گۆڤارا مەتین گۆڤارا مەتین
د ناڤ ھەموو ھەلبەستکارێن فارسینڤیس دا نزامی یەک ژ ستێرکێن ھەری پرشنگدار و ناڤدارە کو هەتا رۆژا ئیرۆ کەس نەگەھیشتییە پلە و پایەیا وی یا ھونەری. نزامی زانایێ ڤەگێڕانا چیڕۆک و سەرپێھاتییان، ھۆستایێ سالۆخدان و شرۆڤەکرن و وێنەسازییا ھونەری یە.
ب دەرد و داخێن گران ڤە ل بەر گەلەک ھۆ و ئەگەران وەسا کو پێدڤی بە، ئاگاھییێن بتەو ل سەر ژییانا وی د دەستێ مە دا نینن. لێ ئەم ب ئاریکارییا ھەلبەستێن وی ب خوە ئاگەھدار دبن کو ناڤێ وی ئلیاسە. ئەو کوڕێ یووسفێ کوڕێ زەکییێ کوڕێ موئەییەدە.
ل سەر سالێن ژیانا وی د گەلەک تەزکەرە و دیرۆکێن تۆرەیی دا نەوەکھەڤی ھەنە. ب تەخمینان ئەو ل سالا ٥٣٥ ێ کۆچییێ ھەیڤی ھاتییە جیھانێ. ب دیتنا رۆژھەلاتناسێ رووس، ئەڤگەنی ئەدڤاردۆڤچ بەرتەلس کەسەکی ب ناڤێ ئەلەسکەرزادە د گۆڕستانا کو نزامی تێ دا ھاتییە ڤەشارتنێ، کێلەبەرەک دیتییە کو دیرۆکا چارێ رەمەزانا سالا ٦٠٥ێ ل سەر ھاتییە نکراندنێ. ب ڤێ سەرپەلگەیێ ئەم دکارن ڤێ دیرۆکێ وەکە سالا مرنا نزامی بپەژرینن.
نەژادێ نزامی:
ل سەر نەژادێ نزامی ژی گەلەک قەرقەشە و گەنگەشە ھەنە. لێڤەکۆلێن فارس تێدکۆشن کو ئەوی وەکی فارسەکی بدن ناساندنێ، چونکو ئەوی ب فارسی نڤیسییە. ئازەری ئەوی تورک دزانن و کورد ژی ب پێکا سەرپەلگەیێن ھەیی ئەوی کورد دزانن. لێ نزامی ژ ھەر چ نەژادی دبە بلا بە، ئێدی ئەو بوویە کەسایەتییەکی جیھانی و ھەموو کەس ب ھەبوونا وی و بەرھەمێن وی شانازییێ دکن. لێ ئەگەر ئەم ل سەر ڤێ مژارێ لێکۆلینێ بکەین، دێ گەھنە ھندەک ئاکامان. لەورا کو نزامی د لەیلا و مەجنوونا خوە دا ل سەر مالباتا خوە دنڤیسە.
لێ ب داخێن گران ڤە ئەو پشکا کو نزامی ل سەر ژیان و مالباتا خوە نڤیسییە، ھاتییە دەستتێوەردانێ. ئەم دزانن کو یەک ژ تایبەتمەندییێن نزامی درێژدادڕیی یە. ئەو د ھەموو مژاران دا ب بەرفرەھی شرۆڤە و ئاگاھدارییان ددە. لێ ئەو پشکێن کو ئەو ل سەر مالباتا خوە دنڤیسە، کورت و کێمن. ھەر بەندەک ژ وێ پشکێ ژ چەند مالکان پێک تێ و ل نیڤەکا وان مالکانا دا ژی د گەلەک جییان دا پەیوەندی تونەیە و مرۆڤ دزانە کو ئەو پشک ھاتنە دەستتێوەردانێ. ژ بلی دەستتێوەردان و کورتکرنێ د گەلەک دەستنڤیسان دا ئەو پشکا کو نزامی ل سەر مالباتا خوە دنڤیسە، ھاتییە راکرنێ. ھەروەسان د گەلەکان دا ب مەبەست ناڤن دەستڤەدایی کرنە. د ناڤا شانزدە دەستخەتێن ل بەر دەستێ من دا کو ل نیڤەکا سەدەیێن ھەفتەم هەتا دەھەمێ ھجری ھاتنە نڤیسینێ، د پێنج لبان دا ئەو پشکا کو نزامی ل سەر مالباتا خوە دنڤیسە، تێدا نینە و ب مەبەست نەھاتییە نڤیسینێ.
نزامی د لەیلا و مەجنوونا خوە دا داییکا خوە وەکە رەیسەیا کورد ددەتە ناساندنێ. لێ د چەند لبێن دەستخەتان دا ل دەوسا راڤەکا رەئیسەیێ کورد دا، پەیڤا ( ز بیشەیێ کورد ز بیشەی کرد) ھاتییە نڤیسینێ. ز بیشەیێ کورد واتە ژ ناڤ بشی و رێلێن کوردان. د نوسخەیەکە دەستنڤیس دا کو سالا ٩٧٤ێ ھجری ھاتییە نڤیسینێ، ئەو نیڤمالکا کو نزامی تێ دا ناڤێ باڤێ خوە دبێژە:
(یوسف پسر زکی موید)
ڤالا ھێلانە و ل دوو را ب خەتەکی دی نڤیسینە: من نیز ز پی روم بیخود
(مەن نیز ز پێی رەڤەم بیخوەد)
ل نوسخەیەکە دی دا ل مالکا کو نزامی ل سەر خالێ خوە خواجە عۆمەر دنڤیسە، دەستکاری کرنە و وەھا نڤیسینە: گر خواجە غم کە خال من بود (گەر خواجەیێ غەم کێ خالێ مەن بوود)
ب گشتی مرۆڤ دبینە کو موستەنسخان ب مەبەست ئەو پشکا دەستڤەدایی کرنە و خواستنە سەرپەلگەیا کوردبوونا نزامی ژ ھۆلێ راکن.
وەحیدێ دەستگردی (١٢٨٥– ١٣٢١ کۆچییێ رۆژی) ڤەژینەرێ بەرھەمێن نزامی کو خەمسەیا نزامی ل بەر سی دەستنڤیسان سەڕاست کرییە، ل بارا دەستتێوەردان و خەرابکرنا ھەلبەستێن نزامی ژ لایێ موستەنسخان ڤە وەھا دنڤیسە: “ھەلبەستێن دەستتێوەردایی یێن لەیلا و مەنجوونێ ژ یێن خۆسرەو و شیرینێ زێدەترن. تا سالێن ھەفتسەد و ھەشتسەدێ کۆچییێ ھەیڤی ئەڤ نامەیا گەلەک جاران ھاتییە دەستتێوەردانێ و مەزنایی و نازکییا ڤێ نامەیێ ب ھەلبەستێن لێزێدەکری و بێواتە و قرێژی ھاتییە لەوتاندنێ. موستەنسخێ ھەلبەستکار د ڤێ نامەیێ دا گەلەکتر ژ نامەیێن دی جنایەت کرییە.”
چاوا کو وەحیدێ دەستگردی ژی دنڤیسە، ئەم ل ڤێ پشکا لەیلا و مەجنوونێ دا دبینن کو ژییاننامە و سالۆخدانێن ل سەر مالباتا نزامی ھاتنە دەستتێوەردانێ.
لێ ئەم ژ وان مالکێن کو مانە ژی ئاگەھدار دبن کو نزامی ناڤێ باڤێ خوە، ناڤێ داییکا خوە و ناڤێ خالێ خوە دینە و دبێژە:
گر شد پدرم بە سنت جد
یوسف پسر زکی موء ید
گەر مر باڤێ من وەکی کال و جەد
یووسف کوڕێ زەکیی یێ موئەییەد
ل سەر داییکا خوە دبێژە:
گر مادر من رئیسە کرد
مادرصفتانە پیش من مرد
گەر داییکا من رەئیسەیا کورد
وەک داییکەکێ ل بەر م دا مورد
ل سەر خالێ خوە دبێژە:
کو خواجە عمر کە خال من بود؟
خالی شدنش وبال من بود
کا خواجە عۆمەر کو خالێ من بوو؟
خالیبوونا وی ڤەبالێ من بوو
د ڤان مالکانا دا نزامی گەلەک تشتێن بالکێش دبێژە، کو هەتا نھا کێم کەسی ل سەر نڤیسییە. ئەو دبێژە داییکا من ئەو سەرەکا کورد (یان ژی ناڤێ داییکا وی رەئیسە بوویە) وەکە داییکەکێ ل بەر من دا مر و مرنا خالێ من ژی گونەھا من بوو. دیارە ل ڤر دا بوویەرەک ھەیە کو نزامی ل سەر نڤیسییە. لێ ب داخێن گران ڤە چاوا کو دیارە، ئەو بەندێن کو نزامی ل سەر ڤان بوویەران نڤیسینە، کورت و کێمن و ئەشکەرەیە کو ھاتینە دەستتێوەردانێ. ئەز ل سەر وێ باوەرێ مە کو نزامی ب بەرفرەھی ل سەر مالبات و نەژادێ خوە نڤیسییە، لێ کەسێن دەمارگیر و چاڤنەبار ئەو پشکا وەھا دەستڤەدایی کرنە.
کورت و کێم بن ژی، ئەم ھەرچقاس کو ئەڤ پشکا سالۆخدانێن ل سەر مالباتێ دبینن کو نزامی دبێژە داییکا من سەرەکا کوردان بوویە. پشکا زۆر ژ لێڤەکۆلێن بەرھەمێن نزامی ل سەر ڤێ مژارێ ھەڤدەنگن.
بێھرووزێ سەروەتیان (بهروز ثروتیان) کو یەک ژ ڤەژینەرێن بەرھەمێن نزامی یە، د ڤێ بارەیێ دا وەھا دنڤیسە:
“زمانێ داییکا نزامی کوردی بوویە. نزامی ب شانازی ل ڤێ بارەیێ دا دنڤیسە. ئەو ب مەبەست پەیڤا کورد (ب زەمەیێ) د سەروایێ دا دینە، دا کو ئەو پەیڤا نەیێ دەستتێوەردان و گوھۆڕینێ.”
زەڕینکووب یەک ژ لێڤەکۆل و مێژووناسێن ئیرانی د گەل وێ ھندێ کو دنڤیسە داییکا نزامی کورد بوویە، ل سەر رەوشا کوردێن قافقازێ وەھا دنڤیسە:
گەلێ کورد ھینگا ل باژارێن گەنجە و پشکەک زۆر ژ ئاران، ئەرمەنستان و گورجستانێ دا خودانێ سەڕاتییەک تایبەتی بوون، چونکو حوکوومەتا کوردێن شەدادی ل باژارێ گەنجەیێ دا گەلەکی دۆماندبوو، خەلکێ ب چاڤەکی سەڕا ل کوردان دنھێڕین. ھەژمارا کوردان ل باژارێ بەردەعەیێ دا ئەوقاس گەلەک بوو کو دەروازەیەک ژ دەروازەیێن باژێر ب ناڤێ وان دھاتە ناسینێ و ژ وی دەروازەیی را دەرگەھ/دەروازەیێ کوردان دگۆتن…”
ل بەر ھەبوونا گەلەک پەیڤێن کوردی د بەرھەمێن نزامی دا و کوردبوونا داییکا وی گەلەک لێڤەکۆل و مێژووناسان نزامی وەکە ھەلبەستکارەکی کورد ناسینە و ناساندنە.
لێ گەلەک لێڤەکۆلێن فارس و ئازەری تێکۆشینە کو کوردبوونا وی ماندەل بکن و ئەو گەھ کرنە عێراقی، گەھ کرنە قومی و گەھ ژی کرنە پارسینەژاد.
یەک ژ وان کەسێن کو خواستییە نزامی بکە پارسینەژاد، بێھرووزێ سەروەتیانە. سەروەتیان د گەل وێ ھندێ کو دنڤیسە نزامی ب داییکا خوە یا کورد شانازییێ دکە، لێ ھەلبەستەکە نزامی ب شاشی شرۆڤە دکە و تێدکۆشە کو ب وێ سەرپەلگەیا لاواز نزامی پارسینەژاد بدە ناساندنێ.
ھەر کەسێ کو بەرھەمێن نزامی ب چاڤەکی لێکۆلینەرانە و ب ھوورگلی خواندبە دزانە کو نزامی وەکە فردەوسی د گەلەک ھەلبەست و سەربھۆرییان دا ژێدەران دەست نیشان دکە و دبێژە کو فلان زانایی یان فلان کالێ خەبەرزان و فلان زانایێ دیرۆکێ ئەڤ چیڕۆک ژ من را ڤەگێڕا. نزامی د ھەلبەستەکە خوە دا دبێژە:
دهقان فصیح پارسی زاد
از حال عرب چنین کند یاد
دێھقانێ فەسیحئێ پارسیزاد
عەرەب وەھا دکەت یاد
ژ رەوشا یانێ وەرزگارێ/گوندییێ/خودانگوندێ رەوانبێژێ فارسینەژاد، ژ رەوشا عەرەب وەها دبێژە.
بێھرووز سەروەتیان ڤێ مالکا ھەلبەستێ ژ خوە را دکە سەرپەلگە و دبێژە نزامی ژ خوە را دبێژە دێھقانێ پارسیزاد. لێ ژ بەر گەلەک هۆ و هەگەران ئەڤ دیتان شاشە.
د پلەیا یەکەم دا نزامی دێھقان نەبوو، ئەو روونشتییێ باژارێ گەنجەیێ بوو. د پلەیا دویەم دا نزامی ژی وەکی فردەوسی ژێدەرا سەربھۆرییێ دەستنیشان دکە و دبێژە: وەرزگارێ رەوانبێژێ فارسینەژاد رەوشا ئەوێ عەرەب وەھا ڤەدگێڕە.
نزامی د گەلەک جییان دا ژێدەرا ئاگاھییێن خوە ڤەدبێژە، بۆ نموونە ئەو د دەستپێکا داستانا خۆسرەو و شیرینێ دا دبێژە:
چنین گفت آن سخن گوی کهن زاد
که بودش داستانهای کهن یاد
ھاکینە گۆت پەیڤبێژێ کۆنسالی
کو ھەبوون سەربۆرێن پڕ کۆن ل بالی
ل نموونەیا یەکەم دا دبێژە پارسیزاد، د ڤێ نموونەیێ دا ژی دبێژە کوھەنزاد، یانێ ھیچیەک ژ ڤان پەیڤانا ب واتەیا فارسبوونا نزامی نایێ شرۆڤە کرنێ و ئەوێ واتەیا کو سەروەتیان دبێژە نادەتن.
نزامی دیسان دبێژە:
سخن گوینده پیر پارسی خوان
چنین گفت از ملوک پارسی دان
بێژەرێ پەیڤێ پیرێ پارسیخوان
وەھا گۆت ژ مولووکێ پارسیزان
ل ڤێ نموونەیێ دا ژی ل جیھێ پارسیزاد و کوھەنزاد دا پیرێ پارسیخوان دبێژە. لێرە مەبەستا وی ژ پیرێ پارسیخوان فردەوسی یە کو بەری وی ل سەر خۆسرەو و شیرینێ نڤیسییە. نزامی د نموونەیێن دی دا ڤێ مژارێ ڤەکریتر دبێژە:
چنین در دفتر آورد آن سخن سنج
کە برد از اوستادی در سخن رنج
دەفتەرێ دا وا نڤیسی زانایی
ھۆستایێ کو پەیڤێ را ئێش کێشایی
نزامی ل ڤر دیسان ئاماژەیی فردەوسی دکە و دبێژە فردەوسییێ کو ژ بۆ پەیڤا پارسی گەلەک رەنج کێشا، ل سەر خۆسرەو و شیرینێ د دەفتەرا خوە دا کو شاھنامەیە، وەھا دبێژە. ھەروەسان ئەڤ مالکا تەلمیحە ژ بۆ وێ مالکا کو فردەوسی دبێژە:
بسی رنج بردم دراین سال سی
عجم زندە کردم بدین پارسی
گەلەک رەنج کێشا من د ڤان سالێن سی
’عەجەم زندی کر م ب’ زارێ پارسی
نزامی دیسان دبێژە:
سرایندە چنین افکند بنیاد
کە چون در عشق شیرین مرد فرهاد
بێژەری ھاکینە دانییە بونیاد
کو ئەڤینا شیرینێ دا مر فەرھاد؟
دیسان دبێژە:
همان صاحب سخن پیر کهن سال
چنین آگاه کرد از صورت حال
ھەمان خوەدانپەیڤێ پیرێ کۆنەسال
وەھا ئاگاھ کرم، ژ رەوش و ئەحوال
دیسان دبێژە:
فرزانە سخن سرای بغداد
از سر سخن چنین خبرداد
زانا و پەیڤزانێ بەغدایێ
رازا خەبەران وەھا ددایێ
نزامی ل چەندین جییان دا ڤێ مژارێ ھەلدخە و بێژەرێ چیڕۆکێ دینە بیرا خوە. باشە ئەگەر ئەم وەکە بێھرووز سەروەتیان بفکرن و بێژن نزامی ل ڤان بەیتان دا ل سەر خوە دنڤیسە، ھینگا ئەمێ ببینن کو نزامی گەھ پارسینەژادە، گەھ بەغدادی یە، گەھ پیرێ پارسیخوانە… ب گۆتنەکە سادە بێھرووز سەروەتیان د ڤێ بارێ دا کێماسییەکە مەزن کرییە و ئەڤ مژارە راچاڤ نەکرییە.
ژ بلی نیشاندانا ڤان ژێدەران، نزامی دنڤیسە کو فردەوسی بەری وی ئەڤ چیڕۆکا دەست پێ کرییە، لێ چونکو وی دەمی تەمەنێ فردەوسی زێدە بوو، نکاری وەسان کو پێدڤی یە ل سەر ئەڤینێ بنڤیسە. د ڤان مالکێن کو مە وەکە نموونە ئانینە و پەیڤا پیر یانێ کال دەرباس دبە، ئەو ژی ئاماژە نە ژ فردەوسی را.
ئەڤە رێ و رسمەک ئەمانەتدارییێ یە کو گەلەک ھەلبەستکار وەکە فردەوسی ئەوێ ھندێ راچاڤ دکن و ژێدەرا ئاگاھییێن چیڕۆکێ دەستنیشان دکن. ئەڤ دەبا دەرباسی ناڤ تۆرەیا کوردی ژی بوویە. خانی ژی دبێژە:
دانایێ موعەممەرێ کوھەنسال
ئەڤرەنگەھە گۆ ژ بۆ من ئەحوال
گۆ عادەتێ پێشی یێ زەمانان
ئەڤ بوو ل ھەمی جھ و مەکانان
ئاگاھێ ژ حالێ دەورێ ئەییام
ئەڤرەنگەھە گۆتە من سەرەنجام
مرۆڤ زەندەگرتی دمینە، زانایەکی وەکی سەروەتیان کو ب راستی ژی نزامیناسەکی ھەری باش بوو، چاوا و ل ژێر چ کارتێکرنێ دا تووشی شاشییەکە وەھا زەق دبە و مالکەک ھەلبەستێ کو نیشاندەرێ ژێدەرا سەرھاتییانە، ژ خوە را کرییە سەرپەلگەیا نەژادا نزامی؟
ژ بلی بێھرووز سەروەتیان کو تێکۆشییە ب سەرپەلگەیەکە نە د جی دا نەژادا نزامی بگوھۆڕینە، لێڤەکۆلەکی ئازەری ژی تووشی ڤێ نەحەقییێ بوویە و تێکۆشییە نزامی وەکە تورکەکی بدە ناساندنێ. ئەو ھەلبەستەکێ کو د ھیچیەک ژ دەستخەتێن بەرھەمێن نزامی دا نەھاتییە، ب ناڤەڕۆکەکە گەوشەک ب ناڤێ نزامی دنڤیسە و د وێ ھەلبەستا سەختە دا تێدکۆشە کو نزامی وەکە تورکەکی بدە ناسینێ. ھەلبەستا سەختە وەھا یە:
پدر بر پدر مر مرا ترک بود
بە فرزانگی هر یکی گرگ بود
واتە:
باڤ و کالێن من ھەموو تورک بوون
د فێرزانەتییێ دا وەکی گورگی بوون
ئەم دبینن کو ئەوی دو پەیڤێن گورگ و تورک پێکڤە کرنە قافییە/سەروا. یانێ ئەڤ ھەلبەستا سەختە و چێکرۆک نە قافییەیا وێ دورستە و نە ژی د گەل بیر و ھزرێن نزامی لێک دگرن و نە ژی د ناڤ بەرھەمێن نزامی دا ھاتییە.
نزامی د ھەلبەستێن خوە دا گەلەک جاران گورگی وەکە ئاژەلەکا نەزان و گەمژە و ھۆڤ ددە ناساندنێ، چاوا کو د ڤێ مالکێ دا ھاتییە:
گۆتە روڤیێ فەنەک ئەو گورگێ ئەحمەق
من ئەو رسک خواستبوو لێ تە کرە حەق
ژ بلی ڤان کەسانا ھندەکێن دی ژی ھە بـــێی سەرپەلگە و بــــێی رەوشتێن زانستی نزامی کرنە تورک یان فارس. لێ چاوا کو ل ژۆرێ ژی ھاتە گۆتنێ، ئەو گۆتنێن وان ھەموو ژی بێ بنە و بێ بەلگەنە.
جیھێ ژییانا نزامی:
ب پێکا ھەموو ژێدەرێن دیرۆکی نزامی ل باژارێ گەنجەیێ دا ژییایە و ل ور ژی چاڤێن خوە ژ جیھانێ مچاندییە. گۆڕا نزامی نھا ژی د وی باژاری دایە. گەنجە یەک ژ باژارێن ئارانێ یە کو نھا دکەڤە ناڤ سینۆرێن کۆمارا ئازەرباییجانێ. باژارێ گەنجەیێ گەلەک سالان پایتەختا کوردێن شەدادی بوویە. شەدادییان نێزیکی دو سەدەیان ژ سالا ٣٤٠ هەتا سالا ٥١٨ کۆچییێ ھەیڤی ل ئاران و ئەرمەنستان و گورجستانێ دا حوکوومەت کرنە و گەنجە ژی پایتەختێ وان بوویە. نزامی ژی ل سالێن ل دویڤ وان را ل گەنجەیێ دا ھاتییە جیھانێ.
نزامی د دەستپێکا لەیلا و مەجنوونێ دا ل سەر رەوشا مالباتا خوە دنڤیسە. ئەو دبێژە داییکا من ژ بەر من دا مر. یانێ خوە گۆرییی من کر. ھەروەسا ئەو دبێژە مرنا خالێ من خواجە عۆمەر ژی گونەھێ من بوو. دەما کو مرۆڤ ل ڤان ھەلبەستانا ھوور دبە، مرۆڤ دبینە کو نزامی ل سەر بوویەرەکێ کو ھاتییە سەرێ مالباتا وی دنڤیسە، لێ مخابن ئەو پشکا چاوا کو ھاتە گۆتنێ، ھاتییە دەستتێوەردانێ.
مرۆڤ دکارە بێژە کو نزامی و مالباتا وی یەک ژ نڤش و یادگارێن مالباتا شەدادییانە. کوردبوونا داییکا وی مسۆگەرە، لێ ل سەر کوردبوونا باڤێ وی ھێ چو ئاگاھییێن پشتراستکەر نەکەتنە دەستێ مە. لێ ھەر چ بە نزامی ژ داییکەکە کورد ھاتییە جیھانێ و ل بەر دەستێ وێ فێری گەلەک رێ و رسم، فەرھەنگ/چاند، زمان و تۆرەیا کوردی بوویە. ئەم ئەڤێ رێچێ ل ناڤ ھەلبەستێن وی دا ب ئەشکەرەیی دبینین.
نزامی د نڤیسێن خوە دا ب دەھان بوێژ، ھەڤبەند، مەتەلۆک، چیڤانۆک و پەیڤێن کوردی ب کار برییە. گەلەک بوێژ و پەیڤێن کوردی کو نزامی ب کار برنە ژ لێڤەکۆلێن فارسیزمان را نەناسن. لێڤەکۆلێن فارس د شرۆڤەیا ڤان بوێژ و پەیڤان دا ڤەمانە و نەکارینە وان بوێژ و پەیڤێن کوردی شرۆڤە بکن و ئەو ب شاشی شرۆڤە کرنە. ئەزێ ل ڤر دو نموونەیان ژ وان بوێژێن کوردی ژ خۆسرەو و شیرینێ کو فارسیزمان د واتەیا وان دا نەکار مانە بینم کو مستەک ژ خرارێ، کەڤچییەک ژ گرارێ و مەویژەک ژ کەویژێ یە.
١. دەما کو شیرین ژ بال شامیرانێ دڕەڤە و دگیژە مەشکۆیا خۆسرەو پەرویزی، ژ کەنزان دپرسە کا خۆسرەو پەرویز ل کویە؟ کەنز دبێژنێ: ھەما تو بێژە کو خۆسرەو چوویە ئاگرەکی.
بوێژا (ھاتن یان چوونا ئاگرەکی) بوێژەکە کوردی یە، کو ژێدەرەک وێ چیڕۆکا “سەرێ گۆلکا سۆر”ە. ئەڤ بوێژا تێ ب واتەیا کارەکی لەز. ئەگەر کەسەک ببە مێڤانێ کوردەکی، لێ ژ بۆ ڤەگەڕێ لەزێ بکەت، مازووڤان دبێژێ: ما تو ھاتییی ئاگرەکی؟ چوون/ ھاتنا ئاگرەکی تێ ب واتەیا کارەکی پڕ لەز.
نزامی دبێژە:
همی گفتند خسرو با نکوئی
بە آتش خواستن رفتە است گوئی
یانێ: دگۆتنێ کو خۆسرەو د گەل قەنجی و باشییێ تو بێژە ھەما چوویە ئاگرانینەکێ/ئاگرخواستنەکێ…
وەحیدێ دەستگردی ل شرۆڤەیا ڤێ مالکێ دا وەھا دبێژە: ( یانێ تو دبێژی قەی خۆسرەو ژ رێکا قەنجی و دلپاکی و ئاگرپەرەستییێ چوویە ئاگرەکی.) لێ وسان نینە، ئەڤە بوێژەکە کوردی یە کو ل ژۆر ھاتە شرۆڤە کرنێ.
٢. نموونەیا دویەم، دەما کو شیرین د کۆشکا خوە دا تەنێ دمینە و دەرگەھێ دلێ خوە وەکە دەرگەھێ کۆشکێ پیژ دکە. پیژکرنا دەری یانێ داخستنا دەرگەھی ب دارک و دۆلکان.
نزامی دبێژە:
خەما خۆسرەو کرە ھەڤالێ دلی
داخست دەرگێ دل ژ گازن و گلی
دەرێ دلی وێ ژ ھەردوو جیھانان
داخست و پیژ کر ھەروەک دەرگەڤانان
لێ وەحیدێ دەستگردی ل شرۆڤەیا ڤێ ھەڤبەندێ دا تەنێ ب رێکا کۆنتێکستێ دبێژە دەری داخست و ل سەر دەریپیژکرنێ راناوەستە.
ل ژێرێ چەند نموونە ژ پەیڤ، بوێژ، ھەڤبەند، گۆتنێن پێشییان، مەتەلۆک و چیڤانۆکێن کوردی کو نزامی د خۆسرەو و شیرینێ دا ب کار برنە، بۆ بنەجیکرنا ڤێ ھزرێ دھێت:
پەیڤێن وەکی:
کێلە، جەلەب، سێتا، دوتا، دەوساندن، شەمال، پیرەک، بەیت
بوێژێن وەکی:
پیژکرنا دەری، ئاگرخواستنەک/چوونە ئاگرەکی، بوونە ئەرد و خوەلی، تەنا کراسی، پرە وی ئالی چەمی دمینە، دانان ب واتەیا چاندنێ…
گۆتنێن پێشییان یێن کوردی:
ئاگر گولا زڤستانێ یە. مشک نەدچوو کونێ، گێزی ب دوولکا خوە ڤە گرێ دا. ئاڤ سەرھەڤراز ناچە. ھەر تشت ب خۆیێ، خۆیێ ژی ب رەجە. ئاڤا مەزن، ماسییا مەزن…
چیڕۆک و چیڤانۆکێن کوردی:
سەرێ گۆلکا سۆر یان خووشکا ھەفت برا. نزامی چەند جاران ژ ناڤەڕۆکا ڤێ چیڕۆکێ وەج وەرگرتییە. (ئەڤ چیڕۆکا تەنێ د زمانێ کوردی دا ھەیە و د زمانان دیتر دا نینە، ئەگەر هەبە ژی من نەبهیستییە).
گورگێ ئەحمەق و روڤییێ فەنەک – مێڤانێ مالێ و نانێ ل ھەبانێ…
مامکێن کوردی:
ھینی مینی
کاسکا چینی، وێ ل بن گوینی
ئەز دبینم، تو نابینی…
رێ و رەسمێن کوردی:
گەڕەلاوژە ب شێوەیا کوردی کو ل بال گەلێن دیتر نینە. رێ و رسمێن زەماوەند و شاباش و بەربووک و بووک ئانینێ، . ستران و بەنداڤێتنا نیڤەکا خۆرت و کەچکان) لاوک و… حەیران) و گەلەک پەیڤ و بوێژێن دی کو دەبێ ببن مژارا لێکۆلین و تێزێن زانستی.
ژ بلی وێ ھندێ کو نزامی د بەرھەمێن خوە دا گەلەک پەیڤێن کوردی ب کار برییە، نابە کو ئەم ژ بیر بکن، ھەر دو چیڕۆکێن خۆسرەو و شیرین و لەیلا و مەجنوون، وەکە بەرھەمێن فۆلکلۆری ب ڤاریانتێن جۆر بە جۆر ب ناڤێ شیرین و فەرھاد یان شیرین و خۆسرەو، لەیل و مەجرووم د زمانێ کوردی دا ژی ھەنە و ئەم دکارن دۆزا وێ ھندێ ژی بکن کو یەک ژ ژێدەرێن نزامی ژ بلی شاھناما فردەوسی فۆلکلۆرا کوردی ژی بوویە و نزامی پێشرەوێ وان کەسانە یێن کو تۆرەیا دەڤکی دەرباسی تۆرەیا نڤیسکی کرییە. بێگۆتن نزامی ئەڤ سەربھۆرییانا ژ داییکا خوە یان ژی ژ بەیتبێژ و چیڕۆکبێژێن کورد بھیستییە.
بەرھەمێن نزامی
بەرھەمێن کو ژ نزامی گەھشتنە دەستێن مە ئەڤەنە:
مەخزەنولئەسرار
خۆسرەو و شیرین
لەیلا و مەجنوون
ھەفت پەیکەر
ئسکەندەرنامە
کو ژ ڤان پێنج پرتووکانا را خەمسە یان ژی پەنج گەنج دبێژن.
ژ بلی وان دیوانا نزامی ژی ھەیە.
شێوازێ نزامی
نزامی یەک ژ بنێشەدانەرێ شێوازا عێراقی یە. شێوازا عێراقی یەک ژ شێوازێن تۆرەیا ئیرانی یە کو ژ سەدەیا شەشەما کۆچییا ھەیڤی را دەست پێ دکە. ناڤێ ڤێ شێوازێ ژ عێراقێ ھاتییە وەرگرتنێ. دەمانەکێ ژ ھەموو ئەردێن رۆژڤایێ ئیرانێ را عێراق دگۆتن.
ئەڤ شێوازە ل دویڤ شێوازێ خۆراسانی را ل تۆرەیا فارسی دا پەیدا دبە. ئەو بەرەڤاژی شێوازێ خۆراسانی کو سادە و ڤەکری یە و پەیڤێن عەرەبی کێم تێ دا دھاتن ب کاربرنێ، ھندەکێ گرتی و دژوار و گرانە. یەک ژ تایبەتمەندی یێن ڤێ شێوازێ ب کاربرنا جوانکاری یێن تۆرەیی یێن وەکی: مەجاز، تەشبیھ، کینایە، میتافۆر، وێنەیێن ھزری، ھەڤبەندێن جوان د گەل نازکی و نازکخەیالییێ یە. پەیڤێن عەرەبی بەرەڤاژی شێوازێ خۆراسانی د ڤێ شێوازێ دا گەلەکن. عرفان و تەسەووف و ئەڤین و ئاکار ناڤەرۆکا ڤێ شێوازێ پێک دھینن.
چاوا کو ھاتە گۆتنێ، نزامی یەک ژ بنێشەدانەرێ ڤێ شێوازێ دھێتە ھەژمارێ. ئەوی ب نڤیسینا چیڕۆکەھەلبەستان شییا شێوازەکە تایبەتی د ڤەھوونانێ دا ئاڤا بکە.
نزامی ل بژارتنا پەیڤ و بێژەیێن جوان، سازکرنا ھەڤبەند و چێکرن و ئافراندنا پەیڤێن نوو، وێنەسازییێن ھزری، تێھزرینێن کوور د سالۆخدان و شرۆڤەیا سروشت و دیمەن و قەھرەمانێن چیڕۆکێن خوە دا د ئاست و رادەیەکە بلند دایە و هەتا نھا کەس د ڤی ھونەری دا نەگەھیشتییە پلە و پایەیا وی. لێ د گەل وێ ھندێ د گەلەک جییان دا زمانێ نزامی پڕ گران دبە، وسان گران کو تێگەھیشتنا ھندەک ھەلبەستێن وی دژوار دبن.
نزامی د گەلەک جییان دا درێژدادڕی یێ دکە و ھەروەسا گەلەک جاران پەیڤ و بوێژێن زانستی، فەلسەفی، ستێرناسی و ھەڤبەندێن عەرەبی و فارسی یێن وەسا دھینە کو تێگەھیشتنا وان نە ئاسانە.
یەک ژ تایبەتمەندییێن دی یێن نزامی کو هەتا نھا کێم کەسی ل سەر نڤیسییە، ب کاربرنا گۆتنێن پێشییان و بوێژێن تۆرەیی یە. ئەو د گەلەک مۆنۆلۆگ و دییالۆگان دا ژ ڤی ھونەری وەجێ وەردگرە. پشکەکە زۆر ژ ڤان بوێژ و گۆتنان خوەروو کوردی نە. نزامی گەلەک بەندێن چیڕۆکان ب شیرەتێن فەلسەفی و ئاکاری ب داوی دینە.
رێبازا وی یا ئایینی
ب خواندنا بەرھەمێن نزامی را مرۆڤ دبینە کو نزامی موسلمان و سونی مەزھەبە. ئەو ناسیارێ فەلسەفەیا ئیسلامی و یوونانی و عرفانا ئیرانی یە. مرۆڤەکی زاھد و یەکتاپەرەست و سۆفیمەشرەب بوویە. دورستە کو د شرۆڤەیا سەربھۆرییا قەھرەمانێن چیڕۆکێن خوە دا ژ مەی و نەی و خۆشگوزەرانی یێن شەڤانە و بەزما وان ب ھوورگلی دنڤیسە، لێ ب خوە دووری ڤان کاران بوویە. وەکە ب خوە دنڤیسە دەما کو توغرول وی ڤەدخوینە دیوانا خوە، ژ بەر خاترا وی جڤاتا مەی و نەیێ بەربەند دکە و د حوزوورا وی دا مەیێ ڤەناخوە.
نزامی د شرۆڤەیا ئەڤینبازییا دلدارێن چیڕۆکێن خوە دا ھەموو ھووردەکاری یێن ئەڤینبازی و پێکگەھیشتنا دو دلداران ب ھوورگلی شرۆڤە دکە، لێ ھەموو کر و کریارێن دلداران ب زمانەکی سەرگرتی و مەجاز و میتافۆرێ دخەملینە و چو جاران پەیڤەکا کو دوور ژ ئاکار و تۆرەیێ بە نانڤیسە.
کارتێکرنا نزامی ل سەر تۆرەیا جیھانێ
دورستە کو بەری نزامی د تۆرەیا فارسی دا گەلەک کەسان چیڕۆک ڤەھوونانە و نزامی یەکەمین کەس نینە، لێ د ڤەھوونانا چیڕۆکان دا هەتا نھا کەس نەگەھیشتییە پلە و پایەیا نزامی. ھونەرێ ڤەھوونانا چیڕۆکان ژ لایێ نزامی ڤە کار ل سەر ھەموو تۆرەیا گەلێن رۆژھەلاتا ناڤین کرییە. ل دویڤ نزامی را ب دەھان کەسی ب زمانێن فارسی، تورکی، کوردی… خواستنە وەکی وی چیڕۆکان ڤەھوونن، لێ دیسان کەس نەگەھیشتییە تۆزا شینبۆزێ نزامی. ژ ناڤ پرتووکێن وی دا خۆسرەو و شیرین و لەیلا و مەجنوون ژ ھەموویێن دی کارتێکرتر بووینە. ئەڤ ھەر دو پرتووک ب گەلەک زمانان ھاتنە وەرگێڕانێ و بوونە مژارێن فیلم و شانۆیان. گەلەک کەسان چ ب شێوەیا ڤەگرتنێ و چ ژی ب شێوەیێ وەرگێڕانێ ل سەر ڤان ھەر دو بەرھەمان خەبتینە.
گەلەک ھەلبەستکارێن کورد ژی رێچا نزامی گرتنە و بەرھەمێن وی یان وەرگەڕاندنە یان ژی ژێ گرتنە. ژ وان ئەم دکارن ڤان ناڤان بنڤیسن:
١. خانایێ قوبادی، شیرین و خۆسرەو، لەیلا و مەجنوون
٢. مەلەکە مۆرادوەیس خۆسرەو و شیرین
٣. مولا وەلەد خانێ گۆران شیرین و فەرھاد
٤. میرزا شەفیعی یێ پاوەیی شیرین و فەرھاد
٥. میرزا ئەلماس خانێ کەندۆلەیی شیرین و فەرھاد
٦. ئەلماس خان شیرین و فەرھاد
٧. سەوادی لەیلا و مەجنوون
٨. ئاختەپی لەیلا و مەنجوون
و گەلەک کەسێن دی…
پشکا زۆر ژ ڤان بەرھەمێن کوردی، نە وەرگێڕانێن راستەراستن، لێ زۆرتر وەرگرتنن و د وان دا گەلەک جاران ناڤێ نزامی وەکە خودانێ بەرھەمێ یان کەسێ کو ئیلھام ژێ ھاتییە وەرگرتنێ دەرباس دبە.
ب شانازی ڤە دەبێ بێژم کو ئەو بەختەوەرییا بوویە پارا من ژی کو ئەز بکارم دو بەرهەمێن نزامی یێن سەرەکە، واتە خۆسرەو و شیرین و لەیلا و مەجنوونا نزامی وەرگەڕینم سەر زمانێ کوردی. ئەڤ هەردو بەرهەم ژ لایێ وەشانا نووبهارێ ڤە هاتنە وەشاندنێ.
لێرە دا پێدڤی یە کو هندەک ئاگاداری ل سەر خۆسرەو و شیرینێ بنڤیسم.
ب دیتنا من خۆسرەو و شیرینا نزامی رۆمانەکە ھەلبەستکی یە.
سەرپێھاتییا خۆسرەو و شیرینێ سەرپێھاتییەکە دیرۆکی یە کو بەری نزامی فردەوسی ئەو د شاھنامەیێ دا ئینایە. چاوا کو ل ژۆرێ ژی ھاتە گۆتنێ ئەڤ سەربھۆرییا د فۆلکلۆرێ کوردی دا ژی ھەیە.
ئەگەر ئەم ل بارا دارێژکا رۆمانێ ل ڤێ بەرھەمێ بنێڕین ئەمێ ببینین کو خۆسرەو و شیرینا نزامی رۆمانەکە ڤەھوونایی یە. د خۆسرەو و شیرینێ دا ھەموو رێبازێن رۆمانەکە کلاسیک ھاتییە راچاڤکرنێ. ب خواندنا ڤێ سەرپێهاتی یێ را مرۆڤ دکارە بوێرانە بێژە کو زادگەھا رۆمانێ نە رۆژاڤا، لێ رۆژھەلاتە.
د خۆسرەو و شیرینێ دا ئەم ھەموو پشکێن تۆرەیێ یێن وەکە ئەپیک، لیریک، تراژێدی و دێداکتیکێ دبینن. خۆسرەو و شیرین دکارە ببە شانۆیەکە سەرکەتی.
قەھرەمانێن سەرەکی یێن ڤێ سەرپێھاتییێ
گاڤا کو مرۆڤ ڤێ سەرپێهاتی یێ دخوینە و د گەل قەهرەمانێن وێ و جیهێ قەومینا بوویەران د سەرپێهاتی یێ دا ناسیار دبە، مرۆڤ دبینە کو ناڤێ هەموو قەهرەمانێن چیڕۆکێ کوردی نە و جیهێ قەومینێ ژی کوردستانە.
د سەرپێھاتییا خۆسرەو و شیرینێ دا گەلەک قەھرەمان ھەنە، لێ قەھرەمانێن کو ژ ھەموویێ پرتر نەقشا وان دیارە، خۆسەرەو پەرویز، شیرین، شامیران، فەرھاد و شاپوورن. لێ ژ ناڤ ڤانا ژی قەھرەمانێن سەرەکی خۆسرەو پەرویز و شیرینن، یێن مایی قەھرەمانێن لایەکی دھێنە ھەژمارێ. ئەم بزانن کانێ ئەڤ قەھرەمانانە کی بوونە؟
خۆسرەو پەرویز:
پەیڤا خۆسرەو ناسناڤێ شاھێن ساسانی یە و ئەو تێ ب واتەیا شاھ کو د عەرەبی دا بوویە کەسرا. ناڤێ خۆسرەوێ قەھرەمانێ ڤێ سەرپێھاتییێ پەرویزە کو یەک ژ مەزنترین و ب ناڤ و بانگترین شاھێن ساسانییانە. ئەو کوڕێ ھورمزد و نەڤییێ ئەنۆشیرەوانە. ساسانی وەکە ژ سەرپەلگەیێن دیرۆکی را دیار دبن ب رەھ و رەچەلەکێن خوە ڤە کورد بوونە. ب پێکا ڤێ چیڕۆکا نزامی، خۆسرەو پەرویز ب رێکا سالۆخدانێن شاپووری دبە ئەڤیندارێ شیرینێ و پشتی گەلەک ئالۆزی و ھەڤراز و بەرژێرێن ژیانێ ئەو و شیرین ھەڤدو دبینن.
شیرین و شامیران:
شامیران مەتا شیرینێ و شەھبانییا ئاران و ئەرمەنێ یە. ژنەکە کو پۆز ب چ مێران نەکرییە و سەربەست و بستەیە و ئەوە کو کەچەکە وەکە شیرینێ پەروەدە کرییە.
شیرین:
شیرین برازایا شامیرانێ یە. شیرین ب دیتنا وێنەیێن کو شاپوور ژ خۆسرەو پەرویزی دکێشە، دبە ئەڤیندارێ خۆسرەو پەرویزی. گەلەک کەس وە ھزر دکن کو شیرین و شامیران ئەرمەنی نە. لێ د ھیچ یەک ژ ژێدەرێن بنێشەیی دا ئەو وەکە ئەرمەنی نەھاتنە ناساندنێ. ئەو رێڤەبەر و شەھبانییێن ئەرمەن و ئارانێ بوونە. شیرین و شامیران ھەر دو ژی ناڤێن کوردی نە. ئەڤ ھەر دو ناڤ د زمانێ ئەرمەنی دا نینن، لێ د زمانێ کوردی دا ھەنە. ل ئەرمەنستانێ گوندەک ب ناڤێ شامیرانێ ھەیە کو شێنی یێن وی کوردن. سترانەکە کوردی یا ب ناڤ و دەنگ ژی ب ناڤێ شامیرانێ ھەیە. نزامی د ھیچ ھەلبەستەکە خوە دا نەگۆتییە کو شیرین و شامیران ئەرمەنی بوونە. ئەو دبێژە شامیران شەھبانییا ئاران و ئەرمەنێ بوویە و ئەو ل دویڤ را ناڤێ شامیرانێ ب فارسی شرۆڤە دکە و دبێژە شامیران ب فارسی یانێ مەھین بانوو، یانێ خانما ھەرە مەزن. ب گۆتنەکە دی نزامی راستەراست دبێژە کو ناڤێ شامیرانێ نە فارسی یە، ئەو وی ناڤێ کوردی ژ فارسان را شرۆڤە دکە.
د ھەلبەستەکێ دا کو خۆسرەو پەرویز گازندەیان ل قودەتییا شیرینێ دکە، ئەوێ وەکە کوردەکێ ددە ناساندنێ و وەھا دبێژە:
کورد گەر دلی ببە، سینگی دڤێتن
مالێ بدەیێ، دێ گەنجێ بڤێتن
چو کرد ار دل ستاند سینە جوید
ورش خانە دهی گنجینە جوید
یانێ ئەم دکارن ب دلنیایی بێژن کو شامیران و شیرین ژی وەکی ھەموو قەھرەمانێن ڤێ سەرپێھاتییێ کوردن.
فەرھاد:
فەرھاد ھەڤال و ھەڤخواندەیێ شاپووری یە. ئەو کەڤربڕەکی کراری و ھۆستا و ئەندازیار بوویە. شاپوور دەما کو سالۆخێن وی ژ شیرینێ را ددە، دبێژە ئەم ھەردو ھەڤخواندە بوون، مامۆستایێ مە تەڤشۆ دا وی و قەلەم ژی دا من. ھەر چەند کو گەلەک کەسان فەرھاد وەکە یەکی چینی دانە ناساندنێ، لێ ئەو سفەتێ وی یە کو ھەلبەستکاران ھونەرێ وی وەکە ھونەرێ ھونەرمەندێن چینی دانە ناساندنێ. د ھەلبەستەکێ دا نزامی ژ زار فەرھادی دبێژە: بلا ھیچ کوردەک وەکە من ژار و بەلەنگاز نەبە.
نینە کوردەک دنێ دا ژ من پەستتر
نابینی کەسەکی ژ من بێکەستر
یانێ ئەم دکارن ڤێ ھەلبەستێ وەکە سەرپەلگەیا کوردبوونا فەرھادی بپەژرینن. ھەروەسا ناڤێ فەرھاد ژی ناڤەکی کوردی یە.
فەرھاد ب دیتنا شیرینێ را دبە ئەڤیندارێ وێ، لێ ب پیلانێن خۆسرەو پەرویزی خوە دکوژە.
شاپوور:
شاپوور ھەڤال و ھەڤدەمێ خۆسرەو پەرویزە. ئەو وێنەکێشەکی ھۆستایە. ئەو سالۆخێن شیرینێ ژ پەرویزی را ددە و ئەوە کو دبە ئەگەرێ ئەڤیندارییا خۆسرەو و شیرینێ. شاپوور ھەم وێنەکێشە و ھەم ژی نەقشەکێش و پیلاندانەرێ گەلەک بوویەرێن ڤێ چیڕۆکێ یە. ئەو شاھ و شیرینێ ب ھەڤدو ددە ناساندنێ. ئەو شیرینێ ھان ددە کو ژ بال شامیرانێ بڕەڤە ھەڕە مەدائنێ. ئەو فەرھاد ب شیرینێ ددە ناساندنێ.
د ڤێ سەرپێھاتییێ دا پشتی کو خۆسرەو پەرویز و شیرین دگەھیژن ھەڤ، خۆسرەو پەرویز برێڤەبرنا ملکێن شامیرانێ ددە دەستێ شاپووری. نھا ژی گەلەک شوونەوار ل ئاران و ئەرمەنستانێ ب ناڤێ شاڤوور ھەنە کو گەلەک کەس ژ وان ژی نزامی ب خوە وانا یادگارێ ڤی شاپووری دزانن.
چەند کەس بوونە ئەڤیندارێ شیرینێ؟
دەما کو ئەم دینا خوە ددن ڤێ سەرپێھاتییێ، ئەم دبینن کو چار کەس ئەڤیندارێن شیرینێ نە. شاپوور، خۆسرەو پەرویز، فەھاد و شێرۆ. ژ وانا شاپوور کو ژ بەر شاھی نکارە ئەڤینا خوە ئەشکەرە بکە و تەنێ دکارە ئاگرێ دلێ خوە ب شرۆڤە و پەسنێ وێ بتەمرینە. ئەو ھەڤال و ھۆگرێ شیرینێ یێ رۆژێن خوەشی و رەشییێ یە. ئەوە کو شیرینێ و شاھی ب ھەڤدو ددە ناساندنێ.
کەسێ دویەم کو ئەڤیندارێ شیرینێ یە، خۆسرەو پەرویز ە کو شاھە. ئەو د گەل وێ ھندێ کو ژ جان و دل ئەڤیندارێ شیرینێ یە، لێ ژ بۆ مەسلحەتا وەلاتێ خوە د گەل مەریەما قیزا قەیسەر و ژ بۆ قلقلاندنا ھەستێن شیرینێ و ئافراندان ئیرەیییێ د دلێ شیرینێ دا د گەل شەکەرا ئەسپەھانی دزەوجە. لێ نکارە تەرکا شیرینێ بدە.
سێیەمین کەسێ کو ئەڤیندارێ راستینێ شیرینێ یە، فەرھادێ کەڤربڕە کو ب دەک و دۆلابێن شاھی، جانێ خوە گۆرییی شیرینێ دکە.
کەسێ چارەم شێرۆیێ کوڕێ شاھی یە کو ژ بۆنا گەھشتان ب شیرینێ باڤێ خوە دکوژە، لێ شیرین ناھێلە ئەو بگیژە وێ مرازێ.
شیرین ل سەر ئەڤینا خوە و خۆسرەو پاییدار دمینە و رۆژا چالکرنا تەرمێ خۆسرەو پەرویزی ئەو ژی خوە دکوژە و دبە گۆرییا ئەڤینێ و جەنازێ وێ ژی د ناڤ گۆڕنا شاھی دا تێ ڤەشارتنێ.
جھێ قەومینا سەرپێھاتییێ
ئەم دکارن ب ڤەبڕی بێژن کو ئەڤ سەرپێھاتییەکە کوردی یە. لەورا ھەم قەھرەمانێن وێ کوردن و ھەم ژی جیھێ قەومینا وێ کوردستانە. مەیدانا ڤێ چیڕۆکێ ژ مەدائنێ بگرە هەتا ئارانێ ھەموو وار و جیھێ کوردانە. د وان ھەموو جیھێن کو نزامی ناڤێ وان د ڤێ سەربھۆرییێ دا دینە، نھا ژی کورد ھەنە و کورد د وان واران دا ژیانە و نھا ژی دژین.
