گۆڤارا مەتین گۆڤارا مەتین
دیدار: هۆشەنگ تاجر
کۆنێ رەش نڤیسەرێ ناڤدارێ کورد، خەلکێ رۆژئاڤایێ کوردستانێ د دیدارەکێ دا ل گەل کۆڤارا مەتین بەحسێ ئەزموونا خوە یا سالێن درێژ و ئاستەنگیێن ل هەمبەر پێشڤەچوونا زمانێ کوردی دکەت، د هەمان دەمی دا داخوازی ژ هەموو نڤیسەرێن کورد هەنە و باژێرێ دهۆکێ ژی وەکو ناڤەندەکا گرنگ بۆ نڤیسەرێن لاتینینڤیس یێن هەر چار پارچێن کوردستانێ دبینیت.
– مامۆستا هەوه چ دهمهكێ دهست ب کارێ نڤیسینێ كر و یهكهم بهرههمێ هەوه چ بوو و چ سالەکێ چاپ بوو؟
– د باوهریا من دا كوردهواریا رهسهن، حهزكرنا زمانێ كوردی د هناڤێ مرۆڤ دا دچینه، سهبارهت حهزكرنا من ژ زمانێ كوردی را دكارم بێژم، كو ژ گوندێ من دۆدا دهستپێكریه، ئەڤ گوندێ كو كهسی ژێ نه ب زمانێ عهرهبی و نه ب زمانێ توركی زانیبوو و ب دهمێ را د ناڤ ئاگرێ ڤان ههر دو زمانان دا دهات شهوتاندن، وی دەمی من وەسا هزر دکر ژ زمانێ كوردی پێڤه د دنیایێ دا نینه..! د ناڤ وێ تراژیدیا زمانی دا مهزن بووم، من خواند و ب گیانهكێ كوردپهروهری هاتم خوهدی كرن. د سالا 1973 دا من دیوانا جهگهرخوین (كیمه ئەز؟)، پهیدا كر و گهلهك جاران ب جهگهرخوین را روونشتم، هنگێ من ژی وهك تهڤایی نڤشێ خوه، هن جاران ب زمانێ عهرهبی ههلبهست دنڤیساندن. لێ پشتی من جهگهرخوین ناسكر، نڤیساندنا ب زمانێ كوردی نقوتی دلێ من، د سالا 1977 دا ژ بۆ خواندنێ چوومە ئەلمانیا رۆژئاڤا، ل وێرێ ب شاهی چاڤ رۆژنامهیا (رۆژا وهلات) كهتم، ب كوردی و توركی بوو، پشتی ڤهگهرا من د سالا 1978 دا، من دهست ب نڤیساندنا كوردی كر، بهلێ د پلهیهك بچووك دا بوو. ب هاتنا رۆناكبیرێن كورد ژ سۆڤیەتا بهرێ وهك: جهلیلێ جهلیل، ئوردیخانێ جهلیل، عەسكهرێ بۆیك، عەلیێ عەڤدولرهحمان و تۆسنێ رهشید. شیرینیا زمانێ كوردی و دانههڤا زارگۆتنا كوردی زێدەتر ب من را مهزن بوو و وێ هنگێ، د رێكا عەسكهرێ بۆیك را چهند جارهكی ههلبهستێن من د رۆژنامهیا (ریا تازه) دا بهلاڤ بوون، د ناڤەراستا سالێن 1980 دا هن جاران بهرههمێن من د كۆڤارا (پێشهنگ) دا بهلاڤ دبوون، ئەوا كو پارتیا رهحمهتی سامی عەبدولرهحمان ل سووریێ دوهشاند. بهلێ د سالا 1988 دا من ب رهنگهكی ئاكتیڤ ب كوردی نڤیساند و د نهورۆزا 1989 دا من و ههڤالێ خوه عەبدولباقی حوسهینی كۆڤارا (گورزهك گول)، ب كوردیا لاتینی وهشاند. دكارم بێژم، كو تا نها من ژ بۆ زێدەتر ژ 50 كۆڤار و رۆژنامهیێن كوردستانی نڤیسینە. د وارێ نڤیساندنا گۆتاران دا ئەز ژ (تیر) یا موسا عەنتهر یا كو د رۆژنامهیا وهلات دا ل ئستهنبۆلێ دهات وهشاندن و ژ (بهخچه) یێ كهمال بوركایی كو د رۆژنامهیا رۆناهی دا، ئەو ژی ل ئستهنبۆلێ دهات وهشاندن فێر بوومه و وان وهك مامۆستا ژ خوه را، د وارێ نڤیساندنا گۆتاران دا دبینم، ژ خوه كێفخوهش دبم كو شاگرتهكی میر جهلادهت بهدرخان بم. پەرتووكا من یا یهكهم ب ناڤێ (سهرپێهاتیێن میران)، د سالا 1991 دا ل بهیروتێ هاتیه چاپ و بهلاڤكرن و یا دویهم ب ناڤێ (میر جهلادهت بهدرخان، ژیان و رامانێن وی)، د سالا 1992 دا ل شامێ و د سالا 1997 دا ل ستۆكهۆلمێ هاتیه وهشاندن.
– چ ئاستهنگی ل ههمبهر كارێ هەوه ههبوویه وهكو نڤیسهرهك كورد؟
– د وان سالێن كو زمانێ كوردی قهدهغه بوو و ترسا ژ ئەمنیهتا دهولهتێ مهزن بوو، ژ نهچاری من ناڤێ (كۆنێ رهش) ژ خوه را هەلبژارت، دا كو من ناس نهكن.. ئەڤ ناڤێ كو كالكێ من ل جیرانهكی خوه كربوو، ب واتهیا سهخیبوون، مێرانی و دلفرههبوونێ.
من گهلهك تشت د بن سیا كۆنێ خوه دا دیتنه، تهڤی كو من سیاسهت نهكریه، لێ ژ مێژ ڤه حهز زمانێ دایكا خوه كریه، د دهستپێكا خۆرتانیا خوه دا، من هن جاران ب زمانێ عهرهبی هەستێن خوه داڤێتن سهر كاخهزێ، لێ پشتی كو من دهنگێ شۆرهشا بارزانی بهیست و چاڤ ب نڤیسكارێن كورد وهك: (جهگهرخوین، ئۆسمان سهبری، حهسهن هشیار و رهوشهن بهدرخان) كهتم و ژ نیزیكڤه، ئەو ناس كرن، ئەشقا زمانێ كوردی ب من را گورتر بوو و من دهست ب نڤیساندنا كوردی كر، د وان سالان دا ئەو نڤیساندنێن من یێ ب كوردی ل گۆر ئەمنیهتێن رێژیمێ نهبوون، گهلهك جاران ئەز ب ڤهخواندنێن خوه، دبرم و تانیم و ئەز دترساندم، ژ من را دگۆتن، چما ته ناڤێ خوه ب ناڤێ (كۆنێ رهش) گوههرتیه.. ژ بۆ كو ئەم ته ناس نهكن نه؟! چما تو ب زمانێ عهرهبی نانڤیسی و تو ب كوردی دنڤیسی؟ ئان تو ژ زمانێ عهرهبی نهرازی؟! تهڤی ترس، برن و ئانینێن پر، من ژ وان را دگۆت: ئەز نه سیاسی مه.. تشتهكی ژ سیاسهتێ نزانم.. دهما كو زۆر ل من دكرن، من دگۆت: ئەز نه سیاسی مه لێ ل سهر ناڤێ بارزانی مهزن بوومه، ئەز ژ یا خوه نهدهاتم خوارێ، من ژی باش ئەزیهت ژ وان ددیت و من نڤیساندنا ب زمانێ دایكا خوه بهردهوام كر و وەسا تا رۆژا ئیرۆ ئەز بەردەوامم.
– هەوه گهلهك بهرههم ل سهر كهسایەتیێن كورد ژی ههنه، كیژ بهرههمێ هەوه وهكو پهرتووك زێدەتر بوویە جهێ سهرنجا خواندهڤانان و بۆچی؟
– بێگومان پەرتووكا (میر جهلادهت بهدرخان، ژیان و رامانێن وی)، ب عهرهبی، شام 1992، ب كوردی ستۆكهۆلم، 1997، جهێ خوه د ناڤ خواندهڤانان دا باش گرتیه، بهلێ ئەز ب ههر 3-4 پەرتووكێن خوه یێن دن ژی گهشبینم، ئۆسمان سهبری، جهگهرخوین، د. نوورهدین زازا و مالباتا عەلیێ وونس. د دهربارێ بهدرخانیان دا، من ئەڤ پەرتووك ژی بهرههڤ كرینه:
– كۆمهلا خۆیبوون و بوویهرێن رۆژانه یێن شۆرهشا ئاراراتێ، ئەربیل، 2000، ب زمانێ عهرهبی یه.
– شاگرتێ بهدرخانم، ههلبهستێن زارۆكان:، بهیرووت، 1996.
– باژارێ جزیرا بۆتان و هونهرا میر بهدرخان، د وهشانخانهیا ئازاد دا ل ئستەنبۆل هاتیه چاپكرن/ 2013.
– مالباتا بهدرخانیان (گهشتا تێكۆشین و ژانان)، ئەڤ پەرتووكە ب زمانێ عهرهبی یه، قامشلۆ 2016.
– رهوشا نڤیسهران و كارێن ئەدهبی و ب تایبهت ژ ڤهكۆلهران ل رۆژئاڤایێ كوردستانێ نها چاوایه؟
– بێگومان وێژهیا كوردی ل رۆژئاڤا دهرباسی قۆناغهكا نوو و ئاوارته بوویه، ئەو قهدهغهبوونا بهرێ نهمایه، دهرباسی قۆناغهكه ژ ههموو قۆناغێن بهرێ ب ئاكامتر، هێزتر و ناڤتێدانتر بوویه، لێ مخابن ئەز نڤیسكارێن جدی و ژێهاتی نابینم. رۆژا ئیرۆ 5-6 كۆمهلهیێن نڤیسكاران ل قامشلۆ ههنه، سهد مخابن نڤیسكارێن وان كۆمهلهیان سیاسهتێ دكن، زێدەتر كو كارێ تۆرهڤانیێ (کەلتوری) بكن..! ههر یهك ژ وان ب پارتیهكه سیاسی ڤه گرێدایی یه. ههر ئەندامهك ژ وان ب ههولدانه كو خوه بكه جهگهرخوین! د ڤی واری دا، چاپكرنا دیوانێن ههلبهستان زۆریا جۆرهیێن تۆرهڤانی یێن دن وهك: چیرۆك، شانۆ و رۆمانێ بریه، رۆژا ئیرۆ، پلهیا وهشاندنا دیوانێن ههلبهستان بلندتره ژ جۆرهیێن تۆرهڤانی یێن دن. گهلهك ژ وان دبێژن، ئەم ههلبهستا نووژهن دنڤیسین! و ئەو نزانن یا كلاسیك بنڤیسین، ما نه نووژهنی پێشكەفتنا كلاسیكێ یه، نووژهنیا كو نه ژ كلاسیك هاتبه دهرێ، ئەو نووژهنی یا ساخلەم نینە.
د ڤێ رهوشێ دا، ئەز ژی وهك هن ههڤالێن خوه ب ههولدانم ب نڤیسێن خوه یێن دیرۆكی بهر و لاتێن كهلهها كولتورا كوردی یێن هلوهشایی ل جهێ وان ڤهگهرینم، ب هوناندنا ههلبهستان را ههول ددم كوچ و بهرێن دهری و پهنجهرهیێن كهلههێ ل جهێ وان دهینم و ب نڤیساندنا رۆمان و گۆتارێن تێڤهل را نیگار و نهقشێن كهلههێ شایك و هلوو بكم.
– مامۆستا هوون نڤیسهرهك ناڤدارن ل كوردستانێ، هوون پهیوهندی و هاریكارییا نڤیسهرێن كورد ب گشتی بۆ پپێشڤەبرنا نڤیسینێ و بهرهەمێن كوردی چاوا دبینن؟
– ئەز دیوارهكی مهزن، وهك دیوارێ بهرلینێ د ناڤبهرا ئارامینڤیسان و لاتینینڤیسان دا دبینم، ئەم بهرههمێن ههڤ ناخوینن.
بهری چهند رۆژان ل زاخۆ بووم. ل وێرێ من گهلهك تشتێن خوهش دیتن و ژ كێف و شاهیان را، خهو رازی نهبوو كو ببه مێڤانێ چاڤێن من، لێ تشتهكی گرنگ چاڤێن من لێ نهكهت!! تهڤی كو چاڤێن من لێ دگهریان، من زمانێ كوردی ب تیپێن لاتینی نهدیت، من كۆڤارهك، رۆژنامهیهك نهدیت ئەم تهڤ د بن سیبهرا وێ دا خوه بدن ههڤ، كو ئەم ب رێكا وێ نووچهیێن فهستیڤالێن، ههولێرێ، كوردستانێ و جیهانێ بخوینین، مخابن مه ئەو رۆژنامه نهدیت، ئهڤ كوردستانا كو ژ 30 سالی ڤه بنگههێ وێ تێ دانین ب ئالا، حكومهت، پهرلهمان و وهزیره.
د سالا 1932 دا، دهما كو میر جهلادهت بهدرخان كۆڤارا خوه هاوار ل شامێ ب تیپێن لاتینی وهشاند و ناڤهرۆكا وێ ب بهرههمێن نڤیسكارێن كورمانجان و سۆرانان خهملاند. هنگێ ئەو ل یهكیتیا كوردان دگهریا، ژ بهر كو وی یهكیتیا كوردان د یهكیتیا زمان دا ددیت، و یهكیتیا زمان، بێگومان د یهكیتیا تپان دایه.
سهبارهتی مه كوردان، نه خهمه كو ئەم دو جهلهبێن تیپان ب كار بینن، دو جهلهبان ستاندارد ببینن، لێ جهێ داخێ یه كو جهلهبهك ل سهر حسابێ جهلهبهكی مهزن و گرس ببه، خۆیایه، کو میر جهلادهت بهدرخان، ب تهنا خوه، بێ دهولهت و حکومهت، بیرا ڤێ رۆژێ کربی و نهدڤیبوو، كو د پێشهرۆژان دا دو ئالفابێن ستاندارد ژ زمانێ كوردی را وهرن بكارئانین: (یهكیتیا مللهتێ كورد ب یهكیتیا زمانێ كوردی چێ دبە. د یهكیتیا زمان دا گاڤا پێشین ژی یهكیتیا حهرفانە. یانی ژ بوونا نڤیساندنا زمانێ مللهتهكی، دڤێت زانا و خوهندهوارێن وی مللهتی ب تهڤایی ژ بوونا زمانێ خوه ئەلفابێیهكێ ببژێرن و ههكه د وی زمانی دا چهند زار ههنه، زار ههمی ب وێ ئەلفابایێ بێنه نڤیساندن). هاوار، ههژمار 10 /شام 1932.
گهلۆ رۆژا ئیرۆ، نهگۆهدانا زمانێ كوردی ب تیپێن لاتینی ل ههرێما كوردستانا ئازاد و فیدرال، گونهها كێ یه؟ گهلۆ گونهها نڤیسكار و رهوشهنبیرێن بادینانه، كو زمانێ لاتینی پێشناخینن و گۆه لێ ناكن ئان ب وێ رۆلا، كو ژ وان تێ خواستن رانابن؟ ئەو بهشێن ب كوردیا لاتینی د كۆڤارا پهیڤ، لالش و مههفهل دا ههنه، نه بهسن.. وهك دیاره باكوری و رۆژئاڤایی ب تیپێن عهرهبی ناخوینن و نانڤیسینن.
گهلۆ رۆلا رهوشهنبیر و نڤیسكارێن سۆران ژ یێن بادینان ئاكتیڤتره و رێ نادن وان؟ چما حكومهتا ههرێما كوردستانێ و رهوشهنبیرێن وێ ب چاڤێ، كو تێ خواستن ل برایێن خوه د پهرچهیێن دن دا نانێرن یێن، كو ب لاتینی دخوینن و دنڤیسینن؟!
– مامۆستا ژ بۆ دیدارا مە گەلەک درێژ نەبیت، هەکە دویماهیێ هەوە پەیامەک هەبیت؟
– بهلێ تشتهكی دن ههیه، ب من خوهشە كو د ڤێ دیدارێ دا كورتیهكێ ژ سهربۆریا خوه و چاپهمهنیا ههرێما باشوورێ كوردستانێ ژ وه ره راخینم بهر چاڤان. بهشهكی كورته ژ پەرتووكهك من یا ب ناڤێ (ژ ئەڤینا رۆژێن كهڤن)، ئاماده دكم ژ چاپێ ره:
پشتی سهرهلدانا سالا 1991 ل باشوورێ كوردستانێ، پێوهندیێن من ل گەل رهوشهنبیر و نڤیسكار و چاپهمهنیا هەرێما کوردستانێ چێبوو و تا رۆژا ئیرۆ بهردهوامە. د وان سالان دا نڤیساندنا ب زمانێ كوردی د ناڤ مه كوردێن رۆژئاڤا دا قهدهغه بوو. تهڤی وێ قهدهغهبوونێ، من و ههڤالێ خوه عەبدولباقی حوسهینی كۆڤارا (گورزهك گول)، ب دزی دوهشاند. بهلێ پشتی، كو چاڤێن مه ب چاپهمهنیا كوردێن باشوورێ كوردستانێ كهت، زێدەتر حهزكرنا زمان و رهوشهنبیریا كوردی د ناڤ مه كوردێن رۆژئاڤا دا شیرین و گهش بوو. وەسا مه دهۆك وهك پایتهختێ رهوشهنبیریا كوردی/ كورمانجی ناس كر. نهخاسمە كو شێوهزارێ مه یهك بوو، بهلێ پرۆبلهم ئالفابه بوو. مخابن، كو هێ ژی ئەو پرۆبلهم هەیە.
ئەو چاپهمهنی ب رهنگهكی تۆڤ، د رێكا ئوفیسێن ههردو پارتیان را، دیموکراتی و ئێکەتی دهات ناڤ مه كوردێن قامشلۆ. ژ وێ چاپهمهنیێ، خهبات، برایهتی، ئیتتیحاد، مهتین، سهرهلدان، گازی، پهیمان، دجله، پهیڤ، لالش، گولان، نووبوون، كۆڤارا دهۆك و یێن دی.
د سالا 1996 دا، دهمێ كو رۆژنامهیا (پهیمان) یا ههفتانه ل دهۆكێ دهست ب وهشانێ كر، من ب بهردهوامی د ستوونا ب ناڤێ (هندك و رندك) دا، نڤیساند. ههم ژی من نڤیسێن نڤیسكارێن قامشلۆ ژ مامۆستا بههجهت هرۆری سهرنڤیسكارێ ڤێ رۆژنامهیێ را دشاندن، وی ژی بێ تهخسیر بهلاڤ دكرن. پشتی راوهستاندنا رۆژنامهیا (پهیمان) و وهشاندنا رۆژنامهیا (ئهڤرۆ)، جارهكه دن گۆتارێن من د ڤێ رۆژنامهیێ دا ژی هاتن وهشاندن، نهخاسمە د رێكا مامۆستا درباس مستهفا را.
رۆژا ئیرۆ، چاڤێن پڕانیا نڤیسكارێن لاتینینڤیس ل دهۆكێ یه، ل یهكیتیا نڤیسكارێن كورد تایێ دهۆكێ یه، ل مامۆستا حەسەن سلێڤانەیی و ههڤالێن وی یه، كو پارا چاپهمهنیا لاتینی د ناڤ وهشانێن وان دا زێدهتر و گهشتر ببه، ههر لاتینینڤیسهك دخوازه بهشداریێ د چاپهمهنیا دهۆكێ دا بكه، خوهزی ئەو چاپهمهنی ب ئالفابهیا لاتینی نهیێ ژبیركرن، دا كو دهۆك ژ ههر چار پهرچهیێن كوردستانێ را ببه ناڤهندا رهوشهنبیریا كوردی، وەسا تا رۆژا ئیرۆ پێوهندیێن من ب مامۆستا حهسهن سلێڤانەیی سهرۆكێ یهكیتیا نڤیسكارێن كورد ل دهۆكێ و كۆڤارا (پهیڤ) را بهردهوامە. ژ خوه چیرۆكهك من یێ درێژ ب كۆڤارا مهتین و رهحمهتیێ دیار محهمهد دۆسكی را ههیه.
بیۆگرافیا كۆنێ ڕهش:
– سهلمان ئۆسمان ئابدۆ، ئەز كۆنێ رهشم، مرۆڤهكی كوردم.
– سالا 1953 دا ل گوندێ (دۆدا) د ناڤبهرا قامشلۆ و ئاموودێ دا ژ دایک بوویە. ژ ئەنجامێ كار، خهبات و كهدا من د وارێ ههلبهست، دیرۆك و رهوشهنبیریا كوردی د سهرانسهری كوردستانێ دا، ب ناڤێ (كۆنێ رهش) هاتمه ناسكرن.
– خواندنا سهرهتایی ل گوندى تهمام كریه، پاشێ ل قامشلۆ و ههسهكێ ئامادهیى تهمام كرییه.
– د سالا 1977 دا چوویه ئەلمانیا رۆژئاڤا ژ بۆ خواندنێ و ل وێرێ بوویه یهك ژ ئەندامێن كۆمهلهیا خویندكارێن كورد (Kurdish Students Society in Europe: KSSE)، شاخێ فرانكفورتێ.
– گهلهك بهرههم و گۆتارێن من د كۆڤار و رۆژنامهیێن كوردستانی دا بهلاڤكرینه. بهشداری د فهستیڤالێن رهوشهنبیریا كوردی دا ل ههولێر، دهۆك، دیاربهكر، باتمان، زاخۆ، قزلتهپه، وان، جزیرا بۆتان، بهیروت، بروكسهلێ و گەلەک جهێن دی كرینه.
– گهلهك خهلات وهرگرتینه: خهلاتا زێرین ژ حوكمهتا ههرێما كوردستانێ، سالا 1998، سهدسالییا رۆژنامهگهریا كوردی، د سالا 2000 دا ژی، فهستیڤالا جزیری ل دهۆكێ.
– ئەندامێ ئەنستیتویا كوردی مه ل پاریسێ و ئەندامێ پهنا كوردی مه ل ئامهدێ، ژ تهباخا 2006 دا، بوویه ئێك ژ ههلبهستڤانێن جیهانی (Poetas del Mundo) و رووپهلهك ژێ را تێدا هاتیه ڤهكرن.
ههتا نوكه (33) پەرتووك چاپكرینه. (7) ب زمانێ عەرهبی نه. هندەک ژ پەرتووكێن وى هاتینه وهرگێران بۆ زمانێن عەرهبی.
پهرتووكێن وى:
– سهرپێهاتیێن میران (1) بهیروت 1991.
– میر جهلادهت بهدرخان، ب عەرهبی، شام 1992، ب كوردی ستۆكهۆلم، 1997 .
– سهرهلدانا ساسۆنێ، 1925-1936، شام 1995، ب زمانێ عەرهبی یه. ڤێ دویماهیێ مامۆستا موسهدق تۆڤی وهرگێرایە سهر زمانێ كوردی، تیپێن عەرهبی و ل دهۆكێ چاپ كرییه.
– كۆمهلهیا خۆیبوون و بوویهرێن رۆژانه یێن شۆرهشا ئاراراتێ، ههولێر، 2000، ب زمانێ عەرهبی یه.
– ئۆسمان سهبری، 1905-1993، شام، 1997.
– دیرۆكا قامشلۆ، لێكۆلین ب زمانێ عهرهبی یه. ئستهنبۆل، 2003، حهلهب، 2004 و سلێمانیێ، 2006، شام، 2012، قامشلۆ 2020.
– وهلاتۆ، ههلبهست، بهیروت، 1998.
– دهرگههێ ژین و ئەڤینێ: ههلبهست، بهیروت، 2001.
– جودی چیایێ مرادان: ههلبهست، وهرگێرانا ههژار ئیبراهیم، شام، 2004.
– دارا چنارێ، ههلبهست، وهرگێرانا ئیماد ئەلحهسهن، شام 2006.
– شیهینا شهڤبوهێركێن دیل: ههلبهست، ژ وهشانێن یهكیتیا نڤیسكارێن كورد تایێ دهۆكێ، ئێلونا 2010.
– سیپان و ژین، ههلبهستێن زارۆكان، بهیروت، 1993.
– شاگرتێ بهدرخانم ههلبهستێن زارۆكان، بهیروت، 1996.
– ههلبهستێن زارۆكان، ئامهد (دیاربهكر) 2013.
– دیرۆكا رۆژنامهگهریا كوردی ل سووریێ و لبنانێ: 1932 – 2012، لێكۆلینهك بهرفرههە، دهۆك 2013.
– ژ ستێرێن وهلاتێ قهدهغه: رێڤهبهریا چاپ و بهلاڤكرنێ ل دهۆكێ، 2013. ژ ژیاننامەیا 33ێ ناڤدارێن كورد پێك تێ.
– باژارێ جزیرا بۆتان و هونهرا میر بهدرخان، د وهشانخانهیا ئازاد دا ل ئستەنبۆلێ هاتیه چاپكرن/ 2013.
– مالباتا بهدرخانیان (گهشتا تێكۆشین و ژانان): ئەڤ پەرتووكە ب زمانێ عهرهبی یه، قامشلۆ 2016.
– كوردێن ئێزدی ل سووریێ، قامشلۆ 2017.
– گهرنامهیا من: گهشت و سهردان، قامشلۆ 2017 و 2021.
– ئۆسمان سهبری 1905-1993: ژینهنیگاری و چهند نڤیس و ههلبهستێن نوو، چاپهك نوو یه. قامشلۆ 2017.
– گورزهك ئێش، ههلبهست، وهرگێرانا زمانێ عهرهبی خالس موسهور، قامشلۆ 2017.
– د. نوورهدین زازا، (كوردێ نهژبیركرنێ)، د ناڤ وهشانێن وهشانخانهیا سیتاڤێ دا ل وانێ و ئەنقەرە د سالا 2019 دا هاتیه وهشاندن.
– بهریا مێردینێ، (رۆمانا ههیمێن دهرباسبووی)، رۆمانە، د ناڤ وهشانێن وهشانخانهیا سیتاڤێ دا ل وان و ئەنقەرە د سالا 2019 دا هاتیه وهشاندن.
– قامشلۆ- پۆل: ههلبهست و پهخشانن، ل قامشلۆ هاتیه چاپكرن/ 2020.
– ئەز و جهگهرخوین: (سێ ههلبهست و سێ فهستیڤال)، ل قامشلۆ هاتیه چاپكرن/ 2021.
– ژیانا رهوشهنبیری ب زمانێ كوردی ل جزیرێ و سهربۆریا من یا ئەدهبی: ل سالا ٢٠٢٢ ل قامشلۆ هاتیه چاپكرن، ب عهرهبی یه.
– جزیرا بنخهتێ و ژیانا رهوشهنبیری، ب كوردی یه، قامشلۆ 2023.
– قامشلۆ! بۆ ته سلاڤ: ههلبهستێن زارۆكان، قامشلۆ، 2024.
– د ناڤبهرا سالا 1989 و 1992ا دا، كۆڤارهك ب ناڤێ (گورزهك گول)، د وهشاند.
– نوكه چهند دهستنڤیس ژی ئامادهنه بۆ چاپێ. دو قوتابیێن زانكۆیا رۆژئاڤا ل قامشلۆ نامێن خوه ل دۆر كار و خهباتێن وى پێشكێش كرینه.
