شۆڕەشا گولانێ ب کورتی:

شۆڕەشا 26 گولانێ 1976 راگەهاندنا ئیرادەیا سیاسییا خەلكێ كوردستانێ یە ب سەركردایەتییا بارزانیێ نەمر و درێژەپێدانا شۆڕەشا ئیلۆنا مەزن، پشتی نسكۆیا جەزائیر یا خیانەتكار ل سالا 1975 و ب پیلانەكا دارشتی یا سیاسەتا دەولەتێن هەرێمێ دژی گەلێ كوردستانێ .گـــولان دەستپێکرنا ئۆمێدبەخشــیێ و تــەمامکرنا ئیلۆنێ بوویە.

شۆڕەشا گولانێ نیشانا زندیبوونا خەلکێ کوردستانێ بوویە و قووناغەکا نوی بوو د دیرۆکا بزاڤا رزگاریخوازییا کوردستانێ دا کو ب شێواز و تەکتیکەکا نوی دەستپێکر و هێڤێنێ ب دەستڤەئینانا دەستکەفتێن مەزن بوویە؛ ژ بەر کو ئەڤ شۆڕەشە ب شێوازەکێ بەرفرەهـ بوویە و د ناڤ باژێر و دەڤەرێن رزگارکری دا بوویە، پتر ژ هەر شۆڕەشەکا دی پێدڤی ب پێڕابوونێن ئێمناهیێ یێن خۆ پاراستنێ بوویە زێدەباری هێزا رژێما ئیراقێ و رژدییا وێ ژ بۆ ژناڤبرنا ئەڤێ شۆڕەشێ ب تایبەت پشتی دەستپێکرنا شەرێ ئیراقێ و ئیرانێ ل سالا ١٩٨٠ و درێژییا وی شەری بۆ پتر ژ هەشت سالان.

پێڕابوونێن ئێمناهیێ:

کۆمەکا بزاڤ و پێڕابوون و چالاکییانە ب مەرەما خۆپاراستنێ ژ هەر گەف و مەترسییەکا ناڤخۆیی و دەرڤەیی کو ژ لایێ هەر مرۆڤەکی یان گرووپەکی یان سازییەکێ ڤە دهێنە ئەنجامدان بۆ بەردەوامییا کارێ خۆ و ئاستێ ئەوان پێڕابوونان ژ جهەکی بۆ جهەکێ دی و ژ گرووپەکی بو گرووپەکێ دی و ژ دەمەکی بو دەمەکێ دیتر دهێتە گوهۆڕین. رۆلێ ئەڤان پێڕابوونێن ئێمناهیێ زۆر گرنگن بۆ هەر شۆڕەشەکێ ب تایبەت د قووناغا پارتیزانیێ دا.

گومان تێدا نینە کو د شۆڕەشا گولانێ دا گرنگییەکا مەزن ب پێڕابوونێن ئێمناهیێ هاتبوو دان بۆ پاراستنا گیانێ پێشمەرگەیێن قەهرەمان و بارەگایێن ئەوان و سلامەتیا هاتن و چوونا پێشمەرگە و سەرکردێن لەشکەری ژ دەڤەرەکێ بۆ دەڤەرەکا دی و جهێ خۆ ڤەشارتن و رێکا ب دەستڤەئینانا خوارنێ و بەلاڤکرنا رەوشەنبیرییا نەتەوەی د ناڤ خەلکێ دا و چاوانییا پاراستنا نهێنییان و ڤەگوهاستنا پۆستەی و وەرگرتنا رێنما و بروسکا و ئەنجامدانا داستان و کریارێن لەشکەری.

ب مەرەما پتر هایداربوون ل سەر ئەوان پێڕابوونێن ئێمناهیێ د شۆڕەشا گولانێ دا و دیارکرنا رۆلێ ئەوان و چەند گرنگی پێ هاتبوودان چەند پسیار هاتنە ئاراستەکرن بۆ دو پێشمەرگەیێن شۆڕەشا گولانێ کو ئەو ژی بەرێزان (ئێحسان عەبدوللا یێ بەرنیاس ب ئێحسان ئامێدی بەرپرسێ ناڤەندا خانی یا رەوشەنبیری و راگەهاندنێ و کەریم حەبیب وەرمێلی)نە وەک نموونە. ب سوپاسی ڤە وان ب تێر و تەسەلی بەرسڤ داینە و هیڤیدارین جهێ مفاوەرگرتنێ بیت. بێ گومان ژمارەکا زۆر ژ پێشمەرگەیێن چاڤنەترس پشکداری د ئەڤێ شۆڕەشێ دا کریە بەلێ ب مەرەما درێژ نەبوونا بابەتی ئەڤ هەر دو پێشمەرگە وەک نموونە هاتینە وەرگرتن.

رێکارێن پاراستنا بارەگایێن پێشمەرگەى (لق و لژنەیان)

بەریز (ئێحسان ئامێدى) دبیژیت: ل هەر جهەکێ بارەگایەکێ پارتى لێ با خۆ یێ کاتى ژى با، دا هێزەکا تایبەت هێتە راسپاردن پارێزڤانییا بارەگاى بکەت. هەر لژنەکى رێکخراوەکا پێشمەرگەى پارێزڤانى ل بارەگاى و دەور و بەرێن بارەگاى دکر، دگۆتنێ رێکخراوا ئیسنادێ و رێکخراوەکا دى ب کاروبارێن ئیدارى رادبوو زێدەبارى زێرەڤانییا نافخۆیا بارەگاى. بۆ بارەگایێ لقێ پتر ژ رێکخراوەکێ بۆ زێرەڤانییا ناڤ بارەگاى و زێرەڤانییا بەرپرسان و رێکخراوەک ژی بۆ کاروبارێن ئیدارى د ئەرکی دا بوون و هەمیا ژى زێرەڤانییا خۆ و جهێن خۆ دکر. ڤان بارەگایان تۆڕەکا رێکخستنێن سیاسى و پەیوەندییێن جڤاکى و پشتبەست هەبوون زانیارى دگەهاندنە بارەگاى و هەروەسا ل گوندان بەرگرییا مللى ژى هاتبوونە رێکخستن و ب ئەرکێن هوشیاریێ و زێرەڤانیێ و گەهاندنا زانیارییان ل سەر دوژمنان رادبوون و وەکو هێزەکا پشتەڤانى دهاتنە بکارئینان.

بەریز (کەریم حەبیب) دبیژیت: چەند رێکار هەبوون بۆ پارستنا بارەگای:

١) ژ لایێ سروشتى ڤە:

‌أ) پێدڤی بوو بارەگا ل جهەکێ ئاسێ و ب داروبار با.

‌ب) د نهالەکێ یان گەلیەکێ دا با کو فڕۆکە نەشیابا ئارمانجا خۆ لێ بگریت.

‌ج) دویرى شەقامێن گشتى و رێوبار و بنگەهێن لەشکەرێ دوژمنى با.

‌د) هەمى جهێن حەواندنێ و کارى د نەپەنی بان (ل بن کەڤرا – ل رەخ گۆکا – د ناڤ داربارى دا – و دهاتنە بەرزەکرن ب داروبارى و چلى).

٢) ژ لایێ کرداری یان پراکتیکی ڤە:

‌أ) ‌نەپەنیکرنا هەمى تشتین بارەگای ژ پویجیبوونێ.

‌ب) هاتن و چوونا پێشمەرگەی یا نەپەنی بوو.

‌ج) دانانا خالێن لەشکەرى ل رەخێن بارەگای چ (دژى فڕۆکەیان) یان خالێن دژى (هاتن و چوونێ).

‌د) هەمى گوندێن رەخ و دۆرێن بارەگایێ مە هێلەکا ئیجنتا هەبوو (مخبر) هەر لڤینەکا نە یا سروشتى هەبا چ یا مرۆڤان یان یا دوژمنى ئێکسەر بارەگا پێ دهاتە ئاگەهدار کرن.

‌ه) هەمى رێکخستیێن نهینى ب ڤی کارى رادبوون سەرەراى یێن دەستنیشانکرى.

3) ژ لایێ چەکى ڤە:

‌أ) چەک ل وى بارەگای دهاتە پاراستن و هەلگرتن.

‌ب) ل رەخ و دۆرێن هەمى خالێن بارەگای چەکەکێ باش و یێ زەحف بۆ هەر تشتەکێ نە چاڤەرێکرى ددانایێ.

پێڕابوونێن ئێمناهیێ بۆ پاراستنا کەسایەتى

بەریز ئێحسان ئامێدی دیار دکەت: پاراستنا کەسایەتییان ل ڤ پلەیا وان بوو، زێرەڤانێن تایبەت ب شەڤ و رۆژ د گەل دا بوون زێدەبارى پەیوەندیێ پارتى و باوەرپێکەر و پشتبەستان و بۆ یێن ئاسایى ژى رێنمایێن ل خۆ هوشیاریێ بۆ هەمیان هەبوون، نەدبوو ب تنێ بچیتە رێکەکێ یان گوندەکى یان ل جهەکى بنڤیت بێ زێرەڤانى و دەمێ هژمارە یا کێم با، دا دگەل گوندییان ب تایبەتى بەرگرى مللییان هێزەکێ پێکئینن و هوشیاریێ و زێرەڤانیێ کەن.

کەریم حەبیب سەبارەت پاراستنا کەسان ل دەمێ هاتن و چوونا ب کۆم دا دبێژیت مە ئەڤ پێڕابوونە هەبوون:

‌أ) ب شەڤ ب رێز د ناڤبەرا هەر ئێکی (٢-٣) مەتران هەر دەمێ سەرکێشی تشتەکێ نەسروشتى دیت ئێکسەر دێ رینتە خوارێ و ئەوێن ل دیڤ هەمى دێ روینن و هەر ئێک دێ رەخەکێ رێکێ پاێزن بۆ نموونە (یێ دوماهیێ دێ زڤڕت و دێ یێ پشتێ یێن نێزیکى وى پارێزت و یێن دى دێ زێرەڤانییا هەردو رەخێن رێکێ کەن هەتا پێزانینێن دروست وەربگرن).

‌ب) ب رۆژ د ناڤبەرا پێشمەرگەی دا (1-2) مەتران ب هەمان شێوێ سەرى.

‌ج) ب شەڤێ ل گوندان زێرەڤانییەکا توند ل رەخ و دۆرێن گوندى و جهێ پێشمەرگە لێ نڤستى، ددانان.

‌د) هەر بەرپرسەکێ زێرەڤانێن خۆ یێن تایبەت هەبوون و بەرپرس بوون ژ پاراستنا وى بەرپرسی.

پێڕابوونێن ئێنماهیێ دڤەگوهاستنا پۆستەى دا

کاک ئێحسان ئامێدى دبیژیت: پۆستە ژ سەرى بۆ خوارێ و ژ خوارێ بۆ سەرى هەبوو. پۆستە دهاتە پێچان و نیشانەک ل سەر دکر کو نەهێتە ڤەکرن یان هەکە ڤەکربا دا هێتە زانین. پۆستە دەست بۆ دەستى دچوو، یێن ژ سەرۆکى بۆ مەکتەب سیاسی، لق، ناوچە، رێکخراو و شانەیێن پێشمەرگەى دهنارتن، ل هندەک جهان دگۆتنێ پۆستەچى و ل هندەک جها دگوتنێ تەتەر. ئەو پۆستە ب رێکا رێکخستنێ و پشتبەستا و باوەرپێکەرا دگەهشتنە رێکخراو و شانە و رێکخستیێن نهێنى و ژ بلی جهێ پەیوەندیار نەبیت چێنەدبوو کەسێ دی وی پۆستەی ڤەکەت. هەژی گۆتنێ یە کو هاولاتیێن گوندان و ب تایبەتى هندەک ئافرەتێن گوندان رۆلەکێ باش هەبوو د گەهاندنا پۆستەى دا.

هەروەسا کاک کەریم حەبیب دبیژیت سەبارەت ڤەگوهاستنا پوستەیان دبێژیت کو وان ئەڤ رێکاره هەبوون:

‌أ) هەر لژنەکێ یان لقێ پۆستەچیێ خۆ هەبوو کو گەلەک پێگیر و جهێ باوەریێ بوو بۆ پوستێن نهینى و تایبەت.

‌ب) بەهرا پترا پۆستەیێن ئاسایی ژ لایێ (هێزا بەرگرى مللى) یێ گوندان و ل بن چاڤدێرییا بەرپرسێ وێ هێزێ دهاتنە ڤەگوهاستن.

‌ج) هەمى پۆستە دهاتنە پێچان و هەر دەمێ هاتبا ڤەکرن ئێکسەر دائیتە زانین.

‌د) پۆستەیێن د ناڤبەرا (لقان و لژنەیان) پۆستەچییێن تایبەت هەبوون.

رێکارێن کۆمکرن و ب دەست ئێخستنا پێزانینا ل سەر رژێمێ و لڤینێن لەشکەرى

کاک ئێحسان ئامێدى بەرسڤ ددەت: کۆمکرنا پێزانینان ل سەر بزاڤێن دوژمنى، ئەرکێ رێکخستنێن نهێنى بوو و تۆڕا رێکخستنێ ل ناڤ لەشکەرێ ئیراقێ و جاشا ژى هەبوو ئەوان ژى هەر تشتەک زانیبا هەر زوى دگەهاند و ل ناڤ دوژمن و مللەتى ژى کەسانێن دلسۆز هەبوون، ئەوان ژى زانیارى ب رێکێن جۆراوجۆر دگەهاندن، بۆ نموونە ئەفسەرەک یان مستەشارەک ب رێکا باوەرپێکەرەکى دا زانیارییەکێ یان هەر ئنیەتەکا دوژمنى هەى گەهینیتە بارەگایەکى و خۆ هندەک جاران ئەو زانیارییێن کو ل کۆمبوونەکا نهێنى ژی فهاتنە بەح سکرن، هندەک کەس هەبوون وان زانیارییان بگەهینن و هەروەسا زانیارى ل سەر پترییا هێرشێن دوژمنى بۆ جهێن وان دیار دکرن. هەروەسا خەلکەکێ نە پارتى ژی هەبوون کو دەمێ دەنگەکێ مەترسیدار ب بەر گوهى وان دکەفت، ئێکسەر دگەهاندن، ئانکو هەستێ نەتەوەیى و هەستکرن ب بەرپرسیاریێ و حەژێکرنا پێشمەرگەى وەکربوو خەلک هاریکار بیت.

گۆڕەى پێزانینان پێشمەرگەى بەرهەڤیێن خۆ بۆ روی ب رویبوونێ دکرن، بۆ نموونە زانیارى دا هێن کو دێ ڤان رۆژان غارەکا تەیاران هێت، دا بارەگا هوشداریێ دەتە ئیسنادێ و هەمى پێشمەرگەیان و چەکێ بەرگریا ئاسمانى بەرهەڤکەن، یان دا زانیارى هێن کو تۆپێن دویرهاڤێژ یێن ئیناینە لیوایا لەشکەرى، رامانا وێ ئەو بوو کو دێ دەڤەرێ تۆپباران کەن، هینگی دا ب پێڕابوونێن خۆپاراستنێ رابین. یان دا زانیارى هێن مەفرەزەکا دوژمنى دێ هێتە دەڤەرێ خرابکارییەکێ کەت، دا بارەگا ئاگەهدارییا هێزێن پێشمەرگەى کەت کو هشیارییا خۆ وەرگرن و دویڤچوونا وان بکەن، یان دا زانیارى هێن کو هێزێن دوژمنى یێن هاتینە کۆمکرن و مەبەستا وان هێرشکرنە ل سەر دەڤەرێ، دا وى دەمى ل دویڤ شیانا هێزێن پێشمەرگەى و چەکێ پێدڤی هێنە دابەشکرن بۆ روی ب رویبوونێ.

هەر ل دۆر ڤێ مژارێ کا زانیاری بۆ وە ژ کیڤە دهاتن، کاک کەریم حەبیب دبێژت: ژێدەرێن مە یێن دەنگوباس و زانیارییان د جۆراورجۆر بوون، هندەک جاران خەلکێ مە یێ دلسۆز و وەفادارێن گوندان، هندەک جاران رێکخسییێن مە یێن نهێنی د ناڤ کۆمەلگەهـ و باژێران دا، هندەک جاران رێکخستییێن مە د ناڤ دام و دەزگەهێن میری و لەشکەرییێن دوژمنی دا و هندەک جاران ژی رێکخستییێن مە یێن قوتابی و لاو د ناڤ گوند و کۆمەلگەهـ و باژێران دا دگەهاندنە مە.

رێکارێن ئێمناهیێ بەرى هێرشکرنا ل سەر خالێن دوژمنى

بەریز کەریم حەبیب ل دۆر رێکارێن ئێمناهیێ بەرى هێرشکرنا ل سەر خالێن دوژمنى د ڤان خالێن خوارێ دا کۆم دکەت:

1) ڤەدیتن(استطلاع): چەند جاران تیمەکا هەلبژارتى و خودان شیان و سەربۆر دچوون وێ خالێ و هەمى لڤینێن دوژمنى دەستنیشان دکرن و خالێن لاواز د هاتنە دەستنیشانکرن.

2) تیمەک دا ئێتە راسپاردن بۆ دەستنیشانکرنا رێکا هێرشێ و چاوانیا خۆ ڤەکێشانێ پشتى ب جهـ ئینانا ئارمانجا خۆ.

3) بەرى هێرشێ ئەگەر مین هەبان تیمەک دا چیت و ب شەڤ وان مینا راکەت.

4) هەلبەت پێشمەرگە دهاتنە دابەشکرن ل سەر:

‌أ) هێرشکەر: و دا هێرشێ کەنە سەر خالا دوژمنی.

‌ب) پاراستن: هندەک پێشمەرگەیان هێرشکەر دپاراستن دا د پشت وان ڕا چ هێز نەهێنە وان.

‌ج) مژیلکرنا دوژمنى: ل سەر خالێن دوژمنى یێن رەخ و دۆرێن وێ خالێ یا دەستنیشانکرى بۆ هێرشێ.

‌د) پاراستنا رێکا خۆڤەکێشانێ: هەگەر ڤیابان بزڤڕنەڤە یان هەر تشتەکێ نە چاڤرێکرى کەتبا بەر سینگێ وان، وان پێشوەخت رێکا خۆڤەکێشانێ بۆ وێ زڤڕینەڤا خوە تەئمین دکر.

رێکارێن ئێمناهیێ بۆ پاراستنا رێکخستیێن نهێنى و چاوانیا پەیوەندیێ دگەل ئەوان

بەریز ئێحسان ئامێدی دبیژیت: پاراستنا رێکخستیێن نهێنى ئەرکێ وان ب خۆ بوویە لێ رێنمایى ل سەر خۆپاراستنێ و خۆراگریێ ددانێ و یا دیتر جۆرێن رێکخستنێ هەبوون و ناڤێن نهێنى و هێمایێن ناڤى و ب تنێ بەرپرس و کارگێر ناوچەى دەستهەلاتا چێکرنا رێکخستنێن نهێنى هەبوو و راستەوخۆ پەیوەندى د گەل بەرپرسێ رێکخراوێ یان هێلا رێکخستنێ ب نهێنى هەبوو، بۆ نموونە ئەندامێن تۆڕەکا رێکخستنێ ژ سێ کەسان زێدەتر هەڤدو نەدنیاسى، خۆ بەرپرسێ رێکخراوێ ژى ب تنێ بەرپرسێن شانەیان دنیاسین و بەرپرسێن شانەیێن بنەکى نەدنیاسین و بەرپرسێ شانەیا سەرەکى ب تنێ بەرپرسێن شانەیێن بنەکى دنیاسین و ئەندام نەدیاسین و رێکخستنێن ب ڤى رەنگى هەبوون رێکخراوەیى، هێلى یان داڤى یان گرێیى (خط، خیط، ذات العقد) و پەیوەندییا ڤان راستەوخۆ هەر ئێکى بۆ یێ ژ خۆ پێهەلتر و بەروڤاژى و نەدبوو کەسێ دى د ناڤ ڕا بیت ب تنێ ل حالەتێ مەترسیێ باوەرپێکەرەک دهاتە راسپاردن.

بەریز کەریم حەبیب دبیژیت:

‌أ) ئەڤ خالە گرێدایى بوو دگەل پشکا رێکخستنێ یا لژنا و یا لقێ.

‌ب) شێوێ شانەیان یێ ب رێکوپێک بوو هەر شانە ( 1 – 2 ) کەسان یان ئەگەر گەلەک بان ژ (٣) کەسان زێدەتر نەدبوو هەڤدو نیاسیبا، و پتریا جاران هەر ئێکى ب تنێ ئێک کەس دنیاسى.

‌ج) رێکخستیێن پێگیر هەبوون کارێ وان بەلاڤکرنا پۆستەیان بوو ب رێکا هندەک کادرێن خودان شیان، بۆ نموونە (هەمى پۆستەیێن رێکخستیێن مویسل) ب رێکا شوفێرەکێ تاکسیێ دچوون و وى بەس ئێک دنیاسى و رادەستی وى دکر و ب وى شێوەى دهاتنە دابەشکرن.

رۆلێ بێتەلێ و چاوانیا پاراستنا نهێنییان

بەرێز ئێحسان ئامێدى دبیژیت: بێتەل کارەکێ تایبەت بوو کو گرێدایى سەرۆکى ب خۆ بوو، کادرێن وان خولێن تایبەت بۆ ڤەدکرن و ژۆرێن تایبەت هەبوون و چێنەدبوو کەس بچیتە د ژۆرێن ئەوان ڤە و دڤیا یێ نهێنی پارێز و کێم ئاخفتن بیت، پەیوەندیێن وان ب رێکا دەزگاى(ئامیرێ بێتەلێ) بوو و وان سیستەمێ مورس و جفرە بکار دئینان بو گەهاندنا پەیامێ. ئاخفتن ب دەزگاى قەدەغە بوو، قووناغا ئێکێ سەرۆکى و مەکتەبا سیاسی و لقان دەزگا هەبوون و پاشى بۆ لژنا ژى دابین کرن.

بروسکە دەمێ دهات کارمەندێ بێتەلێ دا وەرگریت و ڤەکەت و دەتە بەرپرسێ بارەگاى یان شوینگرێ وى و نەدبوو کەسێ دى بروسکێ بخوینیت.