پێشگۆتنەك

یۆری ئالێكساندرۆڤیچ بێزمێنۆڤ Ю́рий Алекса́ндрович Безме́нов (1939-1993) یێ ب نەقلناڤێ تۆماس داڤید شۆمان ناڤدار، ڕۆژنامەڤان و نڤیسەرەكێ سۆڤیەتی بوو، بۆ ئاژانسا نۆڤۆستی پرێس كار دكر. ل ھەمان وەخت، كادرەكێ KGB (ك.ت.د.: كۆمیتا تەناھیا دەولەتێ) بوو. سالا 1970یێ، دەلیڤەیا سەرەدانەكا دەرڤە بكارئینا داكو بڕەڤتە ڕۆژاڤا و ل كەنەدا ئاكنجی ببت، تاكو مری.

وەختێ بێزمێنۆڤ ڕەڤیە ڕۆژاڤا، ل ژیانەكا بەختەوەر ل بەھشتا ڕۆژاڤا نەگەڕا، ئەوی ئارمانجەكا مەزنتر ھەبوو؛ بەرھنگاریا سیستەمێ سۆڤیەتێ و ھلاندنا پەردەیا ڕەنگیزە ژ سەر سیستەمێ سیاسیێ ماركسیزمێ كرە ئەركێ خوە.

ل ڕۆژاڤایێ، بێزمێنۆڤی دژی سۆڤیەتێ و ماركسیزمێ خەباتەكا بەردەوام كر، تاكو ژ كار كەفتی.

ئێك ژ فلی یێن بێزمێنۆڤی و ل جیھانێ پێ ناڤدار بووی، ئاوایێ كاركرنا ھەڤالان بوو ل سەر جڤاكێن دی داكو بیننە بن ڕەشكوونێ سۆڤیەتێ. ب گۆتنەكا دی؛ سۆڤیەتێ چاوا دەلیڤە د كەلواشێ جڤاكان ڤەدكرن، و چاوا جڤاكێن ئارام و خوەڕاگر دكرنە جڤاكێن بندەست، و دەستھەلات دكرنە دەستھەلاتێن دكتاتۆر و زۆردار.

تیۆریا ھلوەشاندنا ئایدیۆلۆجیانە

ب گۆرەی بێزمێنۆڤی، بھوژاندنا ھەر نەتەوە ئان كۆمەكێ، د سیستەمەكێ بیانی دا (وی باسێ سیستەمێ سۆڤیەتا بەرێ یە)، ھەكەر كار ل سەر ھاتە كرن و بەرگریەكا دژوار نەبت، د چار قۆناغان ڕا دەرباز دبت. و ھەمی كریار پێكڤە، دەردۆرا 25 سالان ڤەدكێشت، ئانكو دەمێ پێگەھشتنا ڕڤێشتەكێ.

1- شكاندن ئان بێھیڤیكرن Demoralization

زاراڤێ ئنگلیزی، دیمۆرەلایزێشن ئەوە؛ مرۆڤی ھیڤی نەمینت و ھەست ب نەچاریێ و نەمانا ئارمانجێ بكەت و تەمار ھەمی ژیانا وی ڤەگرت، ھیچ چریسكەكا ھیڤیبەخش نەمینت… تاكو دگەھتە ڕادەیا دۆڕاندنا ھەمی بەھا و مەرەمان ژ شۆلی و ئارمانجان و نەدوورە ژیانێ ژی. ئەم ب كوردی دبێژینێ كەسێ گەھشتیە ئەڤێ ڕەوشێ: شكەستی ئان چەنگ-شكەستی.

ئارمانج ژ چەنگ-شكاندنێ ئەوە، ھەست ل نك ھەر كەسەكی ل جڤاكا بەرئارمانج، پەیدا ببت كو؛ جڤاكا وان پاشەڕۆژ نینە، و ئێدی كەس بەرگریێ ژ جڤاكا خوە نەكەت، و گوھ نەدەتە ب دەھان بەھایێن ھەڤپشك و جڤاكێ پێكڤە گرێ ددەن و بەلگەیێن بەرەڤاژی وێ ڕەشبینیێ دیار بكەن، و نە دوورە پتریا خەلكی دژی بەھایێن جڤاكا خوە دەركەڤن. ھەلبەت ب ھندەك بەھانەیێن ھەمەجۆر، وەكی؛ كێماسیێن كەڤنەشۆپیێ، ئان گرنگیا گوھەڕینێ، ئان ژینداریا پێشكەفتنێ بۆ كەس و جڤاكان، ئان خەون دیتن ب ژینەكا بەختەوەر ڤە،… ھتد.

ڕێبازا كاری: ئێریشكەر، ستوونێن سەرەكەیێن جڤاكی دكەنە ئارمانج، وەكی: سیستەمێ پەروەردەیێ، نژیارا باوەریان، تەرز و ئاوایێن ژیانا جڤاكی، و سیستەمێ قانوونی. ب گۆتنەكا دی، بزاڤا پچاندنا بەندكێن جڤاكێ پێكڤە گرێ ددەن، دھێتە كرن.

ستێرك ئان چوونگ: تیر و ستێركا ھێزا گوھەڕینخواز ل بچووك و گەنجانە، ب ڕێكا ھندەك كەنالێن جھێ باوەریێ، ئان یێن زانستی و بەرھەمێن ڕەوشەنبیری،.. داكو بەھایێن خوە یێن دێرین و نژیارا خێزانێ و نشتمانپەروەریێ پاش گوھ بێخن و ھندەك تشتێن دی بۆ خوە بكەنە ئارمانج.

ئەڤ قۆناغە ل كنار 15-20 سالان ڤەدكێشت. ل ئەڤی وەختی، بچووكێن ھاتینە بەرھەڤ كرن، مەزن و كارا و چەلەنگ دبن ل ناڤ جڤاكێ.

2 – ھەژھەژاندن ئان لەقلەقاندنا بەھایان  Destabilization

ئەڤ قۆناغە دو تاكو پێنج سالان ڤەدكێشت.

ئارمانج ئەوە، ژێرخانا وەلات-گەل ڕاگر و ئابۆر و ھەڤبەندیێن دەرەكە و سیستەمێ بەرگریێ بھێنە دەستڤەدان و لەقلەقاندن. وەختێ ژێرخان دھژت و لەق دبت، گوھەڕینەكا بنەڕەتی ل بەر دەرگەھانە.

ڕێبازا كاری: ھەلكرنا ئاگری ل ناڤبەرا چینێن جڤاكی و كۆمێن نەژادی و تەخەیێن كۆمەلێ، ئانكو ڤەگوھاستنا جڤاكەكێ ژ پێكڤەژیانێ بۆ بەرھنگاریێ و لێكدانێ.

ستێرك و چوونگ: سەنگ و تیرا كاری ل بنكۆلكرنا ئابۆرێ یە، و ھەڤبەندیێن كاری و لاوازكرنا سیستەمێ قانوونی و ڕێكخستنی، و ھەر نەڕازیبوونەك ژ سازیێن دەولەتێ دھێتە ھاندان و قەبەكرن داكو ببتە ئاڕێشەیەكا گشتی،.. تاكو دگەھتە وێ ڕادەیێ، حوكمەت لەپاتێ دكەت داكو كارێن خوە یێن ڕۆتینی بكەت.

3 – ڕیپ ئان فەرتەنە Crisis

وەختێ جڤاك دگەھتە ئەڤێ قۆناغێ، وەخت كورت دبت و ئەڤ قۆناغە ھندەك ھەفتیان ڤەدكێشت (دبت شەش بن). ھەمی جڤاك نەشێن د ڕیپەكا بەردەوام دا بژین، خەلك ژی بزاڤێ دكەت بگەھتە ڕەوشەكا ئارامتر.

ئارمانجا ئێریشكەران ئەوە، جڤاك بگەھتە سەرلێڤ ئان گڤاندەیا دژواریێ و ئێدی ڤەنەگەڕان پێكان نەبت و گوھاڕتنا ڕەھوڕیشالی مسۆگەر بت.

ڕێبازا كاری: دربەكێ مەزن و بەرفرەھ ل نژیارا دەولەتێ ئان ئابۆرێ دھێتە دان، كو ئارامی و تەناھیا مایی ژی ناھێلت. ل ئەڤێ قۆناغێ، وەلات دگەھتە بێ-دەولەتیێ؛ كۆنترۆل نامینت و خەلك دابەش دبنە پێكھاتەیێن بچووكتر و ئارامتر. ھەمی ل ئارامیێ و نانەكێ دگەڕن.

ستێرك ئان چوونگ: وەختێ دەستھەلاتا ھەیە ھلوەشا و كۆنترۆل نەما، مەیدانێ بۆ دەستەكێن تونڕۆ و نەبەرپرس ڤالا دھێلت و ئەو دھێن وێ ڤالاھیێ پڕ دكەن، ئان ژی دەستھەلاتەكا پێگوھۆڕك دھێت. ھۆسا، دەستەكێن نەبەرپرس و یاخی دبنە ڕزگاركەر.

4 – نۆرمالكرن Normalization

ئەڤ قۆناغە بۆ دەمەكێ نەدیار ڤەدكێشت؛ دبت كورت بت و دبت بۆ دەمەكێ درێژ ڤەكێشت.

داكو ژ ڕەوشا نەدەولەتیێ، جارەكا دی دەولەتێ و سازیێن وێ دامەزرینن، ھێزا سەردەست پێ دڤێت. ل ئەڤێ قۆناغێ، ل بن پەردەیا ڤەگەڕاندنا ئارامیێ، ڕژێمەكا دكتاتۆری ئان زۆردار جھێ خوە دكەت… و ئەو ئارمانجە؛ جڤاكەكا وەستای و ماندی ل ئارامیێ دگەڕت، ل ڕزگاركەرەكی دگەڕت.

ڕێبازا كاری: چونكی بۆ خەلكێ ماندی، ئارامی و نان گرنگە، گەلەك سانەھیە ژیوارەكێ نوو یێ سیاسی و جڤاكی لسەر ئەڤێ كۆمەلا ماندی و گوھدار بھێتە سەپاندن. ل ئەڤێ قۆناغێ، خوەڕسكێن ژیانێ خەلكی سەركێش دكەن. لەو، ھەر كەسەكێ بۆ وان ئارامیێ و نانی پەیدا بكەت، سەرنخوونیێ بۆ دكەت.

ستێرك و چوونگ: دەستھەلاتا نوو، ھەمی بەرھنگاران ژ ناڤ دبەت، ئەوێن ھاری ئینانا ڕژێما نوو ژی كرین دگەلدا، چونكی ئەڤە ئازادن و ب سانەھی ناھێنە بەر نیرێ سیستەمێ نوو… ھۆسا، دەستھەلاتەكا نوو و جڤاكەكا نوو، ژ یێن كەڤن پەیدا دبن.

ئەڤە چێكرنا دیالەكتیكێ یە، نە چێبوونا وێ. ھەر وەكی چێكرنا سۆشیالیزمێ، نە چێبوونا وێ.

 

ئەنجام

وەرارا سروشتی و دروست یا ھەر جڤاكەكێ، ژ ھەڤڕكیا ناڤخوەیی پەیدا دبت- دیالێكتیكا ناڤخوەیی، لێ ئەڤ جۆرە، ژ دەرڤە دھێتە سەپاندن و پتریا جاران، ھەكەر نەبێژین ھەردەم، جڤاكێ پاشدا دبت، نە پێشدا، وەكی ژ دیالەكتیكێ و ھەڤڕكی و شەڕەنیخێن ناڤخوەیی دھێتە پێشبینكرن.

پشتی مە ئەڤە زانی، پرسیارا ھەری گرنگ ئەوە؛ ئەرێ تا چ ڕادە ئەڤ تیۆریە لسەر مە ھاتیە پراكتیزەكرن؟ و مە وەكو كورد، چ پلان بۆ بەرگریێ ھەبوویە؟ ئەرێ نھۆ ژی، ھزرڤانێن كورد، پلانەكا بەرگریێ ھەیە؟

 

ژێدەرێن مفا ژێ ھاتیە وەرگرتن:

 https://unintendedconsequenc.es/bezmenovs-steps/

https://www.beyondintractability.org/newsletter-245

https://www.realcleardefense.com/articles/2026/04/20/how_soviet_subversion_outlived_the_soviet_union_1177573.html

https://www.cbc.ca/newsinteractives/features/yuri-bezmenov-soviet-defector-canada