گۆڤارا مەتین گۆڤارا مەتین
ريپۆرتاژ: مەتین
دەزگەهێ خێرخوازی یێ بارزانی Barzani Charity Foundation یان مؤسسة بارزانى الخيرية، ل سالا (2005)ێ و ب مەرەما گەهاندنا خزمەتگوزاری و هاریكارییێن مرۆڤی ل هەولێرێ هاتییە دامەزراندن و هەر د هەمان ساڵ دا دەست بكاركرنێ كرییە. دەزگەهی نڤێسینگەهێن خۆ یێن سەرەكی ل هەمی پارێزگەهێن هەرێمێ هەنە.
رێزدار مووسا ئەحمەد، سەرۆكێ دەزگەهێ خێرخوازی یێ بارزانی سەبارەت ب دامەزراندنا دەزگەهی بۆ کۆڤارا مەتین دبێژیت: «دەزگەهێ خێرخوازی یێ بارزانی دەزگەهەكێ نەحكومی و قازانج نەخوازە. ئارمانج ژ دانانا دەزگەهی گەهاندنا خزمەتگوزاری و هاریكارییێن مرۆڤی بوویە ژ پێخەمەت ئاشتی و ئارامیێ و بەرقەرار كرنا وێ بۆ ژینگەهـ و مرۆڤایەتیێ د بیاڤێن جڤاكی و ڕەوشەنبیری و هاریكاری یێن مرۆڤی دا. رێزدار (مەسرور بارزانی) كو سەرۆكێ بوردێ دامەزرێنەرێن دەزگەهی یە و ل بن رۆناهییا گۆتنەكا (مەلا مستەفا بارزانی) دبێژیت: (شانازی یە مرۆڤ خزمەتكارێ مللەتێ خۆ بیت)، هەر ل بن ڤی ناڤی دەست ب كاركرنێ كرییە. دەزگەهی مۆلەتا كاركرنێ ژ حكومەتا هەرێما كوردستانێ و حكومەتا عیراقێ وەرگرتی یە. هەروەسا ل ویلایەتێن ئێكگرتی یێن ئەمریكا ل سالا (2016)ێ مۆلەتا كاركرنێ پێ هاتییە دان. د كۆمبوونا خۆ یا هەیڤا نیسانا سالا (2016)ێ جڤاتا كارگێری و هەماهەنگییا نەتەوهیێن ئێكگرتی، دەزگەهێ خێرخوازی یێ بارزانی وەك ئەنداما شیرەتكاری ل جڤاتا ئابووری و جڤاكی یا (ECOSOC) پەسەند كرییە.
ناڤهاتی ئەو چەندە ژی دیاركر كو: «ژ بلی ئۆفیسێن سەرەكی ل هەر ئێك ژ پارێزگەهێن هەولێر، دهۆك، سلێمانی، هەڵەبجە، كەركووك، مویسل و شنگالێ، دەزگەهی نڤیسینگەهـ و نوینەرایەتی ل سۆران، زاخۆ، ئاكرێ و ئامێدیێ ژی هەنە.»
مووسا ئەحمەدی نە ڤەشارت كو وان هاریكاری بۆ دەرڤەی هەرێمێ ژی هنارتینە و گۆت:»مە وەك دەزگەهـ ژ بلی هەرێما كوردستانێ، ل پارێزگەهێن دی ژی یێن عیراقێ و ل باكوور و ڕۆژئاڤایێ كوردستانێ ژی كار كرییە. هەروەسا دەزگەهی ل گەل هەر ئێك ژ وەلاتێن ئەلمانیا، ئوسترالیا، ئوكرانیا، باشوورێ سودان، بەنگەلادیش، پۆرتوگال، توركیا، سڕبیا، یەمەن و …هتد كار یێ كری و هەماهەنگییا مە ل گەل رێكخراوێن دی یێن نیڤدەولەتی ب تایبەت دامەزراوێن (UN)ێ یێن وەكی: (UNHCR) و (UNICEF) د برێڤەبرنا كەمپان دا و هندەك پرۆژەیێن دیتر یێن دەزگەهی دا كو هەڤپشكن ل گەل مە گەلەك دباشن و بهێزن. چەندین كۆمپانی و كەسایەتی و رێكخراو هەنە سپۆنسەرییا كارێن خێرخوازی یێن دەزگەهێ بارزانی دكەن.»
بەرێز عەبدلواحد ئەمین سەلیم ئەترووشی، رێڤەبەرێ ئۆفیسا دهۆك یا دەزگەهێ بارزانی یێ خێرخوازی سەبارەت بنەما و پیڤەرێن دی یێن چەوانییا دەستنیشانكرنا خێزانان بۆ هاریكاریكرنا وان دبێژیت: «مە گەلەك بنەما و پیڤەر هەنە بۆ دەستنیشانكرنا خێزانێن هەژار و كێم دەرامەت ب مەرەما دابینكرنا هاریكارییێ بۆ وان، پێدڤییە ل دەستپێكێ خێزان سەرەدانا ئۆفیسا مە بكەتن بۆ تۆماركرنا پێزانینێن تایبەت ب خێزانێ ڤە، كو پێكدهێن ژ؛ جورێ خانی، داهاتێ هەیڤانە، هژمارا ئەندامێن خێزانێ، ئەگەر هەبن هژمارا كەسێن نەخۆش، ئەگەر هەبن هژمارا كەسێن خودان پێدڤیێن تایبەت و كار و پیشەیا سەرۆكێ خێزانێ»
هەروەسا عەبدلواحد ئەمین ئەو چەندە ژی گۆت كو:»مە لژنەك هەیە كارێ وێ یێ تایبەتە ب دویڤچوونا وان خێزانێن داخوازا هاریكارییێ دكەن. پشتی ئەم پێزانینێن وان وەردگرین لژنە هەلسەنگاندن و دویڤچوونا كەیسێن وان دكەتن و راپۆرتەكێ بەرهەڤ دكەت، ل دویڤ وێ راپورتێ هاریكاری دهێنە دابینكرن. ڤێ لژنێ ژی هندەك پیڤەرێن تایبەت ب خۆ ڤە هەنە بۆ دەستنیشانكرنا جورێ هاریكاریێ. هاریكاریێن مە ژی د جودا جودانە و گەلەك بیاڤان ب خۆڤە دگرن وەكی؛ پێدڤیێن خوارنێ و نە خوارنێ، دابینكرنا كەلوپەلان بۆ خودان پێدڤیێن تایبەت، هاریكاریێن ماددی، پشتەڤانییا زارۆكێن بێ باب و بێ سەمیان، دابینكرنا پەناگەهان بۆ خێزانێن شەهیدان…هتد. هندەك ژ ڤان هاریكارییان د دەمكینە، ب تنێ ئێك جارن و ل گەل ڤێ چەندێ ژی، هندەك هاریكاری یێن هەین د بەردەوامن ب تایبەت بۆ زارۆكێن بێ سەمیان.
هەروەسا ناڤهاتی زێدەتر گۆت: «نە ب تنێ ئەم هاریكارییا خێزانێن بێ سەمیان و زارۆكێن ئێتیم دكەین، بەلكو ئەم دەستێ هاریكارییێ بۆ هەر كەسەكێ پێدڤی درێژ دكەین، ئەڤجا ئەڤ كەسە قوربانیێن شەڕ و بۆیەرێن سروشتی بن یان ژی كەسێن هەژار و كێم دەرامەت و نەخۆش و…هتد بن. هاریكاریێن مە ژی د جودا جودا نە و ل دویڤ پێدڤییا كەسێ داخوازكەر هاریكاری بۆ دهێتە پێشكێشكرن.»
سەبارەت وێ چەندێ كا دەزگەهێ بارزانی یێ خێرخوازی ل دهۆكێ، ساڵانە هاریكارییا چەند خێزانان دكەت، رێزدار عەبدلواحدی گۆت: «ئەم ب رێیا داتابێسەكێ تایبەت، كو مە دروستكرییە و هەیڤانە نوی (ئاپدەیت) دكەین، هەمی داتایێن خۆ عومبار دكەین و دشێن هەر دەما مە ڤیا مفادار بین ژ هویركاریێن وان هاریكاریێن مە پێشكێشكرین. هەر ل سەر ڤی بنگەهی هەمی داتایێن سالانە ل بەر دەستن و دشێن ب ساناهی هویركارییان بدەستخۆڤە بینین و تێدا دیارە، كا ئەڤ جورە هاریكارییە چ نە، چەندن، چەند كەس ژێ مفادار بووینە؛ هەم سەرۆك خێزان و هەم ژی تاك. بۆ نموونە، ژ سەرێ سالا (2022)ێ هەتا نیسانا (2023)ێ ل دهۆكێ مە هاریكارییا (17,660) خێزانان كرییە، كو سەرجەمێ وان د بنە (107,761) كەس. ئەم شیاینە (425) یەكەیێن ئاكنجیبوونێ ل سنورێ پارێزگەها دهۆكێ بۆ خێزانێن شەهیدان و كێم دەرامەتان دابین بكەین.
عەبدلواحد ئەو چەندە ژی نە ڤەشارت، كو «دەزگەهێ خێرخوازی یێ بارزانی هەڤپشكێ سەرەكی یێ وەزارەتا ناڤخۆ و (UNHCR)ێ یە بۆ برێڤەبرنا كەمپان. كارێ مە رێڤەبرن و هەماهەنگی و بەلاڤكرنا هاریكارییانە، دەزگەهی هەماهەنگیەكا باش ل گەل لایەنێن حكومی، رێكخراوێن بیانی و ناڤخۆیی هەیە بۆ وێ چەندێ باشترین هاریكاری بگەهنە خەلكی. زێدەباری ڤێ چەندێ ژی، ئەم ب رێكا بەخشەرێن خۆ ژی هاریكارێ دگەهینینە خەلكێ ناڤا كەمپان.»
ناڤهاتی بەردەوامی دا ئاخفتنا خۆ و گۆت: «كێمبوونا هاریكارییێن نێڤدەولەتی و ڤەكێشانا چەندین رێكخراوێن بیانی كارتێكرنەكا نەرێنی كرییە سەر كارێ مە و گەلەك كێم و كاسی و ئاریشە ل پشت خۆ هێلاینە. نە بوونا پێگوهۆڕكهكى بۆ وان و خزمەتگوزاریێن وان؛ كۆمەكا ئاریشە و بارگرانیان بۆ مە دورست كرینە. ژبەركو، خەلك گازندان ژ كێمبوونا هاریكاری و خزمەتگوزارییان دكەن. بۆ نمونە، ل دەستپێكا ئەڤ سالە (2023) رێكخراوا (Concern Org) پشتەڤانییا خۆ بۆ سێكتەرێن ئاڤ و سولینان د ناڤ كەمپان دا راوەستاند، ڤێ چەندێ ژی حكومەت نەچاركر ب شیانێن گەلەك كێم و سنوردار و بێی نەبوونا بودجێ ڤی سێكتەری برێڤە ببەتن. هەروەسا رێكخراوا (UNDP) یا جیهانی ل دویماهیكا ساڵا بووری (2022)ێ هاریكارییێن خۆ كێمكرن، ب تنێ دانە هندەك خێزانان و هندەكێن دی بێ بەهركرن، د نیسانا ئەڤ ساڵە دا هاریكارییێن خۆ ب ئێكجاری راوەستاندن، كو پێكدهاتن ژ تەرخانكرنا (18,500) هزار دینارێن عێراقی بۆ هەر تاكە كەسەكی، بۆ وێ چەندێ پێدڤیێن خۆ یێن خوارنێ ب وی كۆژمێ پارەی دابین بكەن. هەروەسا كێمبوونا پشتەڤانییا پیشەیی وەكی نەمانا هاریكاریێن رێكخراوا (GIZ) یا ئەلمانی و چەندین رێكخراوێن دی، كارتێكرنەكا خراب كرییە سەر رەوشا كەمپان و بارێ مە ژی گرانتر لێ كرییە.»
رێزدار دیان جەعفەر حەمۆ، رێڤەبەرێ كۆچ و كۆچبەران ل دهۆكێ سەبارەت هاریكاری و هەماهەنگییا دەزگەهێ خێرخوازی یێ بارزانی بۆ كەمپێن ئاوارە و پەنابەران دبێژیت: «دەزگەهێ خێرخوازی یێ بارزانی رۆلەكێ بەرچاڤ هەبوویە د هاریكاریكرنا پەنابەر و ئاوارهییان دا و گەلەك پرۆژهیێن هاریكارییێ ل گەل رێكخراوێن نافخۆیی و نێڤدەولەتی د ناڤ كەمپان و ژ دەرڤەی كەمپان دا بجهئیناینە و هەتا نوكە ژی د خزمەتكرنێ دا دبەردەوامن. هەماهەنگییا مە ل گەل دەزگەهی د هەمی بیاڤان دا د ئاستەكێ باش دا یە؛ بۆ هندێ پتر بشێین خزمەتا ئاوارە و پەنابەران ل دەڤەرێ بكەین.»
ژ لایەكێ دی ڤە دیان جەعفەری ئەو چەندە ژی راگەهاند كو «هاریكارییێن نێڤدەولەتی ب شێوەیەكێ بەرچاڤ بۆ پڕانییا سێكتەرێن خزمەتگوزارییێ د ناڤ كەمپان و دەرڤەی كەمپان دا كێم بووینە و نەبوونا بۆدجە و هاریكارییێ ژ لایێ حكومەتا عیراقێ ڤە، بوو یە ئەگەر كو حكومەتا خۆجهـ ڤان سێكتەران برێڤە ببەت و ئەڤ چەندە ژی بوو یە بارگرانی بۆ وان، لەوما د ڤان كاودانان دا؛ رۆلێ دەزگەهێ بارزانی یێ خێرخوازی پتر دیار دبیت. هاریكارییا دەزگەهی بۆ ناڤ كەمپان و ڤەكرنا خولێن جودا جودانە بۆ تەخێن جودا. دیسان د گەلەك سێكتەرێن دی ژی دا هاریكاری دهێنەكرن وەكی ئاهێن خوارنێ، پێدڤیێن ساخلەمیێ، جلك و …هتد. دەزگەهـ هەر دەمەكی و ل گۆر رەوشێ و پێدڤیاتییێ؛ هاریكارییا پەنابەر و ئاوارەیان دكەتن.»
ئێك ژ وان خێزانێن پشتی هاریكارییا دەزگەهێ خێرخوازی یێ بارزانی وهرگرتى، ژیانا وان هاتییە گوهۆڕین؛ خێزانا شەهیدەكێ شەڕێ داعشە. خانم هەیبەت سالح یونس سەمیانا وێ خێزانێ یە، وێ سەبارەت ب هاریكارییا دەزگەهێ خێرخوازی یێ بارزانی دبێژیت: «هاریكارییێن دەزگەهێ خێرخوازی یێ بارزانی ل دەڤەرێ دبەرچاڤن. ئەز گەلەك سۆپاسییا وان دكەم، ب ڕاستی پشتی وان یەكەیەكا ئاكنجیبوونێ بۆ مە دابینكری، ژیانا مە هاتە گوهۆڕین، گەلەك یا ب ساناهییە كەسەك گوهدارییا خەمێن هەژارەكێ بێ ڕێ بكەتن، بەلێ ئەو كەسێن د ڤان خەمان دگەهن و خۆ لێ دكەنە خودان دكێمن. ئەو خەونا من چ جاران باوەر نەدكر دێ بیتە ڕاستی، دەزگەهێ خێرخوازی یێ بارزانی كرە ڕاستی، هندی ئەز هەمە قهنجییا وان ژ بیر ناكەم.»
هەیبەت خان وێ چەندێ ژی دیار دكەت كو «بێگومان ئەز و زارۆكێن خۆ كەسێن ئێكێ نینین، كو ب هاریكارییا دەزگەهێ خێرخوازی یێ بارزانی ژیانا مە هاتبیتە گوهۆڕین، ئەڤجا چ ب دابینكرنا جهێ ئاكنجیبوونێ بیت، یان ڕەوانەكرنا نەخۆشان بیت بۆ دەرڤەی وەلاتی یان ژی هاریكارییا دراڤی بیت بۆ خێزانان. هەرچەوا بیت، دەزگەهـ یێ شیایی ب هاریكارییێن خۆ شوینتبلێن خۆ د ناڤ گەلەك خێزانان دا بجهـ بهێلیت و بێگومانم خێزانا من دویماهیك خێزان ژی نابیت، ژبەركو ب سەدان كەسێن دی یێن هەین؛ وەكی من چاڤێ وان یێ ل لایەنەكی ب ڤی شێوەی كو بچیت دەرگەهێ مالا وان بقوتیت. هیڤییا من ئەوە دەزگەهێ خێرخوازی یێ بارزانی یێ سەركەفتی و بەردەوام بیت و مالا هەر كەس و لایەنەكی یا ئاڤەدان بیت یێ بەشدار بیت ل گەل خێركرنێن وان.»
