گۆڤارا مەتین گۆڤارا مەتین
شەڕی ناو كتێبخانەكەم) كۆكورتيلەچیرۆكێكی (باهۆز مستەفا) یە كە لە ساڵی 2025 چاپیكردووە، ئەم كۆكورتیله چیرۆكانـەی، یەكێكە لەو كۆمهڵه كوتیلهچیرۆكانەی كە دەكرێ هەڵوەستە لە سەر ناوەرۆك و (جوان زمانی یان باشتر بڵێین: زمانزانی و رەوانبێژی برای چیرۆكنووس بكرێت، كە لە رووی بنیادی هونەری زمان و زمانپاراوی لە شيعرو چیرۆكەكانيدا، دەهێنێ لە سەری راوەستین و مزگێنی ئایندەو داهاتووێكی گەشی هونەری زمانی چیرۆكنووسین بە (باهۆز) بدرێ…
(باهۆز مستەفا) لە رێگای هونەری جوان زمانی و خۆشزمانی و زێتربەكارهێنانی زاراوە هەولێرییەكەی، هەنگاوێكی تازەی ناوەو دەنێ، بەڵێ…باهۆز…دوای تەجرەبەیەكی زۆرو ئەزمونێكی باش، لە بوارى شيعرو وهرگێڕان و رۆمان و هونەری چیرۆكنووسیندا، بە چەند بەرهەمێكی جیاجیا بەشی هەرە زۆری دنیا بەرینەكەی نووسین و هونەری كورتەچیرۆكنووسیی تەیكردووەو كە دەتوانم بڵێم: تاڕادەیەك لە نووسينى هونهرى كورتيله چیرۆكنووسيندا سەركەوتوویە، ئەمە جگە لە نووسين و به چاپگەیاندنی (3) رۆمانی جوان بهناونیشانی (پۆست مۆدێرن) و(وێستگهی میتڕۆ 22 ساڵ چاوهڕوانی) و (داستانی سهفهر)، هەروەها نووسەر، ئێستاوئەلعانیش (شەڕی ناو كتێبخانەكەم) ئەو كۆمەڵە چیرۆكە بەردەست وچاپكراوەیە كە بەزمانیكی سادەو پاراوی شێوەزاری هەولێریانە نووسراون، لێرەشەوە دەكرێ خوێنەریش بە سەلیقەو فەنتازیا وتەكنیكی خۆی بیانخوێنێتەوەو حوكمی خۆی لە سەربداو بە سەرنجەوە تێیان بڕوانێ.
زمان و بهكارهێنانی شێوهزاری ههولێریانه له كۆچیرۆكی باهۆزدا
هەرچەندە من چیرۆكنووس نیم و لەسەرنج و هەڵسەنگاندنی چیرۆكانیش زۆر سەردەرناكەم، وەلی…من لە رووی (شێوازی شێوەزاری ناوچەیی و خۆشزمانی و جوانزمانییەوە) لە كورتە چیرۆكەكانی باهۆز دەڕوانم و روانیوومە..بەو پێیەی لە نزیكەوە (كاك باهۆز) دەناسم، بۆیە زۆر بە راشكاوییەوە دەڵێم: باهۆز..خاوەنی زمانێكی شیرین ورەوانی شێوەزاری ڕەسەنی هەولێریانەی تەواوە، بەو سیفەتەی برای چیرۆكنووس لە ناوچەیەكدا لە دایكبووە و زمانی پژاوە، كە زیاتر شێوەزاری هەولێریانەی بەسەردا زاڵە، بۆیە زێتر چێژ لە چیرۆكەكانی وەردەگیرێ.
باهۆز مستەفا…لە (شەڕی ناو كتێبخانەكەیدا) بە شێوەو شێوازێكی جوان و جوانتر سەردەكاتەوە نێو جیهانی جوانی ئەو هونەرە و لە سەرەخۆ لە كۆڵەپشتی (پۆرترێتی نووسەرێكەوە) دەچێتە ناو (قاوەخانەی بەلزاك) و لە رۆژانی (جومعە) و رۆژەكانی دیكەی حەفتەدا كورتیلە چیرۆكەكانی تووشی (كۆڕۆنا) دەبن و بەناچاری گوێ بۆ رێنمایی (چیرۆكەكانی دكتۆر) شل دەكات و (پێنج چیرۆك لە ناو یەك چیرۆكدا) دەكاتە دیاری ( پیاوە ژنانییەكان) و (شەست و سێ ساڵ) گەڕانەوەی تەمەن لە شەوانی تەنیایی نیشتیماندا بە (زنجیرەیەك خەون) لە كتێبێكدا (ژیانی قالهی ههتیوو) دەنووسێتەوە و لە (وێستگەی میترۆوە) له دوای 22 ساڵ چاوهڕوانی دەمانباتەوە نێودنیای خەیاڵی سێكسی (ستیانێكی سوور) و لە فلیمە رەش و سپیە سینەماییەكانی (فڕین و داستانى سهفهر) ەوە (كتێبخانەكەی دەكاتە ئەتەكێتی خۆشەویستییەكی راستەقینەی ژیان و گوزهرانی لهماڵهكهی خۆیدا كه نیشتیمانیهتی!
باهۆز.. لە جەنگەی شەڕی ناو كتێبخانەكەیەوە رێی دەكەوێتە ژێر رەشماڵی ( (فەخە شوعی و مامۆستا عەبدولحەكیم) و لەلایان (میوان) دەبێ و (میوانێكی وا) كە (ژیان) دەگەڕێنێتەوە، بۆ سەرەتای ئەو رۆژانەی دایكەكان لە ژیانی پەنابەری رۆڵەكانیاندا دەنووزانەوە و دەیانگوت: رۆڵە لەم وڵاتەی كە(پێكەنینی تێدا قەدەغەیە)، كۆدەتای (كۆڕەو) (شازی جەو) بۆ ئێوەی گەنج دەخوڵقێنێ !؟ لەو دەمەیدا (زەنگێك) وە ئاگات دێنێتەوە و (زنجیرە خەونێكی سوور و سپی) لەیەكەم رۆژی جەژندا خۆی دەتەقێنێتەوە.
باهۆز لە (شەڕی ناو كتێبخانە) كهیدا لە ئەتەكێتی زمانشڕی و جوێنبازیەوە لە (پەیڤە جوانەكانی كتێب وتەمەنی فڕینی نیشتیمانی باهۆز) رادەسێ، چۆن راسانێك…(قوماربازی ژیان) رووبەڕووی قەدەری زمانشڕی و جوێنبازی بەڵام (جنێوی جوان) دەكاتەوە. باهۆز لە شەڕی كتێبخانەكەیدا جوێن و جوێندانی كردۆتە چەكی دەستی بۆ داكۆكیكردن لە ئەنجامی تەكنیكی كورتیلە چیرۆكەكانی (شەڕی ناو كتێبخانەكەی) باهۆز…(ئیسۆ) شی لە چایخانەكەی كن مزگەوتی سپییەوە گەیاندۆتە نێو تووڕەیی و، داڵغەی كاركردن و كاسبیكردنێ، كۆمەڵێك (جنێوی جوان) لەو كۆچیرۆكانەی باهۆز دا بوونیان هەیە كە سەرجەمیان چاوەڕێی مەسجێك دەكەن كەلە فەیسبووكەوە شۆڕشی ئۆنلاین هەڵبگیرسێنێ !!
كە زۆر لەو شەڕە جوێنانەی باهۆز لە نێو كتێبخانەكەیدا دەستی داوەتێ كۆتایی و سەرەنجامیان نییە و زۆر لەوان بەدەستی ئەنقەست بە تەواو نەكراوی جێهێڵراون و خوێنەر دەتوانێت بەشداری بكات لە تەواو كردنیان ودەشتوانێ هەرئاوا وەك خۆیان بیانهێڵێتەوە…هاوكات (چاپكردنی كتێب) لە (دەستنووسی) بەژن وباڵای جوێنەكانی ئەم كۆمەڵە چیرۆكەدا ترسناك و(بڤە) یەچونكە پێموایە شەڕی نێو ئەو كتێبخانەیەی باهۆز قورستتر دەكات و بەهیچ جۆرێك ئاگربەستی تێدا ناكرێ.
لێرەدا بەئەركی سەر شانی خۆمم زانی، لەگەڵ (شەڕی ناو كتێبخانەكەی) باهۆز دا، بێمەدەنگ و لە شێوازو تەكنیك و جوانیی وشەو هونەری زمانپاراوی و زمانشڕی جنێوەجوانەكانیەوە بچمە ناواخنی سادەیی و خۆشزوانی ئەو كۆمەڵە چیرۆكەو قسێكی چكۆلە لە سەر تەكنیك و ئیستاتیكا وشێوازو بنەماو هونەری زمانی نووسین و رەوانی ئاخاوتن و دەربڕین، بكەین…بەو ئومێدەی لەوكورتە باسەمدا توانیبێتم (كەم تا زۆر) شێوەزارو خۆشزوانی و زمانپاراوی برای چیرۆكنووس، لەو كۆمەڵە چیرۆكەدا بە خوێنەرانی ئازیز بناسێنم و گەورەیی ئەركی نزیككردنەوەی (دەق و خوێنەر) لە یەكدی بنرخێنین….
هزرمەندی وشارەزایی و زمانپاراوی نووسەر و فراوانی ئاسۆی رۆشنفكری و سەلیقەیی ئاستی هۆشیاری و رووناكبیری، رۆڵی خۆی بینیوە، خسووسەن لە یەكەم چیرۆكەوە تا كۆتایی… هەڵبەتا خوێنەریش لە خوێندنەوەی چیرۆكەكاندا، بە ئاسانی لایەنە نهێنی و شاردراوەكانی زمانی پێ نووسینی (چیرۆكەكان) دەدۆزێتەوە كە (باهۆز مستەفا) لە شاكارەچیرۆكی (شەڕی نێو كتێبخانەكە) یدا وامان لێدەكات، لە رێگای (جوێنەكانیەوە) هەنگاوی خوێنەر بەلای خۆیدا راكێشێ و لەگەڵ دەقەكاندا بیحاملێنێ..
كاكە باهۆز لەو شەڕەجوێنەی ناو كتێبخانەكەیدا، وەئاگامان دێنێتەوە بەرەو دنیای ناوەوەو دەرەوەی (خود) بڕۆین و لەوێوە ئاشنای خودی رووداوەكان بین، بۆیە هەر لێرەوە، جەمسەرەكانی شێوازی نووسین و ئاخاوتن و خۆشزوانی نووسەر لە دەقی چیرۆكەكاندا، خولیاو ئاوێزانی هونەری زمانجوانی و وئیستاتیكاو تەكنیكمان، دەكاتەوەو جارێكی دی….دەمانباتەوە ناواخنی زمانی بازنەیی چیرۆكەكان و، لەدەروازەی داخراوی (مێژووی زمان و دەسنووسی) تەمەنەوە رووبەڕووی (كات و شوێن و رووداو) ی تاڵ و شیرینی ژیان دەبینەوە و لە خاڵی چەقبەستووی (رەوانی و جوانزمانی نووسەر) دا دەخولێینەوە، ئەوزمانەی چاوی لە مێژووی رووداوەكانیش نەپۆشیوە، هەرئەوە ماوە لە كۆتاییدا بڵێم (قەرسیلی نووسین و خەرمانی وشە و خەلەی ئاوەزوهزری (نووسەر) پڕ بەرەكەت و سەركەوتوو بێت.
باهۆز مستەفا… لەچیرۆکی شەڕی نێو کتێبخانەکەیدا دەنووسێت:
– لە کتێبخانەکەمدا خامۆش و بێدەنگ دانیشتبووم، بیرم لە نووسینی تێکستێک دەکردەوە، کەسەرنجی زۆرترین خوێنەر ڕابکێشێ..لەناکاو دەنگی پیاوێکی تەمەن پهنجا شەست ساڵ لە سوچێکی کتێبخانەکەوە گوتی: ئەوەخەریکی چی؟
– ترسام!!
-گوتم دەمەوێ شتێ بنووسم؟
– پێکەنی: من هەمووژیانی خۆم بۆ نووسین تەرخانکرد کەچی دواجار ئاوارەی هەندەران بووم تامردن بە کولە مەرگی ژیام!
– بۆ تۆ کێی؟
– ههه دەفەرموو ئەوە 30 ساڵە لەناوماڵەکەتدام هێشتانامناسی؟
-من (نالی) م
دەنگێکی تر لە لایەکی ترەوە گوێچکەی لەراندمەوە.
ئەویش گوتی:
– من (بابا تاهیری هەمەدانی) م
دواتر دەنگی لاوکی کاوێسا غا ڕایچڵەکاندم
دواتریش بەدەنگی سروودی ئەیڕەقیبی (دڵدار)ی شاعیر هەستامە سەرپێ پاشان مامۆستا هێمنی موکریانی لە زاویەی سەری کتێبخانەکەمەوە بە شیعری
گەرچی تووشی ڕەنجەڕۆیی حەسرەت و دەردم ئەمن
قەت لەدەس ئەم چەرخەسپڵە نابەزم کوردم ئەمن
نۆکەری بێگانە ناکەم تالەسەر عەردم ئەمن
من لەزنجیرو تەناف و دارو بەند باکم نیيە
لەت لەتم کەن بمکوژن، هێشتا دەڵێم کوردم ئەمن
هاتە گۆ…
دوای هێمن (مەحمود زامدار) لە گۆشەیەکی کتێبخانەکەمەوە دەنگی هەڵێناو بە (هێمن)ی گوت:
– ئەوەچییە دیسان دەستت کردەوە بە قسەی قۆڕو بێ مانا؟
– هێمن سەری (قازی) ت لە قوڕێنا واز لە(باهۆز) بێنە تووشی بەڵایەکی مەکە؟
– هێمنیش پێیگوت:
– خولە… ژیان بەو سۆزە (حیزە) بەڕێوە ناچێ؟
گەنجان ساردمەکەوە لە خەبات، بەرخی نێر بۆ سەربڕینە
هەرئەوەندەم زانی لە ڕەفەی سەرەوە
بەدەنگێکی گڕ یەکێ گوتی:
ئەزمامە د حیکمەتاخۆیدا
کرمانج د دەوڵەتا دنێدا
چاوم قەپات کردبوو
چاوەڕێ بووم (مەلای جزیری) وەڵامی بداتەوە
هەستم کرد دەستێک لەسەرشانمه
ترس و خۆشی تێکەڵاوبوو
خوایە ئەوە چییە؟ بووە ڕاستی ! کێیە لەناو کتێبخانەکەم هاتۆتە دەرێ و زیندوو بۆتەوە؟
– نا من مردووم،
– من مردووم،
بە گریانەوە هاوارمکرد، نا نامەوێ بمرم نا!
– شانی هەڵتەکاندم، چاومکردەوە، ژنەکەمە دەیگوت:
پیاوەکە بەو سەعات دووی بەیانییە چ هات و هاوارتە!؟ هەستەبڕۆ سەرجێگاکەت؟
– نادەنووسم.
– هههه چ دەنووسی؟
– هەستە گیانە باشێتیش نەبیت؟
– وازم لێبێنە، نەتهێشت لەو گفتوگۆیە گرنگهی شاعیران بەشداربم، گەورەترین دانیشتنی ژیانت لێتێکدام.
– وەی بیسمیللا ! ئەوە شەوێ چت خواردۆتەوە!؟
– پیاوی خەڵکی ئەو وەختانە شەونوێژان دەکات،
هی منیش لە خەوێدا دەنووسى؟
– چ بوو.. دەڵێی لەگەڵ ئەحمەدی خانی دانیشتووی؟
– ئەرێوەڵا..ژنەکە ئەو چۆن زانیت!؟
– هههه کوو نازانم ! سەری خۆت بە کتێبەکەی کردییە، گوتم دەبی نەچووبيتە ناو مێشکی، هەستە بڕۆ سەر جێگاکەت، ئیشەکی بکەی باشتر نییە، لەو قسە بێمانایانە؟
****
شڕۆڤهی چیرۆكهكه
(شهڕی ناو كتێبخانهكهم)کورتە چیرۆکێکی زۆر خۆش وگرنگ و گەورەیە، كه تێیدا (باهۆز مستەفا)ى چیرۆكنووس لە کتێبخانەی ماڵی خۆیدا گفتوگۆیەکی خەیاڵی و دراماتیکی لەگەڵ چەندین شاعیر و نووسەری بەناوبانگی کورددا دەکات لهوانه: حهزرهتی نالی، بابا تاهیری هەمەدانی، کاوێساغا، (دڵدار)ی نووسهری سروودی (ئهی ڕەقیب)، هێمنی موکریانی، مەحمود زامدار و مەلای جزیری و ئهحمهدی خانی.
ئەم گفتوگۆیەی باهۆز له ناو كتێبخانهكهیدا، نیشانەیەکی جوانە لە ئارەزووی نووسەر بۆ پەیوەندیکردن بە ڕەگەزی فکری و ئەدەبی کورد و بیرکردنەوە لە کاریگەریی و ناکۆکییەکانی ژیانی نووسین و ژیانی ڕۆژانە.
لە کۆتاییدا، گفتوگۆکە بە واقیعێکی خەیاڵی دەگەڕێتەوە کاتێک هاوسەرەکەی (باهۆز) دهستی لهسهر شانی دادهنێ و پێیدەڵێت “ئیشەکی بکە باشتر نییە، لەو قسە بێمانایانە؟”
ئەم کۆتاییەش نیشانەیەکی دەرەکییە بۆ ئەوەی چۆن خەون و خەیاڵی ئەدەبی لەگەڵ ڕاستییە ڕۆژانەکاندا تێکەڵدەبێت.
جیاوازیی گفتوگۆکەی(باهۆز)ی چیرۆكنووس لەگەڵ شاعیرانی نێو کتێبخانەکەیدا، ههڵبهتا ئەم گفتوگۆیه خۆی له خۆیدا گەڕانەوەیهكی مێژوویی ــ ڕۆحییە، نەک ڕووداوێکی ڕاستەقینەی واقع، ئەم شاعیرانە زۆربەیان مردوون (وەک نالی، زامدار، كاوێساغا، هێمن، مەلای جزیری)، بەڵام لە ناو کتێبخانەكهدا وەک دەنگێکی زیندوو لە یادەوەری کتێبەکاندا دەردەکەون. گفتوگۆکە زیاتر گفتوگۆیەکی ناخی نووسەرە لەگەڵ خۆیدا، لە ڕێگەی پرسکردن و مشتومڕکردنی ئەو شاعیرانەیەوە کە کاریگەریان لەسەر ژیان و بیرکردنەوەکانی بووە.
1 – ناساندنی گۆڕەپانی شەڕ:
«شەڕێکی فکری و کولتوورییە. باهۆز وەک نووسەرێک لە جیهانی خەیاڵیدا تەزووی مێژووی فکری و شیعری کوردی دەڕوانێ، هەر یەکێک لەو دەنگانە ڕۆڵێکی جیاوازیان هەیە:
– نالی و بابا تاهیر: نیشانەی ڕەنج و دوورخستنەوەی شاعیر لە کۆمەڵگە.
– هێمن: دەنگێکی ڕەنجبەر و نائومێدە بەڵام خۆڕاگر و بەرگریکار.
– مەلای جزیری: ڕەمزێکی فەلسەفی و ئارامی دەروونی لەو گۆشەی کتێبخانەدا.
2 – ڕەنگدانەوەی دۆخی نووسەری هاوچەرخ:
باهۆز لە قەیرانێکی ناخیدایە: دژی نائومێدی (نمونەکەی ئەو پیاوە ٥٠-٦٠ ساڵەی کە دەڵێت: “تامردن بە کولە مەرگی ژیام”). دژی داواکاریی ڕۆژانە (ژنەکەی کە پێی دەڵێت “هەستە بڕۆ سەر جێگاکەت، ئیشەکی بکە”).
ئەم گفتوگۆیە لەگەڵ شاعیرانی ڕابردوو پێویستی نووسەر بە پاڵپشتی و بەڵگەی مێژوویی دەردەخات.
3 – خەیاڵ و ڕاستی:
نووسەر بە هۆی بیرکردنەوەی قووڵ لە کارەکانی شاعیرانی کورد خەیاڵ دەبینێت کە زیندوون و لەگەڵیدا قسە دەکەن. لە کۆتاییدا، هاوسەرەکەی بەڵگەی دەرەکی ڕاستی دێتە پێشەوە و هەموو ئەو گفتوگۆیانە دەکاتە “قسەی بێمانا” لە دیدی کەسێکی ڕۆژانەوە. ئەمە کێشەی نێوان جیهانی ئەدەب و جیهانی پراگماتیزمی ژیان نیشان دەدات.
– کتێبخانە لێرەدا تەنها شوێنی کتێبەکان نییە، بەڵکو مێزێکی دانیشتن و گفتوگۆی ڕۆحی و مێژوویییە کە ژیانی تێدا ڕەنگ دەگرێ. شاعیرەکان لەناو کتێبەکاندا زیندوون و بەردەوام قسە دەکەن.
گفتوگۆکە لە قووڵایییەوە تەحەددای نێوان میتافیزیک و ماددە، ناخ و دەرەوە، خەون و ڕاستی پیشاندەدات. لێرهوه باهۆز دەگەڕێتەوە ناو کتێبخانەکەیەوە بۆ ئەوەی وەڵامی پرسیاری “بۆچی دەنووسین؟” بدۆزێتەوە، بەڵام لە کۆتاییدا، داواکارییەکانی ژیانی ڕۆژانە دەیانبڕێ.
***
1 – سیستمی دەنگەکان و ڕەمزییان
نالی: نیشانەی سەرگەرمیی ناخی و دوورکەوتنەوەی شاعیر لە کۆمەڵگە. ئەو لە سوچێکی کتێبخانەکەوە دەردەکەوێت – ئەمەش وەک ئاماژەیەکە بۆ ئەوەی نووسین و خەیاڵ واقیعێکی حاشا کراو دروست دەکات.
هێمن: لە گۆشەکەدا شیعرێکی توندی بەرخۆدان دەڵێت: “قەت لەدەس پەم چەرخەسپڵە نابەزم کوردم ئەمن…”
– ئەم دەستەواژەیە نیشانەی بەرگری ناخ و ڕەگەزی کوردییە. بەڵام مەحمود زامدار پێی دەڵێت “قسەی قۆڕ و بێمانا” – ئەمە قسهیهكی تهنز ئامێزه، بۆ ئەوانەی خەیاڵی شاعیرانەی بە “بێمانا” دادەنێن.
2 – ڕەمزی کتێبخانە:
کتێبخانە لێرەدا حوجرهیهكی سەربەخۆی فیکرییە، کە مێژوو و ئێستا تێیدا یەکدەگرن. کتێبەکان گۆڕەپانێکی شەڕی نێوان ڕووناکبیری و نائومێدین.
شاعیرەکان دەنگەکانیان لە “ناوماڵەکان” و “گۆشەکان” دێت – وەک ئەوەی تەنها لە ناخی یادەوەری شوێنەکەدا زیندوو بن.
3 – تەکنیکی “خەون-واقیع:
باهۆز لە کتێبخانەدا خامۆش و بێدەنگ دانیشتووە. ئەم بێدەنگییە بوونەوەرێکی نادیدی گفتوگۆکەی هەڵدەستێنێت.
له کۆتاییدا باهۆز كه دەستێک بهر شانی دەکەوێت و دەگەڕێتەوە بۆ جێگای خەوتن. ئەم گواستنەوەیهوه لە خەیاڵەوە بۆ جێگای خەوتن نیشانەکانی تەکنیکی ڕیالیزمی جادووییی تێدایە – خەون و واقیع سنوورێکی ناڕوون لە نێوانیاندا نییە. ڕەخنەی هاوسەرەکە كه دهڵێت: (قسەی بێمانا) تهنزه… بۆ کۆمەڵگەی پراگماتیزم، کە ھونەر و بیرکردنەوەی مێژوویی بە “بێکار” دادەنێت.
4 – گفتوگۆی نێوان نەوەکان:
باهۆز نووسەرێکی هاوچەرخە، بەڵام لەگەڵ شاعیرانی سەدەی ١٩ (نالی) و ٢٠ (هێمن) و فەیلەسووفی سەدەی ١٧ (مەلای جزیری) قسە دەکات. ئەم گفتوگۆیهی سەردەمە جیاوازەکان نیشانەی بەردەوامیی مێژووی فکری کوردە، و باهۆز خۆی وەک “میراتگری ئەو دەنگانە” دەناسێنێت.
5 – زمان و دەق لە خزمەتی ئهدهبی تهنزدا
– کاتێک پیاوە پیرەکە دەڵێت: “تامردن بە کولە مەرگی ژیام!”، کولە مەرگ وێنەیەکی کاریگەری دروستدەکات بۆ مردنی ئارهزوو و ڕۆحی شاعیر لە کۆمەڵگەی بێبەرگری.
– کاتێک هاوسەرەکە دەڵێت: “سەری خۆت بە کتێبەکەی کردییە” – ئەمە تەنزێكی ئاشکرایە بۆ خوێنەرێک کە زیاتر لە قووڵایییەوە سەری لە کتێب کردووە، بۆیە خەیاڵەکان “دەچنە ناو مێشک” و دەبنە گفتوگۆی ناو کتێبخانە.
باهۆز دەربڕینی ئەو کێشانە دەکات: نووسین بۆتۆ چی دەگەیەنێت؟ خەریکبوون بە ناخی مێژوو و شیعر سوودێکی ژیانەوە یان ڕێگایەکە بۆ دوورکەوتنەوە؟
6 – پەرەسەندنی ستراتیژی خەیاڵيی:
چیرۆکەکە سێ قۆناغی هەیە:
١- دەستپێکی خەیاڵيی: گوێگرتن لە دەنگەکان لەناو کتێبخانەكهدا.
٢- گەورەبوونی شەڕی دەنگەکان: گفتوگۆ و مشتومڕی شاعیرەکان لەسەر مانای ژیان و نووسین.
٣- گەڕانەوە بۆ واقیع: دەستێ لەسهر شاندانان – دەگەڕێتەوە بۆ جیھانی ڕۆژانە.
ئەم پێکهاتە ڕەنگدانەوەی گۆشەگیریی نووسهره لە نێوان جیھانی ناخ و داواکارییە دەرەکییەکان.
***
له كۆتاییدا گفتوگۆی ژن و باهۆز نیشانەیەکی دراماتیکییە لە کێشەی گەورەی نووسهر و کۆمەڵگە. کاتێک کۆمەڵگە پێوەرەکانی تەنها لەسەر بنەمای بەرھەمی ماددی و سوودى ڕاستەوخۆ دادەنێت، نووسین و خوێندنەوە بە “شتێکی بێمانا” دادهنرێ.
بەڵام لە ڕاستیدا، ئەو “شتە بێمانایانە” ڕەگەزی هۆشیاری و نەتەوەیە، بەبێ نووسین و کتێب و گفتوگۆی فکری، کۆمەڵگە لە ڕووی ڕۆحی و فکرییەوە دەوڵەمەند نابێت.
ئەوەش پرسیارێکی گەورەتر دروستدەکات:
***
لێشاوی جنێو له كۆمهڵه چیرۆكی (شهڕی ناو كتێبخانهكه)ی باهۆزدا
جنێوی بهد و جوانى توانجئامێزی ڕەخنهگرانه« لە ئەدەبی کوردیدا بهتایبهتی لهناو شاعیران و شیعری كلاسیكی كوردیدا هێماو رهمزو ئیدیۆمێكی زیندووە کە لە جوانی ئایدياى فۆلکلۆریهوە دەگۆڕێت بۆ نمونەیەکی ڕاستی و ئاڵۆزی ڕۆحی لە ڕۆمانی مۆدێرندا، و دواتر دەبێت بە نیشانەیەکی ڕەخنەگرانهی توانجئامێز له قاڵبێكی جواندا واته جنێوی جوان و شکۆدار لە ئەدەبی پۆستمۆدێرندا. ئەم تایبەتمەندییە وەک هێمایهكی تهعلیقی ڕۆڵێکی سەرەکی دەگێڕێت لە نواندنی خوازراوی مرۆڤ، شۆڕشی ڕۆحی، و ئەندێشەی نیشتمانی لە ناوەڕۆکی چیرۆکە کوردییەکاندا.
جنێو قسیهكی نهشیاو و نەبینراوی ئەفسانەیییە کە خۆشەویستێکی دوور پێناسە دەکرێت. خۆشەویستەکە بۆ بینینی ئەو ئازار دەچێژێت و ھەستی ناڕەحەتی و دوورکەوتنەوەیە. نموونەی ئەمە لە ئەشعاردا «سەری زەمانە لەبەر جنێوەکانم»ی نالی و «ئەی خۆشەویست، جنێوی تۆ لە جیھان نابێت»ی مەحوی دا دەبینین.
ههڵبهتا لهناو شاعیرانی كلاسیكدا شیعری ههجو (جوێنئامێز) زۆرباوبووهو زۆرتر نووسراوه، وهك له شیعرهكانی (عهلی بهردهشانی و شێخ رهزاو حاجی قادرو حافزی مههابادی و مهلا حهسهنی مهعنهوی و زۆرانی تر) دهردهكهوێت. ههموو ئهوانه شیعری ههجوویان نووسیووه، بهڵام له رۆمان و چیرۆكاندا كهمتر دهستهواژەی ههجووكردن یان (جوێندان) بهكار هاتووه.
– نیشانەی پاکی و بێگەردی: جنێو وەک بوونێکی پاک و بێگەرد دەردەخرێت کە لە جیھانی مادی دوورە و تەمثاڵی ئارامی ڕوحییە.
– جنێوی ناشرین: ڕووی تاریک و مەترسیدار:
نیشانەی سەرلێشێواوى و گومڕایی: لە چیرۆک و شيعرى شاعيره کلاسیک و فۆلکلۆرییەکاندا، به روونى دياره كهتێیدا دەتوانرێ مرۆڤ و بهكار هێنانی دهستهواژەی جنێو سەرھەڵبدەن و بیانگەیهننە جیھانی خۆیان و لە ڕێگا لابدەن. ئەمە ئاماژەیە بۆ ترسێکی کۆن لە بێزاری و نەزانینی ھەستی سلبى.
ــ كردهی مەترسی پڕ نھێنی: جنێو زۆر جار وەک بوونێکی نەفام و نھێنی وەسف دەکرێت، کە لە شوێنی تاریک و دوورەدەست دەژی. ئەمە پێکەوە دەبەستێتەوە لەگەڵ ترس لە بوون و ھەستی سلبى لە کۆمەڵگەیەکی پارێزراودا.
-دووڕوویی و فریودان: لە ھەندێک شیعر و چیرۆکدا، جنێو دەتوانێت به ئهدهبهوه مامهڵه لهگهڵ مرۆڤدا (كهسی بهرامبهر) دا بكات و ڕووی جوان بە مرۆڤ نیشانبدات و، پاشان ڕووی ڕاستەقینەی ناشرین و ترسناکی خۆی تێدا بشارێتهوه. ئەمە وەک وێنەیەک بۆ ئەوەی کە ڕووپەڕێکی جوان دەتوانێت نھێنییەکی ترسناک و ههم به ئهدهبهوه ماهمهڵه لهگهڵ دهوروبهرهكهی بكاتو جوانی لەخۆ بگرێت.
لە ئەدەبیاتی کوردیدا، جنێو وەک بوونێکی ناڕەحەت و پڕ لە دووڕوویەکی گەورە دەردەکەوێت. لە یەک کاتدا خوازراو و ترسێنەره و فریودەرە. ئەم دووڕوویە ڕەنگدانەوەیە بۆ سەرکردایەتیکردنی کۆمەڵگە لە ڕەگەزی مێینە و سێکساسە، و ھەروەھا ئاماژەیە بۆ ئەو گرژییە نێوان خۆشەویستی و ترس لە نھێنی و قووڵایی نائارامی ڕوحيی.
ئەم نموونە لە ئەدەبیاتی مۆدێرنی کوردیدا گەشەی کردووە. ھەندێک نووسەر و شاعیر ڕەنگە وێنەی جنێو بەکاربھێنن بۆ دەربڕینی بابەتە مۆدێرنەکانی وەک نائارامی ڕوحيی، دووڕوويی کەسایەتی، یان بۆ ئەوەی کێشە کۆمەڵایەتییەکان وەک بهكاربردنی ڕۆڵی ناوبژیی و تهبایی له ڕێگای بهكار هێنانی دهستهواژی جنێو واته (زهم و ههجووكردنی كهسی بهرامبهر) دەرببڕن.
بە کورتی، (جنێوی جوان و بهد « لە ئەدەبیاتی کوردیدا تەنیا پێکھاتەیەکی ئەفسانەیی نییە، بەڵکو ئاوەھا نمونەیەکی قووڵە کە گرنگی ڕەگەز، سێکس، ترس، خۆشەویستی و نھێنییەکانی جیھانی ناشعور لەخۆ دەگرێت.
جنێو به (مێژوویەکی جوان و شیرین) لە شيعرو چیرۆک و ڕۆمانی کوردیدا، ناسراوە.ئەم تایبەتمەندییە تێکەڵەیەکی جوانە لە جیهانی وێناکراوی ئەدەبی کوردیدا.
لێرەدا تیشكی ڕۆشنایی دەخەینە سەر لێشاوێك دهستهواژەی (جنێو) له كۆمهڵه چیرۆكی باهۆزدا:
– نهبابه فڵته فڵت ئیتوو نان نهبوو بیخۆی..ل 11
– زامدار، ئهوه ئهتووی ؟ دیسان دهستت كردهوه به قسه قۆڕو بێ ماناكانت ؟! هێمن سهری قازیت له قوڕێنا واز لهو كوڕە بێنه، (خوله) ژیان بهو سۆزه حیزه بهڕێوهناچێت!..ل 12
-هاوسهری باهۆز له چیرۆكی (شهڕی ناو كتێبخانهكهم) دا ڕووی دمی له باهۆزی هاوژینیی دهكات و پێی دهڵێت:
– وهی بیسمیللا ! ئهوه شهوێ چت خواردیتهوه ؟ ههسته گیانه با شێتیش نهبیت ! ئیشهكی بكهی باشتر نییه لهو قسه بێ مانایانه؟! (ل 13)
– له قاوهخانهی بهلزاكدا دهڵێت: لۆ ئهو قسهیه دهكهی، ئێمه ئایینی خۆمان ههیه، خۆ ئێمه گێل نین، گا بپهرستین….ل19.
– یان دهڵێت: كهرو گاش هۆڵی تایبهتی خۆیان ههیه له باخچهی ئاژەڵان.. ل20
– یان دهڵێت: لای ئێمه هیتلهر لهههمووان خوێڕیتر بوو…ل21
– یان دهڵێت: مێشكمان مهگێ بهو قسه بێ مانایانه، بڕۆ دهوڵهتێكی لۆ خۆتان دروستكهن !..ل21
– برێ ئهو شووشه حیزه چی بوو قوڕی بهسهرم كرد..ل29
– مهلادهڵێت:: وهڵا كوڕم دهستت لهگونی مهلای تازه لهژوورێ بی یان لهدهرێ، ژنهكهت فت !…ل 31
– گوتی: ئهوه چییه ئهو وڵاته حیزه لۆ ئهوها سارده؟! بریا نههاتبام، له قونی ئهو وڵاتهی بهم !!..ل 33 و 34
- كوڕە ئهو سهرحیزه هێشتان هیچ نهبووه پێنج یۆرۆی حیساب كردییه!..ل34
– دكتۆر تهلهفونی كردو ههزار جنێوی به ئهڵمانیا دا ! نابابه نا، بهس ئهو دهرگا حیزه قوفڵ بووه و ناكرێتهوه، بهو خۆڕیانه بڵێ زوو بێن بیكهنهوه دڵم تهقی !…ل 38
– ئهوه ئاخیر جارته ئهو گووهی بخۆیهوه !!..ل41
– ئهوهی بهرگری له نیشتیمان نهكات، بهرگری له پووری خۆشی ناكات !!…ل 46
– ئێوهی نووسهر زۆر بێ عهقڵن، كوڕە ڕاپهڕینی چی!؟ ئهو ڕاپهڕینه جگه له برسیكردن و دزیكردن و بهرهڵڵایی چیتری كرد!؟..ل47
– خۆت و راپهڕینهكهتم…. شهیتان به نهعلهت بێ، ئهو خهڵكه چهند بێ ئهدهبه !!…ل 48
– ئهو غهیره دینه خوێڕییهی جیرانمانم دیت، كهچی ئهو ههتیمهی جیرانمان له حهدیقهی دانیشتییه و مێزی رازاندیتهوه، دهستی له ملی ژنهكهی كردییه ناوهناوه نهحهیا نهشهرم، ماچی دهكات ! ل49
– برام جگه له سهلاجهو موبهڕیدهیهكی حیز هیچی تری پێ نهبووه !… ل 51
– دهستیشی لهسهر گونی دانابوو ! ههندێك گونی خوراند……ل 52
– كاكه گووت تێكرد ههر ناێیین….ل65
– ئهو مامۆستایانه زۆر گێلن لهو شتانه نازانن!..ل 67
– دهیانگوت: گهواد ئێمه قهت برا نهبووینه، كهری وهك تۆ چییه برای ئێمه بیت !!..ل73
– (ماریه)ی دابووه پیاوێكی جینگزی تووڕەی بێ زهوق !!…ل78
– بهخوا پیاوێكی كهره ! ئهرێ وابزانم ئهو دكتۆره كهرهی بۆم باسكردی برادهرته !؟ بهڵێ برادهرمه، بهس كهر نییه !!…ل 84
– ئهو سهگبابه، دووپهڕی حیزی نووسییه خۆی لهمه كردیته عهنتهر، …ل85
– ئهو ناوه حیزه چییه!؟ وهڵڵا ئهمن ههر پێت دهرێم عهمه…ل86
– دهڵێم: گوێت گران بووه، نابیستیت! لهشت تهڕە، پێ دهچێت میزت به خۆتدا كردبێت ! پشتاو پشت كهوت و خۆی پیسكرد…ل91
– راوهسته كوڕی سهی، قهحپهباب، بهس بگهینهوه ماڵێ سهرت له قهبری بابه گهوادهكهت دهنێم !!..ل 92
– ئهو قهحپه مهمك گهورهیه له چ دهگهڕێ !ل 94
– دهچم میزهكی دهكهم.. دكتۆر ههستاو رۆیشت، به جوێندان گهڕایهوه، ئهو كچهی پشتهوه نهیهێشت میزی بكهم، شهیتان گۆتی میزهكی بهو كورسییانهدا بكه، بهس عهیبه لهمن و پلهوپایهم ناوهشێتهوه، بهس وهعد بێ جارهكی دی روو لهو وڵاته سهخیفهی نهكهم !!…ل 94
– به بیرت دێ باسی ئهو بهرپرسه سهگبابهم لۆ دهكردی…ل 97
– تكایه كاتم نییه بۆ شتی بێ مانا…ل 105
– هاواریكرد: ئێمه خوشك و دایكمان بهگان چووه…ل 107
– ویستی ئیختیسابم بكات !! دهستی ههتا بن ههنگڵێ له كۆمم ڕادهكرد…ل 116 و 117
– ئهو پیرهژنه قهحپهیه له كێ هات !!؟ ل119
– ئهو سهگبابانه چ عیلاقهیان ههیه..ل 120
– دكتۆر به تووڕەییهوه دههات و جنێوی دهدا ! كوڕە تهنگاو بووم چوومه توالێت، سهگبابێك هات دهرگای لهسهر كلیلدام !…ل 121
– رۆژانه ههرله خهو ههڵدهستام دهستم به زهڕین دهكرد !…ل 122
– به حاڵی سهی خواردنهوهكهم بهو ماسته ترشایه تهواو كرد….ل 124
– گوتم: ئهو قسه قۆڕانه چییه بۆمنی ههڵدهبهستی!؟…ل132
– باوكی نهعلهتییت، بهتهمهنی 60 ساڵیی دوای ئهو كچه رهشه سریلانكییه منداڵه كهوت…ل 134
– تاقهتی ئهو شته قۆڕانهم نییه بهو بهیانییه!..ل138
– ژنه: حهكۆ، ئهوه لۆ ئهو كوڕە بیژییهی تهربیهت نادهی !؟ چۆته كۆڵانێ له پێش چاوی خهڵك به خوشكی دهڵێت: قهحپهی گاندهر !!…ل 143
– سمه به پێڵاوهوه وهژوور كهوت، ژوورهكهی بێنوێژ كرد..ل 149
– شهمۆ: دهنا ئهوهی سبهی بێته بهردهرگای كۆگاكهم، خوشك و دایكی دهگێم !!….ل 149
– حاجی كهریم ههواڵی بۆ ڕەوانه كردبوو، كهئهو قوندهره به چ چاو و ڕووێكهوه چۆته داخوازی كچهكهی، ..ل 151
– هیواش بیری لهوه دهكردهوه، كه بهیانی چۆن ئهو قهحپهیه لهكۆڵ خۆی بكاتهوه ! ل 158
– له ژێر لێویان جنێویان دهدا و…..ل 165
– ئێوه چ بهشهرێكن (بهعهرهبی) ئیمه پیاوی دهوڵهتدارین، ئێوهی كوردیش ههرخهریكی تێكدانن، نازانن چایهك بخۆنهوه ! ل 167
– بزانهچۆن به دوومانگ ههمووتان عاقڵ دهكهین ! خهریك بوو بێتامی دهكرد، بهدهنگی بهرز گوتم: بێ ئهدهبی مهكه…ل 167
– گوتی: سهی كوڕی سهی، دوو خوشك قهحپهی وهك تۆ، ئێمهیان سووك كردووه، پاشان له بن لێوی ههر خهڕە خهڕەی بوو..ل 167
– دایكیشی لهوهڵامدا دهیگوت: گووبخۆ، كافری له دین وهرگهڕای، بهس بزانم له كێ فێری ئهو گوو خواردنه بوویت؟ بابت ههتا مرد سهری لهسهر بهرماڵی ههڵنهدهگرت!… مهڕێك یان كهرێكت دیوه نوێژ بكات ؟! دایكیشی گوتی: دیاره ئهتوو كهری لۆیه نوێژ ناكهیت!؟ ل 172
– پشته دهستێكی لهناو دمی (فهخه) دا ! ههی بێ ئهدهب، بێ ڕێزی مهكه؟ ئهمن لێت خۆش نابم، ههی كافری مهلعوون، پیره قۆتڕێكی بێ دین و سهرخۆشی وهك تۆ، بهس لۆ جهههندهمێ باشه ! مامه تووڕەتر: بێدهنگ به، دهمڕووتی خوێڕی، تاكه قۆندهرهكی خۆم به باب و باپیرت ناگۆڕمهوه، ئهدهبسزی ناكهس بهچه! ل 175
– پیره سه، ئهتوو ئهوها خوێڕی بیت، دهبێ منداڵهكانت چ بكهن!؟ ل 175
– لۆ ئهو پیره سهیهی ببهن، با لێی نهبڕێت ! ل 175
– ههندێك دهڵێن: كاربهدهستێكی باڵا سكی پڕ كردییه؟! ل 176
– گوتم: دینحیز، ئهو فریشتهیه كێیه؟ل 180
– ئهگهریش نا بڕۆ لۆ خۆت له دهرهوه ههرخهریكی جنێودان به !؟ ل 186
– بهسهری لمۆزی وهڵامی دهدایهوه، ل187
– رووم وهرگێڕا، گهوادینه. ل 188
– یهكێكیان وهك جوانهگا سهیری منی دهكرد… دیار بوو جهماعهتی سهر جوانهگا هاتبوونهوه مێزی خۆیان..
.ل 189
– به وڕێنه: خۆت كهر مهكه..ل 192
– ژنه: گووبخۆ..خوێڕی، ئاوا قسه لهگهڵ من دهكهی ناپیاو، دیاره پیاو نیت، هیچ و پووچی ناشیرن!
شێت بووم بهو قسه قۆڕانه، قهپاتكه ههی قهحپهی كچی قهحپهی، …ل 193
– له سهرت ناچێ، دهبێ باجی جنێوهكانت بدهی، بێقیمهتی ترسنۆكی هیچ و پووچ !…ل 193
– ئهتوو وهره لهو شانسه حیزهی من….ل 194
– باشه چ لهزهت لهو قوزهڵقۆرته دهبینن!؟ ل 194
– راگره بابه ڕاگره، مێشكت گام بهو قسه سهخیفانه!! ل 195
– دراوسێ خۆڕییهكهمان…ل 196
– سهروكهللهت به پیاوان دهچێ، بنهوهشت له ژن دهچێ !؟ ل 200
– تۆ پیاو نیت… ههسته وهره خوارێ ههی خۆڕی، هۆمۆۆۆ ! برێ قوندهر ! ئهوه له بهیانییهوه چاوهڕوانی پیاوێك دهكهم. ئهویش حیز دهرچوو، دهبڕۆ ههی نێرهمووك لۆ گ….. ئهو ههموو وهتهنیاته چییه؟! ل 201
– لهبهر حیزو گهوادان چیمان لێهات !! ل 202
– وهڵڵاهی ئهوهندهمان درۆ و گهوادی كرد بۆیه ئهوهامان لێهات..ل 203
– كوڕینه گایراین ! باشه چ له ژنهكانمان بكهین !؟ ل 205
– شهونمه قهحپه ئارامی لێ بردم…ل 209
– وریا سهرگهورهی كوڕی سهباح دوو گونی هاتووه..
وریا سهرگهورهش به خۆی و تراكسووده بۆرهكهی كهتا خهتی قوونی هاتۆته خوارێ ناوه ناوه خۆی له ئامینه دهخشێنێ ل 210
– باشه ئهو قووندهره سهر گهوره مهلای مزگهوتی بێزار كردیه، هێندهی بچێته نوێژی جهماعهت، ئێستا لۆ وهكی نێرهكهری مهراقی له قوونی ئامینهی دایه !؟ ل 210
– ئهگهر بتهوێت پێم ڕابوێریت ههردوو چاوت دهردێنم، ئینجا وهره بابزانین كامهمان شهلاتیترو خوێڕیترو حهرامزاده ترین !؟ ل 221
– تۆ درۆ دهكهیت، جگه له قهحپه، ئهسڵهن كێ سهیرت دهكات ؟ مهگهر قهحپه، دهنا باوهڕ ناكهم كهس تۆی بهو ههموو درۆیانهوه خۆشویستبێت !؟ ل 221
– قهحپهی رهسمی مهلهاكانن یان ئهو ژنانهن كه ئهو دهست و ئهو دهستیان زۆر كردووه… ل 222
– من دهگهڕێمهوه وڵاتی خۆم، ئهو گهوادییه به من ناكرێ !! ل 226
– هههه ئهو خوێڕییه، هی ئهوه نییه! ل 227
– ههتا ژنهكهشم موڵكی خۆم نییه، ههربڕوا دهڕوا، دوێنێ پێم دهڵێت: ئهگهر لهمهودوا ههموو شهوێك لهگهڵم نهخهویت، ئهوه من پیاوێكی تر بۆخۆم دهدۆزمهوه ! ل 241
– چاوت دهردههات قهحپه، سهما و قوونبادانی دهوێ.. ل 243
– بزانه ئهو خهڵكه چهند بێقیمهتن، ل 248
– نیشتیمان.. له ڕقی ئهوان بڕیاریدا ههر بێگانه سواری خۆی بكات !! ل 260
– كوا ئهو فیتهرانهی بهیانییان به شهڕە جنێو دهچوونه سهر كار..ل 266
– خوایه چیم كرد، بۆ تێكهڵی ئهو بێقیمهت و ئاژاوهچیانه بووم ! ؟ ل 273
– به دهستێك ناو گهڵیان دهخوراند…ل 279
– وازم لێبێنن دهبهنگینه، بۆ بهس منی بێقیمهت !؟ ل 285
– پیاو خۆی، خۆی بێقیمهت دهكات، ل 288
– ههی بێ ئهخلاق ! ل 300
– ئهو ژنانهی خهڵك پێیان دهڵێن قهحپه…ل 303
– ههڵسه بڕۆ حهوشه، ههتا ئاقڵ نهبیت، نایهڵم بێیهوه ژوورێ ! ل 306
– دكتۆر: سهیركه شهیتانی بهراز، جهنابت وهك بهراز سواری ئهوانه بووی، ئهوهش عیلاج سپڵهی پیسینه! ل 312
– چاو مای ناخۆم، بهو چایه حیزه به ژیانت ناتوانی تێكستێكی جوان بنووسی ! ل 317
– مرۆڤی لای ئێمه فێری هیچ نابێت، ئهو كتێبه سهقهت و قۆڕانه دهخوێنێتهوه.. گوتی: ئهدی ئهو وهرگێڕە سهخیفانهت به دڵه!؟ ل 320
– زینام لهگهڵ داكی خۆم كردبێ، ههی بێ مێشكینه، ئهوه لهسهر چی ئهوها وهك سهگ تێك بهر بووینه، میراته یان لهسهر ژنانه !؟ ل 321
– كهس له میوانداری به شهڕ هاتییه، ههی كهره پیاو، خۆ ئێستا له خوای نهترسێم، بهو گۆپاڵهی دهتكهمه پیاوێك فێربی به حهیاتت شهڕی لهگهڵ كهس نهكهی!؟ ل 321
– لهناو باخچهی ماڵهكهت، بهكراس و بیجامه حیزهكهت، دادهنیشتی، ههتا پهڕێكت لهو كتێب و متێبۆكانه دهخوێندهوه… بۆ خۆت كارێك بكهو پیاو بهو پیاوانیش بناسه !؟ ل 322
سهرچاوه:
– كۆمهڵه چیرۆكی (شهڕی ناو كتێبخانهكهم) / باهۆز مستهفا / 2025له چاپكراوهكانی دهزگای فام.
