دبیت چیرۆكەكا درێژ بیت و دبیت ژی نوڤلێت بیت و د ناڤبەرا ھەردویان دا و بێی ھیچ ناڤەكێ لێ بدانیت، زانا واحد ب ناڤێ (حیكایەتا وی زەلامێ خۆ نەنیاسی) پەرتووكا خوە ئێخستە ناڤ بازاری و تشتێ سەرنجا من ژ پەرتووكێ راكێشایی، ل سەر بەرگێ پشتێ یێ پەرتووكێ و د پەرەگرافەكی دا ھاتیە نڤیسین: (ل ڤێرێ ھەمی تشت درەون، باژێر، ژۆر، خۆدیك و تو ب خۆ ژی! تو یێ بەرزە بووی و ئەڤ پەرتووكە دێ تە وێران كەت). ل سەر بەرگێ پێشیێ یێ پەرتووكێ، كەڤالەكێ ھونەرمەند (سام تامر)ە و كەڤال كورسیەكا پەلۆسەیە و جۆتەكێ نەعالێن ژ بەرئێك چوویی و مێزەیەك تو دشێی ب مێزە ژی نەزانی و كەڤال دیمەنێ ژوورەكێ نیشاددەت.

ژ خوە هەگەر ناڤێ نوڤلێتێ و پەرەگرافێ ل سەر بەرگێ پشتێ یێ پەرتووكێ و كەڤالی تێكەلی ئێك بكەی، دێ دیمەنەكی د سەرێ خوە دا وێنە كەی كو ب چو دیمەنێن واقعی ڤە نەچیت و پێشوەخت دێ ھەست كەی، دێ بەر ب بەرزەبوونەكێ ڤە چی و د گەل خواندنا من بۆ پەرتووكێ ھەمییێ كو نڤیسەری ڤەگێرانا خوە یا د ناڤا ڤێ پەرتووكێ دا كریە (11) پشک و ھەر پشکەكێ هەژمارەیەك ل سەر دانایە، د ھەر پشکەكی دا و د ھەر لاپەرەیەكی دا و د ھەر پەرەگرافەكی دا تشتەكێ نوی دكەڤیتە بەرچاڤێن مرۆڤی وەك خواندەڤانن، ژ لایەكی ڤە دەربرینێن نوی و لێكدایی و دروستبوونا دیمەنان و ژ لایەكی ڤە، دانە بەرئێكا ڤان دیمەنان، ھەر دیمەنەكی سەربخویا خوە ھەبیت و خواندەڤانن حەز بكەت، وی دیمەنی بخوینتە ڤە و د گەل خواندنا ھەر پشکەكێ و خواندنا پەرتووكێ ھەمییێ ژی، مرۆڤ بەرزەبوونەكێ، ل خوە گەریانەكێ دبینیت. دێ ژ لایەكێ ڤە ھزر كەی، ئەڤا د ڤێ پەرتووكێ د گەل ڤی كەسێ ھەنێ رووددەت ھەمی ئەو تشتن یێن ھەین و نڤیسەری ب رێكا نەبوونا كەسەكی ئانینە زمان و بەرۆڤاژیا وێ ژی دروستە، دێ ھزر كەی كەسەك یێ ھەی و ئەڤ تشتێن روو ددەن ھەمی نینن و د ڤێ گێژەڤانكێ دا یا نڤیسەر مە د ئێخیتە تێدا، نە ب تنێ حیكایەتا كەسەكێ دھێتە نیشادان كو ئەو خوە ناس نەكەت، بەلكو مرۆڤ حیكایەتا خوە دبینیت و مرۆڤ وەك خواندەڤان ھەست ب بەرزەبوونەكێ دكەت و گەلەك راستیێن ڤەشارتی ئەڤێن مرۆڤی بۆ خوە دروست كرین، مرۆڤی خوە دئێخستیە د ناڤ زیندانەكێ دا، مرۆڤ دبینیت چ ئەو راستیێن ھەنێ ب حەزا مرۆڤی بن یان نە، تشتێ خۆش كو خواندەڤان ھەم بەردەوامیێ بدەتە پەرتووكێ و ڤێ ڤەگێرانێ ھەمیێ، ھەم ژی تام و چێژەكێ ژێ وەربگریت، ھەر لاپەرەیەكێ دگەھیتێ، دێ تشتەكێ نوی و دەربرینەكا نوی بینیت و ڤان ھەمی دیمەنان مرۆڤ پشکەكە ژێ، لێ تشتێ خۆش مرۆڤ خوە قانع دكەت كو ئەڤێن ھەنێ ب تنێ نڤیسینەكە و كەسەكی ئەڤ پەرتووكا ھەنێ یا نڤیسی و ئەو كەسێ ل خوە دگەریت نە ئەمین، بەلكو نڤیسەر ب خوەیە یان ژی كەسەكە نڤیسەری ژ خەیالا خوە یێ ئافراندی.

لێگەریان ل چ؟

نۆڤلێت تژییە ژ دروستكرنا پرسیار، پارادۆكس و لێگەریانان، نڤیسەر مە دكەتە پشکەك ژ ژیانا كەسەكی و ئەو كەس گۆمانێ ژ ھەر تشتی دبەت، ژ خوە و ژ دەوروبەرێن خوە و د گەل خواندنێ دێ ژبیر كەی كو ئەڤ مرۆڤە یێ د ژیانێ دا ھەی. جارنا دێ ھزر كەی كەسەكێ مری یان ژبیركرییە و دێ بینی تشتەكی سەرنجا وی راكێشا كو ئەو بەری نوكە ھەبوو، بەری نوكە وی ژیانەك ھەبوو و د ڤێ ژیانێ دا جھەك گرتبوو و هەژمارە بوو، لێ یا خو ژبیر كری و نڤیسینەك، لڤینەك، تشتەك وی د زڤرینیتە سەر ھشێن وی ڤە.

پەیڤا «ئەز»، گەلەك جاران دكەڤیتە بەرچاڤێن مرۆڤی، لێ ئەڤ ئەزا ھەنێ مەرج نینە نڤیسەر بیت و دبیت گەلەك كەسێن دی بن و نڤیسەری ل سەر ئەزمانێ ھەمیان ئاخفت بیت، ئەڤە ژی پرسیارەكێ دروست دكەت، ئایا بەرزەبوون حالەتەكە یان دیاردەیە؟ ئەو ب خوە د زانستێ دەروونی دا، لێگەریان ل خوە، لێگەریانە ل سەر ئاشكەراكرنا تشتان و ئەز كیمە؟ ئەڤە ژی مە ھانددەت ئەم د گەل خوە بژین، ئەم كویرتر بچینە د ناڤ ھەست و ھزرێن خوە دا و نڤیسەر ب تەكنیك بەرسڤا ڤێ چەندێ ددەت و ئەو مرۆڤێ (ئەز) یێ ل خوە دگەریت، ناكەتە كاراكتەرێ وێ لێگەریانێ و دبێژیت: (پێدڤی بوو ئەڤ تبلە كۆلەیێن مێشكێ من بان و ب فەرمانا من لڤی بان، لێ وان.. ب سەمایەكا خەیالی فەرمانێن خوە ب سەر من دا دسەپاندن، رێك وەكی بوونەوەرێن سەربخۆ ل سەر پیستێ كاغەزان دگەریان)، (حیكایەتا وی زەلامێ خوە نەنیاسی، لاپەرە 43).

بابەتێ لێگەریان ل خوە، ئێك ژ بابەتێن گرنگە ژ روویێ زانستی ڤە و گەلەك گرنگی پێ ھاتیەدان، ئەڤ كەسێن ل خوە دگەرن ژی بۆ سەر چەند پشکان دھێنە پارڤەكرن، وەك (ئەڤێن ل خۆشیان دگەرن، كەسێن دەروون نەخۆش و ھەست ب دو دلیێ دكەن، بیرمەند، ئەڤێن ل پەیوەندیان دگەرن دا خوە پەیدا بكەن) و نە ب تنێ ئەڤ جۆرە كەسێن ھەنێ و رەنگە چەندین جۆرێن دی ھەبن كەس تێدا ل خوە دگەرن. (نتالی روسادو) تایبەتمەندا دەروونیە، سەبارەت لێگەریانێ ل خوە دبێژیت: (ئەڤ كەسێن بەردەوام د ناڤ گێلەشۆكا ل خوە دگەرن، ئەو ئالۆدە دبن، ژ بەر كو ئەو دبینن ئەڤە رێكارەكە بۆ بەرسینگرتنا ھەڤركیان، ئەڤێن چارەسەر نەبووین و ھزر دكەن دێ باشتر د ناسنامەیا خوە گەھن و پەیوەندیێن خوە د گەل ناڤخویا خوە و كەسێن دی كویرتر لێ بكەن).

دەركەفتن ژ خوە

دەركەفتن ژ خوە ب مەبەستا ژ دەستدانا كونترۆلكرنێ ل سەر ھشێ خوە و ھشا ل ڤێرە ئەز ژێ بەحس دكەم، دو جۆران ب خوە ڤە دگریت (ھشێ سەرڤە و ھشێ كویر) و هەکەر كەسی شیان ھەبن كونترۆلێ ل سەر ھشێ خوە یێ سەرڤە بكەت، ھەمان كەسی ئەو شیانێن ھەنێ نابن كونترۆلێ ل سەر ھشێ خوە یێ كویر بكەت. ھشێ سەرڤە وەك (ھەستكرن ب تشتان، ب سەرما و گەرمایێ، كارلێكا د گەل بویەران چ یێن نەخۆش بن یان خۆش و ئەو ھشێ ب ھەر تشتی داخبار دبیت و زوی تۆرە دبیت و ھەر تشتێ ل سەر دێمێ مرۆڤی دیار بكەت). ھشێ كویر، ئەڤێ د ناڤ كویراتیا مرۆڤی دا پەیدا دبیت و مە شیانێن كونترۆلكرنا وی نەبن و ئەو مە بەر ب ھزرێن دی دبەت، ھەلبژاردەیێن دی دئێخیتە بەرسینگێ مە، لێ د حالەتێ ڤەگێرانا (زانا واحد)ی دا، خواندەڤان ھوسا دبینیت كو ئەڤ كەسێ ھەنێ ب تنێ خودانێ ھشێ خوە یێ ب سەرڤەیە و كونترۆلێ ھشێ خوە یا ژ دەستدایی و كینە ئەوێن ڤی كونترۆلی ژ دەست ددەن، كەسێن مرینە، ئەو كەسن یێن ل سەر تەختێ نەخۆشخانێ و كەفتینە د حالەتێ نەھشیێ دا یان ژی كەسێن شێتن. دیسان ئەڤ كەسێن خودێناسن ئەڤە دكەڤنە خلوێ و خوە رادەستی زكری و پەستنا خودێ دكەن. هەروەسا د حالەتێن ھندەك تەریقەتێن شێخان دا و ئەڤێن د (حال) دچن و شیرا و خەنجەرا د لەشێ خوە را دكەن یان ل سەر پەلێن ئاگری را دچن. لێ د حیكایەتا وی زەلامێ خوە نەنیاسی، تشتەك جودایە و نڤیسەری ل سەر ھەردو جۆرێن ھشێ كاركریە و د ھشەكی دا ئەو دزانیت ئەو چ دكەت و دزانیت ئەو كییە و دزانیت ئەو كەنگی ھەیە و كەنگی نینە و د ھشێ كویر دا، چ تشتەكی ژ خوە نزانیت و د سەر ڤێ جوداھیێ را و د سەر ڤان ھەردو جۆرێن ھشێ را، نڤیسەری ب رێكا حیكایەتا ڤی كەسی دڤێت مە د ناڤ ڤان ھەردو ھشان را بھێلیت و جار ئەم ھەست ب جوداھیا وان دكەین و جار ژی ل ھندەك پەرەگرافان، دێ دو جاران خوینن هەتا ئەم دشێین ب زانین بابەت ژ كیڤە دەستپێ دكەت و ل كیڤە ب دووماھی دھێت.

ئەڤ ھەردو ھشێن ھەنێ ب پیڤەرێ خواندنا مە نینن یێن مە پێ كرینە دو پشک و نڤیسەری ڤیایە خواندەڤانیێ خوە ب ئاقارەكێ دیدا ببەت و ھەر گاڤا خواندەڤانی شیا ل دەستپێكا خواندنا ڤێ نۆڤلێتێ ڤێ جوداھیێ تێبینی بكەت، دێ شێت باشتر د نۆڤلێتێ بگەھیت و تام و خۆشیێ ژ خواندنا وێ وەربگریت و ھەر بۆ میناك هەکەر پەرەگرافەكی ژ ڤێ نۆڤلێتێ پەركێش بكەین، دبێژیت: (ئەز ڤەگەریامە بەرامبەر خۆدیكا خۆ، د خۆدیكێ دا ئەز وەكی خۆ بووم چ گوڕانكاری نەبوون، لێ ل پشت من روخسارێن ئەزەكێ دی ھەبوون ئەو ژی رەنگێ من ددا)، ((حیكایەتا وی زەلامێ خوە نەنیاسی، لاپەرە 19)).

رەڤین ژ چ؟

زەلامێ ل سەر خوە یێ ئەم د نۆڤلێتێ دا ب وی ئاشنا دبین، خودانێ ھشێ خوە یێ سەرڤەیە و ئەوی ئاگەھـ ژ خوە ھەیە، لێ زەلامێ ئەم ناس نەكەین و ھەر جار ب شێوازەكی دەردكەڤیت، ئەو ھشە یێ نڤیسەرێ نۆڤلێتێ ڤیایی وی ب مە ئاشنا بكەت و هەکەر پرسیارەكا ژڤی رەنگی بكەین، هەتا نڤیسەر ڤێ چەندێ بكەت، ئایا ما پێدڤی دكەت ھندەك بەھانەیان سەر رێژ بكەت دا بزانین بۆچی ئەم بەر ب ھشێ وی یێ كویر ڤە بچین؟ ھەر چەندە نڤیسەری ب زەلالی نەڤیایە ڤێ چەندێ بكەت؛ ل دۆر دو ئالیزمایا ڤان ھەردو كەساتیان، ئەو ژی كەسێ ب ناڤێ ئەز و كەسێ دیێ بەرزە یێ ھەر ب ناڤێ ئەز. لێ ل چەند پەرەگرافان ھندەك نڤیسین دكەڤنە بەر چاڤێن مە، خوە هەکەر راستەراست نڤیسەری نەڤیا بیت خواندەڤانیێ نۆڤلێتێ لێ ئاشنا ژی ببیت، لێ حیكایەتا وی زەلامی، دا ب نە تەمامی مینیت و نە دشیا سەرنجا خواندەڤانی راكێشیت و نڤیسەر دبێژیت: (تشتێ بۆ من بوویە پرسیار ب تنێ ئەوە، باشە بەری بێھنەكە ژۆرا من یا بێ پەنجەرە بوو، ئەز چاوا ب پەنجەرە كەفتم؟ یان دروستتر پرسیار بكەم، بەری كو ئەز یێ بێ پەنجەرە بم ئەز یێ ب پەنجەرە بووم، پەنجەرەیێن من كیڤە چوون؟)،((حیكایەتا وی زەلامێ خوە نەنیاسی، لاپەرە 15)). یان دەما دبێژیت: (دا كو ژ ئازارا مرۆڤبوونێ د ڤی باژێرێ درەوین دا بۆ ھەتا ھەتایێ رزگار ببم)، ((حیكایەتا وی زەلامێ خوە نەنیاسی، لاپەرە 41)). یان ڤی پەرەگرافی: (د ڤی باژێرێ درەوین دا، د ناڤ ڤێ بارۆڤەیا روحێن بیانی دا یێن كو ل سەر ئەردێ جەستەیێ من دگەرن، من چ مولكداری نینن. نە رابردوو یێ منە، نە ئەڤ دەستێن دنڤیسن یێن منن. گەردوون ھەمی یێ وانە، ب تنێ ئێك تشت ب راستی یێ منە، ئەڤ تارییا كویر و بێتاوان یا كو د ناڤبەرا ڤەكرن و گرتنا چاڤێ من دا پەیدا دبیت، ئەو چركەیا رەش، ئەو میحرابا بچویك، تاكە نیشتیمانە كو ئەز تێدا ب تمامی یێ ئازادم و ئەز دزانم كو ئەز نە ئەزم)، ((حیكایەتا وی زەلامێ خوە نەنیاسی، لاپەرە 46 – 47)).

ھەبوون و نەبوون

د (حیكایەتا وی زەلامێ خوە نەنیاسی)دا مرۆڤ دو كەساتیان دبینیت یان یا باشتر مرۆڤ كەسەكی د دو دەمجھان دا دبینیت. دەمجھـ (الزمكان Spacetime )، وەك زاراڤ ژ بیردۆزا رێژەیی یا ئەلبرت ئەنشتاین ھاتیە وەرگرتن، مەبەست پێ گوھۆڕینا تێگەھشتنا كلاسیكی بۆ كەونی و ئەو دبینیت كو دەم و جھـ نە پێكڤە و نە ژی ژ ئێك جودانە، بەلكو ھەردو یێن د ناڤ ئێكڕا و ب (لەزاتیێ و گومتلی)ڤە كاریگەر دبن و ب ھەمان پیڤەر و بەرێخودان، د ڤێ نۆڤلێتێ دا ئەڤ چەندا ھەنێ دكەڤیتە بەرچاڤ، ئێك كەسایەتی و دو دەمێن جودا و جھەك یان دو جھێن جودا و دەمەك و بەروڤاژی ژی. دا سەحكەینە ھندەك نموونەیان، دبێژیت: (دەرگەھێ ژۆرا من ژ پشتێ ڤە یێ كلیلدایی یە، ئەڤە وێ رامانێ ددەت كو ئەز یێ زیندانكری بووم، تو بێژی من خۆ زیندان كربیت؟! ب راستی بیرا من ناھێت)، ((حیكایەتا وی زەلامێ خوە نەنیاسی، لاپەرە 8)). هەکەر وێنەیەكێ دی ژی بكەینە نموونە: (دەمێ من سەحكریە پەنجەرەیێ، من دیت ئێدی باران ناباریت، بەلكو بەفر یا دكەڤیت، بەفرەكا نەرم و نازك یا نە دەنگ ھەیی نە جھـ، دەما دكەڤیتە ئەردی ئێكسەر شونوارێن وێ نامینن، وەكی وان خەلكێ ل بەر ڤێ بەفرێ ب لەز قەستا مالێن خوە دكەن، ئەوێن پشتی دەمەكێ دی دێ ژبیر كەم، ئەڤ خەلكە ھەمی ئەزم و ئەز ژی ھەمی ئەڤ خەلكەمە)، ((حیكایەتا وی زەلامێ خوە نەنیاسی، لاپەرە 15)).

تەكنیكا نڤیسینێ

زانا د نڤیسینا نۆڤلێتا خوە دا، پەنا بریە بەر زمانەكێ سادە و یێ رەھوان؛ ھەمی كەس دشێت بخوینیت و ھەمی كەس دشێن د گەل ڤێ ڤەگێرانێ بمینن و د گەل پارادۆكسێن ڤی زەلامێ د دو دەمجھان دا دژیت. ئەڤ شێوازێ نڤیسینێ، هەکەر ل ھندەك جھان یێ ژێكراكێشایی ژی بیت، هەکەر دوبارە بوون د ھندەك دیمەنان دا ھەبیت ژی، لێ ژ بەر كو دیمەن ھاتینە دروستكرن و ھەر دیمەنەكی ڤەگێران و دەم و جھێن خوە ھەنە، ئەو دوبارەبوون و ژێكراكێشانا ھەنێ د ناڤ ڕا بەرزە دبیت و د ڤەگێرانا حیكایەتیا ڤی زەلامی دا، ھەمان جۆرێ ڤەگێرانێ نینە كو نڤیسەر تێدا روودانێن چیرۆكەكێ بدەتە دویڤ ئێك. عەلی ئەلوەردی بیرمەندێ عیراقی د پەرتووكا خوە (خوارق اللاشعور)دا سەبارەت داھێنان د نڤیسینێ دا، نموونەكا جوان دئینیت و دبێژیت: «دەمژمێرا ئیلھامێ یا تایبەتە و دەرفەتێ ب خودانی نادەت ھزرێ د وێ چەندێ دا بكەت، كا خەلكی چ دڤێت و ل سەر نڤیسەری پێدڤییە ل وێ نڤیسینێ بزڤریت یا د دەمێ ئیلھام بۆ ھاتی و كرینە رەش رەشك، دڤێت ھندەكێ ژێ رەش بكەت و ھندەكا دی باشتر لێ بكەت و ئەو د ڤێ قووناغێ دا ژ جیھانا بێھۆشیێ دەردكەڤیتە جیھانا ھۆشیێ».  دیسان ئیبراھیم مازنی نڤیسەر و رۆماننڤیسێ مسری دبێژیت: «نڤیسەر پێزانینان د ھشێ خوە یێ كویر دا عەمبار دكەت و دھێلیت هەتا ترش(تخمیر) دبیت و ئێدی نڤیسین ب خوە دێ بۆ ھێت و دێ تشتەك وی پالدەتە نڤیسینێ». ئەڤ ھەردو نموونەیێن من ئیناین، ب مەبەستا تەكنیكا د ڤێ ڤەگێرانێ دا، نڤیسەر خواندەڤانیێ خوە ژ قووناغەكێ دبەتە قووناغەكێ و هەکەر ئەڤ دیمەنێن ل سەر ڤی زەلامی و بەرزەبوونا وی ھاتینە دروستكرن، چەند نزیكی ئێك ژی بن، لێ تەكنیكا ڤەگێرانێ خواندەڤان ژ خواندنا پەرتووكێ ناھێتە ڤەقەتاندن و ھەتا دووماھیێ دێ بەردەوامیێ دەتێ و هەکەر ھندەك نموونەیان پەركێش بكەین، دبێژیت: (دەما ئەز د ناڤ وان را دەرباز دبووم، وان ب گرنژین و ب باوەریەكا كویر سەحدكرە من و دزانی كو ئەز… ئەز. باشە چاوا؟ چاوا كەسەك یێ دیتر دنیاسیت د دەمەكی دا ئەو ب خۆ نزانیت ئەو كی یە؟)،((حیكایەتا وی زەلامێ خوە نەنیاسی، لاپەرە 29)). یان ڤێ نموونەیێ: (دایكا من، ب باوەرییەكا كویر ڤە، شاھدییێ ددەت كو وێ رۆژەكێ ژ رۆژان ئەز ژ تاریا رەحمێ خۆ ئینایمە دەر، لێ ئەز… ئەز نەشێم شاھدییا وێ  قەبویل بكەم، نە ژ بەر كو ئەو درەوان دكەت، نە، ئەو راست دبێژیت كو كەسەك ژ زكێ وێ یێ دەركەفتی، لێ ئەو كەس «ئەز»ێ نوكە نەبووم)، ((حیكایەتا وی زەلامێ خوە نەنیاسی، لاپەرە 63)).

كی ژ «ئەز» یێ دروستە

ئەڤ ئەزێن د ڤێ نۆڤلێتێ دا ھاتین گەلەك ئەزن، لێ ھندەك ژ وان ئەزا نڤیسەر گومانێ دئێختە سەر، لێ وەك نەخۆشەك بەرچاڤ ناكەت و دبیت نزیكییەك د گەل شیزوفرینیا  (Schizophrenia) ھەبیت كو زانستێ نوشداری ڤێ ب نەخۆشیەكێ ددەتە ناسكرنێ، ئەو ژی كارتێكرنێ ل بیركرنا كەسان دكەت، ھەست كرنا وان و رەفتارێن وان ئاگەھیا وان، وەك ئەو رۆلێ دو كەسان بگێرن و خواندەڤان ڤێ چەندێ ب روونی د نۆڤلێتێ دا دبینیت و ھەر ژ ئێكەم لاپەر، نڤیسەر دبێژیت: (وێ رۆژێ بارانێ ل پەنجەرەیا من دا، من ھەست پێ دكر ئەو ژۆرا ئەز تێڤە نە یا منە، كی نابێژیت ژۆرا كەسەكێ دی یە؟! دبیت ئەڤ مێزەیا رەش یا د ڤێ قولاچێ را خۆ ئاسێ كری كەسەكێ دی ل سەر روینیت، ئاخر ئەز چ جار چایێ ڤە ناخۆم، چاوا پەیالەكا ڤالا بوویی ژ چایێ ل سەرە؟! چاوا كورسیكا ل پشت من ھند یا نزمە، ئاخر ئەز ل سەر كورسیكەكێ ناروینم ئەگەر دەستێن خوە ژ مێزەیێ بلندتر نەبینم……)، ((حیكایەتا وی زەلامێ خوە نەنیاسی، لاپەرە 7)). ب ڤێ دەستپێكێ نڤیسەر یێ گومانێ بۆ خواندەڤانێ خوە دروست دكەت كو ژبلی ڤی ئەزی، ئەزەكێ دی ژی یێ ھەی د رۆل گێرانێ دا ھەمان ئەزێ ئێكێ یە، ھەر ل تەمامەتیا ڤێ دەستپێكێ ئەڤ ئەزێ ھەنێ ھوسا بەحس دكەت: (باشە ئەڤ كاغەزێن ل سەر ڤێ مێزەیێ ب چ ھاتینە نڤیسین؟ تو دبێژی پەیڤان خۆ ب خۆ نڤیسیبیت؟! لێ ئەڤ پەیڤێن ل سەر دەربرینێ ژ من دكەن، راستە ئەڤە نە دەستخەتێ منە، لێ پشکەكن ژ خەیالا من)،  ((حیكایەتا وی زەلامێ خوە نەنیاسی، لاپەرە 7 – 8)). ب ڤێ چەندێ ژی نڤیسەر خواندەڤانێ خوە د پرسیاران دا دھێلیت و ئەڤ پرسیارێن ھەنێ ھەم پرسیارن و ھەم گومانن ژی و بەسن كو خواندەڤانی ئەو مەرەق ل دەف دروست بیت و حەز بكەت خواندنا نۆڤلێتێ ب دووماھی بینیت كو ھەمی نڤیسەر ڤێ ژ خواندەڤانێ خوە دخوازن، ئەو پەرتووكێ ھەمیێ بخوینن و د گەل دا بمینن.

 سەبارەت ھەردو ئەزان ژی، ئەڤ ھەردو ئەزە بەردەوام دكەڤنە بەرامبەری ئێك چ ب ئێك بزانن یان نە، لێ نڤیسەری كریە بابەتێ ڤێ نۆڤلێتێ و ھەر ژ دەستپێكا پەرتووكێ دێ ڤێ جوداھیێ بینی هەتا دووماھی لاپەر و تشتێ بالكێش، نڤیسەر خواندەڤانێ خوە د ناڤ گومانێ دا بجھـ دھێلیت، دەما دبێژیت: (دەستێ من، ئەڤ پارچە گوشتێ سار یێ كو وەكی بوونەوەرەكێ یاخی ل سەر لاپەری مایی، یێ بەردەوامە ل سەر لڤینەكا ترسناك. ھەر پەیڤەكا ئەو ددانیتە سەر كاغەزێ، پەیڤەكا دی یە، پەیڤەكە كو ب راستی من ب خۆ نە نڤیسییە، ھزرەكا دی یە، گەلەك جودا ژ وێ ھزرێ یا كو د سەرێ من یێ ماندی دا پەیدا بوویی، د ناڤبەرا وێ ھزرێ یا د مێشكێ من دا دزڤریت و وێ نڤیسینێ یا ل سەر لاپەری دمینیت، بوشاھیەكا مەزن و بێدەنگ ھەیە….. د ناڤ ڤی تەڤنێ شكەستی دا كو ل سەر سەرێ من یاریا دكەت… ب تنێ ئەز یێ ژ ئێك تشت پشتراستم كو پشتراستی ب خۆ نە تشتەكە كو مرۆڤ بشێت ژێ پشتراست بیت)، ((حیكایەتا وی زەلامێ خوە نەنیاسی، لاپەرە 80 – 81)).

وێنێن ڤەگێرانێ

یا ئەم ل سەر راھاتین، چیرۆك و چیڤانۆك ڤەگێرانێن روودانانە و ھەر چیرۆكەكێ دەستپێك و دووماھیا خوە ھەیە و د ناڤ ڤێ دەستپێكێ و دووماھیێ دا چەندین روودان و سەرھاتی دكەڤنە بەرچاڤ، رەنگە د ھەمی یان پرانیا ڤان چیرۆك و چیڤانۆكان ژی دا ڤەگێری پێدڤی ب دروستكرنا وێنەی نەبیت یان گەلەك ل سەر نە راوەستیت، لێ ڤەگێران ب گشتی ب دروستكرنا وێنەی جوان دبیت و وێنەیێ ڤەگێرانێ چ ژ وێنەیێ شعری كێمتر نینە وەك جوانیا تێكستی و د ڤی دەربارەی دا ھەردو ڤەكولەر (أ.م.د بشرى ياسين، قاسم عطوان) د ڤەكۆلینا خوە یا ب ناڤێ (وێنەیێ ڤەگێرانی د رۆمانا عیراقی دا) دبێژن: (وێنەیێ ڤەگێرانێ د رۆمانێ دا، وێنەیەكێ زمانی، ھونەری و جوانیێ یە و رەھوانبێژیێ دەرباز دكەت، ئەڤ رەھوانبێژیا كلاسیك یا پشتبەستنێ ل سەر تەشبیھێ و نموونەیان دكەت و وێنەیێ ڤەگێرانێ واقعی و خەیالێ دگەھینتە ئێك، ئەو ژی ب رێكا ئامرازێن زمانی)، ((مجلد 4 عدد الرابع (2014): مجلة كلية التربية)).

 د نۆڤلێتا حیكایەتا وی زەلامێ خوە نەنیاسی دا، زێدەتر وێنە و دیمەن دكەڤنە بەرچاڤێن مە وەك خواندەڤان. نڤیسەری شیانێن خوە یێن ئەدەبی و زمانی و جوانیێ داناینە ل سەر دروستكرنا ڤان دیمەنان و رەنگە ئەڤ شێوازێ ھەنێ د گەل ڤەگێرانا ڤێ نۆڤلێتێ گەلەك یا گونجایی بیت، ژ بەر كو د حالەتێ ڤێ زەلامێ ب ناڤێ «ئەز»دا، خواندەڤان ژی زێدەتر چاڤەرێی وێنەیێن ڤەگێرانێ دكەت، ژ ڤەگێرانەكا راھێلانا روودانان ل دویڤ ئێك و هەکەر ھندەك پەرەگرافان ل سەر وێنەیێ ڤەگێرانێ پەركێش بكەین، دبێژیت: (ژ دەرڤە ھێژ باران یا دھێت، لێ نوكە ئەز نە پشتراستم كو ئەڤا دباریت بارانە، دبیت ب تنێ دەنگێ بارانێ بیت یان دەنگێ بیرھاتنێن بارانێ یان ژی دبیت ھەر د بنیات دا چ تشتەك ب ناڤێ ژ دەرڤە نەبن و ئەڤ پەنجەرە بۆ ھندێ بیت وەھما جیھانەكا ژ دەرڤە د ناڤ من دا ب ئافرینیت)،  ((حیكایەتا وی زەلامێ خوە نەنیاسی، لاپەرە 9)). دوێنەیەكێ دی یێ ڤەگێرانێ دا، دیمەنەك ل دۆر ڤی زەلامی ب ڤی رەنگی ھاتیە وێنەكرن و ئەم دشێین د گەل ڤی وێنەیێ مە ژ نۆڤلێتێ بۆ ڤێ مەبەستێ ھەلبژارتی، دووماھیێ ژی ب نڤیسینا خوە ل سەر حیكایەتا ڤێ زەلامی بینین و د گەل وێنەی، خواندەڤان زێدەرتر كورتیا ژین و ژیان و ھەلسۆكەفتێن ڤی زەلامی بزانیت و پێ ئاشنا ببیت، كانێ جھێ وی د ڤێ رۆمانێ دا چ تشتە؟ دبێژیت: (تاری یا ل بەرانبەر من كو جادە و باژێر و جیھان د ناڤ دا یا بەرزەیە، نوكە وەك ھۆلەكا مەزن یا تاری دیار دبیت، ئەز دزانم كو ل پشت وێ تارییێ ھزاران كەسێن بێدەنگ راوەستیایی نە و ئەز وان نابینم، لێ ھەست ب سارییا چاڤێن وان دكەم كو بەرێ وان یێ ل من! ئەو چاڤەرێ نە ئەز تشتەكی بكەم، پەیڤەكێ بێژم، یان ژی رەنگە ھەر چاڤەرێی ھندێ بن كو ئەز ژبن بارێ ڤێ بێدەنگیێ دەربكەڤم و بمرم! لێ ئەز ب تنێ یێ راوەستیایمە، ئەكتەرەكێ كۆرە كو نزانیت ل كیژ «پەردەیێ» و د كیژ چیرۆكێ دا دژیت.

ژێدەر: حیكایەتا وی زەلامێ خوە نەنیاسی، زانا واحد ، رۆمان، 2026، دھۆك.