ئەلکسەندەر دوگین A. Dugin جیۆسیاسیەکێ رووسە. سالا 1962 ل موسکۆ هاتییە دنێ، بابێ وی جەنەرالەکێ لەشکرێ رووسیا بوو. دییا وی نۆشدار بوو. دوگین سالا 1979 زانستێ فەلسەفێ خواند و ماستەر پێ وەرگرت. پاشی دو باوەرنامێن دکتورایێ، ئێک ب زانستێن سیاسی و یا دویێ ب زانستێ جڤاکناسیێ (سوسیۆلۆجیێ) وەرگرتن.

دەرۆک:

ژ بەرهەمێن وی یێن بۆ ئنگلیزی و عەرەبی هاتینەوەرگێڕان وەک:

 ١. أسس الجیوبولیتیکا ومستقبل روسیا الجیوبولیتیکی (Foundations of Geopolitics and the Geopolitical Future of Russia )، ٢٠٠٤، نشر دار الکتاب الجدید المتحدة، بیروت.

٢. الخلاص من الغرب الاوراسیة ــ الحضارات الأرضیة مقابل الحضارات البحریة (Salvation from Eurasian, Land Civilizations versus maritime Civilizations)، ٢٠٢١، منشورات مکتبة دار ألکاAlca ، بغداد.

٣. الجغرافیا السیاسیة لما بعد الحداثة ــ عصر الإمبراطوریات الجدیدة (Postmodern geopolitics –The age of New Empires )، ٢٠٢٢، منشورات المرکز العربي للأبحاث، قطر.

٤. النظریة السیاسیة الرابعة (The Fourth Political Theory)، ٢٠٢٣، دار مکتبة عدنان للطباعة والنشر، بغداد.

 دێ زڤڕینە بابەتێ خۆ. رامان ژ ئاڤەدانییا ‌هشکایی جارێ رووسیایە، پاشی هەموو کونتا(کەرتا)^(١) ئاسیایە. ئاڤەدانییا دەریایی، ژۆرییا دەریالوشێ ئەتلەسی یە، هەردو ئالێن وێ دەولەتێن ناتۆنەNATO، دەولەتێن ئەندام د پەیمانا ژۆرییا ئەتلەسی دا.

سەبارا هێزا هشکایی، کەڤنترین ژێدەر ئاماژە دایێ، جیۆسیاسیێ ئنگلیز هەلفورد ماکندەرH. Mackinder باسکرییە. نیڤشکێ وێ دەڤەرا دلێ ئەردی یەHeartland ، کو دکەڤیتە پشکا هەرە ژۆرییا رووسیا. دەریا و رووبارێن ڤێ دەڤەرێ زڤستانێ دقەڕسن، بۆ هێزێن دەریایێن دژمنان دبیتە ئارێشە (Mackinder, 1904, p. 427). دبێژم د بەرێ دا ئارێشە بوو، ئەڤرۆ ب پێشکەتنا زانستێ ئەو ئارێشە نەمایە.

سەبارا هێزا دەریایی ئەلفرێد ماهان A. Mahanێ ئەمریکی د پەرتووکا خۆ دا: The influence of Sea power upon history (کاریگەرییا هێزا دەریایێ ل سەر مێژوویێ) سالا ١٨٩٠ز ئاماژە پێکرییە. پشتی هنگی دەولەتان پێتر گرنگییا ستراتیژی و جیۆپۆلیتیکی دایێ. ب هزرا ماهان ویلایەتێن یەکگرتیێن ئەمریکا د پێشەرۆژێ دا، دێ بیتە هێزەکا دەریایییا مەزن (دوگین، ٢٠٢٢، ب١٤).

د جیۆپۆلیتیکێ دا ئاڤ و هشکایی دژمنێن هەڤن. دەولەتێن هشکایی خودانێن رێکێن هشک و کەڤیرن، دگەل دەولەتێن دەریایی و گراڤی (دەولەتێن گزیرتە)، خودانێن ئابوورییێن بازاڕی و بازرڤانیێ یەکناگرن. د مێژویێ دا رۆما  (هشک) دژی قەرتاجە  بوو، سپارتە (هشک) دژی ئەسینا بوو، ئنگلتەرا دژی ئەلمانیا (هشک) بوو …هتد(Schmitt, 1942, p. 148). ب هزرا جیۆپۆلیتیکێن بلۆکێ ئەتلەسی (دەریایی)، ئەوان هێزا رووسیا وەکو مارێ ئەناکوندا^(٢) د ناڤ پێچ و گەڕێن خۆ دا، زەبت و ئاسێکرییە. دوگین نڤیسیە: هێزا ئوراسییا (هشکایی) دێ وی ماری قەتقەت کەت و ژ ناڤ بەت. پێدڤییە ئوراسییا تڤریێ/میحوەرێ موسکو ــ تەهران زێندی بکەت. ئیران بەردەوام دژی ئەمریکایە، د گەل هێزا سێوی و بێ دەستهەلاتانە، ئیران باشترین رێیا ئوراسیایە بگەهیتە ئاڤێن گەرم. وێ گاڤێ مارێ ئەناکوندا دێ هێتە قەتقەتکرن و ژناڤبرن (دوگین، ٢٠٠٤، ب٢٨٧ ــ ٢٨٩).

بەری ئەم ل سەر بیر و باوەرێن دوگین سەبارا هێزا هشکایی باخڤین، دێ باسی هزرێن هنەک جیۆسیاسیێن بەری وی، کەین:

ب هزرا کارل هاوسهوفەرK. Haushofer هێزا هشکایییا ئوراسیا، هەکە رووس و ئەلمان یەک بن، قەت ناکەڤیت. نەوەکو سالا ١٩١٤ دەما د شەڕێ قەرم دا Crimea دژی ئێک راوەستاین و رووس شکەستین (دوگین، ٢٠٠٤، ب١١٥. ‌Haushofer, 1979, p. 32 – 36).

نڤیسەرێ فەرەنسی جێن پارڤولیسکو J. Parvulescoدخوازیت فەرەنسا، بەریتانیا ئەلمانیا و رووسیا وەکو هێزەکا (ئوراسی)^(٣) یەکبگرن، دێ بیتە ئیمپراتۆرییا داویێ یا ئوراسییا (دوگین، ٢٠٠٤، ب١٨٧ ــ ١٨٨).

تشتێ ئەنتیکە ئەوە، (پارڤولیسکو) ناخوازیت چین، هندستان، ئیران بێنە د ناڤ هێزا ئوراسیا دا، تنێ دەولەتێن ئەورپی دخوازێ. د سەر هندێ ڕا (بەریتانیا) نە هێزەکا هشکاییە، بەلکو گراڤە و دەریاییە!

زانایێن جیۆپۆلیتیکی دڕندێ لویاتانLeviathan^(٤) وەکو چەڤەنگ بۆ ‌هێزا دەریایی(ئەتلەسی) بکاردئینن (Schmitt, 1942, p. 148. . دوگین، ٢٠٢٣، ب٣٦٨). بەرامبەر بلۆکێ دەریایی/ئەتلەسی، هێزا (ئوراسیا) دڕندێ بەهیموتBehemoth بکاردئینن. ئەو دڕندێ بەهیموتێ^(٥) تەوراتێ یە، دێ لویاتان کوژیت و بنئاخ کەت (دوگین، ٢٠٢٢، ب١٦٨).

ب هزرا دوگین د جیهانێ دا نابیت تنێ یەک جەمسەر هەبیت، ئەو ژی جەمسەرێ بلۆکێ (ئەتلەسی) بیت. دڤێ گەلەک جەمسەر هەبن، جیهان ب یەکسانییا هێزێن جەمسەران رادوەستیت (دوگین، ٢٠٢٣، ب٩ ــ ١٠). هێزا ئاڤەدانییا ئەتلەسی، ب رێیێن کولونیالی/ئیستعماری، بەرهەمێن خەلکێ دن دزین و ڤەکێشان، جیهان بەر ب جەمسەرەکێ ئێکانە بر. ئەڤی جەمسەرێ زەنگین و پێشکەفتی، بگرە و بکێشەکا خراب دگەل دەولەتێن دەوروبەرێن خۆ یێن هەژار و پاشکەفتی دگێڕا و دگێڕیت (Barnett, 2004, p. 84 -88).

هێزا (ئەتلەسی) بەردەوام پێکۆلێ دکەت، ئەوروپا و ئەمریکا بکەتە یەک ئاڤەدانی، دەریالوشێ ئەتلەسی وەکو دەریاچەیەکا ناڤخو ل قەلەم بدەت. چاوا یوونانییان، رۆمانییان، عەرەبان هزر دکر دەریا ناڤەراست دەریاچەیەکا یوونانییە، رۆمانییە، یان عەرەبییە، کو ئەڤە راست نینە. د مێژویێ دا مللەتێن جودا جودا وەک: کەنعانییان، فینیقییان، ئەتروسکییان، ئەخمینییان و ئەمازیغان ل سەر کەنارێن وێ ژیاینە و دژین (دوگین، ٢٠٢٣، ب١٩٤).

هزرڤان و سیاسەتڤانێ ئەمریکی نەعوم چومسکیN. Chomsky نڤیسییە: ئەمریکا دەما د بەرژەوەندییا وێ دا بیت، یارییان ب قانوونا نێڤدەولەتی دکەت. ل بن ناڤێ یارمەتییان و هاریکاریێن مرۆڤی، هێزێ و زەڤلەکان بکاردئینیت. دبێژم ئەڤرۆ ل ئەمریکا، قانوونا نێڤدەولەتی ژ هەر دەمەکێ بۆری، بێ بهاتر و بێ رێزترە! (چومسکی، ٢٠٠٣، ب٥ ــ ١٠).

ب هزرا دوگینی رووسیا ئاڤەدانییەکا خۆسەرە. ئاڤەدانییا ئەتلەسی یان دەریایی، رێییا چوونێ و نەهاتنەڤەیە. جیهانیبوونا پێشکەتنا تەکنۆلۆجیێ، دیموقراتیێ، لێبرالیێ، کەساتیێ د بن ڤە و ل ژێری رەگەزپەرستی، خۆمەزنتر و بلندتر زانین، رەنگەکێ تەپەسەریێ و کولونیالیێ یە. رووسیا دڤێ بەڕەڤانیێ ژ خۆ و ڕەوشت، دادپەروەری، ئورتودوکسی و گشتگیرییا خۆ بکەت (دوگین، ٢٠٢٣، ب٢٢٣). هێزا (ئوراسیا) ئاڤەدانییا ئەتلەسی ب ئاڤەدانییەکا جیهانی، نانیاسیت و وەرناگریت! ئاڤەدانییا ئەتلەسی روودانەکا خۆجهی و هەرێمییە، ئەوێن دبێژن ئاڤەدانییەکا جیهانییە، نەراستە. بەلکو دیتنەکا رەگەزپەرستی و کولونیالییە، خۆ ل سەر پێڤاژۆیا مرۆڤایەتیێ دا سەپاندنە! (ژێدەرێ بەرێ ــ ب٢١٧). (ئوراسیا) ئاڤەدانییا سلاڤییا ئورتودوکسی یە، د نێڤ مللەتێن بیلارووسیا دا، کازاخان دا، یاقوتان دا، شیشانان دا، مولداڤان دا، یوسیتییان دا، ئەبخوازان دا، کوردان دا (بەری ستالینێ دکتاتور کوردستانا سۆر تێکدەت) یا زێندی و بەلاڤە. دوستوڤسکیDostojewski دبێژتە مرۆڤێ رووسی، مرۆڤێ هەمەرەنگ! هندی گەلەک مللەت و نفشێن تێکهەل، پێکڤە د رووسیا دا یەکسان و وەکهەڤ دژین (ژێدەرێ بەرێ ــ ب٢٩٥).

سیبەرا ئەسمانێ ئوراسیا، دڤێ گش کونتا/کەرتا ئەوروپا، حەتا دگەهیتە کنارێ رۆژهەلاتێ دەریالوشێ ئەتلەسی، دیسان ژێرییا کونتا ئاسییا وەک: هندستانێ، ئیرانێ، نیڤگراڤا هندوچینێ بگریت. یانژی نەهێلیت تەڤ دەڤەرێن داویێ، بکەڤنە بن سیبەرا ئەسمانێ بلۆکێ ئەتلەسی (دوگین، ٢٠٠٤، ب٢٠٤، ٢٥٨). ب هزرا دوگین ئوکراینا بڤەیە ل سەر بلۆکێ ئوراسیا. حەتا ئارێشا ئوکراینا نەهێتە چارەکرن، هێزا ئوراسییا دێ یا لاواز بیت. ئوکراینا دڤێ پشکەکا ژێرییا موسکۆ بیت. خۆسەرییا نفشی و دینییا نیڤگراڤا قەر، ئەرد و مللەتێن کازاک، تەتار، ئەبخوا ، جۆرجی… دڤێ ل بن دەستهەلاتا سیاسی و لەشکرییا بلۆکێ ئوراسییا بن. ب چ رەنگا نابیت ئەڤ مللەتە، بکەڤنە بندەستێ تالاسوکراتیا^(٦) (هێزا دەریایی)!. دیسان کنارێ ژۆریێ دەریا رەش، دڤێ پشکەکا ئوراسییا بیت (دوگین، ٢٠٢٣، ٢٩ ــ ٣٠. محمد علي، ٢٠٢٢، ب٢٥).

نڤیسەرێن پەرتووکا الإمبراطوریة The Empire، مایکل هارتM. Hardt و ئەنتونیو نیگریA. Nigri نڤیسیە: د مێژویێ دا ژۆرییا کونتا/کەرتا ئەمریکا ژۆری، قەت یا ڤالا نەبوو. جهێ ئاڤەدانییا ئەمریکیێن رەسەن بوو (ب شاشییا کریستوڤ کولومبوس هنەک دبێژنێ هندییێن سۆر!). ئەورپییێن مشەختییێن نوو، ب چاڤەکێ نزم ل ئەمریکیێن رەسەن دنێڕا؛ چونکو د ڕووت و هەژار بوون، هزر دکرن ئەڤە تنێ کەف و ستری و دڕکن، لەما کارێ وان داگیرکەرێن ئەورپی: تالانکرن، راڕەڤان و ڤەکوشتن بوو. رەفتارێن وان دگەل ئەمریکییێن رەسەن ژ رەفتارێن د گەل ئاژەل و جانەوەران خرابتر بوون (هارت ونیگری، ٢٠٠٢، ب١٨٠ ــ ١٨٢. چومسکي، ٢٠٢٤، ب١٨٧).

دوگین ل وێ هزرێ یە، بۆ پاراستنا ئاشتییا جیهانێ، دڤێ مە گەلەک جەمسەر هەبن، هۆسا مێژوو دێ یا گەش و بەردەوام بیت (دوگین، ٢٠٢٣، ب٢٢٠). جیۆسیاسیێ ئەمریکی ساموێل هەنتینگتونS. Huntington هەشت بلۆکێن ئاڤەدانیێ ل جیهانێ هژمارتینە ئەڤەنە: (ئاڤەدانییا ئیسلامێ، ئاڤەدانییا ئورتودوکسی (رووسیا)، ئاڤەدانییا یابان، ئاڤەدانییا ئەفریقییا، ئاڤەدانییا ئەمریکا ژێری(لاتینی)، ئاڤەدانییا هندستانێ، ئاڤەدانییا چینێ و ئاڤەدانییا رۆژئاڤا(رۆژئاڤایێ ئەوروپا و ویلایەتێن یەکگرتییێن ئەمریکا)(هنتینگتون، ٢٠٢٤، ب٣١٩).

ئەلکسەندەر دوگین ژ (هەشت) ئاڤەدانیێن مە هژمارتین، تنێ (حەفت) هژمارتینە، ئاڤەدانییا یابان د گەل دا نینە. وەسا دیارە ئەوی یابان پشکەک ژ ئاڤەدانییا چینێ هژمارتییە؛ چونکو هەردو یەک نفشن و مەغۆلینە (محمد علی، ٢٠٢٢، ب١٦. الخطیب، ٢٠٢٣، مقال: للخنادق سبع حضارات ــ من الانترنت).

جیۆسیاسیێ بلۆکێ رۆژئاڤا هەنتینگتون سالا ١٩٨١ نڤیسییە: هەر مایتێکرنەکا لەشکرەکی ل جهەکێ ئەردی رووبدەت، پێدڤییە ب رێیەکا خوار و خێچ بێتە دیارکرن و بەلاڤکرن، گوایە ئەڤە مایتێکرنا ئێکەتییا سۆڤیەتییە و نە یا ئەمریکایە! (چومسکی، ٢٠١٦، ب١٨). هەر ڤی سیاسەتڤانی ئاشکەرا نڤیسیە:The West against the rest ! ئانکو: رۆژئاڤا دژی خەلکێ دنە (ئەڤێن دنە)! هێزا ئەتلەسی/ رۆژئاڤا دژی هێزا ئوراسیایە، ئاڤ و دەریا دژی هشکایینە. ئەڤە ژی ژ شاشیێن زەقێن رۆژئاڤاینە (دوگین، ٢٠٢٢، ب٢٢).

سالا ١٩٨٦ گورباچوڤGorbachev دگەل سەروکێ ئەمریکا رۆنالد رێیگنR. Reagan، د کونفرانسێ بچووکێ ریکیاڤیک(Reykjavik) دا ل ئایسلاند، داخوازا ئیمزاکرنا سێ ئێکگرتنا ژ رێیگن کر. کێمکرنا ٥٠٪ ژ چەکێن ستراتیژییێن ئەمریکا و سۆڤیەت، هلگرتنا مووشەکێن ئەمریکا و سۆڤیەت ژ سەرئاخا ئەوروپا، راوەستاندنا تاقیکرنێن ئەتۆمیێن هەردو دەولەتێن ئەمریکا و سۆڤیەت. رێیگن ل سەر چ خالان رازی نەبوو! (داربیشایر، ١٣٦٨ش، ب٨٨ ، ١٢١. الشریف، ٢٠١٨، ب٢١٤ ــ ٢١٥).

د سالێن ١٩٦٠ ــ ١٩٦٩ سەرۆکێ ئەمریکا جون کەنەدی J. Kennedy ، دڤییا خەلکێ ئەمریکا ناڤەراست دژی کووبا پالدەت. گۆتە سەفیرێ مەکزیک، دگەل مە بن کووبا ل سەر هەبوونا ئەمریکا بڤەیە! سەفیری گۆتێ ئەم دگەل وە ناهێینە د ڤێ پەیمانێ دا، ئەز بێژمه مەکزیکییان کووبا ل سەر هەبوونا ئەمریکا بڤەیە، ٤٠ مەلیون مەکزیکی دێ ژ کەنیا دا مرن! نەبەرئەقلە گراڤەکا بچووکا مینا کووبا، ل سەر هەبوونا ئەمریکا بڤە بیت! (چومسکی، ٢٠٠٣، ب١٩١). ئەڤە د سالێن شێستان دا بوو، د سالێن هەشتێیان دا ١٩٨١ ــ ١٩٨٩ رۆنالد رێیگن کرە هەوار: نیکاراگوا بۆ سەر ئەمریکا بڤەیە، هێزێن وێ دو رۆژان ژ تکساس دوورن، حالەتێ د هەوارهاتنێ ل سەر ئاستێ نەتەوی راگەهاند! (چومسکی، ٢٠١٦، ب٩). دبێژم باوەر نەکەن دەولەتا (نیکاراگوا) یا هندی مشکەکی، ب رووبەرێ ١٣٠ هزار کم دوجا و دانیشتوانێ ٧ مەلیون کەسان(٢٠٢٥) بکاریت ئاسایشا دەولەتەکا زەبەلاحا رووبەرێ وێ ١٠ مەلیون کم دوجا بن و دانیشتوانێ وێ ٣٤٧ مەلیون(٢٠٢٥) کەس بن! ئەڤ دەولەتا بچووکا مشک بکاریت ئاسایشا ئەمریکا خۆ سانتیمەکێ تێکدەت!

هێلموت شمیتH. Schmidt شیرەتکارێ (adviser) ئەلمانیا د سالێن ١٩٧٤ ــ ١٩٨٢، نڤیسیە: دەولەتێن ئەمریکا ناڤەراست وەکو، کوستاریکا، سلڤادۆر، نیکاراگوا، گواتیمالا… دەولەتێن هەژارن، پێدڤییە هەڤپەیمانێن ئەتلەسیNATO ، هاریکارییا وان بکەن، نە بشکێنن و تەپەسەر کەن (شمیت، ١٣٧٣ش، ب١٣٨ ــ ١٣٩). پشتی پەیمانا ماستریخت ١٩٩٢، هێلموت کوولH. Kohl شیرەتکارێ ئەلمانیا د سالێن ١٩٨٢ ــ ١٩٩٨ دا، دگۆت ئەوروپا دڤێ پێوەندییێن خۆ دگەل هەموو پرتێن کونتا/کەرتا ئەوروپا وەک نیڤەکا ئەوروپا، رۆژهەلات و ژێرییا رۆژهەلاتێ وێ، پرتێن دگەل سۆڤیەت دا ژی یەک بگرن و نێزی هەڤ بن. باس نە باسێ یەکگرتنا ئابووری یە، چاندی یە یان لەشکری یە، بەلکو باسێ ڤەژاندنا نەتەوایەتیێ یە ل سەر گش ئاخا ئەوروپا. مخابن بەریتانیا ژ بەر زمانێ ئنگلیزی، پتر نێزی ئەمریکایە ژ ئەوروپا (براندون، ١٣٧٢ش، ب١٨٣).

ئیشەعییا بەرلینIsh. Berlin نڤیسەر و سیاسەتڤانەکێ نفش رووسێ ــ ئنگلیزە، د نێڤبەرا ١٩٠٩ ــ ١٩٩٧ێ دا ژیایە، نڤیسیە: بارا پتر ژیێ من د ڤێ سەدسالییا بیستێ دا بۆرییە. خرابترین سەدسالیە ل ئەوروپا، مشە روودانێن کوژەک و مەرگبار تێدا رووداینە، گەلەک ژ رۆژێن رەشێن خێلێن بەدویێن هونانHuns^(٧) ل ئەوروپا، رەشتر و خرابتر بوون (براندون، ١٣٧٢ش، ب١٩٥).

پەرواوێز و ژێدەر:

١) کونت Kont : د کوردی دا بۆ قارة Contenent دهێتە بکارئینان. (کەرت) ژی دروستە. کیشوەر: ب چ رەنگا (قارە) نینە، بەلکو دەولەت و هەرێمە(ع.م).

٢) ئەناکوندا: مارەکێ مەزنە و حەتا دەهـ متران درێژە، د رووبارێ ئەمەزون دا ل ئەمریکا ژێری، کولومبیا، ڤەنزوێلا و بەرازیل مشەیە (. Varnhorn, 2003, p. 44 مصاحب، ١٣٨٠ش، ج١ ب٢٥٧).

٣) ئوراسیاEurasia : ئەڤ ناڤە ژ کۆمکرنا ناڤێن کونتێن ئەوروپا و ئاسیا هاتییە. ژ (ئور Eur) بڕگێ پێشیێ کونتا ئوروپاEur – ope هاتیەوەرگرتن. ئاسیا ژی، ژ ناڤێ کونتا خۆسەرا ئاسیاAsia هاتیەوەرگرتن.

٤) لویاتان: دڕندەیەکێ چیڤانۆکیێ/ ئەفسانەییێ زەبەلاح و مەزنە، د ئاڤێ دا دژیت. ناڤێ وی د پەرتووکا پیرۆز دا (تەوراتێ دا) هاتییە (Job, 41: 1 – 34, p. 382 – 383. Psalms: 74: 14, p. 415). وەکو رەمز و چەڤەنگ بۆ هێزا ئاڤێ دهێتەبکارئینان.

٥) بەهیموت: دڕندەیەکێ چیڤانۆکیێ زەبەلاح و مەزنە، ل سەر هشکاییێ ئەردی دژیت. ناڤێ وی دیسان د پەرتووکا پیرۆز دا (تەوراتێ دا) هاتییە (Job, 40: 15 – 24, p. 382) وەکو چەڤەنگ بۆ ‌هێزا هشکایی (ئوراسیا) دهێتە بکارئینان.

٦) تالاسوکراتیا :Talasukratia هێزا دەریاییە. تیلوروکراتیاTilorukratia هێزا هشکاییە، مینا (دوگینA. Dugin ) دبێژێ، هەردو ئیدیوم ژ گریکی/یونانی هاتینەوەرگرتن (دوگین، ٢٠٠٤، ب٦٥٣).

٧) هون Huns : هنەک خێلبون رەهێن وان دگەهنە نفشێ مەغولان. دسەسالیێن چارێ ــ شەشێ زاینیدا، ل بیابانێن ناڤەراستا ئاسیا دژیان. خونڕێژەکێ وان بناڤێ ئاتیلاAttila (٤٤٥ ــ ٤٥٣ز) جووکێن خونێ ل ئەورپا رێتن (1987, p. 246 Irmscher, . دوگین، ٢٠٢١، ب٥٠ ــ دەهمەن: ٢٨).

ژێدەر:

أ. ژێدەرێن عەرەبی.

١. تشومسکي، نعوم، ٢٠٠٣، الدول المارقة ــ إستخدام القوة في الشؤون العالمیة، تعریب: أسامة إسبر، منشورات مکتبة العبیکان، الریاض، السعودیة.

٢. تشومسکي، نعوم، ٢٠١٦، ثقافة الإرهاب، تعریب: منذر محمود صالح، منشورات مکتبة العبیکان، الریاض، السعودیة.

٣. تشومسکي، نعوم، ٢٠٢٤، سادة الجنس البشري، ترجمة: محمد العافیة العروسي، صفحة سبعة للنشر والتوزیع، الجبیل، السعودیة.

٤. الخطیب، سماهر (تحریر)، ٢٠٢٣، مقال: ألکسندر دوغین ــ للخنادق سبع حضارات ستحکم النظام العالمي الجدید، موقع الخنادق، من الإنترنێت.

٥. دوگین، ألکسندر، ٢٠٠٤، أسس الجیوبولیتیکا ومستقبل روسیا الجیوبولیتیکي، تعریب: د. عماد حاتم، دار الکتاب الجدید المتحدة، بیروت.

٦. دوگین، ألکسندر، ٢٠٢١، الخلاص من الغرب الأوراسیة ــ الحضارات الأرضیة مقابل الحضارات البحریة، ترجمة: علي بدر، منشورات مکتبة دار ألکا، بغداد.

٧. دوگین، ألکسندر، ٢٠٢٢، الجغرافییا السیاسیة لما بعد الحداثة ــ عصر الإمبراطوریات الجدیدة، ترجمة: ابراهیم استانبولي، منشورات المرکز العربي للأبحاث ودراسة السیاسات، قطر.

٨ . دوگین، ألکسندر، ٢٠٢٣، النظریة السیاسیة الرابعة، ترجمة: مازن محمد نفاع، دار ومکتبة عدنان للطباعة والنشر، بغداد.

٩. الشریف، ماهر، ٢٠١٨، من لینین الی گورباچوڤ، دار الفارابي للنشر، بیروت.

١٠. محمد علي، محمود، ٢٠٢٢، ألکسندر دوغین ملهم بوتین ومحرک غزو أوکرانیا، منشورات مؤسسة هنداوي، القاهرة.

١١. هارت، مایکل و نیغري، أنطونیو، ٢٠٠٢، الإمبراطوریة ــ إمبراطوریة العولمة الجدیدة، تعریب: فازل جتکر، مراجعة: د. رضوان السید، منشورات مکتبة العبیکان، الریاض، السعودیة.

١٢. هنتنگتون، سامویل، ٢٠٢٤، صدام الحضارات ــ إعادة صنع النظام العالمي، ترجمة: طلعت الشایب، منشورات مؤسسة هنداوي، القاهرة.

ب. ژێدەرێن فارسی.

١٣. آگی، فیلیپ، ١٣٦٥ش، گوشەای أز دخالتهای سیا C. I. A در ایران وأمریکای لاتین، ترجمەء: حمید أحمدی، إنتشارات مؤسسەء کیهان، تهران.

١٤. براندون، هنری، ١٣٧٢ش، آیندەء روابط أمریکا وأورپا، ترجمەء: أحمد تدین، إنتشارات إنقلاب إسلامی ــ شرکت سهامی، تهران.

١٥. داربیشایر، جان، ١٣٦٨ش، تحولات سیاسی در إتحاد شوروی أز برجنیڤ تا گورباچوف، ترجمەء: هرمز همایون پور، شرکت إنتشارات علمی وفرهنگی، تهران.

١٦. شمیت، ‌هلموت، ١٣٧٣ش، إستراتیژی بزرگ، ترجمەء: هرمز همایون پور، شرکت إنتشارات علمی و فرهنگی، تهران.

١٧. مصاحب، غلام حسین (سرپرستی)، ١٣٨٠ش، دایرة المعارف فارسی، مؤسسەء إنتشارات أمیر کبیر، تهران، ٢ جزء حجم بزرگ.

جـ . ژێدەرێن ئەورپی.

18. Barnett, Thomas R., 2004, The Pentagons New Map: War and Peace in the Twenty First Century, Putnam Publisher, Washington.
19. Haushofer, Karl, 1979, Kontinental blocke: Mitteleuropa – Eurasia – Japan in, Ausgewählte Texte Zur Geopolitik, Boppard am Rhein.
20. Holy Bible, 1984, Copyright by: Biblica Inc. Colorado Springs Co. U.S. A.
21. Irmscher, Von Johannes, 1978, Lexikon der Antike, VEB Bibliographisches Institut Leipzig, German Democratic Republic, Leipzig.
22. Mackinder, Halford, 1904, The Geographical pivot of History, The Geographical Journal, Vol. 23, No. 4, p. 421 – 437.
23. Schmitt, Carl, 1942, Land und Meer – Eine Weltgeschichtliche Betrachtung, Reclam Publisher, Leipzig.
24. Varnhorn, Beate, 2003, Bertelsmann Universal Lexikon, Wissen Media Verlag, GmbH, München.