گۆڤارا مەتین گۆڤارا مەتین
دیدار: ئيسماعيل بادى
د ناڤ رهوشهنبيرييا كوردى دا، گهلهك نڤيسهرێن هێژا ههنه، د چهندين بياڤێن ئهدهبى دا رۆلێ خۆ ديتييه و بووينه ناڤهكێ گهش، چ ب نڤيسين و خواندنێ يان وهرگێرانێ ژ زمانێن بيانى و بهروڤاژى. زێدهبارى خزمهتا تهخا خۆ يا نڤيسهران. حهسهن سلێڤانهيى ئێكه ژ ئهوان ناڤان شيياى ببيته چريهكێ روهن و ب زمانێ كوردى و عهرهبى بكهڤيته د خزمهتا رهوشهنبيرييا كوردى دا، ديسان چێكرنا پرێن رهوشهنبيريێ د ناڤبهرا نڤيسهران دا ژ ههمى پارچێن كوردستانێ و خهلكێن ديتر. ئهو وهكو سهرۆكێ لقێ دهۆك يێ ئێكهتييا نڤيسهرێن كورد، كو ئهڤه چهندين ساله د وێ خزمهتێ دا، كا شيياينه چ بكهن و بۆچى هنده ل جهێ خۆ مايه، ئهڤه و چهندين پرسيارێن ديتر، ب سينگهكێ بهرفرههـ بهرسڤدان.
– تو وهك نڤیسهرهك، د وارێ شعرێ، چیڕۆكێ، ڕۆمانێ، وهرگێڕانێ دا بهرههم ههنه، بۆچى ئهڤ ههمى ژانڕێن ئهدهبی؟
– چونكو من حەز ژ وان ژانڕێن ئەدەبی كريیە و ب سەر نهێنيیێن نڤیسینا وان هلبوویمە. جیهانا ئەدەبی پێكڤە گرێدایە، ئەز باوەر دكەم نڤیسین جارنا قالبێ خوە ل سەر نڤیسەری فەرز دكهت كا هەلبەست بیت، چیڕۆك بیت، رۆمان بیت. د كارێ خوە یێ وەرگێڕانێ دا، خزمەتەكا قەنج من كريیە، ژمارەیەكا بەرفرەهـ ژ نڤیسەرێن كورد د وارێ چیڕۆكێ و هەلبەستێ دا، من ب جیهانا عەرەبی داینە نیاسین. ئەڤە ژی پێنگاڤەكا هاریكارە، كو ئەدەبێ كوردی ژ سنورێن خوە یێن ناڤخویی دەربازی ئاسۆیێن بەرفرەهتر ببیت. رەخنەگرێن عەرەب كۆمەكا پەرتووك و ڤەكولینان ل سەر وەرگێڕانێن من بەلاڤكرینە و ئەڤە د خزمەتا ناسكرنا نڤیسەر و ئەدەبێ كوردی دایە.
– بزاڤ و چالاكیێن وه د ههڤبهنديیێن رهوشهنبیرى دا، نهخاسمه ل گهل نڤیسهرێن وهلاتێن بیانى، هوین ههتا چ ڕادده شیاینه ڤێ پرا رهوشهنبیرییێ پێش بێخن؟
– ئێك ژ ئارمانجێن مە يێن سەرەكی ئاڤاكرنا پرێن رەوشەنبیری نە د ناڤبەرا نڤیسەرێن كورد و بیانیان دا. هەتا نوكە مە ل ئێكەتیا نڤیسەرێن كورد لقێ دهۆكێ شیایە ب رۆلەكێ باش رابین، نەخاسمه د رێیا فەستیڤالا دهۆك یا رەوشەنبیری دا (2005، 2006، 2010، 2016، 2022، 2023)ێ و ئامادەكاری یێن یا 2024ێ بەردەوامن، كو ل 3-4/10/2024ێ دێ گێرین. هەروەسا ب رێیا دیدارا نەورۆز یا هەلبەستێ، كو سالانە دهێته گێڕان، ب هەڤكاریيا رێڤەبەریا گشتی یا رەوشەنبیری و هونەری ل دهۆكێ و رێڤەريیێن وان ل زاخۆ، سێمێل، ئامێدیێ، شێخان و ئاكرێ. ب رێیا تێكليیێن رەوشەنبیری ئهم شیياینە تا رادەیەكا باش، روویێ گەشێ كوردستانێ بۆ جیهانێ ڤەگوهێزین. ئەدەب و هونەر ئالاڤەكە بۆ پتر ناسكرنا مللەتان ب شێوەیەكێ شارستانی. شاندێن بیانی ژ بلی ب رێیا فەستیڤالێ ژی، مە ڤەخوەندینە دهۆكێ وەك شاندێن (بەلجیكی، ئەلمانی، كەنەدی، كازاخستانێ، ئەرمەنی، توركی، كوێتی، ئیرانی، مسری، ژبلی یێن عیراقی)، ئەم ب هاریكاريیا دەزگەهێن رەوشەنبیری یێن پەیوەندیدار، ل سەر ڤێ پێنگاڤێ، دێ بەردەوام بین.
– دبێژن ئهڤه چهندين ساله ههما ههر ئهوه سهرۆكێ ئێكهتییا نڤیسهران و ههلبژارتنا ناكهن، چ ڕاستى ژ بۆ ڤان گۆتگۆتكان ههیه؟
– مخابن دەمەكێ درێژ د سەر كۆنفرانسێ گشتی یێ ئێكەتيیا نڤیسەرێن كورد- مەلبەندێ گشتی دەرباز بوویە (2010)ێ د هەمی بیرەوەریێن دامەزراندنا ئێكەتیا مە، مە بانگەواز ب ناڤێ هەمی ئەندامێن خوە ئاراستەی مەڵبەندێ گشتی كريیە ژ بۆ گرێدانا كۆنفرانسێ گشتی یێ نڤیسەرێن كورد، بهلێ مخابن مەلبەندێ گشتی نوكە تنێ ناڤه و بێ كارە. سەرۆكاتیيا من بۆ لقێ دهۆكێ یێ ئێكەتیيا نڤیسەرێن كورد، ل دویڤ ههلبژارتنێن دیموكراسی و ئازاد بووینە. ئەو دەستكەفتێن من و هەڤالێن خوە ل دەستەكا رێڤەبەر ب دەستڤەئیناین؛ جهێ رێزگرتنێ نە و لقێ دهۆكێ ل كوردستانێ چالاكترین لقێ نڤیسەرانە، ب بزاڤ و فەستیڤال و بەردەوامیا گۆڤارا (پەیڤ). ئەڤە ژی دزڤڕت بۆ وێ پشتەڤانیيا باش یا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ بۆ ئێكەتیا مە. من بڕیارا خوە دابوو ل كۆنفرانسێ، كو دا ل سالا 2014ێ هێتە گرێدان و بجهـ نەهات، خوە بەربژێر نەكەم. ئەز مرۆڤەكێ دیموكراسی مە و رێزێ ل پرەنسیبێن دیموكراسیێ دگرم.
– پرۆژێ وه یێ چاپ و وهشانا پهرتووكان، ههتا نوكه چهند پهرتووك هاتینه چاپكرن و بۆچى نهۆ راوهستیایه؟
– (301) پەرتووك ل سەر پرۆژێ ژ وەشانێن ئێكەتیيا نڤیسەرێن كورد/ لقێ دهۆكێ ب پشتەڤانیيا حكومەتا هەرێما كوردستانێ هاتینە چاپكرن، نە تنێ بۆ ئەندامێن مە، بهلێ بۆ نڤیسەرێن كورد ل پارچێن دی یێن كوردستانێ (باكۆر، رۆژهەلات و رۆژئاڤا)، هندەكێن ل كازاخستانێ و ئەرمەنستانێ و ئورۆپا و ئوسترالیا، مخابن رەوشا دارایی یا دژوار، ئەگەرێ سەرەكی یە ژ بۆ راوەستیانا ڤی پرۆژەيی.
– بهلاڤكرنا بهرههمان ب تیپێن ئارامى و لاتینى چهند گرنگییا خو ههیه، ههروهسا یا فهره نڤیسهر بزاڤێ بكهت بهرههمێن وى بهێنه وهرگێڕان بۆ زمانێن دیتر؟
– ئەز بخوە دبینم گەلەك گرنگە بەرهەمێن ئەدەبی ب هەردو تیپێن ئارامی و لاتینی بێنە وەشاندن، دا كو بەرهەمێن مە پتر بێنە خواندن ل پارچێن دی یێن كوردستانێ ژی، نەخاسم ب لاتینی، پێدڤی یە نڤیسەرێن كورد هەمی ل هەردو تیپان شەهرەزا بن و پێ بنڤیسن، دا ئەم پتر د بەرهەمێن ئێكودو بگەهین. من بخوە بزاڤەكا قەنج د ڤی واری دا هەیە. ئێكەم بەرهەمێ من ل سالا 1993ێ، (هۆزانێن ساڤا/ ب تیپێن لاتینی هاتیيە چاپكرن). هەروەسا كۆما چیڕۆكێن من (بالۆلكا شەكرێ/ 1994)ێ ل وەشانخانا ئابیك ل سوید، (گولستان و شەڤ) ل سالا 1996ێ. ژ بەر ڤێ چەندێ نڤیسینێن من گەهشتن ژمارەیەكا بەرفرەهـ ژ نڤیسەر و خواندەڤانێن كورد ل پارچێن دی یێن كوردستانێ و ناڤێ من د ناڤ وان دا بەلاڤ بوو.
– بهلاڤكرنا بهرههمان ب تیپێن ئارامى و لاتینى چهند گرنگییا خو ههیه، ههروهسا یا فهره نڤیسهر بزاڤێ بكهت بهرههمێن وى بهێنه وهرگێڕان بۆ زمانێن دیتر؟
– بەلێ گەلەك فەرە نڤیسەر بزاڤێ بكەت بەرهەمێن وی بێنە وەرگێڕان بۆ زمانێن دیتر، دا پتر بێتە نیاسین و ئەدەبێ كوردی ژی رێيا خوە د ناڤ ئەدەبێ جیهانی دا جهێ خوە وەربگرت. وەرگێران پرەكا ژێهاتیيە د ناڤبەرا گەلان دا.
– كۆڤارا (پهیڤ) یا ئێكهتییا نڤیسهران، كو بهردهوام دهردكهڤیت، مهرهم ژێ چى یه خۆ ل بهرههمێن ههمى نڤیسهران دكهته خودان و بهلاڤ دكهت، چ نڤیسهرێن خودان سهربۆڕ یان ژى ئهوێن ژ نوى دهێنه د مهیدانا نڤیسینێ دا؟
– گۆڤارا پەیڤ ئیرۆ وەك ناسناما ئێكەتیيا نڤیسەرێن كورد/ لقێ دهۆكێ یە. شیایە بەردەوامیيێ بخوە بدەت ژ پشتی سەرهلدانا پیرۆز و هەتا نوها، پەڕێن وێ ل بەر هەر نڤیسەرەكێ خودان شيیان د وارێ ئەدەبێ كوردی دا دڤەكرینە. نڤیسەرێن ناڤدارێن كورد و گەنجێن ژێهاتی یێن خودان بەهرە، گۆڤارێ ب بەرهەمێن خوە دەولەمەند دكەن. ئەم شانازيیێ ب هەمی نڤیسەرێن پشكدار د گۆڤارا (پەیڤ) دا دكەین. مەرەم ژ بەلاڤكرنا بەرهەمێن كوردی د (پەیڤ)ێ دا پێشڤەبرنا پەیڤ و زمان و ئەدەبێ كوردی یە. د ڤێ دەلیڤێ دا، ئەز سۆپاسیيا هەمی ئاليیێن پشتەڤانيیا مە كرینە د بەردەوامیيا دەركەتنا پەیڤێ دكەم (حوكمەتا هەرێما كوردستانێ، پارێزگەهێن دهۆكێ، دەزگەهێ پالۆ، بارەگایێ بارزانی).
– پرۆژێن داهاتى وه چ ههنه د خزمهتا رهوشهنبیری و رهوشهنبیرێن دهڤهرێ دا بیت؟
- ئەم بەردەوامین ل سەر وەرزێن خوە یێن رەوشەنبیری و پێشكێشكرنا سمیناران و ئاڤاكرنا پەیوەنديیێن رەوشەنبیری و بەردەوامیيا گۆڤارا (پەیڤ) و هەماههنگی یێ ل گەل دام و دەزگەهێن رەوشەنبیری و هونەری ژ بۆ خزمەتا جیهانا وێژەیا كوردی و پێشڤەبرنا وێ.
– نڤیسهرێن وهغهر كرى، گهلهكان بهرههمێن وان ماینه نهچاپكرى، ههوه بزاڤهك كرییه بۆ چاپكرن و ساخكرنا بیرهوهرییا وان نڤیسهران؟
– مە خوە ل بەرهەمێن نڤیسەرێن كورد یێن وەغەركری كریيە خودان و كارەكێ قەنج هاتیيە ئەنجامدان، د ڤی واری دا و بەرهەمێن وان ل دویڤ شيیانێن مە هەین هاتینە چاپكرن. ئەوێن ماین ژی ب سۆپاسی ڤە، هندەك ئالیێن دی ژی خوە داینە بەر و خزمەتەكا باش كرینە ژ بۆ چاپكرنا بەرهەمێن وان، وەك (ناڤهندا خانی یا رەوشەنبیری و راگەهاندنێ)، (وەشانخانا سپیرێز)، (دەزگەهێ پالۆ یێ پەخش و وەشانێ)، (رێڤەبەریا گشتی یا رەوشەنبیری و هونەری)، (رێڤەبەریا چاپ و وەشانێ ب پشتەڤانيیا پارێزگەها دهۆكێ) و هندەك ئالییێن دیتر. وەك رێزگرتن بۆ نڤیسەرێن وەغهركری، پورترێتێن هونەری یێن تایبەت بۆ وان هاتینه دروستكرن و ل سالۆنا ئێكەتیيا مە دهەلاویستينە.
– فێستهڤالێن رهوشهنبیرى، ههر سال وهكو ئێك دهێنه گێڕان، وه نه لبهره گۆهۆڕینهكێ بێخنه بهرنامهیێ وێ، كو خهلاتهكێ سالانه یان د گهل دا چاپكرنا بهرههمێن نڤیسهرهكێ بهرچاڤ بێته كرن؟
– بەلێ ئەڤ سالە نڤیسەرێ ناڤدارێ جیهانی و دۆستێ مللەتێ كورد (ئیسماعیل بێشكچی)، ب قەلەمێ زێرین، د فەستیڤالا دهۆكێ یا رەوشەنبیری یا (7)ێ ل 3-4/10/ 2024ێ دێ هێتە خەلاتكرن. ئەڤ سالا نڤیسەرێن كوردێن قەفقاسیا دێ ب بەرفرەهی د ناڤ مە دا بن، ل گەل ژمارەیەكا نڤیسەرێن وەلاتێن عەرەبی.
بیۆگرافیا حەسەن سلێڤانەیی
– 1957ێ، ل گوندێ تركژا ، ل دەشتا سلێڤانەیا ، ژ دایك بوویە.
– 2006ێ، ژ كولیژا ئادابێ – بەكالوریوس ب ئەدەبێ ئینگلیزی- ل زانكۆیا دهۆكێ يه دەرچوویه.
* 1979ێ، دەرچوویێ پەیمانگەها تەكنیى یا رەسافەیە- ل بەغدا.
– سەروكێ ئێكەتیا نڤیسەرێن كورد/ لقێ دهۆكێ یە .
– خودانێ ئیمتیازا كۆڤارا (پەیڤ) ياكۆڤارا ئێكەتیا نڤیسەرێن كورد- دهۆكێ يه.
– سەروكێ دەستەكا زێرەڤانیا دارایی بوو (الرقابة المالیة) ل دهۆكێ (ژ كابینا ئێكێ یاحكومەتا كوردستانێ 1992 هەتا 2005)ێ.
– ئەندامێ جڤاتا پارێزگەها دهۆكێ بوو.. (ههلبژارتنێن 2005 هەتا 12/6/2014 )ێ.
– شەهرەزایی د وارێن رەوشەنبیری و راگەهاندنێ و كارگێری یا دارایی و پەیوەندیيان دا هەنە.
– د راگەهاندنا پارتی دیموكراتی كوردستان دا كاركریيە.
– هەر سێ زمانێن كوردی، عەرەبی، ئینگلیزی، دزانت و لێ شەهرەزایە.
– ب هەردو زمانێن كوردی و عەرەبی، چیرۆكێ، هەلبەستێ و كورتە ڕۆمانێ دنڤیسیت، هەر وەسا ب كارێ وەرگیرانێ ژكوردی بو عەرەبی و بەروڤاژی رادبیت.
– پتر ژ (18) پەرتووكێن چاپكری هەنە.
– كارەكێ باش ژ بۆ ئاڤاكرنا پرێن رەوشەنبیری د ناڤبەرا نڤیسەرێن كورد ل دهۆكێ و نڤیسەر و دەزگەهێن رەوشەنبیری و وێژەیی ل پارجێن دی یێن كوردستانێ (باكۆر- رۆژئاڤا – رۆژهەلات- قەفقاسیا و ئاكنجیێن سۆڤیەتا بەرێ – ئوسترالیا و ئورۆپا ) دا كرییە.
بەرهەمین چاپكری ب زمانێ كوردی:
1 – هۆزانێن ساڤا / هەلبەست، ب تیپێن لاتینی، هەولێر- 1993.
2- بالولكا شەكرێ/ كورتەچیڕۆك، ب تیپێن لاتینی، وەشانخانا ئابیك، سوید- 1994.
3- گولستان و شەڤ/ كورتە رۆمان (ل 1987 نڤیسییە)، چاپا ئیكێ ب لاتینی1996 ، چاپا دویێ ب تیپێن ئەرەبی-دهوك 2000 ، ژ وەشانخانا لیس ل ئامەد چاپا سێیێ دەركەتیيە، 2007. چاپا چارێ، دهوك -2019.
4- دارا و چیڕۆكەكا پەروەردەیی/ ب هەڤكاری ل گەل نڤیسەر د. عارف حیتو.
5- ئەو خانما هەنێ – هەلبەست دهۆك- 2010، چاپا دویێ، لاتينى، وەشانخانا لیس، ئامەد -2010.
6- ئەگەر خوێڤزانكی گۆتبا من/ هەلبەستێن ژ زمانێ عەرەبی، وەرگێرای كوردیێ، دهۆك- 2019.
7- Her Spede / هەلبەستێن وەرگێرای ژ عەرەبی – وەشانخانا ئاڤێستا، ئستانبول- 2022.
8- بێژە وان بلا من نەكوژن/ چیرۆكێن وەرگێرای ژ عەرەبی، دهۆك- 2020.
9- پشكداری د ئامادەكرنا نیشاندەرێ پارێزگەها دهۆكێ دا ل گەل چەند نڤیسەرێن دی كريیە.
بەرهەمێن چاپكری ب زمانێ عەرەبی:
1- دمی الذي سیضحك، قصائد، دهوك – 1995.
2- لیلە المطر، قصص قصیرة مترجمة، دهوك- 1997.
3- قصائد من بلاد النرجس – ترجمات شعریة مط الشريعة، دهوك– 1999.
4- قصص من بلاد النرجس – ترجمات قصصیة، دهوك– 2002/ ط 2، دهوك- 2005.
5- گولستان واللیل، روایة قصیرة مترجمة للعربیة، دهوك- 2010. ط 2، مصر-القاهرة- 2011.
6- من دفتر الانتفاضة، دهوك- 2012، قصص مترجمة.
7-قصائد تعشق الشمس، دهوك- 2013ترجمة قصائد كردیة الی العربیة.
8- مساء الأناناس، قصائد، دار نشر مومنت، لندن – 2013.
9- خبز محلی بالسكر، قصص قصیرة، دار نون، الموصل-2019.
10- دلیل محافظة دهوك، بالتعاون مع كتاب آخرین.
12- بلون البحر ستكون، قصص كردیة، عمان- 2023.
13- قصائد من كوردستان، شعر كردي مترجم، عمان- 2023.
