پشتى هاتنا ڕژێما بەعس بۆ سەر دەستهەلاتێ ل ئیراقێ ل سالا 1968ێ، پەیرەوکرنا سیاسەتا ب دژى بەرژەوەندییێن ئەمریکا و هەڤپەیمانێن ئەوێ و نێزیکیبوونا ئەوێ د گەل هەڤڕکێن ئەمریکا ب تایبەتى ئێکەتیا سۆڤیەت، بوو ئەگەرێ هندێ ئەمریکا ب هویرى هزرێ ل دویڤچوونا ڕێرەوێن سیاسەتا ئیراقێ بکەت داکو بشێت ل پاشەرۆژێ گۆڕانکاریێن ڕێشەیى د سیستەمێ سیاسى و حوکمڕانیا ئیراقێ دا بکەت، ڕۆژ بۆ ڕۆژێ بۆ ئەمریکا دیاربوو حوکمەتا ئیراقێ ب دروستى یا ب دژى بەرژەوەندیێن ئەمریکا کاردکەت، ئەڤ هزرە پشتى ب دووماهى هاتنا شەڕێ هەشت سالییێ ئیراق-ئیرانێ ب دروستى بۆ ئەمریکا دیاربوو؛ چونکو د ماوەیێ شەڕێ ئیراق-ئیرانێ دا ئەمریکا سیاسەتەکا نەسەرکەفتن و نەشکەستنێ بەرامبەرى ئیراق-ئیرانێ بکار دئینا، ب مەرەما پاراستنا بەرژەوەندییێن خۆ و ب دەستڤەئینانا دەستکەفتێن زێدەتر ئەمریکا هاریکارییا هەردو وەلاتان ب دژى ئێکودو دکر.

ئەڤ چەندە بوو ئەگەرێ هندێ ئیراق پتر بکەڤیتە د چەپەرێ دژایەتیکرنا بەرژەوەندییێن ئەمریکا دا و ل سالا 1990ێ کوێت داگیرکر، کونترۆلکرنا کوێتێ ژ لایێ ئیراقێ ڤە بوو ئەگەرێ هندێ پتر ئەمریکا د گەل هەڤپەیمانێن خۆ و ئۆپۆزسیۆنا ئیراقێ کار بۆ لاوازکرن و گوهۆڕینا دەستهەلاتا ئیراقێ بکەن، ب ئەڤێ مەبەستێ د ناڤبەرا 1991تا 2003ێدا چەندین کۆمبوون د گەل ئۆپۆزسیۆنا ئیراقێ ل دەرڤە و هەرێما کوردستانێ ئەنجامدان.

دیسان ئەمریکا ب ڕێکا ڕێکخراوا نەتەوەیێن ئێکگرتى ب هویرى دویڤچوونا شیانێن ئیراقێ یێن چەکى کرن؛ چونکو ئیراقێ چەکێ کیمیایی بەرهەم دئینا و ب دژى خەلکێ خۆ ب تایبەتى کوردان بکارئینابوو، ئەڤ چەندە بوو ئەگەرێ هندێ ئەمریکا و هەڤپەیمانێن خۆ سیاسەتێن توند مینا سیاسەتا هێلانا ب تنێ هەمبەرى ئیراقێ پەیرەو بکەن و دۆرپێچێن ئابوورى بدانن سەر ئیراقێ داکو ئیراق لاواز بیت و دەستان ژ چەکێ کۆمکوژى و سیاسەتا دژایەتیکرنا بەرژەوەندییێن ئەمریکا بەردەت، د گەل هندێدا ئیراقێ هیچ گرنگییەک ب بڕیارێن ئەمریکا و نەتەوەیێن ئێکگرتى نەدا، دئەنجامدا ل سالا 2003ێ سەرۆکێ ئەمریکا بۆشێ کوڕ ب بڕیارا (ڤیتۆیێ) شەڕ ل دژى ئیراقێ ڕاگەهاند و ئارمانجا سەرەکى یا ئەوى شەڕى ئازادکرنا ئیراقێ ژ بن دەستهەلاتا ڕژێما بەعس و دیموکراسیکرنا ئیراقێ بوو. بەلێ ئەو دیموکراسییا ئەمریکا هزر کرى ل سەر ئیراقێ جێبەجێ بکەت ژبەر چەندین ئاستەنگان نەشیان بچەسپینیت. ل ڤێرە دێ هەولدەین چەند ئاستەنگێن د ڕێکا پەیدانەبوونا دیموکراسیێ ل ئەڤى وەلاتى بدەین دیارکرن.

1 – جیوستراتیژییا ئیراقێ واتە جهێ جوگرافییێ ئیراقێ:

جهێ جوگرافییێ ئیراقێ جهەکێ گرنگە، دکەڤیتە سەر ڕێکا ئاڤییێ بارزگانییا نێڤدەولەتى، ب ئەوى جهێ خۆ یێ جوگرافی کاریگەرییا خۆ ل سەر وەلاتێن کەنداڤێ عەرەبى و هەرێمى کریە، ئەڤ چەندە بوو ئەگەرێ هندێ بەردەوام دەولەتێن هەرێمى مایتێکرنێ د کاروبارێن ئیراقێ دا بکەن، دا کونترۆلێ ل سەر جهێ ئەوێ یێ جوگرافى بکەن و بشێن ب ڕێکا ئەوێ ئارمانجێن خۆ ب دەستڤە بینن؛ چونکو ئیراقێ کونترۆل ل سەر چەندین ڕێکێن ئستراتیژى ئەوێن دچن بۆ (شط عەرەب) کریە، دیسان ئاڤێن رووبارێن دیجلە و فورات دگەهن ئەوان ڕێکان و ب ئەوان ڕێکان ئیراقێ کاریگەرییەکا باش ل سەر ڕێرەوێن هاتن و چوونێ کریە، ژبەر هندێ دەولەتێن هەرێمى ب تایبەتى ئیران و تورکیا بەردەوام هەول ددەن نەئارامی ل ئیراقێ پەیدا بیت دا مەترسی بکەڤیتە سەر ڕێکێن ئەوێ یێن بارزگانى و ئاڤی و داهاتێ ئەوێ ب ڕێکا ئەوان وەلاتان بهێنە هەناردەکرن.

2 – هەبوونا گرۆپێن نەتەوەیان:

 ئیراق ئێک ژ ئەوان وەلاتانە چەندیێن گرۆپێن نەتەوەیان ب تایبەتى عەرەب، کورد، تورکمان، کلد و ئاشوور لێ هەنە، د بنەرەت دا ئەڤ گرۆپێن مرۆڤان ب شێوەیەکێ نەسرۆشتى واتە ل دویڤ بەرژەوەندییێن دەولەتان ب ئیراقێ ڤەهاتینە گرێدان، پشتى سالا 1924ێ ل جهێ هندێ حوکمەتێن دەستهەلات ل ئیراقێ کرین، سیاسەتەکا یەکسان و دادپەروەر بەرامبەرى ئەوان گرۆپێن نەتەوەیان بکار بینن، دا ئەو گرۆپێن نەتەوەیان ب ئیراقێ ڤە بهێنە گرێدان و هەست بکەن ئەو ئیراقینە و مافێن ئەوان وەک عەرەبان یێن دهێنە دابینکرن، بەروڤاژی، وام سیاسەتێن توند مینا سیاسەتا ڕاگوهاستن، کۆمەلگەهێن زۆرەملى، گوهۆڕینا ناڤێن گوند و باژێران و ژێستاندنا ئەردێن ئەوان کر و زۆلم و ستەمەکا زۆر ل ئەوان نەتەوەیان کر، ب تایبەتى کوردان. ژ ڤەڕێژا ئەڤێ چەندێ ئەڤ گرۆپێن نەتەوەیى ب هیچ ڕەنگەکی هەستێ ئیراقیبوونێ ل دەڤ نەما و بەردەوام دژایەتییا ئیراقێ دکەن و دیار دکەن ئیراقێ ئەردێن ئەوان ب زۆرى داگیر کرینە، پشکا شێرى ژ ئەڤێ چەندێ ب کوردان کەفتیە؛ چونکو کورد نە ب ئارەزوویا خۆ چووینە د گەل ئیراقێ و حوکمەتێن ئیراق هەر چى پلان و سیاسەتێن هەین ل سەر کوردان جێبەجێکرینە.

3 – هەبوونا مەزهەب و گرۆپێن ئایینى یێن جوداجودا:

 ل ئیراقێ چەندین مەزهەب و گرۆپێن ئایینى مینا مەزهەبى شیعی ب چەندین گرۆپێن ئایینى یێن جودا وەک دوازدە ئیمامى، زەیدى، عەلەوى، جەعفەرى، ئەساعیب ئەهل حەق، سوننى یێن ل سەر مەزهەبێ شافعى و حەنبەلى و مالکى، دیسان مەسیحیێن کلدانى، ئاشوورى و ئەرمەنى، کوردێن فەیلى(شیعى)، کاکەیى، ئێزدى …هتد، بەردەوام ئەڤان مەزهەب و گرۆپێن ئایینى یێن ژ ئێک جودا بیر و بۆچوونێن جودا جودا بەرامبەرى مەزهەب و ئایینێن ئێک هەیە و مەزهەبێن خوە ژ مەزهەبێن یێن بەرامبەرى خۆ باشتر دبینن، ب تایبەتى شیعە ئەڤێ ئایدۆلۆژیێ د گەل ئایین و مەزهەبێن دى پەیرەو دکەن، بۆ نموونە، گەلەک ژ زانایێن ئایینى یێن شیعەیان بۆچوونێن خراب و کرێت بەرامبەرى کوردان گۆتینە و وەسا دیار دکەن تێکەلیکرن د گەل کوردان حەرامە و نابیت ب هیچ ڕەنگەکی خوە نێزیکى کوردان بکەن و پەیوەندییێن جڤاکى د گەل ئەوان دروست بکەن، دیسان گەلەک ئاخڤتنێن کرێت دەربارەیى خەلیفێن ڕاشدى و دایکا موسلمانان دبێژن، گەلەک جاران ئەو کەسێن ب ناڤێن (ابوبکر، عمر و عثمان) هاتین ناڤکرن گرتینە و کوشتینە، دیسان فەتوایێن ئایینى ب دژى گرۆپێن نەموسلمان دەرکرینە، ئەڤ چەندە بوویە ئەگەرێ هندێ پتر کەرب و کین د ناڤبەرا پەیگرێن ئەوان مەزهەب و گرۆپێن ئایینى دا دروست ببن.

4 – رەگەزپەرستى واتە نەتەوەپەرستى:

هەر ژ سالا 1921ێ وەرە؛ سیاسەتمەدار، دەستهەلاتدار و حوکمەتێن کو ل ئیراقێ دەستهەلاتێ دکەن، سیاسەتا ڕەگەزپەرستیێ بەرامبەرى گرۆپ و نەتەوەێن دى یێن ل ئیراقێ دژین بکارئیناینە و بەردەوام نەتەوەیێ عەرەب ژ نەتەوەیێن دى پیرۆزتر و گرنگتر زانینە، ب تایبەت حوکمەتێن ئیراقێ بەردەوام ئەڤ رەگەزپەرستییە بەرامبەرى کوردان بکارئیناینە، گەلەک جاران ب بهانەیا برایەتى و وەکهەڤیژیانا ل ئیراقێ کورد هاتینە خاپاندن، ب تایبەتى لدەمێ حوکمەتێن ئیراقێ لاواز دبوون و نەدشیان چ بکەن پەنا دبرە بەر بکارئینانا پەیڤێن مینا چ جوداهى د ناڤبەر عەرەب، کوردان و نەتەوەیێن دى ل ئیراقێ نینە و هەر ژ زاخۆ تا بەصرا هەمى خەلکێ ئیراقێنە، بەلێ د کەتواری دا ئەوان وەسا هزر نەدکر، بەلکو ب تنێ بۆ بهێزکرنا پێگەھێ خۆ د ناڤ خەلکێ دا ئەڤ چەندە دگۆت، ئەڤ ستراتیژە ل دەمێ ڕەوشا ئابوورییا گرۆپەکێ نەتەوەیى نەخۆش دبیت پەیرەو دکەن داکو هەست و ڤیانا خەلکی بۆ خۆ ڕابکێشن، ئەڤ جۆرە سیاسەتە پترییا حوکمەتێن پشتى سالا 2009 هاتین سەر دەستهەلاتێ د گەل کوردان پەیرەو کرینە. بەروڤاژى پتر سیاسەتا ڕەگەزپەرستیێ ل سەر نەتەوەیان جێبەجێ دکەن، بۆ نموونە عەرەبەک دشێت ئەردى و مولکى و خانى بۆ خۆ ل دەڤەرێن دبن دەستهەلاتا حوکمەتا هەرێما کوردستانێ بکڕیت، بەلێ کوردەک نەشێت بۆ خۆ خانییەکێ، مولکەکێ یان پارچەکا ئەردى ل باژێرێن ل ژێر دەستهەلاتا بەغدا ڤە بکڕیت.

5 – هەبوونا ئایدلۆژییێن جودا جودا یێن سیاسى و ئایینى:

یا ئاشکەرایە ئیراق ئێک ژ ئەوان وەلاتێن ڕۆژهەلاتا ناڤینە و چەندین پارت و کۆمەلەیێن سیاسى و ئایینى یێن خودان ئایدۆلۆژییێن جودا جودا لێ هەنە، هەر ئێک ژ ئەوان پارت و کۆمەلێن سیاسى بیر و بۆچوونێن جیاواز و هەڤدژ ب دژى بنەمایێن لایەنێن دى دکەنە د ناڤ پەیرەو و پرۆگرامێن خۆ دا، ئەو پارت و کۆمەلێن ئایدۆلۆژیێن سەردەم مینا علمانى، سوسیالیزمى، کۆمۆنیزمى ل دەڤ هەین دبینن تشتەکێ ئاساییە سیستەمەکێ دیموکراسى ل دویڤ کولتوورێ ئیراقێ د گەل خەلکێ ئیراقێ بهێتە پەیرەوکرن و ئازادییەک ب خەلکێ ئیراقێ بهێتە دان داکو پتر هەست ب ئیراقیبوونا خۆ بکەن، د بەرامبەر دا پارت و کۆمەلێن خودان هزر و بیریێن ئایینى وەسا دبینن کو نابیت هزر و بیریێن ڕۆژئاڤایى ل ئیراقێ بهێنە چەسپاندن و پێدڤییە سیستەمێ ئیسلامى یێ گرتى و ل دویڤ ئایدۆلۆژی و بەرژەوەندییێن ئەوان بهێنە پەیرەوکرن. پترییا پارت و لایەنێن شیعى پشتەڤانییا ئەڤێ هرزێ دکەن و دیار دکەن سیستەمەک کۆمارى وەک یێ کۆمارا ئیسلامییا ئیرانێ بۆ ئیراقێ گونجایە؛ چونکو پترییا مەزارگەهێن کەسایەتێن پیرۆزێن ئەوان یێن ل ئیراقێ هەین، ئەگەر سیستەمەکێ دیموکراسى و سەرمایەدارى ل ئیراقێ بهێتە پەیرەوکرن ئێدى دێ ئەو پیرۆزیێن خۆ ژ دەست دەت و گەلەک دیاردەیێن کرێتێن ڕۆژئاڤایى هێنە د ناڤ ئیراقێ دا. ئەڤە د دەمەکی دایە پترییا ئەوان پارت و لایەنان بووینە ئەگەرێ هندێ چ دیاردەیەکا کرێت هەیە بهێتە د ناڤ ئیراقێ دا.

6 – لاوازییا ڕەوشەنبیرییا خەلکێ ئیراقێ:

ب شێوەیەکێ گشتى ڕەوشا ڕەوشەنبیرى ل ئیراقێ بەرەڤ لاوازبوونێ چوویە، پتر خەلکێ ئیراقی گرنگیێ ددەنە ڕەوشا خۆ یا ئابوورى و ئایینى و ڕەوشەنبیرییەکا باش ل دۆر سیستەمێ دیموکراسى نینە، دبیت ئەڤ چەندە بزڤڕیت بۆ ڕۆلێ تەخا ڕەوشەنبیران و ڕەوشەنبیرێ ئەوێ پتر گرنگیێ ددەن بیاڤێ ڤەگەڕاندنا ڕوودانێن دیرۆکى و ڕەوشا سیاسى و ئایینى یا ناڤخۆیى، ئەگەرێ ئەڤێ چەندێ دزڤڕیت بۆ ڕۆلێ پارتێن سیاسى و سیاسەتمەداران، هند ڕێکێ نادەن ڕەوشەنبیران ڕۆلێ خۆ د بیاڤێ شرۆڤەکرنا ڕێرەوێن سیستەمێ دیموکراسى و چاوانیا بکارئینانا ئەڤى سیستەمى د ناڤ ئیراقێ دا بکەن، ئەو ب چاڤێ ژ دەستدانا پیرۆزیا ئایینى بەرێخۆ ددەنە تێگەهێ دیموکراسیێ و ئەو هزر دکەن جڤاکێ ئیراقێ جڤاکەکێ فرە کولتوور و نەتەوەیە و سیستەمێ دیموکراسیێ ل دەڤ ناگونجیت، دێ کەرامەت و کولتوورێ خۆ یێ ئایینى ژ دەست ددەن، ئەگەر ئەو نموونەیا دیموکراسییا مالیزییا بیننە پێش چاڤێن خۆ و ل سەر ئەڤێ چەندێ کار بکەن، ئەو دشێن ب ڕێکا دیموکراسیێ گەلەک کێشەیێن ئیراقێ چارەسەر بکەن.

7 – جێبەجێنەکرنا دەستوورى:

دەستوور سۆزنامەیەکا جڤاکییە تێدا ژیان ب وەکھەڤى، جێبەجێبەکرنا یاسایێ و پاراستنا مافێن گرۆپ و نەتەوەیان هاتییەپاراستن و خوەنیاسین ب ئیراقیبوون ب چەمکێن دەستوورێن ئیراقێ ڤە گرێدایى بوو، پترییا ئەو حوکمەتێن پشتى سالا 1958ێ هاتینە سەر دەستهەلاتێ دەستوورێن نوى بۆ ڕێڤەبرنا کاروبارێن سیاسى و کارگێڕى ل ئیراقێ دارشتینە و تێدا چەندین بەند ل دۆر دابینکرنا مافێن گرۆپێن نەتەوەیى و ئایینى ل ئیراقێ تەرخانکرینە و دیارکرینە دێ حوکمەتێن ئیراقێ ل دویڤ ئەوان بەندان دەستهەلاتێ ل ئیراقێ کەن و رێزێ ل مافێن نەتەوەیێن ئیراقێ گرن وەک ئەوێ بەندا ل دەستوورێ سالا 1958ێ هاتى دیارکرن: «کورد و عەرەب هەڤپشکن ل ئیراقێ!»، دێ کێشەیا کوردى ب یەکسانى و دادپەروەرانە هێتە چارەسەرکرن، پارتا بەعس ل سالا 1968ێ هەمان رێباز ل دۆر کێشەیێن ئیراقێ پەیرەو کر و پشتى هینگى هەمى سۆزێن خۆ پشتگوھ هاڤێتن و پشتى شەڕێ ئازادییا ئیراقێ دەستوورەکێ نوى بۆ ئیراقێ هاتە دانان و چەندین ماددە ل دۆر چارەسەرکرنا پرسێن ئایینى و نەتەوەیى ل ئیراقێ هاتبوونە تەرخانکرن، وەک ماددەیێ (140)، تایبەتى ب چارەسەرکرنا دەڤەرێن کێشەدار د ناڤبەرا حوکمەتا هەرێما کوردستانی و ئیراقێ، بەلێ حوکمەتێن پشتى 2009ێ ل ئیراقێ هاتینە سەر دەستهەلاتێ نە ب تنێ ئەڤ ماددەیە پشتگوھ هاڤێتییە، بەلکو دەست ب جێبەجێکرنا سیاسەتا ڕژێما بەعس کرییە و گوند و باژێرێن کوردان کونترۆلکرینە و دەست ب عەرەبکرنا ئەوان کرییە و ژ لایێ کولتوورى، ئایینى و نەتەوەیى ڤە گەلەک زۆلم و زۆرداری ل کوردان کرییە.. هەروەسا ناهێلن کورد ئەردێن خۆ بۆ بەرهەمى بکاربینن و ئاگرى بەرددەن رەز و باخێن ئەوان و چەندین بنگەهێن ئایینى یێن شیعەیان ل دەڤەرێن زومار، شەنگال و کەرکووکێ بۆ بهێزکرن و بەلاڤکرنا شیعەگەریێ د ناڤ کوردان دا دروست کرینە، حوکمەتا ئیراق دترسیت ئەگەر مادەیێ 140 جێبەجێ بکەت دێ بیتە ئەگەرێ لاوازبوونا ئیراقێ ژ لایێ ئابوورى ڤە؛ چونکو ڕێژەیا زۆرینەیا پەترۆلا ئیراقێ یا ل دەڤەرێن کوردى.

8 – پەترۆل:

هەبوونا ڕێژەیەکا زۆرا پەترۆلێ ل ئیراقێ یە و ئەو پێنگاڤێن حوکمەتا ئیراقێ بۆ خۆمالیکرنا پەترۆلا ئیراقێ ل سالا 1972ێ هاڤێتین، پتر گرۆپێن نەتەوەیى پالدان کو هزرێ ل هندێ بکەن دێ حوکمەتا ئیراقێ مافێن ئەوان بن پێ کەت و سەرەدەرییا وەک عەرەبان و ب تایبەتى عەرەبێن سوننە د گەل ئەوان ناکەت، پشتى هینگێ حوکمەتا ئیراقێ دەست ب ڤەگوهاستنا ئەوان فەرمانبەرێن نەعەرەب (ب تایبەتى کوردان) ل کۆمپانییا پەترۆلا ئیراقێ کر و عەرەب ئینانە جهێن ئەوان، دیسان پێنگاڤ ل دژى بەرژەوەندییێن پەترۆلێ یێن وەلاتێن ڕۆژئاڤایى ب تایبەتى بریتانیا و ئەمریکا کر، دئەنجامدا مەترسی کەفتن سەر بەرژەوەندییێن ئەوان و زیانێن مەزن ب کۆمپانییێن ئەوان کەفتن، ژبەر هندێ ئەوان وەلاتان ب هەمى شێوەیان مایتێکرن د کاروبارێن ئیراقێ دا کرن، داکو حوکمەتا ئیراقێ نەچار بیت دانپێدانێ ب هەبوونا بەرژەوەندییێن ئەوان بکەت و کۆمپانییێن ئەوان بەردەوامیێ ب کارێن خۆ د ناڤ وێستگەهێن بەرهەمئینانا پەترۆلێ ل ئیراقێ بدەن و ل دویڤ بازارێ جیهانى پەترۆل بگەهیتە وەلاتێن ئەوان، ئەڤ چەندە ل سالا 2017ێ ب شێوەیەکێ ئاشکەرا دیار دبیت، پشتى کوردان ڕێفراندۆم ئەنجامدایى بریتانیا ب شێوەیەکێ ڕاستەوخۆ دژایەتییا ئەڤێ چەندێ کر و داخواز کونترۆلکرنا کەرکووکێ کر؛ چونکو پشکەکا مەزن یا پەترۆلا کەرکووکێ د دەستێ کۆمپانییێن بریتانی دا بوو، بریتانیا وەسا هزر کر، ئەگەر ئەو وێستگەهـ بکەڤنە دەستێ کوردان دێ کۆمپانییێن ئەوێ نەچار بن دانوستاندنێ د گەل کوردان بکەن و دبیت ئەو ڕێژەیا بەرى هینگێ دگەهشتێ بۆ نەمینیت.

9 – مایتێکرنا وەلاتێن هەرێمى

د کاروبارێن ناڤخۆیى یێن ئیراقێ دا:

 ئەڤ هۆکارە ئێک ژ بهێزترین و مەترسیدارترین ئەگەرێن پەیدانەبوونا دیموکراسیێ نە ل ئیراقێ؛ چونکو وەلاتێن جیرانێن ئیراقێ ب تایبەتى تورکیا و ئیران وەسا هزر دکەن ئەگەر دیموکراسى ل ئیراقێ بەلاڤ بوو، دێ مافێن هەمى نەتەوەیێن کو د ئیراقێ دا دژین پێ هێنە دان و دێ بیتە ئەگەرێ هندێ نەتەوەیێن د ناڤ ئەوان دا بهێنە پالدان کو داخوازا مافێن خۆ بکەن، ب ئەڤێ چەندێ دێ مەترسى کەڤیتە سەر ئاسایشا ئەوان یا نەتەوەیى و پاشی ئەو نەشێن کونترۆلێ ل سەر بکەن و دێ نەتەوەیێن د ناڤ ئەوان دا دژین داخوازا فیدرالى و حوکمێ خۆبڕێڤەبرنێ کەن. دیسان ئەو بەرژەوەندى و دەستکەفتێن ل ئیراقێ دگەهن ئەوان، دێ بەرەڤ لاوازبوونێ چن یان هەر نامینن، ژبەر هندێ بەردەوام تورکیا ب بهانەیا پاراستنا سنوورێ خۆ ژ هێزێن دوژمنێن خۆ و ب تایبەتى هێزێن پارتا کرێکارێن کوردستانێ ب کویرى دهێتە د ناڤ ئاخا ئیراقێ و هەرێما کوردستانێ دا و کریارێن سەربازى ئەنجام ددەن، بێگومان ئارمانجا سەرەکى یا تورکیا دویڤچوونا پێشڤەچوونێن سیاسییە ل ئیراقێ داکو ب هویرى ئاگەهدارى هەمى پێنگاڤ و ستراتیژییێن ئیراقێ بیت و نەهێلیت بهێز بیت و مەترسییان بێخیتە سەر پێگەهێ ئەوێ. ژ لایەکێ دیڤە، ئیران ب خۆ ژى هزر دکەت ئەگەر سیستەمێ دیموکراسیێ ل ئیراقێ هاتە پەیرەوکرن، ئەو ماف و دەستکەفتێن ژ جهێن پیرۆزێن شیعەیان بۆ دهێن و ئەو دەستهەلاتا ل ئیراقێ هەی، نامینیت و دێ کارتێکرنەکا خراب ل سەر ڕەوشا ئەوێ یا ئابوورى و سیاسى هێتەکرن، لەوڕا ب بهانەیێن جیاواز وەک هەبوونا بارەگایێن ئیسرائیلێ ل هەولێرێ و هەبوونا بنگەهێن پارتێن ڕۆژهەلاتێ کوردستانێ، ب درۆنا هێرشێ دکەتە هەر دەڤەرەکا سنوورییا ئیراقێ یا ئەوێ بڤێت. ئەو ب خۆ ئارمانجا ئەوێ یا سەرەکى تێکدانا ئارامییا دەڤەرێ یە و بۆ ئیراقێ دیار بکەت دویرکەفتنا تە ژ تورکیا و ئیرانێ دێ بیت ئەگەرێ ژناڤبرنا تە.

10 –  مایتێکرنا وەلاتێن زلهێز:

 دبیت ئێک وەسا هزر بکەت و بێژیت مانێ ئەمریکا و هەڤپەیمانێن خۆ ب مەرەما دیموکراسیکرنا ئیراقێ ل سالا 2003ێ هێرش کرە سەر ئیراقێ، ڕاستە دیموکراسیکرنا ئیراقێ بهانەیا سەرەکى یا ئەمریکا و هەڤپەیمانێن ئەوێ بوو، بەلێ د کەتوارێ خۆ دا دەولەتێن زلهێز نەڤێن دیموکراسى ل ئیراقێ پەیدا بیت، ئەگەرێ سەرەکییێ ئەڤێ چەندێ دزڤڕیت بۆ هندێ وەلاتێن زلهێز ب تایبەتى بریتانیا و ئەمریکا وەسا هزر دکەن، ئەگەر دیموکراسى ل ئیراقێ پەیدابوو، دبیت ئیراق هەمى پێدڤیێن خۆ دابین بکەت و ئێدى پێدڤی ب کەلوپەل و هاریکارییێن ئەوان نەبیت، ئەو داهاتیێ زۆر ژ پەترۆلا ئیراقێ دگەهیتە ئەوان، بۆ نەمینیت و بازارێ ئەوان یێ چەکى لاواز بیت، ژبەر هندێ تا ڕادەیەکێ زۆر ئەوان نەڤێت دیموکراسى ل ئیراقێ ب شێوەیەکێ بهێز هەبیت، دیسان ئەو هزر دکەن ئەگەر دیموکراسى ل ئیراقێ بەلاڤبوو دێ پێگەهێ هندەک گرۆپ و پارتێن سیاسى وەک حزبوللاهـا ئیراقێ بهێز بیت و دێ بنە ئەگەرێ بهێزبوونا پێگەهێ ئیرانێ د ناڤ ئیراقێ دا، ژ بەر هندێ وەلاتێن زلهێز ب خۆ ژى نەڤێن دیموکراسی ل ئیراقێ بەلاڤ ببیت و سەرئێشییەکا خراب بۆ وان ل دەڤەرێ چێببیت.