارا (261) يا تیرمه‌ها 2025ێ ب درێژى ئاخفتييه.
- گۆڤارا مه‌تین، هژمار (261) تیرمه‌ها 2025، ژێده‌رێ به‌رێ.
- د. عبدالفتاح علي بوتاني، الملامح الأساسية لشخصية مصطفى البارزاني القيادية والإنسانية، دهوك- 1996.
- هه‌مان ژێده‌رێ ژماره (1).
- الدكتور عبدالفتاح على يحيى البوتاني، وثائق عن الحركة القومية الكوردية التحررية – ملاحظات تأريخية وجراسات أولية، أربيل- 2001، ص9.
- ديدارا ناڤبرى، گۆڤارا مه‌تین، ژێده‌رێ به‌رێ.
