(عەشق/ Aşk) ناڤێ رۆمانەکێ یە ژ نڤیسینا نڤیسەرا تورک(ئەلیف شەفەق/ Elif Şafak)، کو ل سالا (٢٠١٠)ێ د ئێک دەمدا ب هەردو زمانێن (ئینگیلیزی و ترکی) هاتبوو وەشاندن. ئەڤ پەرتووکە هەتا نۆکە پتر ژ (٥٠٠) جاران ب زمانێ تورکی یا ل تورکیا چاپ بووی، کو تیراژا هەمی چاپێن تورکی ڤێکڕا (٥٥٠،٠٠٠) دانەبووینە و ئەڤێ یا وەکری، کو ئەو ریکۆردا پڕ فرۆشترین پەرتووکا تورکی د مێژووا تورکیا دا ب دەست خوەڤە بینت. لێ نڤیسەرێ،چاپ بۆ چاپێ گۆڕانکاری و کێم و زێدەهی د ناڤەرۆکا وێ دا کرینە. هەژی گۆتنێ یە، کو ئەو یا هاتییە وەرگێڕان بۆ سەر پتر ژ (٤٥) زمانان، ژ وان (ئینگلیزی، فرەنسی، ئەلمانی، ئسپانی، ئیتالی، هولەندی، رووسی، چینی، بولغاری، بوسنی، ئۆردوویی، هندی، عەرەبی، فارسی و کوردی). وەرگێڕایا وێ یا ئینگلیزی ل پلەیا ئێکێ دهێت؛ چونکی ل ئەمریکا و بریتانیا ئەڤ پەرتووکە ژ لایێ (Katy Derbyshire)ڤە یا هاتییە وەرگێڕان بۆ سەر زمانێ ئینگلیزی و ب تیراژا ئێک ملیۆن دانەیان یا هاتییە چاپکرن.. یا فارسی ل پلەیا دووێ دهێت؛ چونکی ل ئیرانێ ئەو ژ لایێ (ارسلان فصیحی)ڤە یا هاتییە وەرگێڕان بۆ سەر زمانێ فارسی و ل ئیرانێ ب تنێ هەتا سالا ٢٠٢٣ێ زێدەتر ژ سەد و دەهـ جاران و ب تیراژەکا بلند(دەردۆرێن پێنج سەد هزار دانەیان) یا چاپ بووی.. یا عەرەبی ل پلەیا سێیێ دهێت؛ چونکی ئەو ژ لایێ (خالد الجبیلی)ڤە یا هاتییە وەرگێڕان بۆ سەر زمانێ عەرەبی و لدویڤ ئامارێن وەشانخانەیێن (مصر و لوبنان و ئیراقێ)ب تنێ، چەندین جاران یا چاپ بووی و ب تیراژەکا نێزیکی (سەد و پێنجی هزار دانەیان) ناڤێ وێ یا ل سەرێ لیستا پڕ فرۆشترین پەرتووکێن هەڤچەرخ د جیهانا عەرەبی دا.

کۆمپانییا (نتفلیکس) ل چریا ئێکی یا سالا ٢٠١٩ێ راگەهاندبوو، کو دێ ل دەمەکێ نێزیک ل سەر بنواشی ڤێ پەرتووکێ، فیلمەکێ چێکەن، لێ تا نۆکە هێژ وان ئەو فیلم چێنەکریە، بەلێ سینەمایا ئیرانێ ب هاریکارییا سینەمایا تورکیا فیلمەک ب ناڤێ (مست عشق: مەستێ ئەڤینێ) یێ لسەر بنگەهێ ڤێ پەرتووکێ چێکری. سینارست و دەرهێنەرێ ئیرانی (حەسەن فەتحی) ب پشکدارییا زارڤەکەرێن ئیرانی و تورکی و ب زمانێ فارسی و تورکی، ئەڤ فیلمە یێ چێکری و ل ٢٤/٤/٢٠٢٤ێ یێ بەلاڤ کری.

ناڤێ پەرتووکێ:

ناڤێ ڤێ پەرتووکێ ب تورکییا ئستانبۆلێ (Aşk)ە و ب ئینگلیزی (The Forty Rules of Love) و ب عەرەبی (قواعد العشق الاربعون)ە واتە (چل رێسایێن ئەڤینێ).. هەردو وەرگێڕێن هێژا (جەلیل کاکەوەیس و حەیدەر دۆسکی) ل ژێر ناڤێن (چل رێساکەی عەشق) و (چل رێسایێن عەشقێ) ئەڤ پەرتووکە یا ژ زمانێ عەرەبی وەرگێڕایە سەر زمانێ کوردی زاراڤێن (سۆرانی و بەهدینی) و هەروەسا وەرگێڕ (بەرهەم ناودەشتی) ژی ل ژێر ناڤێ (چل یاسای عاشقانە) یا ژ زمانێ ئینگیلیزی وەرگێڕایە سەر زمانێ کوردی(زاراڤێ سۆرانی). ئەڤە ژی ئاماژەیە بۆ وان (چل رێسایان) کو د پەرتووکێ دا ژ زاردەڤێ (شەمسێ تەبرێزی) سەبارەت ئەڤینیێ دهێنە دیارکرن.

بابەتێ پەرتووکێ:

ئەڤ پەرتووک ژ پێشگۆتنەک و پێنج پشکان پێک دهێت (پشکا ئێکێ: ئاخ، پشکا دووێ: ئاڤ، پشکا سێیێ: با، پشکا چارێ: ئاگرو پشکا پێنجێ: بۆشایی)یە، کو دو چیرۆکان د ناڤ خوە دا هەمبێز دکەت. نڤیسەرێ د ڤان هەر دو چیرۆکان دا ژیانا کەسایەتییێن دو سەردەمێن جودا ب شێوەکێ تەریب(موازی) یێن ڤەگێڕاین. سەردەمێ ئێکێ د ناڤبەرا (رەمەزانا ٦٣٩ێ هەتا زیلقەعدەیا٦٥٨ێ) کۆچی دایە و جهـ باژێرێ (قۆنیا)یێ تورکیایە و د ڤێ پشکێ و ڤی سەردەمی دا نڤیسەر بەحسێ ژین و ژیار و پەیوەندییێن (مەولانا مەولەوی و شەمسێ تەبرێزی) دکەت، لێ گەلەک کێم ژ زاردەڤێ ڤان هەر دو کەسایەتییان بابەت یێن هاتینە ڤەگێڕان و هەول یا هاتییە دان، کو ژ دید و گووشەیێن جۆراوجۆر، کو هەمان کەسایەتییێن دی یێن چیرۆکێنە، بەحسێ ڤان هەر دو کەسایەتییان بهێتە کرن. و سەردەمێ دووێ ڤەدگەڕتە (هەیڤا گولانا ٢٠٠٨ێ هەتا ئیلونا ٢٠٠٩ێ) زایینی و جهـ باژێرێ (بۆستۆن)ا ئەمریکایە و نڤیسەر د ڤێ پشکێ و ڤی سەردەمی دا ژیانا ژنکەکا چل سالی ڤەدگێڕت، کو ژ نوی کارێ راستڤەکرن و پێداچوونا زمانییا پەرتووکەکێ یا ب ستۆیێ خوە ڤە گرتی و د رێکا خواندنا ڤێ پەرتووکێ ڕا سەرهەلی عیرفانا رۆژهەلاتی دبت. هەروەکی ژ ناڤێ پەرتووکێ یێ (کوردی و عەرەبی و ئینگیلیزی) دیار د ڤێ پەرتووکێ دا ژ زاردەڤێ شەمسێ تەبرێزی ئاماژێ ب چل رێسایێن عەشقێ یا هاتییە کرن.

کورتییا چیرۆکێ

چیرۆکا ئێکێ یا پەرتووکێ پەیوەندیدارە ب ژنکەکێ ب ناڤێ (ئێلا روبنشتاین) کو ل باژێرێ بۆستۆنێ ئەمریکایێ دژیت. ئێلا هەم هەڤژینە و هەم دایکەکە، کو هەمی ژیانا خوە یا بۆ مالباتا خوە تەرخان کری. هەرچەندە هەڤژینێ ئێلایێ (دێیڤید) نۆژدارەکێ ناڤدارێ ددانایە و ژ لایێ ئابووری ڤە رەوشا وان گەلەک یا باشە، لێ د بیست سالێن هەڤژینییا وان دا نە ب تنێ ئەڤینی و لێک تێگەهشتن د ناڤبەرا وان دا نەبوویە، بەلکو هەردەم ئەو بینەرا خیانەتێن هەڤژینێ خوە بوویە، لێ ئێلایێ ژ بەر زارۆکێن خوە و تێکنەچوونا شیرازەیا خێزانا خوە، خوە بێدەنگ کربوو. ژ لایەک دی ڤە، پەیوەندییێن ئێلایێ دگەل مالباتا وێ ب خوە ژی هند باش نەبوون. ل گۆر شبهاندنا پەرتووکێ، ئێلا وەکی برکێ بوو، برکەکا مەند، کو پشتی دەربازبوونا بیست سالێن ژیانا هەڤپشک دگەل هەڤژینێ خوە، خوە زیانمەندا وێ ژیانێ دبینت. ل داویێ ژی، د رۆژێن دەستپێکێ یێن چل سالییا خوە دا بڕیارێ ددەت،کو ژ قەید و بەندێن وێ ژیانێ ئازاد ببت و ژیانا خوە بگوهۆرت.

چیرۆکا دووێ چیرۆکا ژیانا شەمسێ تەبرێزی و سەفەرێن وی ژ سەمەرقەندێ هەتا بەغدایێ و پاشی بۆ قۆنیایێ و نیاسین و تێکلداربوونا وی دگەل مەولانا مەولەوی یە ل باژێرێ قۆنیایێ. ئەڤ چیرۆکە د چارچۆڤێ پەرتووکەکێ دا ژ نڤیسینا نڤیسەرەکێ هۆلەندی ب ناڤێ (ع. ز. زاهار/ عەزیز زاهار) دهێتە ڤەگێڕان، کو (ئێلا روبنشتاین) د ئەزموونا خوە یا ئێکێ دا ب راستڤەکرن و پێداچوونا زمانییا وێ رادبت. ئێلا ب خواندنا وێ پەرتووکێ هایداری ژیانا شەمسێ تەبرێزی و مەولەوی و چل رێسایێن عەشقێ ژ دیدگەها شەمسێ تەبرێزی دبت.

ب گشتی پەرتووکا (چل رێسایێن عەشقێ) بەحسێ پەیوەندییا ناڤبەرا (شێخ شەمسێ تەبرێزی و مەولانا جەلالەددینێ رۆمی یێ ناڤدار ب مەولەوی) دکەت کا چەوا پشتی شێخ شەمس دچتە دەف مەولەوی، مەولەوی وی دگوهۆڕت و وی دکەتە کەسەکێ جیاواز و هەلبەستڤانەکێ سۆزدار و پێداگرەکێ سەررەق لسەر ئەڤینێ. هەروەسا ل پشکەکا چیرۆکێ بەحسێ پەیوەندییا شێخ شەمسێ تەبرێزی و (کیمیا)یێ دکەت، کو کچا جۆتیارەکێ پیرە و مەولانا مەولەوی ئەو یا بخودان کری و هەرچەندە شێخ شەمس ل تەمەنێ بابێ وێ یە، لێ ئەو ئەڤیندارێ وی دبت و ل داویێ شەمس قایل دبت، کو هەڤژینیێ دگەل وێ پێک بینت.

زەحمەتە مرۆڤ بشێت چیرۆکا (چل رێسایێن عەشقێ) و (ژیانا مەولەوی) د چەند رێز و بەرپەڕان دا ڤەگێڕت، لێ هەر چ نەبت ئەم دشێین بێژین، کو (چل رێسایێن عەشقێ) پشکا خوەگوهارتییا ژیانا ڤی عارف و هەلبەستڤانێ ناڤدار نیشان ددەت. مەولەوی سەبارەت نیاسینا خوە و شەمسی دبێژت: (من با تو چنانم ای نگار یمنی/ خود در غلطم کە من توام یا تو منی)، واتە: ئەز دگەل تە وەسانم ئەی دلبەرا یەمەنی، کو ئێدی ئەز بخوە نزانم کا ئەز تومە یان تو ئەزێ. د ڤێ رێزە هەلبەستێ دا (دلبەرا یەمەنی) چەڤەنگێ جوانی و سەرنجراکێشیێ یە د ئەدەبیاتا فارسی دا. بێگومان ئەڤ رێزە ئێک ژ جوانترین نموونەیێن (وحد‌ة الوجود)ێ یە د هەلبەستا مەولەوی دا و نیشاندەرا بلندترین پلەیا (عەشقا عارفانە)یە، کو تێدا (دلدار و دلبەر) یان (بەندە و خودێ) دبنە ئێک. واتە مەولەوی د ڤێ رێزێ دا تا وی رادەی پەسنا شێخ شەمسێ تەبرێزی دکەت، کو خوە دناڤ زاتێ وی دا نەمای و حەلیای دبینت. نڤیسەرا ڤێ پەرتووکێ (ئەلیف شەفەق) گەلەک جوان ڤێ بوویەرا مەزن دادرێژتە سەر کاغەزێ. پشتی (ئەلیف شەفەق)ێ خەلاتێ مەولانا مەولەوی(رۆمی) ژ بۆ پەرتووکا خوە (صۆفی) وەرگرتی، دەست ب نڤیسینا پەرتووکەکێ کر، کو تێدا کاریگەرییا مەولەوی و عیرفانێ ل سەر ژیانا تاکێن سەردەمێ ئەم تێدا دیار بکەت. دەمێ ئێلایێ هندەک پشکێن ڤێ پەرتووکێ خواندین، ل دویڤ نڤیسەرێ ڤێ پەرتووکێ و نیگارکێشێ ڤان دیمەنێن سەیر (عەزیز زاهار)ی گەڕیا و پشتی وی دبینت، ب رێکا (ئیمێل)ێ پەیوەندیێ دگەل گرێددەت و هێدی هێدی ب خواندنا نڤیسینێن وی، پێڤە دهێتە گرێدان و ئاریشەیێن ژیانا خوە بۆ وی ڤەدگێڕت و هەردو لێک ئەڤیندار دبن. ب دوماهی هاتنا پشکا مەزنا چیرۆکا مەولەوی، رۆژ بۆ رۆژێ ژیانا ئێلایێ ژی پتر دهێتە گوهۆڕین و دگەل دیدارێن خوە یێن بەردەوام، وەک قوتابییەکا گوهدار ل بەر دەستێ مەولایێ ئەڤینێ(واتە عەزیز زاهاری) ئەڤینا خوە ددۆمینت و پێشڤە دبەت.