حەسەن ئیبراھیم، رۆماننڤیسەکێ خوەدان تاقەت و شیانێن ئەدەبییێن بلندە. ھەتا نھا زێدەتری ١٦ رۆمانان ئافراندینە و جھێ خوە د ناڤ قادا ئەدەبییاتا کوردی دا کرییە. ئەو نڤیسکارەکی مەیدانییە و ب ھووری روودانێن دلتەزین یێن کو ھاتینە سەرێ گەلێ کورد دشۆپینە. ئەڤ دەق ب شێوەیێ دیمەنێن شانۆیی یان سینەمایی ھاتینە پارڤەکرن کو تێدا چیرۆکبێژ د ناڤبەرا چەندین کەسایەتییێن جیاواز دا دگوھەرە. نڤیسکار پشتا خوە ب تەکنیکا تێکەلکرنا بوویەرێن راستین و خەونان، بیرەوەرییێن رابردوو و تراژیدییا نھا گرێ ددە. کەسایەتی د دەما کێشانا ئازارێ دا، دزڤرن سەر بیرئانینێن گوند و ژیانا بەری نھا.

رۆمان ب شێوازەکێ تراژیدی و کاریگەر بەحسێ کارەسات و بۆبەلاتێن پێڤاژۆیا ئەنفال و زیندانا ناڤدار یا «نوگرە سەلمان» دکە کو دکەڤە بییابانا باشوورێ ئیراقێ. دەق وێنەیێ دۆژەھەکا سەر ئەردی دکشینە کو تێدا مرۆڤ ( ژن، زارۆک، جوان و پیر) رووبروویی درندەترین شێوازێن ئەشکەنجەدان، برسیبوون، تێھنیبوون، بێرێزیکرنا ل کەرامەتێ و دەستدرێژییێ دبن. سەیێن ھۆڤ و برچی د گەلەک دیمەنان دا وەک ھێمایەکا ترسناک دوبارە دبن کو تەرمێن زیندانییێن ئەنفالکری و زارۆکێن مری دخون.  ناڤەرۆکا رۆمانێ فەلسەفەیا ژییان و مرنێ د وێ دۆژەھێ دا دگوھەرە؛ ب ئاوایەکێ کو ژیان ب واتەیا بیۆلۆژیک وەکی تشتەکێ بێبەھا تێ دیتن و مرن، ژ بۆ رزگاربوونێ ژ وێ ئازارا بێداوی، دبە جوانترین ھێڤی و دیاری.

پرتووک ب شێوازەکێ پارڤەکری ل سەر پشکان ھاتییە ھووناندن و بەحسێ ئێش، زلم، قرکرن و روورەشییا مرۆڤاھییێ یا د سەردەمێ ئەنفالێ دا ل گرتیگەھا ناڤدارا «نوگرە سەلمان» دکە.  مژارا سەرەکە: سووجدارکرن و تاوانکرنا دیرۆکێ، ھۆڤیتی یا رەژیما سەدامی، کامپا مرنێ یا نوگرە سەلمان، فەلسەفەیا ژیان، ئازادی و مرنێ د ناڤا لەپێن قرکرنێ دا.»ببۆرن ئەز دیرۆکێ نانڤیسم. دیرۆکێن رەش نایێن نڤیسین، تەنێ تێن شەرمزارکرن.»

رۆمان ب ھاوار و شینا ژنەکێ ل پشت دیوارێن بلند یێن گرتیگەھێ دەست پێ دکە. د ڤێ گرتیگەھێ دا مرنا ئاسایی وەکی «رزگارییەکێ» تێ دیتن. لێ دەما کو ژنەک ھاوار دکە و دبێژە «ژیان مر!»، پرسەکا کوور چێدبە: ھەکە ژیان مربە، ئەڤ نەفەسکێشانا کو ب زۆرێ تێ ھلدان چی یە؟ ل ڤی جھێ بێئاڤ، بێخوارن و تژی ترس، گرتی نە، ھێڤییا وان یا مرنێ ژی جارنا نینە.

لەھەنگێ رۆمانێ ب چاڤ و دەستێن گرێدایی داڤێژن ژوورەکا تەنگ و تاری. ل ور، د ناڤا بێھنا مرن و کەلەخێن رزیایی دا، راستی کەسێن دن تێ کو ھێزا وان یا ئاخافتنێ ژی نەمایە. د ڤێ زیندانێ دا، مرۆڤێن بێگونەھ تەنێ ل بەندا فریشتەیێ مرنێ (ئیزرائیلی) نە دا کو وان ژ ڤی عەزابی رزگار بکە.

لەھەنگ ل سەر پاشەرۆژا خوە، ل سەر مالباتا خوە و شۆرەشگەرێن کو ژ بۆ ئازادییێ جانێ خوە فەدا کرنە ھزر دکە، لێ د داوییێ دا تەنێ کەلەخێن سار ل پشت دەرییێن ئاسنی دمینن.

ئەو بەحسێ ھۆڤیتییا بەرپرسێن گرتیگەھێ دکە، حەجاجێ تکریتی و عاریف شەوقی ب شڤشێن ئاسنی و چەکان، زلمێ ل گرتییان دکن. سەرۆکێن مالباتان، باڤ و برا ل بەر چاڤێن ھەڤ تێن رەزیلکرن و کوشتن. تەرمێن وان دبنە خوارنا سەیێن رەش یێن برسی. مرن ژ بۆ گرتییان (ب تایبەتی ژ بۆ کەچێن نەگەھشتی یێن کو رۆژانە راستی دەستدرێژییێ تێن) دبە خەلاتا ھەری شرین.

زەخت و زۆرا ھۆڤ زێدە دبە. لەھەنگ بریار ددە کو ژ بۆ نەھێلە دژمن ب کوشتنا وی کێفخوەش ببە، خوە ژ دەرگەھێ گرتیگەھێ باڤێژە و برەڤە. لێ رەڤینا د ناڤا چۆلا بێداوی و تژی ترس دا، رووبرووبوونا ب تێھنیبوون، برسیبوون و باھۆزێن خیزێ گەرمە. د داوییێ دا، ئەڤ ھەولدان دیسان ل بەر دیوارێ گرتیگەھێ ب داوی دبە.

ھەروەسا بەحسی روویێ رەش یێ دیرۆکێ و ئێرشێن کیمیاوی یێن رژێمێ ل سەر گوندێن کوردستانێ تێ کرن دکە، کو تێدا ب دەھان ھەزار کەس شەھید بوون. رژێمێ ب ئالیکارییا جاشان، پڕانییا رێکێن دەربازبوونێ دگرتن، دا کو مرۆڤێن سڤیل نەکارن برەڤن.

مرۆڤ، ژن، زارۆک و پیر ژ ھەڤ ھاتن جوداکرن و ب کۆمی د چالان دە ھاتن بنئاخکرن. لۆرینا دایکێ و سەیێن رەش، یەک ژ دیمەنێن ھەری دلسۆز، ل گرتیگەھێ، شین و تازییا داییکێن کوردە. دایکەک زارۆکێ خوە یێ یەک سالی کو د کۆشا وێ دا مرییە، ب لۆرەلۆر و لایلایێن کوردی ھەمبێز دکە، دا کو نیشا نەدە کو زارۆک مرییە و پاسەوان وی ژێ نەستینن. لێ د داوییێ دا، دەستێ رەش یێ پاسەوانان زارۆکێ مری ژ ھەمبێزا وێ دەردکن و داڤێژن بەر سەیێن رەش. کەچا وێ نێرگز ب قێرین تێ و دبێژە: «دایێ، دەستێ برایێ من د دەڤێ سەیەکێ مەزن دا یە!». گەلێ کورد، ئاخ، پا تە کارەسات و بۆبلات دیتینە!!!

لەھەنگ بەحسێ گوندێ خوە یێ بەرێ دکە کو وەکی پارچەیەک ژ بەھشتێ بوو. لێ پشتی هێرشان، ئەڤینێن کەچ و خۆرتان ھەموو دبن قوربانی.

لەھەنگ ئەڤینا خوە یا ل گوند، کەچکا جیرانا خوە زینێ ب بیر تینە. ئەو و زین د بنێ زیلەکا لەشکری دا نە. کاروانێ ترۆمبێلان، کوردان دبنە کووراھییا چۆلێ. ل ور ژن و زارۆک تێن جوداکرن؛ مێر و جوان ب دەست و چاڤێن گرێدایی بەر ب چالێن مەزن (گۆرێن ب کۆم) ڤە دچن و ل ور ب زندی تێن بنئاخکرن و گولەبارانکرن. زێدەتری ٥٠٠-٧٠٠ گرتی د ھۆلەکا تەنگ و بلند دا، د بن گەرمییا تیرمەھێ دا ئاسێ مانە. ژ بەر نەبوونا دەستئاڤا و ئاڤا پاقژ، نەخوەشییێن زکچوونێ و گەمارێ بەلاڤ بوونە. ھەڤالێ لەھەنگی یێ ل تەنشتا وی، ژ بەر ئێشا گران و بێروومەتکرنێ بانگ لێ دکە: « من ژ ڤێ عەزابێ رزگار بکە، دەربەکێ ل سەرێ من بدە دا کو ئەز بمرم». ئەڤ داخواز نیشانەیا ھەری مەزن یا ھەلوەشینا دەروونی یا د ھوندرێ نوگرە سەلمان دایە.

گۆتنێن دۆستۆەڤسکی و نکۆلا تەسلا د ژوورەکا زندانێ دا ب بیر تینە: «ھەکە مرۆڤی شیابا کەرب و کینا خوە بکرا ئەنەرژی یا ئەلەکتریکێ، دا ھەموو جیھان پێ رۆن ببا.» ئەو دیار دکە کو ھۆڤیتییا ل ڤی جھی ژ دۆژەھا خوەدێ خەرابترە، چونکو دۆژەھا وی تەنێ ژ بۆ گونەھکارانە، لێ ل ڤر زارۆک، کەچ و بێگونەھ  تێن پەرچقاندن.  دەما کو زێرەڤان وی بەر ب مرنێ ڤە دکشینن دەرڤە، ئەو گۆتنا دۆستۆەڤسکی دبێژە: «پشتی من مرۆڤ ناس کرن، من فێم کر کو خوەدێ چما دۆژەھ ئافراندییە.

دەما کەچک ژ بۆ برایێ خوە یێ بچووک و برسی یێ ل بەر مرنێ، ھەول ددە ژ بەرمایییێن زێرەڤانان پارچە نانەکا ھشک بدزە، زێرەڤانەکێ درندە و ھۆڤ وێ دگرە و دکشینە پشت دیواری دا کو دەستدرێژییێ ل بەدەنا وێ یا ١٧ سالی بکە. کەچک دقیرە، لێ دەنگێ وێ د بن کنجێ رەش یێ د دەڤێ وێ دا ئاسێ دمینە؛ ھەری داوی لاشێ وێ و برایێ وێ ل دەرڤەیی کەلێ دبە خوارنا سەیان.

کالەکێ گرتی ھەیە و حەسرەتا وی تەنێ جگارەیەکا تووتنا گەلییێ «کەرسێ»یە کو ل کەنارێ چیایێ شەنگالێ شین دبە. ئەو مرنا نەڤییێ خوە یێ بچووک ب بیر تینە کو د دەستێ وی یێ مری دا پارچەیەک پێنووسا دارین یا کو ھەڤالا وی یا دبستانێ د رۆژا یەکەم دا دیاری دابوویێ، ئاسێ مابوو.

ھەوارا گرتییان دیوارێن زندانا نوگرە سەلمان دقەلشینە.  ئای خوەدێیۆ ژ ڤێ کارەساتێ! کەچکەک و پسمامێ خوەیێ پێشمەرگە د بن دارا ھژیرێ دا خەیالێن زەواجێ دکر. لێ د گرتیگەھێ دا، دەما ھەست دکە کو حەجاجی دڤێ دەستدرێژییێ لێ بکە، ئەو ب کراسێ خوە، ب پەنجەرەیا زندانێ ڤە خوە دخەنقینە دا کو روومەتا خوە بپارێزە.

د داوییا شەرێ ھەشت سالی یێ ئیراق و ئیرانێ دا، رژێم ب ھەموو ھێزا خوە ھێرشی کوردستانێ دکە. یەک و ئەڤیندارا خوە ھەول ددن برەڤن، لێ د ناڤا رووباری دا ئاسێ دمینن و تێن گرتن و کوشتن. مێر دچن گۆرێن ب کۆم یێن د کووراھییا چۆلێ دا و ژن و زارۆک دبن «میڤانێن» کەلەھا مرنێ یا نوگرە سەلمان.

نوگرە سەلمان نە تەنێ ناڤێ گرتیگەھەکێ یە؛ ئەو سەمبۆلا قرکرنێ، روورەشییا مرۆڤاھییێ و ئێشەکا بێداوی یا گەلێ کوردە. نڤیسکار د ھەر دیمەنەکێ دا دخوازە نیشا بدە کو د بن دەستھەلاتدارییا ھۆڤ دا، مرۆڤ روومەتا خوە، ژیانا خوە و مافێ خوە یێ مرنەکا ب روومەت ژی وندا دکە. ل پشت دیوارێن بلند یێن دۆژەھا نوگرە سەلمان، تەنێ ھاوارێن بێبەرسڤ، چاڤێن تژی ترس و دیرۆکەکا ب خوین ھاتییە نڤیساندن دمینە.