گۆڤارا مەتین گۆڤارا مەتین
بهرههڤكرن و وهرگێڕان: مەتین
هیباتیا ئێكهمین زانایا بیركارییێ یه د دیرۆكا مرۆڤایهتییێ دا، ئهو مامۆستا و زانیا فهلهكێ و فهیلهسۆفا كو خواندنگهها ئهفلاتۆنى یا نوى ل ئهسكهندهرییێ.
سالا 380ز. هیباتیا ل ئهسكهندهریێێ ل وهلاتێ مصرێ ژ دایك بوویه، كو رۆمانییا حوكم لێ دكر، ئانكو ئهو مصرییه ژ بنیات رۆمانى. ناڤێ وێ ژ هیباتۆس ب زمانێ یۆنانى هاتییه وهرگرتن، ب ئانكویا خودان پلهیهكا بلند. بابێ وێ ژى زانایێ بیركارییێ بوو، فهلیهسۆفێ رۆمانى (سیۆن ئهسكهندهرى Theon) ئهوێ سهرۆكێ زانكۆیا ئهسكهندهرییێ، وى رۆلهكێ مهزن ل وانهدانا كچا خۆ هیباتیایێ ههبوو ژ زانینا ههمى زانستان، كو دووماهییێ ژ وى شههرهزاتر لێهات.
د ژییێ بیست سالیێدا بابێ وێ ئهو فرێكره ئهسینا و رۆما بۆ خواندنا زانستان و فهلسهفێن ژێكجودا، دهما زڤڕییه مصرێ؛ ل زانكۆیا ئهسكهندهرییێ كار كر وهكو مامۆستا بیركارییێ و فهلسهفێ، وانهیێن وێ دهنگڤهدا و ژ ههمى دهڤهران قهست دكره گوهدارییا سمینارێن وێ. نامه ل گهل قوتابی یێن خۆ لێك دگۆهارتن نهمازه ئهوێ ژ دهڤهرێن دویر دهاتن، یێ ژ ههمییان پێشچاڤتر قوتابی (سینوسیوسێ قورینائى) بوو ئهوێ قهشهیێ بتلومیاس (لیبیا نوكه) بوو.
هیباتیا گهلهك یا جوان و پێشكێش بوو، گهلهك قوتابیێن وێ حهز ژێ دكر، گهلهكا بزاڤ كر بۆ خۆ بخوازن، بهلێ پهرتووكێن مێژوویی دبێژن، كو وێ شوى نهكربوو. وێ خۆ مهزن نهدكر و گهلهك كچهكا ئاسایی بوو، ههر چهنده ل ههڤبهرى حاكم و قازییا رادوهستییا، بێى كو ههیبهتا خۆ ژ دهست بدهت.
هیباتیا ل قووناغهكێ دا ژییا، كو گهلهك بگره و ڤهكێش د ناڤبهرا بتپەرستیێ و مهسیحی و جوهییان دا ههبوون، ئهو داخوازكهرا ئاشتییێ بوو، گهلهك رهوشهنبیر ل دۆرا كۆم ببوون، یێن وهكو حاكمێ ئهسكهندهرییێ (ئوریستوس) كو ئێك بوویه ژ قوتابییێن وێ و ههڤالهكێ وێ یێ نیزیك بوو.
كهنیسێ بهرهنگارییا هزرێن وێ یێن ئهفلاتۆنى ئهوێن هیباتیایێ بهلاڤ دكرن، كر. ههتا گههشتییه وى ڕادهى كو قهشهیێ ئهسكهندهرییێ (كیرلسێ ئێكێ) بڕیار داى ب ئێكجارى خۆ ژێ خلاس كهن. لهورا ڕابوو ب كۆمكرنا كهسێن ب سهر كهنیسێ ڤه و هاندان كو وێ بكوژن، ب تۆهمهتا سحر و ملحدییێ، ب كریار كۆمهك ژ مهسیحییان ڕابوون ب دویڤ عهرهبانا وێ كهفتن پشتى ژ سمینارهكێ ڤهگهریایه مال، ب زۆرى ژێ ئینا خارێ و ب بهرا و قوتانێ هێڕش كره سهر، پاشى جلكێن وێ دبهردا ئینانه خارێ و ب چبلاق ل جادێن باژێری ڕاكێشا، دبێژن چهرمێ لهشێ وێ ب سهردا ئینا خارێ ههتا بوویه كهلهخهكا مرىن ب ڤێ چهندێ ژى نهڕاوهستییان، ههتا ئاگر بهدرایی و لهشێ وێ سۆتى.
