وەلاتێ چینێ شیایە پاترییەکا ئەتۆمی یا بچویک دروست بکەت، کو دشێت سەنگا هێزێ ل جیهانێ بگوهۆڕیت و د ئایندەکی نێزیک دا زالبوونا خۆ ب سەپینیت. ب دروستکرنا ڤێ پاترییا ئەتۆمی، کو قەبارێ وێ ژ فلسەکی بچویکترە، پێدڤی ب شەحنکرنێ نابیت و ناهێتە گوهۆڕین؛ چونکو ژییێ وێ پتر ژ ٥٠ سالان ڤەدکێشیت و ب شێوەیەکێ بەردەوام کار دکەت.

ب ڤێ پێنگاڤێ، وەلاتێ چینێ کەفتە پێشییا جیهانێ و ئەمریکا پاشکەفتە دویڤ دا، وەلاتێ ڕووسیا ژی هێشتا یا بێدەنگە و پتر مژویلی ڤەکۆلینانە د ڤی بیاڤی دا. ل ڤێرێ پرسیارەکا مەترسیدار پەیدا دبیت: ئەرێ چ ل پشت پەردەیێن ڤەشارتی ڕوی ددەت؟ بەرسڤ ب کورتی دروستکرنا پاترییا بچویک یا ئەتۆمی یە ژ لایێ چینێ ڤە.

هەڤرکی د تەکنۆلۆژیایێ دا ب شێوەیەکێ بێدەنگ د ناڤبەرا وەلاتێن زلهێز دا گەلەک گەرم بوویە. ئەڤ تەکنۆلۆژیایە دشێت کارتێکرنێ ل سەر ئابۆرا جیهانێ بکەت و دەرگەهەکێ نوی د هەڤرکییا زانستی و لەشکری دا ڤەکەت، کو د مێژوویێ دا وێنە نەبوویە. پارچەکا بچویکتر ژ قەبارێ فلسەکی، دێ بیتە ئەگەرێ دیارکرنا چارەنڤیسێ هەسارا ئەردی.

ل سالا ١٩٧٧ێ، دەمێ هنارتنا هەردو گەشتیێن ئەسمانی (ڤۆیایجەر) بۆ بۆشایییا ئەسمانی، زانا پێدڤی ب ئامیرەکێ بوون کو وزەیەکا بەردەوام بدەتێ. وی دەمی مۆەلیدێن کارەبا گەرمایی و ئەتۆمی بکارئینان کو هەتا نوکە هێشتا کار دکەن و ئاماژەیان بۆ ئەردی ڕەوانە دکەن. تشتێ نوی د داهێنانا چینێ دا ئەوە کو ئەڤ پاترییە نە تەنێ بۆ بۆشایییا ئەسمانی، بەلکو بۆ ناڤ ژیانا ڕۆژانە هاتییە بچویک کرن.

کۆمپانیا (Betavolt) پاترییا (BV 100) بەرهەم هینایە، کو قەبارێ وێ وەک فلسەکی یە، ب هێزا ١٠٠ مایکرۆوات و ڤۆلتییا ٣ ڤۆلت. ئەڤ پاترییە د پلەیێن گەرمییا (-٦٠ تا +١٢٠) دا کار دکەت، نە ژ کار دکەڤیت و نە دسوژیت. ل دویماهییا ژییێ وێ ژی، دبیتە کەرستێ مس (نحاس) و چو زیانێن ژینگەهی ل دویف خۆ ناهێلیت.

چینێ ب ڤێ داهێنانێ نە ب تنێ بەرهەمەک پێشکێش کر، بەلکو ستراتیژییا خۆ یا نیشتمانی ئاشکرا کر کو ڕاستەوخۆ ژ لایێ حکومەتێ ڤە پشتەڤانی لێ دهێتە کرن. وەلاتێ چینێ نوکە د بوارێ ئەتۆمی و پیشەسازیا پێشکەفتی دا نە ب تنێ هەڤرکیێ دکەت بەلکو خۆ وەک پێشەنگ دبینیت.

ل بەرامبەر دا، ئەمریکا ب بێ دەنگ نەمایە، کۆمپانیا (City Labs) شیایە پاترییەکێ ب بکارئینانا (تریتیۆم) پێشبێخیت. پاترییا (Nano Tritium) کو ژییێ وێ پتر ژ ٢٠ سالانە، بۆ ئامیرەیێن ساخلەمی و لەشکری و وبەرگریکرنێ یێن هەستیار دهێتە بەرهەمئینان. هەروەسا کۆمپانیا (Kronos) ب هەڤکاری دگەل (Yasheng Group) کار ل سەر پاترییێن هەڤشێوە دکەن، بەلێ ئەمریکا کو گەلەک زانکۆ و بنگەهێن ڤەکولینێ یێن هەین بەلێ هێشتا د ڤی بواری دا پێدڤی ب بڕیارەکا سیاسی و بودجەیەکا مەزنتر هەیە دا کو بگەهیتە ئاستێ چینێ.

 سەبارەت ڕووسیا، کارێن وێ پتر د چارچووڤەیێ تاقیکرن و ڤەکۆلینێن زانستی دا ماینە. زانایێن پەیمانگەها مۆسکۆ بۆ فیزیا و تەکنۆلۆژیایێ پاترییەک ژ کەرستێ (نیکل) ب هێزا ئێک مایکرۆوات دروست کرییە کو ١٠٠ سالان بەردەوام بیت، بەلێ ئەڤ داهێنانە هێشتا نەکەفتییە د بازاڕی دا و وەک پڕۆژەیەکێ سەر کاغەزێ مایە.

وەلاتێ ڕووسیا نوکە ڕۆلێ چاڤدێریکار دبینیت و ل دەرڤەی بازنێ هەڤرکییا ڕاستەوخۆ دایە. ئەڤ چەندە ب ڤی ڕەنگی دیار دکەت:

وەلاتێ چینێ، ئەڤ جۆرە پاترییە بەرهەم ئینایە و پشتەڤانییا حکومەتێ یا ب هێزە بۆ بەرهەمئینان و هەڤرکیێ د بازاڕێن جیهانێ دا.

وەلاتێ ئەمریکا، هێشتا د قووناغێن ڤەکۆلین و هەڤکاریێن کۆمپانیان دایە بۆ بەرهەمئینانا ڤی جۆرێ پاترییێ، بەلێ هێشتا نەگەهشتییە ئاستێ پێدڤی و پاشکەفتییە.

وەلاتێ ڕووسیا، سەبارەت ڤێ چەندێ، حکومەتا ڕووسیا چ دەستکەفتێن پیشەسازی یێن فەرمی بدەست نەئێخستینە.

هەڤرکییا د ناڤبەرا ڤان هەرسێ وەلاتان دا، وەک پیلێن یارییا شەترەنجێ لێ هاتییە، پیلێ بچویک نە شاهە و نە وەزیرە، بەلکو پاترییەکا ئەتۆمی یا بچویکە ب قەبارێ فلسەکی، کو دبیت چارەنڤیسێ چەرخەکێ نوی یێ تەکنۆلۆژیایێ دەستنیشان بکەت.

ل ڤێرێ پرسیارەک پەیدا دبیت: قازانج ژ ڤێ چەندێ چییە؟ ب تنێ (١٠٠ مایکرۆوات) دێ چ کار کەت؟

بەرسڤ ئەوە کو مەبەست نە ب تنێ تێلەفۆنە، بەلکو تشتێن گرنگتر یێن هەین، وەک: کارپێکرنا ئامیرێن هەستیار د بۆریێن ڤەگوهاستنا گاز و نەفتێ دا. کارکرنا هەیڤێن دەستکرد یێن بەردەوام، کو بۆ چەندین سالان بێ چاڤدێری د ناڤ بۆشاییێ دا دگەڕن. ئامیرێن بچویک یێن پزیشکی، ئەڤێن د ناڤ لەشێ مرۆڤێن نەخۆش دا دهێنە چاندن و بۆ هەمی ژیێ وان بەردەوام بن. ئامیرێن هەستیار ل کیراتییا دەریايان یان ل سەرێ کۆپکێن چیایێن بلند، کو مرۆڤ ب ساناهی ناگەهیتە وان جهان. تێچوویێ گەهشتن و چاڤدێریکرنا وان جهان، گەلەک گرانترە ژ بهایێ ئامیری بخۆ، لەوما ئەڤ پاترییە چارەسەرییا هەرە باشە.

هەکەر ئەم ب زمانێ هەژماران حساب بکەین، ل سالا ٢٠٣٠ێ دێ هەژمارا ئامیرێن ئەنتەرنێتێ گەهیتە پتر ژ ٤٠ ملیار ئامیران ل جیهانێ. هەکەر پاترییا ئەتۆمی یا بچویک ب ڕێژەیا ١٪ بکار بهێت، دێ پێدڤی ب تەرخانکرنا ملیاران دۆلاران هەبیت، و دێ پێدڤی ب بەرهەمئینانا کەرەستێن «نیکل» ب ڕێژەیا ١٢٪ و «کاربۆن» ب ڕێژەیا ١٤٪ هەبیت. ئەڤە نە ب تنێ چێکرنا پاترییەکێ یە، بەلکو پڕۆژەیەکێ مەزن یێ ئابۆرییا جیهانی یە، بەلێ ڕێکا وێ یا ڤەکری نینە و ئاستەنگێن خۆ یێن هەین.

تێچوویێن بلند یێن دروستکرنا پاتریێن تیشکدەر (وەک نیکل ٦٣) و ڕێنمایێن توند یێن ناڤدەولەتی بۆ ڕێگری ل بەلاڤبوونا کەرەستێن تیشکدەر، ئاستەنگێن سەرەکینە. هەروەسا هێزا ڤان پاترییان هێشتا یا لاوازە و نە گونجایە بۆ کارپێکرنا تێلەفۆن و ترۆمبێلێن کارەبێ. لەوما ئەڤ پاترییە د قووناغێن تاقیکردنێن پیشەسازی، ساخلەمی و بەرگریکرنێ دا دێ مینیت بەری بکەڤیتە دەستێ مرۆڤان.

چەکێ درۆن (فڕۆکێن بێ فڕۆکەڤان) ئەڤڕۆ بوویە چەکەکێ کاریگەر بۆ ئێکلاکرنا شەڕان، بەلێ ئاریشا وێ یا سەرەکی پاتری و کورتییا دەمێ فڕینێ یە. ب مفا وەرگرتن ژ پاترییا ئەتۆمی یا بچویک، ئەڤ چەکە دێ کاریگەرتر لێ هێت و ڕۆلێ وێ دێ بەرفرەهتر بیت. دبیت د پاشەڕۆژێ دا ئەم توخمەکێ نوی یێ درۆنێن تەقەمەنی ببینین، کو بۆ دەهان سالان بێ شەحنکرن و چاڤدێری، ئامادەبن بۆ هەر ئەرکەکێ لەشکری.

ئەڤ چەندە دێ کارتێکرنێ ل سەر هەڤسەنگییا جیهانێ د ناڤبەرا وەلاتێن زلهێز دا کەت. ئەو وەلاتێ ڤی جۆرێ چەکێ تەکتیکی و ستراتیژی د دەست دا بیت، دێ خودان هێزەکا بەردەوام و سەرکەفتی بیت.

ژێدەر:

1. گۆڤارا بزنس (الکترونی).
2. البطارية النووية الصينية: يوتیوب /uploaded , feb17 ,20
3. ویبسایتێ:

 www.teqnoverse.com/news/us-small-nuclear-battery