پشکا ئێکێ

د ناڤ پەخشانێن کوردی دا، نامەنڤیسین یەک ژ مژارێن ھەری گرینگە و ھەر چەند د دەستپێکێ دا ب ئاوایێ ھەلبەستی بوو، لێ ب تەقلیدکرنا نامەنڤیسێن میللەتێن دن، کوردان ژی گرینگی دایە نامەیان. ژ بەر ڤێ یەکێ ژی نامە بوونە تایبەتمەندییەکە بەدەوا پەخشانا کوردی، لێ ب لێنھێرینا نامەیێن کەڤن، ئەم چنین و رستەسازییەكە خوەش و بالکێش دبینین، ئەڤ ژی دبنە خزمەتەکە دن بۆ زمان و ئەدەبیاتا کوردی. ھەر چەند د پەخشانا کوردی- کورمانجی دا، نامە نە خوەدی دیرۆکەکە دوور و درێژە ژی، لێ وەكە میناك د سالێن 1970 و 1980 دا، مەلا خەلەف رەمەزان بافەیی⁽¹⁾ چەند نامە ب كوردی ژ بۆ مامۆستا عەبدولرەقیب یوسف رێ كرنە و تێدە گەلەک ئالیێن چاندی و دیرۆکی، یێن وێ دەمێ نیشان ددن. خەنجی وێ ڤان نامەیان قیمەتەکا دیرۆکی ژی ھەنە و ب رێکا وان ئەم نڤیس و زمانێ خوە باشتر دناسین.

ل ژێر دو ژ دەھان نامەیێن، کو مەلا خەلەف ژ بۆ سەیدایێ عەبدولرەقیب یوسفی شاندینە، ئەڤن:

(1)

بۆ ھێژا عەبدولڕەقیب یوسف

سەلامەکی گەرم

بەلێ سەیدایێ من! د رۆژا ١٤ ھێ ئەڤێ مەھا حەزیرانێ، سەعەت یەکێ پاشی نیڤرۆ، من گوھدێرێ ل دەنگێ سەیدایێ خوە رەقیب یوسف کر، وەختێ کو دەربارا فەقیھێ تەیران دئاخڤی و خەبەر دایی، ئەز گەلەک شاد و بەختیار بووم. لێ مخابن، ھەر چەندی دەربارا ئەوێ سەرھاتییا فەقێ تەیران دا ئاخافتن و خەبەردانا سەیدایێ من ب راست و دروستی بوو، بەلێ گەلەک کێماسی تێ ھەبوو. ژ بەر کو سەیدایێ من، ھەر ب ئەوێ ئاخافتن و خەبەردانا خوەیا بەرکەتی، ھەمان ھەر ئیشارەتەک ل سەرھاتییا فەقیھێ تەیران کر، ژ بۆ نڤیسەڤان و گوھدارێن دەلال، بەس ئەز دبێژم، کو ئەو سەرھاتییا فەقیھێ تەیران گەلەک شیرین و رند و جوان و بەرکەتی یە، مەشھوورە ب ناڤێ سەرھاتییا فەقەھ و تۆما.

بەلێ ھەر ل سەر داخوازا سەیدایێ خوە رەقیب یوسف، ئەڤ سەرھاتییا فەقی و تۆما، من د گولڤەدانا⁽²⁾ دەستێ خوە دا نڤیساندییە. بەلێ رۆژا گولڤەدانا من بەر دەستێ سەیدایێ من بکەڤە، ھەر جارەک دێ لازمە سەیدایێ من، ئەڤێ ب سەرھاتییا فەقی و تۆما بلاڤ بکی.

بەلێ سەیدایێ من! مەعلوومە ژ سیادەتا وە ڤە، کو ھەر د مەھا گولانا بۆری دا، برادەر لوقمان فندکی، ھاتە سەرەدانا وە، سلاڤێن وە ژ بۆ مە ئانین.

بەلێ سەیدایێ من! تە یەک تەنەکە ھنگڤین ژ من داخواز کرییە، ھێڤیدارم تو ھێژ بەر وەختێ ھەری موسلێ، ئو ھەر ل موسلێ دو قەوێتییان قەنج ل برادەرێ مەحموود تەرزی و عەبدوڵڵا تاھیر بکی، تو مەکتووبەکی ژ بۆ من ب خەتێ خوە تەسلیمێ مەحموود تەرزی بکی، دا کو وەختێ جارەک دی، برادەرێ من لوقمان فندکی وەرێ موسلێ؛ مەکتووبا تە ژ نک مەحموود تەرزی ژ بۆ من بینە، ھەر ھەنگی ئەز دێ یەک تەنەکە ھنگڤین ژ بۆ سیادەتا وە ب رێ کەم بەر دوکانا مەحموود تەرزی.

بەلێ ھنگڤینێ جزیرێ ھنگڤینەکە پر دەلالە، ژ بەر کو ھەمی ھەنگڤینێ شلەھایە، بێھنا گولڤەدانا مە ژێ تێ.

خەلەف رەمەزان بافەیی

١٨ ھێ حەزیرانا ١٩٨٤

چاڤێ دۆستک⁽³⁾ درامووسم.

(2)

سەیدایێ پاک و ھێژا رەقیب یوسف

سەلامەکی گەرم

سەیدایێ ھێژا، ھەر ژ بۆ دلخوەشییا وە و ژ بۆ بەلاڤکرنا عیلم و زانینێ، من ئەو نوسخا دەستێ خوە (ئەحمەدێ خانی )، من تەسلیمێ سەیدایێ فندکی  کر و ئەو ژی گەلەک کەیف خوەش بوو و مەمنوون بوو.

بەلێ ھێڤیدارم، کو ھوون نوسخەک دی ژ (ئەحمەدێ خانی⁽⁴⁾) ژ بۆ من ب رێ کن، ب سەربەستی وێ بگەھیژە من، سەلامێ من گەلەک ھەنە ل سەیدا دوکتۆر عیزەددین و ئەم گەلەک کەیف خوەشن ب عیلم و زانین و ھونەرمەندییا وی د گەل ھەڤالان. ئەز ھێڤیدارم، کو تو مەکتووبەکی ب تایبەتی ژ بۆ برادەرێ مە یێ ھێژا مەلا عەبدوڕەحمان سپیڤانی ب رێ کی، دا کو ئەو ژی ئالیکاریێ د گەل من بکە، ژ بەر کو برادەر مەلا عەبدوڕەحمان سپیڤانی سترانبێژ و چیرۆکڤان و رۆشنبیر و زانایەکی بەرکەتی یە. ئەگەر برادەر مەلا عەبدوڕەحمان ژی ئالیکاریێ د گەل مە بکە، ئەم دێ فایدێ ژێ وەرگرن.

بەلێ! ئەگەر تو مەکتووبێ ژ بۆ برادەر مەلا عەبدورەحمان⁽⁵⁾ ب رێ کی، ھەر ل گۆرا عینوانا من ب رێ کە. سەلامێن ئەبو جونەید⁽⁶⁾ د گەل سەلامێن دایکا دەلال (حەنیفەتولموحەمەدییە⁽⁷⁾) ل وە ھەنە، عەیدا وە ژی پیرۆز بێ.

ھا ژ بۆ وە سێ رەسمێن جزیرێ.

خەلەف رەمەزان

٧/١٠/ ١٩٨٥

بەلێ سەیدایێ من!

ئەڤە نھا ئەز چوومە سووکێ و من مەکتووبا تە گرت، ئەز زۆر کەیف خوەش بووم. بەلێ، ئەز ھێڤیدارم، کو تو ژ بۆ سەدیقێ خوە ئەبوجونەید و زارۆکێن وی قەتعیەن تو خەمگیر نەبی، وەڵا ھەمی ساخ و سەلامەتن. حال و ئەحوالێ وان ژ بەرێ گەلەک خوەشترە.

بەلێ، رۆژا عەیدا رەمەزانێ ئەز چوومە عەیدا ئەبوجونەید، ئەو ژی گەلەک کەیف خوەش بوو و من و وی گەلەک سوحبەتێن خوەش کرن.

بەلێ سەیدا ئەبوجونەید دو کیتابێن بەرکەتی نڤیسینە، یەک د شەریعەتێ دە، ناڤێ وێ دانییە صەیدەلییەتوششەریعە (صیدلیة الشریعة)، ئەڤ کیتابە ٥٢٠ سەحیفەیێن مەزنە. یەک ژی د عیلمێ عەقیدێ دە ناڤێ وێ دانییە صەیدەلییەتولعەقیدە (صیدلیة العقیدة). بلا ھەر خوەش بی ئەبوجونەید.

فەرۆز:

1. مەلا خەلەف د ١ێ چلەیا سالا ١٩٤٠ی دا ل گوندێ بافێ ژ دایک بوویە. ناڤێ باڤێ وی رەمەزانە و ژ عەشیرا ھاروونانە. گوندێ بافێ دکەڤە رۆژاڤایێ چەمێ دیجلەیێ و ٣٥ کم دووری جزیرێ یە. مەلا خەلەف ل جزیرێ و دەر و دۆرا وێ و ل بۆتانێ عیلمێن دینی خوەندیە. عەبدولڕەقیب یوسف دبێژە، کو یەک ژ وان دەرسداران ژی باڤێ من مەلا یوسف بوو. مەلا خەلەف ل جەم حەسەنێ زڤنگی، مەلا عەبدوڕەحمانێ کورێ مەلا عەبدولکەریمێ خەندەکی دەرسا فیقھا ئیسلامی خوەندییە. ھنەک ل نك سەیدا عەبدولڕەقیب یوسفێ ژی خوەندییە. پشتی کو وی ئیمتیحانا کو ژ ئالیێ وەزارەت ئان ژی دائیرەیا ئەوقافا ترکیەیێ ڤە ھاتییە کرن، دەرباس کر، ئەو بوو مەلایەکی فەرمی ل گوندێ ستەورکێ، کو دکەڤە ئالیێ رۆژئاڤایێ باژارێ جزیرێ. پشتی سالا ١٩٧٧ان ژ ئالیێ کوڕێ سەید عەلیێ فندکی، مەلا عەبدولڕەحمان ڤە، کو وێ وەختێ مفتیێ جزیرێ بوو، ئەو د مزگەفتەکە جزیرێ دا مەلاتی کر. ھەتا وەفاتا خوە ل جزیرێ ما. عەبدولڕەقیب یوسف دبێژە، کو: دەستێ وی د ھۆناندنا شعرێ دا ژی ھەبوو، پڕ قەسیدەیێن وی ھەنە و گەلەك خزمەت بۆ کوردان کرییە و وەستان نەدزانی. فەقەھێ من مەلا خەلەف كارەکی گەلەک مەزن کر د مدەیا دەھ سالان دا. ل سەر داخوازییا عەبدولڕەقیب یوسف دچە گوندێ بێدارێ، دا کو دیوانا ئاغاوکێ بێداری ژ نەڤیێن وی پەیدا بکە. لێ ژ بەر سەرمایێ ل خەسخێرێ نەخوەش دکەڤە و دزڤرە. ناڤبری زێدەتر ژ ٤٠ دەفتەر ئاگاھی دەربارێ ئەدەبیات و فۆلکلۆرا کوردی ژ بۆ مامۆستەیێ خوە عەبدولڕەقیب ڤرێ كرییە. مەلا خەلەف د ٣١ێ گولانا سالا ١٩٩٣ان دا ل جزیرێ وەفات دکە. (بنێرە: كێش د سترانێن دیلانكی یێن كورمانجی دە- دەستخەتێن مەلا خەلەفێ بافی وەكە نموونە-، محەمەد ئیقبال دەنیز و هێمن عومەر ئەحمەد، گۆڤارا ئینستیۆتێن زمانێن زندی، ژمارە 19، 2024، ل34).
2. گولڤەدان دەفتەرێن مەلا خەلەفن، کو تژینە ژ ئەدەبیات و فۆلکلۆرا کوردان و وی ژ بۆ عەبدوڕەقیب یوسف ژ جزیرێ ڤە بۆ سلێمانیێ ڤرێ كرنە.
3. دۆستك كوڕێ سەیدا عەبدولرەقیب یوسفە.
4. مەبەست كتێبا ( احمدي خاني شاعرا و مفكرا و فيلسوفا و متصوفا)یێ دكتۆر عزەدین مستەفا رەسوولی یە.
5. مەبەست مەلا عەبدولرەحمانێ كوڕێ سەیدا مەلا عەلیێ فندكییە، كو وی چاخێ موفتییێ باژاڕێ جزیرێ بوو.
6. مەبەست سەیدا مەلا یوسفێ زڤنگی (1909-2002) باڤێ سەیدا عەبدولرەقیبی یە.
7. مەبەست حەنیفە كچا شێخ محەمەدێ شێخ حەسەنێ فندكییە، كە دەكاتە دایكی مامۆستا عەبدولرەقیب یوسف، ئەو ژنەكا خوەندەوار بوو، ل 2/9/1992 وەفات كرییە.