دیدارا گۆڤارا (مەتین)ێ، دیدارەکا هەیڤانەیە و هەر جار بابەتەکێ گەرم یێ رۆژەڤێ گەنگەشە دکەت. ل رۆژا دوشەمبی 16ى هەیڤا شوباتێ 2026ێ، (رەوشەنبیرییا ئابۆرکرنێ و جڤاک) مژارا دیدارا گۆڤارا (مەتین)ێ بوو. دیدارا ڤی جاری ژ لایێ سولین لەوەند یۆسف، بەرپرسا سوشیال میدیایا گۆڤارا مەتین هاتە برێڤەبرن. دیدار نە ب تنێ ئالۆگۆڕکرنا هزر و بیرانە، بەلکو بانگەوازەکە ژ بۆ سەر ژ نوى هەلسەنگاندنا رەفتارێن مە و ڤەگوهاستنەکە ژ ئاستێ زانینێ بۆ ئاستێ کریارێ.

ل دەستپێکێ رێڤەبەرا دیدارێ، بخێرهاتن مێهڤان و بەرهەڤبوویان کر و کورتییەک ل سەر دیدارا مەتین پێشکێشکر و پشتی مێهڤانێن سەرەکی یێن دیدارێ داینە نیاسین. دەلیڤە دا مێهڤانێن دیدارێ داکو هەر ئێک ژ وان بەحسی تەوەرەکێ گرێدایی ب مژارێ ڤە بکەت پێشکێش بکەت کو ب ڤی رەنگی بوو:

ل بەراهیێ د. رێبەر فتاح، شارەزایێ بیاڤێ ئابۆریێ، بابەتێ خۆ یێ ل ژێر ناڤونیشانێن رێڤەبرنا خێزانێ (دەولەتا بچووک)، هونەرێ ژیانێ د ناڤبەرا داهاتێ نە مسوگەر و مەزاختیێن زێدە دا ئاراستەکر و گۆت: «د جیهانا ئابۆری دا، هێزا دەولەتان ئێدی ب تنێ ب کۆژمێ پارەیێ د خەزینەیان دا ناهێتە پیڤان، بەلکو ب وێ چەندێ دهێتە پیڤان کا چاوا دشێن د دەمێن قەیران و تەنگاڤییان دا داهاتێ خۆ ب رێڤە ببەن دا کو تووشی کورتهینانێ وتەنگاڤیێ نەبن. ئەڤ بنەمایە، ب تمامى ل سەر  خێزانێ  ژی بجهـ دهێت. خێزان د بنەرەت دا (دەولەتەکا بچووکە) داهاتەکێ دیارکری یان نەجێگیر هەیە، و بەرامبەر وێ کۆمەکا مەزاختی و پێتڤیێن رۆژانە هەنە. رێڤەبرنا ژیرانە یا مالێ، نەک تنێ کارەکێ ژمێریاری یە، بەلکو هونەرێ دابینکرنا ئارامی و بەختەوەریێ یە بۆ هەمی ئەندامێن مالبەتێ. ئەگەر ئەم ب چاڤەکێ ئابۆری سەیری مالێ بکەین، دێ بینین کو هەر شکەستنەک د رێڤەبرنا داراییا مالێ دا، ئێکسەر کارتێکرنێ ل سەر دەروونێ ئەندامێن وێ دکەت. ل ڤێرە جوداهییا سەرەکی د ناڤبەرا  رێڤەبرنا هەرەمەکی  و  رێڤەبرنا ب پلان  دا دیار دبیت. رێڤەبرنا هەرەمەکی وەدکەت کو خێزان د حەفتیا دەستپێکێ یا وەرگرتنا مووچەی یان داهاتی دا وەک دەولەمەندەکێ مەزن بژیت، لێ د حەفتیا دوماهیێ دا تووشی تەنگاڤی و قەردار بوونێ ببیت. ژ لایەکێ دی ڤە، رێڤەبرنا ب پلان دهێتە واتایا دابەشکرنا داهاتی ل سەر هەمی رۆژێن هەیڤێ ب شێوەیەکێ کو چ جاران  ئاسایشا دارایی یا مالێ نەکەڤیتە مەترسیێ».

د. رێبەری دیارکر ژی کو «ژبۆ خێزان بشێت ب شێوەیەکێ زانستی داهاتێ خۆ دابەش بکەت، ئابۆریناسان رێکارەکا سادە و کاریگەر داناینە کو ب یاسایا (50-30-20) دهێتە نیاسین. ئەڤ یاسایە وەک دەستوورەکێ دارایی یە بۆ هەر مالەکێ. پشکا ئێکێ کو 50% داهاتی یە، دڤێت بتنێ بۆ پێتڤیێن بنەرەتی  بهێتە مەزاختن؛ ئەڤە ئەو تشتێن بنەرەتین کو ژیان بێی وان برێڤە ناچیت، وەک کرێیا خانی، کارەب، ئاڤ، خوارنا سەرەکی، و دەرمان. ئەڤ پشکە سەنگەرا بەرهنگاریێ یا ئێکێ یە و نابیت ب چ رەنگان بۆ تشتێن لاوەکی بهێتە مەزاختن. پشکا دویێ کو 30% یە، بۆ حەز و کەیفخۆشیانە ئەڤە ئەو پارەیە یێ کو مرۆڤ بۆ تشتێن وەک چوونە دەرڤە، گەشت، یان کڕینا تشتێن کو ژیانێ خۆشتر دکەن مەزاختنی دکەت. ل دەمێ قەیرانان دا، ئەڤ پشکە ئێکەم قوربانییە و دڤێت بهێتە کێمکرن یان ب تمامى راوەستاندن دا کو پێتڤیێن سەرەکی نەکەڤنە مەترسیێ. پشکا سێیێ و گرنگترین کو 20% یە، بۆ پاشکەفت و قەردانە   هەر خێزانەک پێدڤی ب سندوقەکا تەنگاڤیان  یان یەدەكەکێ ستراتیژی هەیە بۆ رۆژێن رەش، چونکی ژیان یا تژییە ژ روودانێن چەڤەری نەکرى.»

ناڤبری هاتە سەر ئاستەنگێن بەرۆکا  خێزانێ دگرن و دیارکر کو: «ئێک ژ مەزنترین ئاستەنگێن کو ئەڤڕۆ بەرۆکێ خێزانان گرتی، تێکەلکرنا چەمکێ (پێدڤی) ل گەل (حەزکرن)ێ یە، کو زۆر جاران ژ ئەگەرێ دیاردەیا مەترسیدار یا چاڤلێکرنا كۆرە (التقلید الاعمى) سەرهلددەت. چاڤلێکرن ژەهرەکا جڤاکی یە کو سەقامگیریا دارایی ژ ناڤ دبەت. زۆر خێزان هەنە خۆ دکەنە ژێر بارێ قەرێن گران بتنێ بۆ وێ چەندێ کو وەک فلانە کەسی ئاهەنگەکێ بگێڕن، یان وەک هەڤالێن خۆ مۆبایل و ترۆمبێلێن گرانبها بکڕن. چاڤلێکرن وەدکەت کو مرۆڤ ل دویڤ ستایلێ ژیانا خەلکێ بژیت، نە ل دویڤ شیانێن خۆ یێن دارایی. مرۆڤێ سەرکەفتی ئەو نینە یێ تشتێن گران نیشان ددەت، بەلکو ئەوە یێ کو دشێت ب کێمترین داهات، بلندترین ئاستێ خوشگوزەرانیێ وئارامیێ بۆ مالا خۆ دابین بکەت. کڕینا تشتەکی کو پێتڤی پێ نینە، ب پارەیەکێ کو یێ تە نینە، بتنێ بۆ وێ چەندێ کو سەرنجا کەسانێن تە نەڤێن رابکێشی، مەزنترین شکەستنا ئابۆری و دەروونی یە.

د. رێبەری ب ڤی رەنگی ژی بەحسی چاڤلێکرنێ د ڤی سەردەمێ دا کو سەردەمێ تەکنەلۆژیایێ یە کر  و گۆت: «ئەڤ چاڤلێکرنە ب رێکا (بازارکرنا ئۆنلاین (Online  گەهشتییە ئاستەکێ گەلەک بلند و مەترسیدار. ئەپلیکەیشنێن بازارکرنێ ب شێوەیەکێ دەروونی هاتینە دیزاینکرن کو مرۆڤی هان بدەن بۆ کڕینا بێ پلان. ب تنێ ب لێدانا دوگمەکێ، پارە ژ کیسێ مرۆڤی دچیت و تشتەک دهێتە مال کو رەنگە چ پێتڤی پێ نەبیت. داشکاندنێن ساختە و ریکلامێن رەنگاوڕەنگ وەدکەن کو مرۆڤ هەست ب بهایێ پارەی نەکەت هەتا کو دوماهیا هەیڤێ دبینیت کو داهاتێ وی تمام بووی. بۆ بەرهنگاربوونا ڤێ تەلهەیێ، پێدڤیە خێزان یاسایا (٢٤ دەمژمێران) پەیڕەو بکەت، واتە چ تشتەک ب رێکا ئۆنلاین ناهێتە کڕین هەتا ٢٤ دەمژمێر ب سەر دا نەبۆرن، دا کو هەستا دەمکی یا کڕینێ سار ببیت و بڕیارەکا عاقلانە بهێتە دان.

سەبارەت ب رۆلێ ئەندامێن خێزانێ د ڤێ چەندێ دا ژی گۆت: چونکی رێڤەبرنا مالێ ب تنێ ئەرکێ دایکێ یان بابێ نینە. هشیارییا گشتی یا خێزانێ بنەمایێ سەرکەفتنێ یە. پێدڤییە هەمی ئەندامێن مالباتێ، ژ مەزن هەتا بچووک، ژ رەوشا دارایی ئاگەهدار بن. کاتێ زارۆک فێر دبیت کو پارە ب زەحمەت دهێت و دڤێت ب پلان بهێتە مەزاختن، ئەو دێ د پاشەڕۆژێ دا بیتە خودان کەسایەتیەکا ب هێز و بەرپرس. بەشداریپێکرنا ئەندامێن خێزانێ د بڕیارێن دارایی دا، نەک بتنێ قەیرانێ سڤک دکەت، بەلکو مرۆڤایەتیی و هەڤکاریا د ناڤبەرا وان دا بهێزتر لێ دکەت و ناهێلیت چ کەس هەست ب غەدرێ بکەت.»

ل دوماهێێ ژی  د. رێبەر فەتاحی گۆت: «ب کورتى، رێڤەبرنا خێزانێ د ناڤبەرا داهاتێ کێم و پێتڤیێن زێدە دا، نە مەحالە. ئەگەر ئەم بشێین یاسایا (50-30-20) بجهـ بینین، خۆ ژ تەلەیا بازارکرنا ئۆنلاین و چاڤلێکرنا خەلکی بپارێزین، و هەمی ئەندامێن خێزانێ بکەینە پشکەک ژ پلانا خۆ، هینگێ ئەم دێ شێین سەقامگیریا ئابۆری دابین بکەین. بەرەکەت د مالێ دا ب زێدەیا پارەی نینە، بەلکو ب ژیرییا مەزاختنا وی پارەی یە. خێزانەکا ب پلان، خێزانەکا بێ قەیرانە و خودان پاشەڕۆژەکا روونە.»

ژ لایێ خۆ ڤە، مامۆستا فائیزە عەبدولواحد، یا جڤاکناس کو مێهڤانا دیدارێ بوو و ل ژێر ناڤونیشانێ (ئایا خێزانا سەردەمیانە هێشتا دزانێت چاوانیا ئابۆریی بکەت؟) ب ڤی رەنگی هاتە ناڤ بابەت دا و گۆت: «د سەردەمەكی دا کو نرخێن كەرەستە وخزمەتگوزارییان زویتر ژ داهاتێ ئابۆری دهێنە گوهۆڕین و بلند دبن، بودجەیا مالان یابوویە پێدڤی نەک ئوپشن یان هەلبژاردە. بەلێ پرسیار ئەوە (ئەرێ خێزانا ڤی سەردەمی دناڤ چڤاكێ كوردی دا دزانێت چاوا ئابۆریێ بكەت و خەرجیێن خۆ ب ژیرانە ب رێڤەببەت؟). دۆرهێل ئەڤەیە كو جیاوازییەكا روون دناڤ خێزانان دا یا هەی، هندەك خێزانان زێدەتر ئاگەهداری گرنگییا پلاندانان و رێبەرییەكا ئابۆری یا هەی، ب تایبەتی ل ژێر ڕۆناهییا دوبارەبوونا قەیرانێن ئابۆری یێن سەردەمیانە و كارتێكرنا وان ل سەر ژیارا خێزانێ. بەلێ هندەك خێزان هێشتا ژبەر ئەو كولتوورێ هاتییە بكارئینان ژ كەڤن دا تا نهو یێ ڤەمای هەر وەسا هەبونا رێكلام وسۆشیال میدیایێ بەر  ب پاش ڤە دچێت، دناڤ جڤاكەكێ سەردەمیانە نوكە هندەك جاران بەختەوەریا كەسی ب گوژمێ كریارێ یان ب قەبارێ مەزاختنا پارەی دهێتە دیتن نەكو ب بهایێ راستەقینە یێ كەرەستەی.»

فائیزە عەبدولواحد درێژیێ ددەتە بابەتێ خۆ و دبێژیت: «ئارێشە نە ب تنێ هشیاربوونە یان تێگەهشتنە بەلکو جێبەجێکرن یا ب زەحمەتە و بارگرانە. گەلەك ژ خێزانان گرنگییا ئابۆریی تێناگەهن لەوما رێكخستنا بودجەیا مالا خۆ ب شێوەكێ روون دروست ناکەن یان ب هویری جیاوازیێ د ناڤبەرا پێدڤییێن فەر و یێن نە گرنگ دا ناكەن. زێدەباری «خەرجیێن سۆزداری» ڕۆلەکێ بەرچاڤ هەیە، چونکی چوونا بازاری وكرین و بازاڕکرن هەندێکجار دبیتە ڕێكەك بۆ ڕزگاربوون ژ فشارا دەروونی یان رێكەك بو لادانا هزرێن نەرێنی د مێشكێ كەسانا دا. بەروڤاژییەك د رێكخستنا بودجەیا مالێ دا یا پەیدابووی و هاتیە گوهۆرین چونکی بەری نوكە یان د سەردەمێ كەڤن دا. ئیدی ئابۆریا مالی نەكو ل سەر بنەمایێ خۆپارێزی یان بێبەشیێ (حرمان) دهاتە ئەنجامدان، بەلکو ل سەر بنەمایێ رێڤەبەرییەكا ژیر و رێكخستی بو داهاتیێ مالی دهاتە كرن، كڕینەكا ب پلان، كێمكرنا بەفیڕۆدان یان كێمكرنا ئیسرافێ و لیستكرنا پێشانیان ئانكو فەربوونا تشتنا ل دویڤ بێدڤییا خێزانێ (تحدید الاولویات). ئابۆری ل سەر ڤی دەمی نەمای ئیدی ب رامانا بێبەهربوونا خۆ و خێزانا خو بكەین بەلكو ب رامانا هەلبژاردنا باشترە وباشتركرنا مەزاختنا خەرجییان. هەروەسا خێزانێ ( دایكوباب ب تایبەتی) بەرپرساتییەكا بەرچاڤ وگرنگ یاستویی دا دەرحەقا زاروكان، زوور گرنگە ب ئەرك  بزانن ، چاوانیا فێركرن و چاندنا ئابۆریا ژیر د مێشكێ زاروكێن مالا خو دا .ئەگەر زارووك ل تەمەنەكێ بجیك دا فێری بەهایێ پارەی نەبیت، ل تەمەنێ مەزناهیی دێ هوسا تێدگەهن مەزاختن و خەرجکرنا پارەی تشتەكێ ب هەروەیی یە و بێدڤی ب حسابکرنێ نینە. بەلێ ئەگەر هاتە تێگەهاندن كو خەرجكرنا پارەی پێدڤییە ب پلاندانان بیت، دێ باشتر رێبەرییا پارێ خۆ كەتن و ئەڤە دێ بیتە ئەگەرێ ب دەستڤەئینانا شەهرەزاییەكێ یان سالوخەتەكێ ساخلەم كو ب ب درێژایهیا ژیانا وان ل گەل بمێنێتەڤە.»

جڤاکناس فائیزە عەبدولواحد، ب كورت و كرمانجی بەحسی سەركەفتنا خێزانێ د ئابۆریی دا کر و گۆت: «سەركەفتنا خێزانێ د ئابۆریی دا نە یا گرێدایی قەبارێ داهاتی و گوژمێ هەیڤانە، بەلكو یا گرێدایی ب هشیاركرن وشیانێن رێڤەبرن ورێبەرییا پارێ داهاتیێ خێزانێ ڤە یە. داهاتییەكێ زۆر بێ پلاندانان دێ ب هەروەیی چیت، د هەمان وەخت دا خێزانا خودان داهاتییەكێ سنووردار و داهاتییەكێ كێم ب رێكا رێڤەبەریەكا دروست ورێبەریەكا گونجای وسەقامگیریەكا سەرنجڕاکێش بدەستڤە بهێنێت، د شێت باشترین ژیان ب سەر ببەت.

ئابۆریا مالێ تشتەکێ رفاهییەت یان لوکس نینە، بەلكو کولتوورەكە. هەر چەند ئەڤ کولتوورە دناڤ بنەمالان دا یێ چەسپاندی بیت، پاشەرۆژەكا ئارام و ب سەلامەت و سەقامگیتر دێ هەبیت.»

ل دوماهیێ دا، ناڤبری چەند رێكارێن پراكتیكی دیار کرن بۆ ئابۆریێ بێی كو ئەندامێن خێزانێ هەست ب هیچ كێماسییا بكەن»:

ئیك: جوداهیی د ناڤبەرا (پێدڤی) و (حەزكرنێ) ئانکو پێدڤییە پێش خەرجكرنا پارەی پسیارێ ل خۆ بكەین: ئەرێ نوكە مە پێدڤی ب ڤی تشتێ هەیە؟ یان ئەز دشێم پاشبێخم؟ ئەرێ ئەز دشێم بەدیلەكی كێم بها تر ببینم؟  نموونە: چوونا خوارنگەهێ کو (حەزە) لێنانا خوارنەكا ساخلەم ل مال (پێدڤی یە + ئابۆرییە + كوالیتییە).

دو: بلا ئابۆریا تە نە یا بەرچاڤ بیت داکو كەس هەست بێ نەكەت دێ یا سەركەفتی بیت. ل شوینا بێژی: ئەڤی ناكرم، بێژە دێ ب رێكەكا ژیر كڕم: نموونە: كرینا ب کۆم بۆ كەرەستەیێن بنەرەت ژ هەوجەیێن خێزانێ یە کو هەلبژاردنا كوالێتییەكا درێژتر ل خۆ بگریت شوینا كوالێتییەكا كێم خو نەگریت.

سێ: بەری خەرجكرنا پارەی پلانێ ب دانە، مەسترین دوژمنێ ئابۆریكرنێ كرینا بێ پلانە . ب ڤان پێنگاڤا پلانێ دانە: لیستەكا هەوجەیان یا حەفتیانە بەری چوونا بازاڕی (پێگریی ژی پێ بكە) دێ بینی گەلەك تشت دهاتنە كڕین نە ژ فەرا بوون و پارێ وان ب هەدر د چوون.

چار: ب هەدردانێ كێم بكە نەكو خۆشییان كێم بكە. ئابۆریی ب هەلوەشاندنا خۆشییان نینە.

ل شوینا گەریانەكا خێزانێ ب هەلوەشینی، بزاڤی بکە:  گەڕیان یان دەركەفتنا خێزان  یا كێمتر خەرجی هەبیت، یان شوینا دەركەفتنێ چالەكییەكا خێزانی هەبیت، خوارنەكا تایبەت بو خێزانێ دروست بكە. ئارمانج: كێمكرنا بها یە، نە هەلوەشاندنا خۆشییێ.

پێنج: چاڤدێریا خەرجیێن بچویك بكە. خەرجیێن بجیك راستەقینیا خەرجیا پارەیە.  كڕینا ب لەز، داخازییێن بێ پلان، مەزاختنا گەلەك ئاڤێ و گەلەك كارەبێ یان خوارنا. ئەڤە نەگەلەك بد ەرچاڤێن بەلێ با كۆم دبنە سەرك دبیتە گەلەك.

شەش: چاوانییا هەڤسەنگیێ فێری مالباتێ بكە، نە رێگری.  دەمێ زارۆك تێدگەهیت: ئابۆری ئانکو ئاقلی یە یان رویسپیاتییە نەكو چرکیسی و بەخیلی یە. دێ هەمی هاریكار بن و هەستێ ب كێماسیێ ناکەن، نموونە: دێ نوكە ئابۆریی كەین دا پاش خۆشی بێ ببەین.

حەفت: یاسایەكا زێرین: گرنگ نینە چەند مەزاختن و خەرجیێ دكەی، گرنگە ئەوە چەند بێ هشیاربوون ژ دەست دچیت. ئابۆریا راستەقینە ئانکو: هەمان ئاستێ بەختەوەریێ، هەما پێدڤی بەرانبەر كێمترین هەدربوون.

ب كورتی: خێزان دشێت ژیانەكا رحەت بژیت بێ فشارا دارایی، ئەگەر ئەگەر شێوازێ رێگریێ ب شێوازێ رێبەرییەكا ژیر یا ئابۆری ڤەگوهۆڕی ئانکو كێمكرنا خۆشییا ژیانێ نینە بەلكو پاراستنا سەقامگیریێ یە.»

د. ئەحمەد خەیرەدین، بەرپرسێ سەنتەرێ پێشخستنا کارامەییان (CDC) ل زانکۆیا دهۆکێ ژی ئێک ژ مێهڤانێن سەرەکی یێن دیدارێ بوو. بابەتێ دکتۆری ئاراستەکری ل ژێر ناڤی (گەنجێن دهۆکێ و پاشەرۆژا کاری: رۆلێ زانکۆیا دهۆکێ و گەشەکرنا کەرتێ تایبەت) بوو. ل دەستپیکێ گۆت: «سەرمایەیێ هەرە مەزن یێ جڤاکێ مە ل دهۆکێ گەنجن. ئەڤ نفشێ نوو (Gen Z و Gen Alpha)، نفشەکێ زۆر زیرەک، پێگەهشتی، و چاڤڤەکرییە و شیانێن زۆر باش یێن زمانێ ئینگلیزی و تەکنۆلۆژیایێ هەنە. گەنجێن مە ل هەمبەر رەوشا ئابۆری د هشیارن و هەر ژ نوکە ڤە پلانێن بازرگانی بۆ پاشەرۆژا خۆ دارێژتین. ئەو د شیانێن خۆ دا گەلەک د نەرم (Flexible) و د ئامادەنە بۆ خۆگونجاندنێ ل گەل هەر ژینگەهەکا نوو یا کارکرنێ و هەر گۆهۆڕینەکا کو کۆمپانی پێدڤی پێ هەبن.»

ل دۆر گۆهۆڕینا هزرکرنێ بۆ خواندنێ، کارسازیێ، و فێربوونا بەردەوام، د. ئەحمەد خەیرەدیینی گۆت: «ئەڤرۆکە هزرکرنا گەنجان بەرامبەر داهاتیێ وان هاتییە گۆهۆڕین. ئەو دگەهنە وێ باوەریێ کو پرسیارێ ژ خۆ بکەن؛ ئەرێ پێدڤییە باوەرنامەیا بەکالۆریۆسێ ب دەستڤە بینن یان باشترە راستەوخۆ پشتی قۆناغا ئامادەیی دەست ب کارکرنێ بکەن؟ ئەو ب کەسایەتییێن جیهانی یێن وەکی ئیلۆن ماسک و مارک زوکەربێرگ کاریگەر بووینە کو ل زانکۆیێ دەرچوونە بۆ بجهئینانا خەونێن خۆ یێن بازرگانی. گەنجێن مە ب زیرەکی هێزا ئینتەرنێت و یوتیوبی ب کار دئینن بۆ فێربوون و پێشخستنا کارامەییێن سەردەم. گەلەک ژ وان بووینە کارساز (Entrepreneurs) و هزرێن پرۆژەیێن خۆ راستەوخۆ ژ کێشەیێن رۆژانە یێن بازارێ کاری یێ ناڤخۆیی وەردگرن بۆ پێشکێشکرنا چارەسەریان. هەروەسا ب شێوەیەکێ رژد مفای ژ بەرنامێن نێڤدەولەتی یێن وەکی (Shark Tank) دبینن دا کو فێری چاوانییا فرۆتنا هزرێن خۆ ببن.  ژ لایەکێ دی ڤە، گەنجێن مە گەهشتینە وێ باوەریێ کو کارێ خۆبەخشی (Volunteering) نە بتنێ هاریکارییە، بەلکو دەرگەهەکە بۆ کۆمکرنا شارەزاییێ و تێکەل بوونێ ل گەل کۆمپانیان. ل گەل ڤێ پێشکەفتنا هزرکرنێ، نوکە گەلەک بانک هەنە کو قەران ددەنە وان، و رێکخراوێن نەحکومی (NGOs) ژی کۆمەک و هاریکاریێن دارایی (Grants) پێشکێش دکەن بۆ دەستپێکرنا پرۆژە و کارێن بچووک و مامناڤەند (SMEs).»

سەبارەت رۆلێ سەنتەرێ CDC ل زانکۆیا دهۆکێ و پێشانگەها کاری ژی دیار کر کو: «وەکو رێڤەبەرێ سەنتەرێ پێشخستنا کارامەییان (CDC) ل زانکۆیا دهۆکێ، ئەرکێ مە یێ سەرەکی پشتەڤانیکرنا گەنج، قوتابی و دەرچوویانە. مە بزاڤ کرییە ب رێکا پێشکێشکرنا جۆرەها راهێنان، سیمینار، وۆرکشۆپ، نڤێسینا CV، و تەکنیکێن چاڤپێکەفتنێ گەنجان بۆ راستییێن بازارێ کاری ئامادە بکەین. بۆ نێزیککرنا زانکۆیێ و کەرتی تایبەت، مە ل رێکەفتی ١١ێ شوباتێ پێشانگەهەکا کاری یا مەزن (Job Fair) رێکخست. ئەڤ پێشانگەهە ب پشکداریا ٧٢ کۆمپانیان بڕێڤە چوو کو پتر ژ ١٥٠ دەلیڤەیێن کاری پێشکێش کرن. نێزیکی ١٠٠٠ گەنج و لێگەریانکەرێن کاری سەرەدانا ڤێ پێشانگەهێ کر. ئەڤە نە بتنێ دەلیڤەیەک بوو بۆ دیتنا کاری، بەلکو پرۆسەیەک بوو بۆ شکاندنا بەربەستێن د ناڤبەرا زانکۆیێ و خودانکاران دا.»

پشتی هنگی ناڤری هاتە سەر پێشخستنا پرۆگرامێن خواندنێ و ڤەکرنا دەرگەهێن نێڤدەولەتی و گۆت: «ژ بۆ کێمکرنا کەلێنێ د ناڤبەرا خواندنا ئەکادیمی و پێدڤییێن بازارێ کاری دا، وەکو CDC مە پێنگاڤەکا گرنگ هاڤێت و دوو بابەتێن نوو ب ناڤێ «کارامەییێن کاری» (Career Skills) و «کارسازی» (Entrepreneurship) ل سەر پرۆگرامێ خواندنێ یێ پشکێن زانکۆیێ زێدە کرن. ئەڤە دێ قوتابیێن مە بەریا دەرچوونێ پتر ئامادە کەت. د هەمان دەم دا، پەیوەندییێن مە یێن بهێز ل گەل کەرتێ تایبەت هەنە (وەکی کۆمپانی، کارگەهـ، قوتابخانە و نەخۆشخانەیێن تایبەت) کو ب رێکا وان کار و بەرنامێن خۆبەخشیێ بۆ قوتابی و دەرچوویێن خۆ پەیدا دکەین. بۆ وێ یەکێ کو گەنجێ مە ل دهۆکێ بشێت سنۆران دەرباز بکەت، ب هەماهەنگی ل گەل جڤاتا بەریتانی (British Council)، مە کۆرسێ «ئینگلیزی بۆ فریلانسران» (English for Freelancers) ڤەکریە، دا کو گەنجێن مە بشێن کارێن نێڤدەولەتی وەربگرن و ببنە پشکەک ژ بازارێ کاری یێ جیهانی ژ مالێن خۆ ڤە.»

پاشەرۆژ و گەشەکرنا ب لەز یا کەرتێ تایبەت ل دهۆکێ ژی ئالییەکی دی یێ بابەتێ بەرپرسێ سەنتەرێ پێشخستنا کارامەییان (CDC) ل زانکۆیا دهۆکێ و ب ڤی رەنگی: «هەرچەندە کەرتێ تایبەت ل دهۆکێ هێشتا یێ بچووکە و نەشێت ب تەمامی ڤێ هەژمارا زۆرا دەرچوویان ل خۆ بگریت، لێ گەشەکردنا وی د جهێ گەشبینیێ دایە. بۆ نموونە: سالا بۆری ل پێشانگەها مە یا کاری، کۆمپانییەکا تابلۆیێن وزەیا رۆژێ (Solar panel) پشکداری کربوو کو ل وی دەمی بتنێ ئێک ئۆفیس ل دهۆکێ هەبوو؛ لێ نوکە پتر ژ ٤ تایان ل دهۆک، هەولێر، بەغدا و مووسل ڤەکرینە. ئەڤە ئاماژەیەکا روونە کو کەرتێ تایبەت ل دهۆکێ ب لەز یێ بەرەف پێشڤە دچیت و ئابۆریێ مە ژ پشتبەستنێ ب کەرتێ گشتی د بەرەف کەرتێ تایبەت ڤە دچیت.»

د دەرئەنجام (Conclusion)ێ دا، ژی خۆیاکر کو: «ب کورتیا ئاخڤتنێ، گەنجێن دهۆکێ سەرمایەیێ راستەقینە یێ ڤێ دەڤەرێ نە. هێزا وان د شیانێن تەکنۆلۆژی، باوەری ب خۆبوون، و ڤیانا ب دەستڤەئینانا کارامەییێن نوو دایە. زانکۆیا دهۆکێ، ب تایبەت ب رێکا سەنتەرێ (CDC)، دێ بەردەوام بیت ل سەر ئاڤاکرنا پران د ناڤبەرا ڤان شیانێن گەنجان و پێدڤییێن بازارێ کاری دا. گەشەکردنا کەرتێ تایبەت ل دهۆکێ ئاماژەیەکە کو پاشەرۆژەکا روون ل پێشیا گەنجێن مەیە. ئەگەر ئەم هەمیکو — زانکۆ، کەرتی تایبەت، و رێکخراو — د بەردەوام بین ل سەر ڤی کاری هەڤپشک، بێگومان دهۆک دێ بیتە سەنتەرەکێ ب هێز یێ داهێنان (Innovation) و پێشکەفتنا ئابۆری، و گەنجێن مە دێ رابەرایەتییا ڤێ گۆهۆڕینێ کەن.»