گۆڤارا مەتین گۆڤارا مەتین
ئەز ب خۆ ئێک ژ وان خواندەڤانا مە کو ئالیگرێ خواندنا کاخەزی مە، لێ ل ڤێ داویێ ئەز گەهشتمە وێ بۆچوونێ کو ئەڤرۆ بهلاڤكرنا ل سهر کاخەزێ ب تنێ نهشێت ههڤدهمی ڕیتما سهردهمی بیت، ژ بهر كو جیهان شۆرەشهكا دیجیتالی یا بهرفرههـ ب خۆ ڤه دببینیت كو ههموو شێوهیێن پهیوهندی و زانینێ دارێژتینه ڤه و پهیوهندییا د ناڤبهرا خواندهڤان و ناڤهرۆكێ دا سەر ژنوو پێناسه كریه. ل گهل زێدهبوونا پشتدانیێ ل سهر ئینتهرنێت و ئایپاد و مۆبایلێن زیرهك کو یێن بووینه تشتهكێ ئاسایی، داكو گۆڤارێن رەوشەنبیری و هزری ژی پتر بهر ب ڤهگوهاستنێ بچن ژ وهشانێن کاخەزی یێن كلاسیك بۆ گۆڤارێن ئهلكترۆنی ئهوێن ل گهل پێدڤیێن سهردهمێ نوو و ل گهل ڕەفتارا و سەرەدەرییا خواندهڤانێ نوو یێ كو ل لهزاتی، تێكههلی و ساناھییا گههشتنێ دگهڕیت دگونجن.
گرنگییا ڤێ ڤهگوهاستنێ نه ب تنێ ل سهر شێوه و دیمهنی ڕاناوهستیت، بهلكو كاریگهریێ ل سهر گهوههرێ پرۆسهیا رەوشەنبیری ب خۆ ژی دكهت. چونكو گۆڤارا کاخەزی، چهند تیڕاژ و بهلاڤبوونا وێ زێده ببیت، دێ مینیت گرێدایی سنوورێن بهلاڤكرنا جوگرافی و تێچوونێن چاپ و ڤهگوهاستنێ، لێ گۆڤارا ئهلكترۆنی كارهكێ بهرفرههتر و ئازادتر و ب لەزتر بەردەست دكهت، ژ بهر كو دشێت ب تنێ ب كلیكهكێ بگههیته خواندهڤانان ل ههر جههكێ جیهانێ. ب ڤی ڕەنگی ناڤهڕۆكا رەوشەنبیری دبیته پهیامهكا سنوور- بهزین، دکەڤیتە بەر دەستێ ههموویان بێی سنوورێن جهی و دهمی و ئهڤ چهنده ڕەهەندهكێ جیهانی ددهته گۆڤارێ كو بهرێ نهدشییا ب دهستڤهبینیت.
زێدهباری ڤێ چهندێ، بهلاڤكرنا ئهلكترۆنی پتر دۆستا ژینگههێیه، ژ بهر كو بكارئینانا کاخەز و حوبرێ كێم دكهت، ب ڤی شێوهیی گۆڤارا ئهلكترۆنی پشكدار دبیت د پاراستنا ژینگههێ ژی دا. پشکداریکرن و پاراستنا ژینگەهێ ڕەهەندهكێ گرنگه د سهردهمهكی دا كو دەنگێن ژینگەهـپارێزان گاریگەرییا خۆ کرییە.
تایبهتمهندییا ههری گرنگ یا گۆڤارێن ئهلكترۆنی شیانا وێ یا تێكههلیێیه، چونکو خواندهڤان نه ب تنێ وهرگرهكێ پاسیڤه، بهلكو یێ بوویه پشكهك ژ پرۆسهیا رەوشەنبیریێ ب خۆ و دشێت هەر مژارەکێ كۆمێنت بكهت، پشكدار بیت، گهنگهشێ ل سەر بكهت و وان بابهتێن ب دلێ وی ل سهر پیگەهێن خۆ یێن جڤاكی بهلاڤ بكهت، ئهڤ چهنده ژیانهكا نوو ل دووڤ بهلاڤكرنێ ددهته نڤیسینێ. ههروهسا گۆڤار دشێت پشتەڤانییا گۆتارێن خۆ ب وێنهیێن تێكههل، ڤیدیۆ، دهنگ و گرێدانێن ئهلكترۆنی بكهت، ئهڤ چهنده پرۆسەیا خواندنێ زیندیتر و دهولهمهندتر لێ دكهت.
داكو ئهڤ ڤهگوهاستنه سهربكهڤیت، پێدڤییه بزانین كو بهلاڤكرنا دیجیتالی نه ب تنێ ڤهگوهاستنهكا ئۆتۆماتیكی یا وهشانا کاخەزییه بۆ فایلەکا ئهلكترۆنی، بهلكو ژنوو ڤه دارشتنهكا تهمامه بۆ میكانیزما هزركرن و نڤیسینێ، چونكی گۆڤارا ئهلكترۆنی پێدڤی ب دیزاینهكا ئارام و ههڤگونجای ل گهل ئامیرێن جوداجودا ههیه و پێدڤی ب زمانهكێ نڤیسینێیە كو ڕێزێ ل ڕیتما ب لەز یا خواندهڤانێ دیجیتالی بگریت، بێی كو دهستبهرداری كووراتیا رەوشەنبیری ببیت.
لێ ژ لایێ خواندهڤانی ڤه، گوهۆڕینا نهریتێن وی د ڕۆژەک و شهڤهكێ دا نهیا ساناھییه. چونكو گهلهك خواندهڤان هێشتا چێژەکا تایبهت د بێهنا کاخەزێ و ههستكرنا ب لاپهڕان دا دبینن. لەوما گۆڤارا مەتین دێ پتر گرنگیێ ب شێوازێ دیجیتالی دەت ژ یێ کاخەزی (لێ هەردو شێواز دێ هەبن).
گهلهك ژ وهشانێن مهزن یێن جیهانی ل سهر ڤێ ڕێكێ دچن، بۆ نموونه، گۆڤارا «ماری كلێر» یا بریتانی وهشانا خۆ یا کاخەزی ل پشتی سیهـ و ئێك سالان ڕاوهستاند، داكو ب تهمامی بهر ب بهلاڤكرنا ئهلكترۆنی ڤە بچیت، ههروهسا ڕۆژناما «نیویۆرك تایمز» ژی ههمان تشت كر دهمێ مۆدێلهكێ دیجیتالی یێ سهركهفتی بكارئینای، یێ كو پشت ب پشكداریێن ئهلكترۆنی و ناڤهرۆكا فره-میدیایی گرێددەت، ب ڤی ڕەنگی گههشته بهلاڤبوونەکا جیهانی یا بێ وێنه، لێ دهزگههێ «ئهكسل شپرینگهر» یێ ئهلمانی ژ بهری چهندین سالان ڕاگههاند كو ئهو بوویه «وهشانگهههكا دیجیتالی ب پلهیا ئێكێ» و نوکە پتریا وهشانێن خۆ بۆ پلاتفۆرمێن ئهلكترۆنی و ڕاگههاندنا دیجیتالی یێن ڤهگوهاستین.
ئهڤ نموونه پشتڕاست دكهن كو ڤهگوهاستنا بهر ب بهلاڤكرنا ئهلكترۆنی نه حهزهكا دهمكییه، بهلكو بهرسڤدانهكا سروشتییه بۆ پێشكهفتنا هشیارییا تهكنیكی، گوهۆڕینا ڕەفتارێن خواندهڤانی و گوهۆڕینا ڕێكێن پهیوهندیێ د جیهانهكێ دا كو ب لهزاتییا ڕۆناهیێ دچیت. ئهو گۆڤارێن كو ل گهل ڤێ ڤهگوهاستنێ دچن، مان و بهردهوامییا خۆ مسۆگهر دكهن، لێ ئهوێن كو ب تنێ خۆ ب کاخەزێ ڤه گرێددەن، ڕەنگه خۆ ژ نفشێ نوو یێ كو د جیهانا دیجیتالی دا ژ دایكبووی، دابڕی ببینن.
ل دووماهیێ، دشێین بێژین كو گۆڤارا ئهلكترۆنی نه ئەلترناتیڤا رەوشەنبیریێیه، بهلكو ئامرازهكێ نوویه بۆ زیندیكرنا وێ، ئهو پره یا د ناڤبهرا ڕابوویێ کاخەزی و نوکە یا تهكنۆلۆژیێ دا، د ناڤبهرا خواندەڤانێ رێکێن کلاسیک و خواندهڤانێ كو دڤێت بێی زهحمهت بگههیته دوورترین تشت، دیجیتالیکرن ئهو مینبهره یا كو دو پهڕان ددهته پهیڤێ، داكو دوورتر، ب لەزتر و كوورتر بفڕیت.
ل ڤێرێ، پێدڤییه ڤهگوهاستنا بهر ب بهلاڤكرنا ئهلكترۆنی نه وهك دووماهییا قۆناغهكێ بهێته دیتن، بهلكو وهك دهستپێكا سهردهمهكێ نوو د مێژوویا رەوشەنبیرییا نڤیسكی دا كو ههڤدهمی لێدانا سهردهمی بیت و پارێزگاریێ ل سهر گهوههرێ پهیڤا زیندی بكهت.
