ئەحمەد زەرۆ: د دیتنا سەركردایەتییا شۆڕەشێ دا مەزنترین چەك، پێنڤیس بوو

دیدار: مەتین

ئێكە ژ نڤیسەر و رەوشەنبیرێن پێشەنگ یێن پارێزگەھا دھۆكێ و كوردستانێ. ناڤبری ژ دایكبوویێ ساڵا 1944ێ یە ل باژێرێ زاخۆ و دەرچوویێ پشكا زمانێ كوردی یە ل  كولیژا زمانان – زانكۆیا بەغدا. ئەو خودانێ دەھان پەرتووك، گۆتار و ڤەكۆلینایە، كو د پڕانییا سازیێن چاپەمەنیێ دا ھاتینە بەڵاڤكرن. د ھەمان دەمدا خودانێ دووماهیێ یێ ئێكەم پەرتووكخانێ بوو، كو ل باژێرێ دھۆكێ ھاتبوو ڤەكرن.

ل سەر سەربۆرا خۆ مامۆستا ئەحمەد زەرۆى بۆ كۆڤارا مەتین گۆت: «ژیار و سەربۆرا مە یا ئەدەبی گەلەك ب زەحمەت و ئاستەنگ ھاتییە دەستپێكرن، مە ژ چ نەییێ دەستپێكر بۆ وێ چەندێ بشێن ژ رویێ ئەدەبی ڤە وێ ڤاڵاھییێ تژی بكەین یا تووشی ئالییێ نڤیسان و چاپ و بەڵاڤكرنێ بووی ل دەڤەرێ ب شێوەیەكێ گشتی و ل دھۆكێ ب شێوەیەكێ تایبەت».

سەبارەت ب رێكارێن چەوانییا دامەزراندنا ئێكەتییا نڤیسەرێن كورد تایێ دھۆكێ، ناڤھاتی بۆ مەتین گۆت: «ھەمی ئێكەتی و سەندیكایێن پیشەیی و جەماوەری یێن وەكی؛ ئێكەتییا مامۆستایێن كورد، نڤیسەران، قوتابی، لاوان و ئافرەتان، ھەر دیسان كرێكاران ھاتینە ڕاسپاردن، كو خۆ د چارچۆڤەیەكێ فەرمی دا كۆم بكەن. ھەلبەت ئەڤ پێشنیازە ژ ئالییێ سەركردایەتییا شۆڕەشێ ڤە و ب ڕازەمەندییا حكومەتا عێراقێ ھاتە بجھئینان. ئێكەتییا نڤیسەرێن كورد ل ساڵا 1969ێ ھاتە دامەزراندن، كو ژ تایێن سلێمانی، ھەولێر و دھۆكێ پێك دھات، د ناڤبەرا دامەزراندنا ھەر تایەك ژ ڤان دا، چەند ماوەیەكێ گەلەك كێم ھەبوو، بەلێ ب شێوەیەكێ فەرمی ل ساڵا 1972ێ و د كۆنگرێ دویێ یێ ئێكەتییا نڤیسەرێن كورد دا تایێ دھۆكێ ب فەرمی كەتە خزمەتا ئەدەب و زمانێ كوردی.»

ناڤبری ل سەر گرنگییا ڤەكرن و دەستبكاربوونا تایێ دھۆكێ یێ ئێكەتییا نڤیسەران گوت:» ئەم نەشێن بێژین بەری ڤەبوونا تایێ دھۆكێ چ نڤیسەر و ئەدیب ل دھۆكێ و دەردۆران نە بوون، بەلێ گرنگییا ھەبوونا تایێ دھۆكێ د وێ چەندێ دا دەردكەڤیت، كو؛ ئێكەتییا مە بۆ ئەگەرێ خرڤەكرنا نڤیسەر و رەوشەنبیرێن كورد ل سەرانسەری بادینان، ژبەركو؛ بەری ھینگێ گەلەكان نڤیسار و قەلەمێ نڤیسانێ ھەبوو، بەلێ چ ئالیێن فەرمی نەبوون، كو ڤان نڤیسەر و ڤەكۆلەران ل ئێك جھ كۆم بكەتن یان ل ڤان نڤیسان و بەڵاڤۆكێن وان ب خودان دەركەڤیت، لەوما ژی؛ ھەر زوی د ماوەیێ ڤەكرنا تایێ دھۆكێ یێ ئێكەتییا نڤیسەرێن كورد دا؛ ئەڤ چەندە ب رۆن و ئاشكرایی دەركەت، ژ بەركو؛ د كێمترین ماوەی دا ئەم شیاین ھژمارەكا باش ژ نڤیسەرێن بەھدینان، ھەر چەندە پێشتر رەوشەنبیرێن وەكی: مامۆستا سادق بھائەددین ئامێدی، سەبری بۆتانی، سەیدا سالح یوسفی پێشەنگێن مە بوون و گەلەك جاران مە راوێژا وان دكر بۆ باشتركرنا رەوش و بزاڤا رەوشەنبیری ل دەڤەرێ.»

ناڤبری ئەو چەندە ژی نە ڤەشارت، كو «بەیانناما رۆژا 11ێ ل ئادارا 1970ێ گەلەك كاریگەری كرە سەر ھەمی سەكتەرێن ژیارێ، ئالییێ رەوشەنبیری ژی پشكا خۆ ژ ڤێ چەندێ وەرگرت، بەلێ ب چ شێوەیەكێ سەركردایەتیا شۆڕەشێ د گەل وێ چەندێ نە بوو، كو ئەم رەوشەنبیر و نڤیسكار تەڤلی كارێ چەكداری ببین، بەروڤاژی بەلكو ئەو د وێ باوەرییێ دا بوون خەباتا ڕاست و دورست ئەوە یا ب ڕێكا نڤیسانێ دھێتە كرن و شەڕ و چەكداری دویماھیك بژاردا مللەتێ كورد و سەركردایەتییا شۆڕەشێ بوویە، كو پەنا بۆ بری».

مامۆستا ئەحمەد زەرۆی ل سەر سەرچاوەیێ بەڵاڤكرنا گۆتار و بابەتێن نڤیسەران دیاركر: «وەكی بەری نوكە ژی مە دایە دیاركرن، ڕاستە نڤیسەر و ھۆزانڤان ھەبووینە، كو خودان ھزر و نڤیسانێن باش بووینە، بەلێ چ جھەكێ باش و گونجایی نە بوو بۆ وێ چەندێ ئەڤ كەسە بشێن گۆتارێن خۆ تێدا بەڵاڤ بكەن. دەزگەھێن رۆژنامەڤانیێ یێن وەكی؛ «رۆژناما (هاوكاری) كو یا سانسۆر كری بوو ل بەغدا دھاتە وەشاندن، كۆڤارا (بەیان)، كو یا گرێدادی چیرۆك و شعرێ بوو. ھەروەسا كۆڤارا (ڕۆشەنبیری نوێ) ژی ھەبوو، كو یا تایبەت بوو ب ڤەكۆلینان ڤە». وەكی مە گۆتی، ئەڤە ھەمی د سانسۆر كری بوون، بەلێ مە ھندەك ھەڤال ل ڤان ناڤەندا ھەبوون، جاران وان ھاریكارییا مە دكر بۆ بەلاڤكرنا گۆتارێن مە. ئەڤە ھەمی ئەو جھ بوون یێن نڤیسەرێن مە بابەتێن خۆ تێدا بەڵاڤ دكرن، بەلێ وەكی مە گۆتی ڕاستەوخۆ د بن چاڤدێرییا حكومەتا عێراقێ دا بوون، لەوما ژی بەرپێن مە گەلەك د بەر تەنگ بوون، بەلێ ب دیتنا من ل ساڵا 1973یێ ب شێوەیەكێ گشتی ئێدی نڤیسەرێن مە ئەو قەید و زنجیر شكاندن و شیان دەست ب قووناغەكا نوی بكەن».

مامۆستایی بەحس ل گرنگی و تایبەتمەندییا ساڵا 1973ێ كر و گۆت: «ب دیتنا من ساڵا 1973ێ چەرخێ زێرین یێ ئێكەتییا مە یا نڤیسەران تایێ دھۆكێ بوو، ئەڤە ژی بۆ وێ چەندێ دھێتە زڤڕاندن، كو د وێ ساڵێ دا، ئانكو ل ساڵا 1973ێ مە وەكو تایێ دھۆكێ گەلەك كار و چالاكی كرن، كو ئەم دشێن بێژین بەری ھینگێ ل باژێرێ دھۆكێ نە ھاتبوونە كرن، بۆ نمونە؛ بۆ جارا ئێكێ بوو ئەم شیایین باشترین و مەزنترین فیستیڤالا ئەدەبی یا هۆزانێ ساز بكەین ب پشکدارییا 32 ھۆزانڤانان، كو ب شێوەیەكێ گەلەك جوان و ب ڕێك و پێك ھاتە بڕێڤەبرن و تێدا ھەمی ھۆزانڤان شیاین یا دلێ خۆ دەربڕن، ھەروەسا پەخشكرنا فیستەڤالێ ب شێوەیەكێ ڕاستەوخۆ ژ لایێ رادیۆیا بەغدا پشكا كوردی ڤە، كو رۆژێ 5-6 ھۆزان و ھۆزانێن وان بێی سانسۆر بەڵاڤ دكرن، كو ب ڕاستی ژی ئەڤە بۆ مە وەكو شۆڕەشەكێ بوو، ب تایبەت بەڵاڤبوونا ھۆزانا دكتۆر عەبدولرەحمان مزووری (ھۆ سەركێشۆ)، كو بەحسا بارزانییێ نەمر دكر، ھەروەسا د ھەمان ساڵدا ؛ۆڤارەك پەروەردا دھۆكێ دەرئێخست، كو ناڤێ وێ ڕەوشەن بوو و تێدا من بخۆ گۆتار نڤیسان و بەڵاڤكرن، كو پشتی ھینگێ ھاتە داخستن، ھەروەسا تشتێ ژ ھەمیان ژ گرنگتر بۆ مە و ب تایبەت بۆ من، كو بۆ ھەتا ھەتا شانازیێ پێ ببەم دانانا ئێكەمین چاپخانە بوو ل دھۆكێ. ھینگێ من داخاز ژ پسمامێ خۆ (جەمال یوسف زەرۆ) كر، كو تایەكێ چاپخانا (مطبعة الهدف) ل دھۆكێ ڤەكەین، ئەوا خودانێ وێ عەبدوڵباسط یونس ل باژێرێ مویسل، كو پسمامێ من (جەمال یوسف)ی وەكو كرێكار ل دەڤ وی كار دكر، سپاس بۆ خودێ ئەم شیاین تایەكی ل دھۆكێ ڤەكەین، ھەر چەندە گەلەك یا دەستپێكی بوو، بەلێ شانازییا وێ، د وێ چەندێ دا بوو؛ ئەم شیاین ب وان ئاستەنگان و ھەبوونا گەلەك كێماسییان ڤێ چەندێ ئەنجام بدەین. ھەتا بێژی ڤێ چاپخانێ ل گۆر قەبارێ خۆ خزمەتا مە كر؛ كۆڤارا (چیا)، كو بەدرخان سندی دەر دئێخست ل ھەولێرێ، بەرگێ وێ یێ دویێ ل دھۆكێ و ل ڤێ چاپخانێ ھاتە چاپ و بەڵاڤكرن، چاپكرنا پەرتووکا (بەیتا نەصیحەتا) مەڵا عەبدولكەریم كرۆری، ھەر دیسان دو دیوانێن بچویك یێن ئەحمەدێ نالبەند (موخلص)ی، كو مامۆستا خالد حسێنێ شاعر دەر دئێخست ل ڤێ چاپخانێ ھاتنە چاپكرن. ئانكو؛ ب كورتی 8-9 بەرھەمێن باش ل ڤێ چاپخانێ ب چاپ ھاتنە گەھاندن. ئێك ژ بزاڤێن دی یێن ھاتینە كرن بەری نسكۆیا 1975ێ دەرئخستنا كۆڤارا (ھیڤی) یا ھەیڤانە بوو، ئەوا د ھاتە وەشاندن ژ ئالییێ ئێكەتییا مامۆستایێن كورد/ تایێ دھۆكێ دەر دئێخست، كو سەرنڤیسەر و ئیمتییاز ھەر یا من بخۆ بوویە».

ناڤبری زێدەتر بەحس ل سەربۆڕا خۆ یا ئەدەبی دكەتن و دبێژیت:» تایێ دھۆكێ یێ ئێكەتییا نڤیسەرێن كورد گەلەك زەحمەت و ب ھەبوونا ئاستەنگێن مەزن شیا خۆ ب ئەڤرۆ را بگەھینیت، بۆ نمونە؛ بەرپێن مە د تەنگ بوون ھەتا وی ڕادەی مە چ جھ نە بوون ئەم خرڤەبوونێن خۆ لێ بكەین. ل بیرا منە؛ مە ژوورەكا ئێكەتییا مامۆستایێن كورد تایێ دھۆكێ تەرخانكر بۆ وێ چەندێ ب تنێ جھەك ھەبیت ئەم خۆ تێدا خرڤە بكەینە ڤە، كو ژوورەك بوو ژ ئاڤاھییێ جۆرج تەڵۆی ئەوێ د كەڤتە بەرامبەر ئامادەیا كاوە».

سەبارەت ب پەیوەندێن تەخا نڤیسەر و رەوشەنبیرێن كورد تایێ دھۆكێ ل گەل سەركردایەتییا شۆڕەشێ، ناڤھاتی گۆت: «پەیوەندیێن مە گەلەك د خۆرت و بھێز بوون، سەركردایەتییا شۆڕەشێ ب چ ئاوایان ل گەل وێ چەندێ نە بوو ئەم نڤیسەر و رەوشەنبیرێن بچینە چیای و تڤەنگێ ب ھەلگرین، بەلكو ل گۆر دیتنا وان پێدڤی بوو ئەم ب پێنوسێ خۆ خەباتێ بكەین ب د ژی وێ زۆرداری و نەھامەتییا دھێتە سەرێ مللەتێ مە. گرۆڤە ژی ل سەر ڤێ چەندێ؛ ل دویماھییا ساڵا 1974ێ و دەمێ مە ھەست ب تێكچوونا پەیوەندیێن شۆڕەشێ كری ل گەل رژێمێ، ئەز كو، ھینگێ مامۆستا بووم ل قەزا سێمێلێ ل گەل 17 قوتابیێن خۆ كەتمە ڕێ بۆ وێ چەندێ خۆ بگەھینینە دەڤەرێن د بن دەستھەڵاتا شۆڕەشێ ڤە، پشتی چەند رۆژا ل گوندێ لیناڤا ئەم ژ لایێ خودێ ژی رازی عەلی خەلیل خۆشەڤی و هێژا عەبدولرەزاق گەرماڤی ڤە ھاتینە ڕاوەستاندن و پاشڤە زڤڕاندن بۆ باژێری».

مامۆستا ئەحمەد عەبدولڵا زەرۆی ئەو چەندە ژی نە ڤەشارت، كو «نسكۆیا ساڵا 1975ێ پلانەكا ژەھراوی بوو ب دژی ھەمی مللەتێ كورد ب ھەمی تەخ و چینێن جودا جودا ڤە، لەوما ژی پشتی ڕاوەستیانا شۆڕەشێ ئێدی مە ژی ئەو ھەستێ كاركرنێ نەما. لەوما؛ ھەر د ھەیڤا ئادارا 1975ێ دا مە مانا خۆ ب ڤی شێوەیی ل ناڤ باژێری دا رەت كر و ئەم بەر ب ئیرانێ كەتینە ڕێ، كو پشتی ھینگێ جارەكا دی ئەز نە چار بووم ژ بەر وێ دایك و خوشكا من ب تنێ ھێلاینە ل دھۆكێ بزڤڕمەڤە و خۆ ڕادەست بكەم، كو بڕاستی ژی گەلەك یا ب دلێ من نەبوو، بەلێ من چ رێك بوون، ھەر چەندە ئەز و خویشەكا خۆ ئەوا ب ناڤێ عەقیلا عەبدولڵا زەرۆ، كو بەرپرسا تایێ دھۆكێ بوو یا ئێكەتیا ئافرەتێن كوردستانێ ب مەرەما بەردەوامی دانا خەباتێ چوو بووینە ئیرانێ، بەلێ وەكی من گۆتی ژ نە چاری ئەم پاشڤە زڤڕین».

زەرۆ، كو د كۆنفرانسێ دو، سێ و چار یێ ئێكەتییا نڤیسەران دا جێگرێ سەرۆكێ تایێ دھۆكێ بوو بەحس ل قووناغا پشتی نسكۆیێ دكەتن و دبێژیت: «پشتی 1975ێ رەوشا مە ب شێوەیەكێ گشتی گەلەك نەخۆش بوو، ھەمی كار و بزاڤێن مە یێن رەوشەنبیری ھاتنە ڕاوەستاندن. ھەر چەندە رژێمێ گەلەك ھەوڵدان کرن بۆ وێ چەندێ مە رازی بكەن و ھندەك كۆمەڵەیێن كارتۆنی یێن گرێدای حكومەتێ پێك بینن و مە بێخنە بن چەترێ خۆ، بەلێ مە ئەڤ چەندە رەت و ئینكار كر، لەوما؛ رژێمێ سیاسەتا پەرت و بەڵاڤكرنا مە پەیرەو كر و ھەر ئێك ژ مە ھاڤێتە جھەكی، ئەو بوو ھەتا ساڵا 1978ێ مە كۆنفرانسێ خۆ یێ پێنجێ ل بەغدا ب رێڤەبر و تێدا ئەز ھەتمە ھەلبژارتن و بوومە سەرۆكێ تایێ دھۆكی و مە د ڤی كۆنفرانسی دا پلانا حكومەتێ تێكشكاند، كو وەسا پلان ھاتبوو دانان، ب لیست دەنگدان بھێتە كرن و وان بۆ خۆ لیستەكا وەكی خۆ و ب دلێ خۆ دورستكر بوو، بەلێ مە ئەو چەندە رەتكر و ئەم كت كتە و ب ھەلبژارتن پشكدار بووین. لەوما ژی؛ ئەڤ قووناغە ئانكو ساڵا 1978ێ ساڵا ركبەریێ بوو ل بەرامبەر سیاسەتا حكومەتێ. ئەو بوو ئەم شیایین ل ساڵا 1979ێ كۆڤارا (پەیڤ) ژی ب دەربێخین و چارچۆڤێ بزاڤێن خۆ بەرفرەھتر لێ بكەین. ئەڤ قووناغە ھەتا ساڵا 1986ێ یا بەردەوام بوو، كو پشتی ھینگێ ئەز ھاتمە دەستەسەركرن و ئێدی ب راستی ژی ئەز نە شیام وەكو پێدڤی بمینمە د ناڤ پەیوەندیان دا ل گەل ھەڤالێن خۆ یێن نڤیسەر و ئێكەتیا نڤیسەران».

زەرۆ د دویماھیكا ئاخفتنا خۆ دا دبێژیت: «سڵاڤ بۆ گیانێ پاكێن ھەڤالێن مە یێن شەھیدێن قەلەمی، سڵاڤ بۆ وان رۆژێن مە سینگێ خۆ كرییە مەتاڵ بۆ پاراستنا شەرەف و كەرامەتا مللەتێ خۆ. سەربۆڕا مە شانازییەكە بۆ ھەتا ھەتایێ دێ مینیت، كو ب ڕاستی ژی ھندەك رۆژ بوون چ جاران دوبارە نابن. ب دیتنا من؛ پشتی چوون و نەمانا مە دێ ڤاڵاھییا مە یا رۆن و بەرچاڤ بیت، بەلێ ھیڤیدارین كەس پەشیمانی مە نە بیت».

مامۆستا زەرۆی سەبارەت ب چەوانییا پەروەردەكرنا قوتابییێن خۆ ل ژ رویێ ھشیارییا نەتەوەیی ڤە گۆت: «ل گۆر دیتنا من؛ مامۆستایێ قووناغا بەری ساڵا 1975ێ خودان ھندەك تایبەتمەندی بوو، كو گەلەك د جودا بووینە ژ تایبەتمەندیێن مامۆستایێ مە یێ نوكە. ئەو ژی ئەو بوو؛ كو ژ رویێ نەتەوەیی – نیشتمانی ڤە گەلەك یێ گەرم بوو و ھەمی دەمان كاركرییە بۆ وێ چەندێ تێھنا گەرماتییا خۆ بدەتە قوتابییێن خۆ، ڤێجا ب ھەر ڕێكەكا ھەبیت؛ چ ب رێكا گێرانا سمیناران بیت یان كۆر و رویشتنێن ڤەكری ب تایبەت ب ڕێكا ئێكەتییا نڤێسەرێن كورد، بەلێ ب چ ئاوایان ئەم ل گەل وێ چەندێ نە بووین قوتابی دەست ژ خواندنێ بەردەتن، بەلكو مە ھەمی ھەول ددان بۆ وێ چەندێ  قوتابی پتر كار ل سەر خۆ بكەتن بۆ وێ چەندێ پێنوسێ خۆ بكەتە تیرەك د سینگێ دوژمنی ڕا.

ل سەر چەوانییا دەرئێخستنا رۆژنامه‌یا (بزاڤ) ل بەغدا و چەوانییا كاركرنا مامۆستای، كو ئەندامێ دەستەكا نڤێسەران بوو، بەلێ خوەجھێ دھۆكێ بوو، ناڤبری گۆت: «ل ساڵا 1989ێ جابا من ھاتە ھنارتن ژ بەغدا، دەمێ ئەز گەھشتیمە وێرێ؛ ئێڤارییەكێ ئەم كۆمەكا ھەڤالان، كو شەش كەس بوون و پێكھاتی بوون ژ: خودێ ژێ رازی د. نافع ئاكرەیی، محەمەد سەلیم سواری، خالد حسێن، موختار فایەق و جەمال بەرواری ل ئۆتێلا بەغداد كۆمبووین و تێدا پشتی گەنگەشەكا درێژ بڕیار ھاتە دان ب دەرئێخستنا رۆژنامه‌یه‌كا كوردی-زارێ كرمانجی ب ناڤێ «بزاڤ»، كو سەرنڤێسەرێ وێ خودێ ژێ رازی د. نافع ئاكرەیی بوو. ھینگێ ل بیرا منە ئاڤاھییەك ل نێزیكی رۆژنامه‌یا (الجمھوریة) كرێ كرن بۆ وێ چەندێ بشێین كاروبارێن خۆ د ناڤ دا بكەن. ڕاستە رۆژنامه‌ ل بەغدا دەردكەت بەلێ ئەز و ھەڤالێ مە خالد حسێن ل دھۆكێ بووین و وەكو ئەندامێن دەستەكا نڤێسەران ب بەردەوامی مە بابەت بۆ دھنارتن و ژ نێزیك ھایداری چەوانییا بڕێڤەچوونا رۆژنامه‌یێ بووین، ئانكو؛ دویراتییا ناڤەندا بەڵاڤبوونا رۆژنامه‌یێ، چ كارتێكرنا خۆ ل سەر بزاڤا مە نە بوو. سپاس بۆ خودێ ئەم شیایین 56 ھژمارێن رۆژنامه‌یێ ده‌ربێخین.

مامۆستا زەرۆی ئەو چەندە ژی ئاشكرا كر: «ھندی د شییاندا، ل قووناغا بەری سەرھلدانا پیرۆز من خزمه‌تا فولكلۆری كوردی كرییە، سەڕەرای گەلەك ئاستەنگێن مەزن یێن سیاسی، كو تووشی مە د بوون و گەلەك جاران ژی ژ ڤان ئەگەران چارەنڤیسێ مە دیار نە دما، ئەڤ بزاڤێن من پشتی سەرھلدانێ ژی د بەردەوام بوون، من ڤەكۆلینەكا پتر ژ چل و سێ بەرپەری ھەیە بۆ وێ چەندێ كا چ بۆ فۆلكلورێ كوردی بھێتە كرن و ئەڤ چەندە ژی بۆ گەلەك جاران من ب جھێن بەرپرسیارییا ڕاگەھاندییە و دایە دەستێ وان، ژبەركو؛ ب ڕاستی ژی رەوش و سەروبەرێ زمان، كەلتۆر و فۆلكلورێ مە گەلەك یا خراب و تێچكوویی یە و لاوازبوونا زمانێ دایكێ و كەلتۆری ژی لاوازبوونا نەتەوەیە، چەوانییا چارەسەرییا ڤێ ژی پێدڤییە ل سەر ئاستێ تاكەكەسی دەربازبیت بۆ ناڤەندێن بەرپڕسیار و ئالیێن دی یێن شۆلەژێ. ھەروەسا ب داڕشتنا پرۆگرامێن زانستی یە بۆ چەوانییا بەرھەنگاربوونا ڤێ پێلا حەلاندنا كەلتۆری ئەڤا ژ لایێ دژمنێن مەڤە ل بەرامبەری مە دھێتە كرن، دویڤچوون و ڤەكۆلین ل سەر كەلتۆر و رەسەنایەتییا كوردی ل سەر ئاستێ ناڤەندێن ڤەكۆلینێن زانستی، ژبەركو ب ڕاستی ژی كورد؛ ئانكو كەلتۆر و رەسەنایەتی، بەلێ مخابن ئەوا ھاتییە كرن و ئەوا دھێتە كرن نە د ئاستێ خواستا مە دایە!».

ناڤبری ئەو چەندە ژی نە ڤەشارت، كو «ل ڤان دویماھیكا من بەرێخۆ دایە وەرگێڕانێ، ئەڤە ژی ئەنجامێ وێ ڤاڵاھییێ یە یا تووشی ئالییێ مە یێ زانستی بووی. ژبەركو؛ ل گۆر دیتنا من زمانێ كوردی ھێشتا نە شییایە ببیتە زمانێ زانستی یێ پەیداكرنا ژێدەران، لەوما ژی پرۆسەیا وەرگێرانێ پرۆسەیەكا گەلەك نۆرمالە و د ھەمی زمان و جڤاكان دا ھەیە بۆ وێ چەندێ بشێین مفای ژ ئالیێن دی ببینین و بۆ خۆ بكاربینین. ئەڤە ژ بلی وێ چەندێ، كو ئەڤە حەزا من یا كەسۆكی ژی بوویە. ل گۆر دیتنا من شاشییا ژ ھەمییان مەزنتر مە ل كوردستانێ كری پشتی سەرھلدانێ پشتگۆھ ئێخستنا زمانێ عەرەبی بوو، ژبەركو؛ پڕانییا كەلتۆر و ڤەكۆلینێن مە یێن بەری سەرھلدانێ، ھەروەسا نڤێسەرێن مە ژی ھەمی ئەو بوون ئەوێن ب عەرەبی د نڤیسین و ب عەرەبی دیڤچوونا رەوشا زمان و كەلتۆرێ مە دكر، لەوما ژی وەرگێران پێدڤییەكا حەتمی یا گرنگە بۆ مە وەكو كورد و زمانێ كوردی».

 

ئەحمەد عەبدۆلڵا زەرۆ:

 – ژ دایكبوویێ ساڵا 1944ێ یە ل باژێرێ زاخۆ.

– بابێ شەش زارۆكانە، چار كوڕ و دو كچ.

– ئاكنجییێ ناڤەندا باژێرێ دھۆكێ یە، تاخێ سەرھلدان.

– خواندنا خۆ یا سەرەتایی و ئامادەیی ل زاخۆ ب دویماھی ئینایە.

– 1963-1964ێ ل پشكا زمانێ كوردی ل زانكۆیا بەغدا ھاتییە وەرگرتن.

– 1967-1968ێ ژ زانكۆیێ دەرچوویە.

– ل رۆژا 5ێ ئادارا 1969ێ وەكو مامۆستایێ زمانێ كوردیێ ل دواناڤنجییا دھۆك (ئامادەیا كاوە یا نوكە) ھاتییە دامەزراندن.

-1970-1975ێ ئەندامێ كارگێری یێ تایێ دھۆكێ یێ ئێكەتییا مامۆستایێن كورد بوویە.

– 1971-1972ێ ئێك ژ دامەزرێنەرێن ئێكەتییا نڤێسەرێن كورد تایێ دھۆكێ بوویە.

– بۆ دو خۆلان وەكو جێگر و چار جاران ژی وەكو سەرۆكێ تایێ دھۆكێ یێ ئێكەتییا نڤێسەرێن كورد ھاتییە ھەلبژارتن ھەتا ساڵا 1986ێ.

– ھەر ژ ساڵێن 1968/1969ێ وەكو ئەدەبییات، دەست ب نڤیسینا ھۆزانێ و كۆمكرنا فولكلۆری كرییە.

– سەرنڤێسەرێ بەڵاڤۆکا (ھیڤی) یا ھەیڤانە بوو ئه‌وا ژ ئالییێ تایێ دھۆكێ یێ ئێكەتییا مامۆستایێن كورد ڤە د ھاتە وەشاندن، كو 7 ھژمار ژێ دەردكەفتن، ھەتا ساڵا 1974ێ.

– 1979ێ ئێكەمین ھژمارا كۆڤارا (پەیڤ) ژ بەرھەڤكرنا وی بوویه.

– ئێك ژ دامەزرێنەرێن رۆژناما (بزاڤ) بوو، ئەوا ل بەغدا ب زارێ كرمانجى دھاتە به‌لاڤكرن.

– 1980ێ ئێكەم بەرھەمێ چاپكری ب ناڤێ (سترانێت شاھی و دیلانا)، ل گه‌ل سه‌یدا (خالد حسێن)ى، ل ھەولێرێ ھاتە چاپکرن.

– نێزیكی 25 بەرھەمێن چاپكری ھەنە، ژ بلی؛ كۆمەكا باش ژ ڤەكۆلین و گۆتاران، كو ل پڕانییا رۆژنامە و كۆڤاران ھاتینە بەڵاڤكرن.

– خودانێ ئێكەمین پەرتووكخانە بوویە، كو ل ساڵا 1978ێ و ب ناڤێ دھۆك و ل دھۆكێ ھاتییە ڤەكرن. ئەڤ پەرتووكخانە یا بەردەوام بوو ھەتا ساڵا 2019ێ، ئانكو؛ 43 ساڵان.

– 2007ێ ھاتییە خانەنشینكرن.