گەلەک مرۆڤ یێن هەین، ئەو ب تەنا سەرێ خوە بزاڤێ دکن کو ب شیانێن خوە، کەساتیا خوە ئاڤا بکن، ئەڤ یەکە ژی یا ب سانەهی نینە و ژ ڤالاتییێ ب دەستڤە نائێت. وەستیان و کار و خەبات بۆ دڤێت، هەتا مرۆڤ بشێت بگەهتە ئارمانج و مەبەستێن خوە. وەکو دیار هزرڤان ئێک ژ وان  ئەدیب و شاعر و رۆماننڤیسانە، یێن ئەوی ب خوە کەساتیا خوە ئاڤاکری و شیایی د مەیدانا ئەدەبیاتێ دا شوینتلێن وی د دیار و ئاشکرا بن، بێی کو رۆژەکێ ژی بچتە قوتابخانێ. هەروەسا ئەو ئێک ژ وان کەسانە یێن شعرا نویخواز ل دەڤەرا بەهدینان ل گەل هەڤالێن خوە نڤیسی و گرۆپەک ب ناڤێ (نووکرن هەر و هەر) ل دەستپێکا سالێن نۆتان دامەزراندی.

هزرڤان نە ب تنێ شعرێ دنڤیست، بەلکو ئەوی دەستەکێ بالا د نڤیسینا رۆمانێ ژی دا هەیە و چەند رۆمان یێن چاپکرین، زێدەباری کارکرن ل چەند دەزگەهێن راگەهاندنێ و د ناڤ وارێ رۆژنامەڤانیێ دا. بۆ ڤێ هەژمارێ مە ئەڤ هەڤپەیڤینە پێڕا کرییە.

ل دەستپێکێ چ حەز و ئەگەر بوونە سەدەم کو تو بەرێ خوە بدیە شعرێ؟ و تو ل دەستپێکا خوە یا ئەدەبی ب چ کەسی داخبار بووی؟

دبت دەستپێکا حەزکرنا من ژ بۆ هەلبەستێ  ژ وێ ئەگەرێ بت کو ل کۆچکا بابێ من هەر ژ کەڤن جهێ خڕڤەبوونا دەنگبێژ ، چیڕۆکبێژ و مەلایان بوو، ژ وان مەلایان هەلبەستڤانێن وی سەردەمی هەبوون، جاران ژی برایێ من یێ ژ من مەزنتر ژی هەلبەستێن نوی بۆ مە دخواندن، عەمەرێ عەڤدێ یێ سترانبێژ ژی گەلەک هەلبەستێن نالبەندی ژ بەر بوون و بۆ مە دخواندن. ژ بەر ڤێ حەزکرنێ؛ هەر ژ زارۆکیێ فێری لێکئینانێ بووم. پشتی بوویمە خواندەڤان ژی بەرهەمێن سەبری بۆتانی و (سەورا ئازادی) دیوانا یەکەما جگەرخوینی من خواندن، کارتێکرنا بوونا هەلبەستڤانی یێ ل من کرن، لێ د وارێ هەلبەستا نوی دا، مامۆستا (مزووری) و هەڤالێ من (قۆچانی) ژ هەر کەسێ دن پتر کارتێکرن ل سەر من هەبوویە، ل قۆناخا ئێکێ کارتێکرنا وان ل سەر من یا خویایە، ئو کاروان یێ درێژە، هەتا دگەهیت (مالارمێ) و (بۆدلێر)ی و یێن خویانی و بیانی.

نڤیسین بۆ تە ڕیتمەکێ ڕۆژانەیە یان هەستەکێ نەهشییە؟ و گۆشەیا تە یا نڤیسینێ د چ کەشوهەوایەکێ دا دروست دبت، دا کو هزر ببنە پەیڤ؟

دشێی بێژی؛ هزرکرن رۆژانەیە، بەلێ جاران چریسکێن نڤیسینێ ژ نەستێ پەیدا دبن. ب دیتنا من نڤیسەر مینا نێچیرڤانان وان دگرن و جاران ژی هندا دبن. باوەر ناکم نڤیسینەکا باش ژ نەهشییێ بهێت. هەر چاخێ ئەو چریسکا نەستێ یان پەیام یان ئەوا ئەم ب سرۆش ب ناڤ دکین ل نک من پەیدا بوو و د هشێ من دا هاتە چاندن دبتە بنیاتێ دەقەکی، ئەو چریسک هندەک جاران شین دبن و جاران ژی بەر ب پاشخانا مێشکی دچن و ل وێرێ ئاکنجی دبن، ئەوێن زوی شین دبن کراسەک هونەری دکمە بەر و  دبنە ئەڤ دەقێن ل بەر دەست.

ئەرێ ب دیتنا تە، ڕەخنەیا ئەدەبی یا کوردی یا بەرهەڤە کو ئاستێ کوور یێ هزرا ڕۆمان و شعرا نوی بسەنگینت یان ڕەخنە هێشتا ژ تێکستی پاشڤەمایترە؟

نها ژ بەرێ باشترە، بەلێ هێشتا دەستپێکە، گەلەک سادە و تیتالینە. پتر ل دەوروبەرێن دەقی دگەڕن؛ نکارن بچنە د کووراتییا دەقی دا، دا کو  دوڕ و گەوهەرێن ڤەشارتی د هندڕێ دەقی دا ببینن. پترییا وان رەخنەیێن ئەز دخوینم، مینا ئەرکێن شاگردان بۆ سالا خواندنێ دبینم. باش ژی هەنە، بەلێ رێژەکا گەلەک کێمن.

د ناڤبەر داگیرکاریێن جۆراوجۆر و شۆڕەشێن جڤاکی دا، ئەرێ رۆماننڤیسێ کورد شیایە پێگەهەکی سەربخوە بۆ خوە دروست بکت یان هەردەم د بن سیبەرا دیرۆکا سیاسی دایە؟

چاڤ ل دەستپێکا ملەتێن دی، ئەڤ نڤشێ نڤیسینێ ل نک مە گەلەک درەنگ سەرهلدایە، دبت ل ڤان پێنجی سالێن دووماهییێ بزاڤ خورت بوویە. دبێژن (رۆمان) خودیکا جڤاکێیە، هەروەسا کچا باژێڕییە. مە شۆڕەشێن جڤاکی نەبووینە، ئەڤا هەیی کاریگەربوونە ب دەور و بەران، هێشتا جڤاکێ مە مینا بەری دوسەد، سێسەد سالان ئێل و ئەشیرە، مە سەرهلدان و شۆرەشێن نەتەوی هەنە. هەتا نها ژی باژێڕێن مە ب هشێ گوندی و رەفتارا بنەمالێ هزر دکن. چو پێنەڤێت؛ ڤێ کارتێکرن ل سەر کەساتییا مە یا جڤاکی و سیاسی ژی هەیە، پێنگاڤێن ژ دەرڤەیی ڤی چارچووڤەی ژی د شەرمن و لاوازن، کەسێن خوە ژ دەرڤەی ڤێ دبینن رێژەکا گەلەک کێمە. هەتا ئەوێن خوە رەوشەنبیر ژی دبینن پێیەک ل پێشە و یێ دی ل پاشە. سیاسی یێ مە ژی هەر وەسایە.

دەقێ شعری ل نک تە دەربڕینە ژ وێنەیێن فەلسەفی یان هەستەکێ دەرحالە (نوکەیی)؟ و زمانێ کوردی ب رایەخا خوە یا کەڤنار هەتا چ ڕادە هاریکارە بۆ ئافراندنا وێنەیێن شعری یێن مودێرن؟

ژ بەری هەر تشتی شعر هونەرە، دەربڕینا هەر تشتێ مرۆڤی دکت. وێنەیە، جوانی یە، فەلسەفەیە، ئاشۆپ و هەستێن کپکری یێن کەسێ شاعری نە، دەربڕینا هەستێن نها و ڤەگەڕاندنا بۆری و داهاتی ژی پێڕایە. زمانێ کوردی و هەر زمانەکی دی وەک ئێکن، چونکو زمان ئامانە ژ بۆ هزرکرنێ، کەسێ بلیمەت و هزرڤان و زمانزان ب رامانێن خوە یێن نوی ڤەژەن و ژیانێ ددەتە زمانێ خوە، هزر و پێدڤیبوونا دەربڕینا وێ هزرێ نویکرنێ ب زمانی ددن. ژ بەر کو ب گۆرەی پێدڤیبوونێ زمان د گوهۆڕینێ دایە.

شعر و ئەدەبێ کلاسیكی یێ کوردی هەتا چ ڕادە ل سەر زمان و هەستێ تە یێ شعری ئامادەیی هەیە؟ هوین چاوا دشێن رەسەناتییا کلاسیكی ب هزر و شێوازێ مودێرن ڤە ببەستن؟

د وارێ کلاسیکان دا، ب راستی مە شاکارێن شعری یێن هەین، ژ بەر کو من خواندنەکا باش بۆ وان کرییە، کارتێکرنەکا باش ژی ل سەر  دەربڕین و زمانێ من هەیە. بنیاتە ژ بۆ دەربڕینێن زمانێ من، هەلبەت ئەز د گەل کۆپیکرنێ نینم، بۆری بۆ من بنیاتە ژ بۆ ئاڤاکرنا نها و داهاتی، چاوا یێن بەری من خودان و کوڕێن سەردەمێ خوە بوون، ئەز ژی خودانێ خوە و کوڕێ سەردەمێ خوە مە، دڤێت ژی وەسا بت. بۆری و نها و داهاتی ب هەڤڕا گرێداینە، بۆری بنیاتە و نها لڤینە ژ بۆ ئاڤاکرنا داهاتی. هەر دەقەک زادەیێ سەردەمێ خوە نەبت، مری ژ دایک بوویە، دڤێت یێ سەردەمێ خوە بت دا کو بەرەژەنگێن پاشەرۆژێ هەلبگریت.

د جیهانەکا وەکو ئەڤرۆ یا گەلەک ب لەز دا، ئەرێ شعر هێشتا دشێت مرۆڤی ڕابگرت؟ و ڕولێ شاعرێ کورد د ڤی سەردەمی دا چییە؟

هەر ژ سەردەمێ (ئافلاتۆن)ی هزرەک هەبوو؛ ئێدی رۆلێ شعرێ ب داوی هاتییە، بەلێ ب داوی نەهات، چونکی هەر ژ هینگێ و هەتا ئەڤرۆ شعر و خواندنا شعرێ یا رێژەکا بژارەیە، ل نها و پاشەرۆژێ ژی دێ یا بژارەیان بت. لێ بەلێ هەر تشتێ ب ناڤێ شعرێ نابت شعر. لەوڕا ژی ڕۆلێ شاعری مینا ڕۆلێ نڤیسەرێ هەر ژانڕەکی دن، ل شوینا چاڤلێکرنێ و ڤالانڤیسینێ، بلا د نڤیسینا خوە دا داهێنەر بت و ئافڕاندنێ بکت، دا دەقێ وی نەمر بت. چونکی دەقێ چاڤلێکەر مری ژ دایک دبت.

تو ژ شعرێ بەر ب جیهانا نڤیسینا رۆمانێ ڤە چووی، ئەرێ شعرێ نە دشیا هەمی هزری و بیر و دیتنێن تە ب خوە ڤە بگرت؟ یان هندەک ئەگەرێن دی هەبوون؟

دبت ئێکەمین دەق من نڤیسی شعر بت، لێ هەر ژ دەستپێکێ یان سالەک پشتی وێ هەلبەستێ من چیرۆک ژی نڤیسینە، ژانڕێ رۆمانێ ژی گەلەک زوی ل نک من سەرهلدایە، لێ من پتر ل دەما زوی شعر بەلاڤکرییە، شعر دەربڕینا هەستێن کوورێن ناخییە، چیرۆک و رۆمان گەشتا کەتواری و یۆتۆبییا تاک و جڤاکییە. داستان بنیاتێ هەردو نفشانە. ژ داستانا (گلگامێش) هەتا (مەم و زین)ان باشترین بەلگەنە، د ناڤ بەرهەمێن من یێن شعری ژی دا کارتێکرنا ڤەگێڕانێ هەیە، مینا د بەرهەمێ من یێ ڤەگێڕانێ ژی دا زمانێ شعری هەی. چونکی دەستپێکا من؛ هەم من ئامیرێن مۆزیکێ دژەنین و دەستەکی نیگارکێشیێ هەبوو، کارتێکرنا وان هێشتا ل سەر بەرهەمێ من مایە.

زمان ل نک تە ب تنێ ئامرازەکێ گەهاندنێ نینە، بەلکو جهێ ئاڤابوونا هزرێ یە. زمانێ کوردی هەتا چ ڕادە شیایە ببتە مالا هزرا فەلسەفی و ڕۆمانسی یا کوور؟

زمان ئامانێ هزرێیە، شیانێن تە د زمانی دا چەند خورت بن، تو هندێ د کاری دەربڕینا هزرا خوە بکەی. چ زمانێن لاواز نینن؛ بەلکی مرۆڤێن زمانلاواز هەنە، بسپۆرییا مرۆڤی د زمانی و فەرهنگێ دا دبتە ئەگەر کو دەق ب رامان و دەربڕینێن خورت پەیدا ببت، لاوازی ژی د فەرهنگ و زمانی دا دبتە ئەگەرێ ڤەجوین و دوبارەکرنێ. زمانێ کوردی ژ زمانێن گەلەک دەولەمەندە، هەموو زمانێن دونیایێ پەیڤان ژ زمانێن دن د وەرگرن و پەیڤێن نوی ژی دئافڕینن، کوردی زمانەک زیندییە و ئەڤ هەردو دیاردە ژی تێدا هەنە.

گەلەک جاران هزر ل سەر حسابا تێکست و ڤەگێڕانێ دیار دبت. تو چاوا دشێی هەڤسەنگی د ناڤبەرا «هزرێ» و «جوانییا هونەری یا رۆمانێ» دا ڕاگری، دا کو رۆمان نەبتە گۆتارەکا فەلسەفی یا سار؟

هزر بنیاتە بۆ هەر تێکستەکی، ئێدی (جوانییا هونەری) ب زمانی، ب رەنگان و مۆزیکێ دهێتە دیارکرن، ڤێجا چ هزر فەلسەفی بت یان هەر وارەک دی، ئەڤە ل سەر هۆستەکاریێ و شیانا نڤیسەری دمینت، دو کەس بەرێن چیایی بۆ ئاڤاکرنا نهانییەکی بکاردئینن، بسپۆری ل ڤێرە دیار دبن، شیان ئەوە تو ب زمانەکی ڕەهوان وێ هزرێ ب گەهینی، هەلبەت هەر ژانڕەکی ئەدەبی زمانێ خوە هەیە، مینا هەر نڤیسەرەکی شێوازێ خوە هەیە. د ئەدەبی دا حەز ژ گۆتارا مینبەر و جەماوەری ناکم، وەکی ئەدەب هونەرە؛ دڤێت زمان و هێما و داڕشتن ژی هونەر بت. هەر ڤاڕێبوونەک دبت ئەگەرا کوشتنا جوانی و هونەری. وی دەمی دەقێ وێژەیی دبتە گۆتارا سیاسی.

جیهانا ئەڤرۆ ب بەرفرەهبوونا تەکنۆلۆژیایێ و لەزاتیا ژیانێ دچتە پێش. رۆماننڤیس چاوا دشێت تنێیی و کووراتییا گیانێ مرۆڤی د ناڤ ڤێ دەنگەدەنگا دیجیتالی دا بپارێزت؟

ژ بەر کو مرۆڤ د گەلەک قۆناغان دا بۆرییە، ل هەر قۆناغەکا نوی مرۆڤ ل راستی ڤێ پرسێ و ترسێ هاتییە، هەتا د ژیانا کەسۆکی ژی دا، هەردەم حەزکرن بۆ بۆری هەیە، بەلێ هەر نوییەک ب چاخی را ژ کویڤیبوونێ کەهی دبت و ژ ترسێ ڤالا دبت. ب دیتنا من، ئەڤ قۆناغا ب لەزا تەکنۆلۆژیایێ، راستە ترسەک ل نک مرۆڤێ سەردەم.. نەمازە مرۆڤێ جیهانا ئیسلامی دروستکرییە، لێ کەهیبوون ژی یا پەیدا دبت، هەلبەت ڤان ئالاڤان پتر رێک ل بەر مرۆڤی ڤەکرینە و ب سانەهیتر دشێت دەنگێ خوە بگەهینت. دبت ئەڤ گوهاڕتنە گوهاڕتنێ د شێواز و ئالاڤان ژی دا پەیدا بکت. ڤێ باش دبینم.

گەلەک ژ خواندەڤانان دبێژن بەرهەمێن (هزرڤان)ی د مژدار و ئالۆزن و ئەم زوی ب زوی تێناگەهن، ئەرێ ئاستێ شعرا نووخواز ڤێ چەندێ دخوازت یان هندەک ئەگەرێن دی ل پشت پەردەیێ هەنە؟

دبت گۆتنەکا ژ تەمبەلی و کێمخواندنێ بت، دەقێ ڤەکری و بارکری خواندنێن جودا.. جودا هەنە، هندی دەق هونەریتر و بارکریتر بت، بۆ خواندەڤانێ سادە سەختتر و ب وەستیانترە. مەلایێ جزیری کلاسیکە و ب سانەهی نینە، بەلێ دەقێ وی نەمرە. من دڤێت گۆتنەک (گادامەر)ی دوبارەکم: «هەردەمێ تو د دەقەکی نەگەهشتی، ل خوە بزڤڕە و کێماسی یێن خوە چارە بکە، نە گازندێ ژ دەقی بکە». ئەز کێماسییێ د خواندەڤانی دا دبینم، نەکو د دەقێ نویخواز دا، شعرا نوی گەلەک رەهەندە و دڤێت خواندەڤانێ وێ ژی مشە رەهەند بت.

هندەک رەخنەگرێن ئەدەبی وەسا بۆ دچن کو مژدارییا د شعرا نووخواز دا ل نک هندەک شاعران، ژ ئەگەرێ نەشیانا وانە کو ئافراندێ د بەرهەمێن خوە دا بکن، لەوما  پتر یارییا ب پەیڤان دکن و جهێن وان لێک دگوهۆڕن و هەروەسا رەڤینەکە ژ ژیواری ژی، ئەرێ تو بۆ ڤێ یەکێ چ دبێژی؟

ئەڤە بابەتەک گرێدای شێواز و شێوازگەریێیە، یاریپێکرنا ب پەیڤان نە تشتەکی تنێ گرێدای نویخوازی و نویخوازانە، ئەڤە هونەرە؛ ل نک کلاسیکان ژی هەیە، هەتا د دەقێن فۆلکلۆری (لەزگۆترۆکان) ژی دا هەیە، مینا: «ڕۆیڤی د ڕەها ڕویلێ ڕا لویری، ئەو ڕویلا د ئالیێ ڕێ ڕا». ما ئەڤە نە یاریپێکرنا ب پەیڤانە؟ گەر تە بسپۆرییەکا باش یا زمانی نەبت، نکاری یارییا ب پەیڤان بکەی. بەلێ دڤێت یاریپێکرن یا ڤالا نەبت، هەر تشتێ تو د دەقێ هونەری دا دکەی، دڤێت مەرەمدار بت، ژ ئالیێ جوانی و رامانێ ڤە پشکەک بت ژ خەملاندن و تەڤاڤکرنا دەقی.

تو ئێک ژ خواندەڤانێن باشی و بەردەوام دخوینی، ب دیتنا تە نوکە ئاستێ رۆمانێ ب گشتی و ئەوا ژ ئالیێ گەنجان ڤە ب تایبەتی دئێتە نڤیسین چاوا دبینی؟ ئەرێ مە رۆمان هەیە مۆرکا کوردی پێڤە بت؟

هەر تشت ڕێژەییە، رۆمانا کوردی ب گشتی گاڤێن باش چوویە پێش. د ناڤ پیران ژی دا لاواز هەنە و د ناڤ گەنجان ژی دا دەقێن باش و سەرکەفتی هەنە؛ د پێڤاژۆیا ئەدەبیاتێ دا هەر چاخ هۆسایە، د هەر وارەکی دا و د هەر قۆناغەکێ دا کتەک کێم دبنە ناڤ و نەمر دبن، بەلێ پڕانی دەمەک کورت دژین. ئەڤە کارێ رەخنەگر و ڤەکۆلەرانە، دیرۆک و پاشەرۆژ ڤێ چەندێ دیار دکن. هەتا د بەرهەمێ ئێک نڤیسەر ژی دا ئەڤە هەیە، دبینی دەقەک نەمر دبت و دەقەک دی ژ هەمان نڤیسەری دەمەکی کورت دژیت. ب دیتنا من ئەو رۆمانا ب زمانێ کوردی و هەستا کوردی دهێتە نڤیسین مۆرکا کوردیبوونێ پێڤەیە، ئێدی چ باش بت یان نەباش، مالێ مەیە.

بیۆگرافیا هزرڤان عەبدوللایی:

– ناڤێ وی یێ دروست (حاجی عەبدوللا محەمەد)ە،

– ل سالا 1962ێ، ل گوندێ برجینی ل نێزیك باژێرێ دهۆكێ هاتییە سەر دونیایێ.

– ل سالا 1979ێ، هەلبەست نڤیسییە.

– ل سالا 1980ێ، ئێك بوو ژ ئەندامێن دامەزرینەرێن ئێكەتییا نڤیسەرێن گەنج ل دەڤەرا بەهدینان.

– ل سالا 1984ێ، ئێك بوو ژ ئەندامێن دەستەیا گەنجێن دامەزرینەرێن كۆڤارا (دەنگێ مە) ل دهۆكێ.

– ل سالا 1987ێ، ئێك بوو ژ ئەندامێن دامەزرینەرێن یانەیا هەلبەستێ ل باژێرێ دهۆكێ و

   هەر ل ڤێ سالێ بوویە ئەندامێ ئێكەتییا نڤیسەرێن كورد/ دهۆك.

– ل سالا 1989ێ، ئێكەمین دیوان خوە ب ناڤێ (ئەز و ئاگر) ل بەغدا وەشاندییە.

– ل سالا 1991ێ، ئێك بوو ژ ئەندامێن دامەزرینەرێن گرۆپێ نووخوازی و دەستەیا ( كۆڤارا نووخوازی) ل دهۆكێ.

ل سالا 1993ێ، ل گەل گرۆپەك هەڤالان رۆژناما (الاعتصام) ل دهۆكێ‌ ب عەرەبی دەركرییە.

– ل سالا 1994ێ، ئێك بوو ژ ئەندامێن دامەزرینەرێن گرۆپێ (نووكرن هەر و هەر ) ل دەڤەرا بەهدینان.

– ل سالا 1996ێ، دیوانا دویێ (د كاڤلانێ‌ خەنجەرێ‌ دا مرن دهێتە ژبیركرن) وەشاندییە.

– ل سالا 1997ێ، كۆچبەری ئەلمانیا بوویە، پاشی هەر ل وێرێ پشکداری دامەزراندنا پەنا كورد کرییە، بوویە ئەندامێ ئێكەتییا نڤیسەرێن كورد یا نێڤنەتەوی (پەن)ا كورد.

– چەند سالان ئەندامێ‌ دەستەیا كۆڤارا (پەیڤ) یا ئێكەتییا نڤیسەرێن كورد/ دهۆك بوویە.

– ئەندامێ‌ دەستەیا نڤیسەرێن كۆڤارا (مەتین) بوویە.

– وەك رۆژنامەڤان ل ئەڤان كۆڤاران كاركرییە: (كۆڤارا دەنگێ‌ مە، كۆڤارا نووخوازی، رۆژناما الاعتصام، كۆڤارا پەیڤ، كۆڤارا مەتین).

 ژ بەرهەمێن چاپكری ( وەشاندی):

–  ئەز و ئاگر، 1989ێ، بەغدا، هەلبەست.

– مرن د كاڤلانێ خەنجەرێ‌ دا دهێتە ژ بیركرن، 1996ێ، دهۆك، هەلبەست.

– نارینا گولبارین. 2002ێ، دهۆك، ئەفسانە.

– هێلێن سۆر. 2004ێ، دهۆك، رۆمان.

– پڕ تشتێن بەرزەبووی، 2005ێ، دهۆك (4 بەرگ)، هەلبەست.

– زارۆكێن جیهانا راستی و ئاشۆپێ،‌ 2005ێ، دهۆك، لێكۆلین.

– زینێ و لەشكەرێ نكلزەران، 2005ێ، دهۆك، ئامادەكرن ژ بۆ زارۆكان.

– پینۆكییوو…، 2006ێ، دهۆك، وەرگێران.

– خێزانا رۆبنسون یا سوێسری ….، 2007ێ، دهۆك، وەرگێران.

– ئازراندنا بەندەمانێ، 2008ێ، دهۆك، هەلبەست.

– سیسەبان، 2009ێ، دهۆك، تویژاندن.

– فرین د پەنجەرێ‌ دا، 2010، دهوك، هەلبەست.

– سیاسەتا پێلا سێیێ‌، 2010ێ، دهۆك، وەرگێران.

– شۆپێن رۆندكان، رۆمان، 2011، چاپخانا هاوار، ژ وەشانێن ئێكەتیا نڤیسەرێن کورد/ دهۆك.

– هەفت تیتالێن ئەكتیڤكرنا مرۆڤی، ژ نڤیسینا د. ستیڤن. ر. كووڤی، وەرگێڕان، كۆڤارا مەتین و وەزارەتا رەوشەنبیری ب هەڤپشكی وەشاندییە و ل 2001 ل چاپخانا وەزاتێ‌ چاپ بوویە.

– سترانێن عەمەرێ‌ عەڤدێ‌، فۆلكلۆر، جڤاندن، 2011، ل رێبەرییا چاپ و وەرگێرانێ‌ دهۆك هاتیە وەشاندن.

– كورد و ئاڤاكرنا نەتەوەی، نڤیسینا مارتن ڤان برۆنسێن، وەرگێڕان.

– بەفرینا بەراڤی، رۆمان، وەشانێن ناڤەندا خانی یا رەوشەنبیری و راگەهاندنێ، 2024.

– دێ‌ چاوا ژ بۆ زارۆكان نڤیسی، نڤیسینا جۆن ئایكن، وەرگێڕان، رێڤەبەرییا چاپ و بەلاڤكرنێ.

– گەهاندن و راگەهاندن، رێڤەبەرییا چاپ و بەلاڤكرنێ.

– هندەك ژ وە و هەموو ژ من، هەولێر، مەلبەندێ گشتی یێ ئێكەتییا نڤیسەرێن كورد.

هەروەسا ژ بلی ڤان بەرهەمان ژی ب دەهان بەرهەم و لێكۆلین ل كۆڤار و رۆژنامەیێن كوردی، وەك: (هاوكاری، بەیان، رەوشەنبیری نوێ، پاشكۆی ئیراق، كاروان، نووسەری نوی، دەنگێ‌ مە، نووخوازی، پەیڤ، گازی، سەرهلدان، تیرۆژ، ئاكرێ‌، مەتین، بۆتان‌، زانین، سپێدە، پەیمان، هاڤیبوون، خەبات، برایەتی، دەنگی ئافرەت، ئەڤرۆ، بەهدینان، چاڤدێر، وار، رامان، گولان، بیاڤ، خازر، پەیامی زانكۆ،…هتد) بەلاڤكرینە و چەند بەرهەم و پەرتووك ژی یێن هەین و ل بەندا چاپکرنێنە. وەك:

– نەفرەتا پەترۆلێ‌، نڤیسینا، د. گۆردۆن ژۆنسۆن، وەرگێڕان.

– پیتەر بان، نڤیسنا G.M.Gary ، وەرگێڕان.

– داستانا دمدم/ شاخەك نە بەلاڤكری، ب تویژاندن و ڤەكۆلین، ژ بۆ چاپێ‌ بەرهەڤە.

– دیرۆكا ئێلێ‌ شكاكان، ڤەكۆلین، ل بەر چاپێ‌ یە.

– دیوانا نەهێ‌، ژ بۆ چاپێ‌ بەرهەڤە.

– دیوانا (چارینێن هزرڤانی) ژ بۆ چاپێ‌ بەرهەڤە.

– دیوانا كورتە چامان (هایكۆ) ژ بۆ چاپێ‌ بەرهەڤە.

– بەفرینا بەراڤی، رۆمان، ژ بۆ چاپێ بەرهەڤە.

– جامیجەم، رۆمان، ژ بۆ چاپێ بەرهەڤە.

– كنار ژۆڤانی یێ، رۆمان، ژ بۆ چاپێ بەرهەڤە.

– ڤەكۆلینێن ل دۆر چامێ‌ (هەلبەستێ‌)، ژ شەش ڤەكۆلینان پێكهاتییە و ژ بۆ چاپێ‌ بەرهەڤە.

– ڤەكۆلینێن میتۆلۆژی، ژ چەند ڤەكۆلینان پێكهاتییە و ژ بۆ چاپێ‌ بەرهەڤە.