هندەک مرۆڤ د ژیانێ دا هەنە هەر ژ زارۆکینیا خوە سەنگا خوە ل ناڤ جڤاکێ یا هەی، ئەڤ کەسە ل گەل دۆزا مللەتێ خوە مەزن دبن و گەشە دکن، ژ بەر کو هەردەم خوە ب هلگرێن پەیاما گەل و وەلاتێ خوە دزانن و بارێ ئێش و ژان و دەردەسەریێن وان هلدگرن، هونەرمەند “حەسەن شەریف” ژی ئێک ژ وان کەسانە…  ئەوی هەر زوی هەست ب ئێش و ئازارێن گەلێ خوە کرییە و ب دەنگ و تەمبیرا خوە بەرەڤانی ژ دۆزا رەوایا مللەتی خوە کرییە، ل ژییێ گەنجاتیێ و ژ بەر هەستێن وی یێن نەتەوەیی بەرێ خوە دایە ناڤ رێزێن شۆرەشێ و بوویە پێشمەرگە و بەردەوامی دایە خەباتا خوە و چەک و هونەر ب هەڤڕا هلگرتینە، د ناڤ شۆرەشێ دا هەردەم ب دەنگێ خوە یێ رەسەن و چیایی بزاڤ کرینە کو مۆرالا پێشمەگەی بلند بکت و بیرەوەریێن نەتەوەیی ل دەڤەرێن ئازاد کری یێن کوردستانێ ب ئاهەنگێن جوان بخەملینت، د ژیانا خوە دا ئەنفال و کۆچبەری و ژیانا دەربەدەریێ یێن دیتین و  ئەڤ چەندە بۆ وی بووینە هێز و پالدەر کو کارێن ئافراندی و ئاست بلند د وارێ هونەری دا پێشکێشی جەماوەر و حەژێکەرێن خوە بکت..

ستران ل نک وی نە ب تنێ ئاوازە، بەلکو کۆمەکا بیرهاتن و هەستێن نەتەوەیی و مرۆڤایەتییە. دەمێ ئەم بەحسێ هونەرێ رەسەن و نویخوازیێ دکن، ناڤێ ‘’حەسەن شەریف’’ وەک ستێرەکا گەش و بریقەدار ل ئاسمانێ مۆزیک و سترانا رەسەنا کوردی خویا دبت، د ڤێ دیدارا تایبەت دا، ئەم دێ د گەل وی بەر ب جیهانا پەیڤ و ئاوازێن وی یێن (نشتیمانی و دلداریێ)چن، بەحسێ ژیانا وی یا پێشمەگاتیێ و کۆچبەریێ و ئافراندنێن وی یێن د وارێ سترانگۆتن و ئاوازان دا بکن، ل گەل چەند قووناغێن دی یێن  ژیانا وی..

کاروانێ تە یێ هونەری چاوا و کەنگی دەستپێکر و چ تو پالدایە سترانگۆتنێ؟

هەر ژ زارۆکییا خوە، ژ ژییێ حەفت سالی هەتا دەهـ سالییێ من د وی دەمی دا، حەزا سترانێ و ڤیان و عەشقا وێ گەلەک ل دەف من پەیدا بوو. هەم گوهدارەکێ باش ل سەر هونەرێ کوردی یێ رەسەن وەکی سترانێن دەنگبێژێن کۆچک و دیوانان، هەم ژی سترانێن دیلان و گۆڤەندا من گەلەک حەز ژێ دکر و من گەلەک د گەل خوە دگۆتن.

ژ بەر وێ حەزا ل دەف من پەیدا بووی د وێ ژییێ من یێ زارۆکینیێ دا، گەلەک جاران زارۆکێن دی هەڤالێن من داخواز ژ من دکر کو ئەز سترانان بۆ وان بێژم. گەلەک جاران د ناڤ کۆلانان دا، ل بەر بەتەن و ملان و ل ناڤ گوندان، هەڤالان ژ من داخواز دکر کو ئەز سترانان بۆ وان بێژم. وەسا من هەست دکر کو هەکەر مرۆڤ حەز ژ دەنگێ خوە نەکەت نەشێت سترانان بێژیت، من هەست پێ دکر کو قڕکەکا باش، گەوریەکا باش بۆ سترانگۆتنێ وەک تشتەکێ باش یێ ل دەف من هەی و رۆژ ب رۆژ عەشقا سترانێ ل دەف من گەلەک بلند و پەیدا بوو.

ئاستەنگێن کو دکەتنە پێشیا مە ژی دا، وەکی گەلەک ژ کەسێن بەهرەمەند د ناڤ مللەتێ مە دا، ژ بەر دەردێ هەژاریێ، ئاریشەیێن جودا جودا یێن مالباتێ، هەم وی دەمی کو شیان نەبووینە ژ هەژاریێ و ژ دەستکۆرتیێ کو بچینە وەک جهەکێ ئەکادیمی یێ باش، جهەکێ زانستی کو ئەو حەزا ل دەف مرۆڤی هەی، مرۆڤ پێش بێخیت.

ژ بەر هندێ من ب شیانێن خوە، شیام پێشیێ عەشقا من یا مەزن یا کو ئامیرە بوو یا پێشی ژی د گەل دەنگێ خوە، من گەلەک حەز ژ رتمێ دکر، وەکی ئەم دبێژین تەمپلک یان دەربەک، د وی دەمی دا، د وان دو-سێ سالان دا سێ هەتا پێنج وەکی جەڕکێن تەمپلکێ ب شیانێن خوە من پەیدا دکرن یان من دکڕین، من خوە فێر دکرە ژەنینا رتمێ یا سەلیقا رتمێ. ئەڤە بۆ مە عەشقەکا مەزن بوو.

پشتی وێ مە گوهـ ل رادیۆیان بوو، مە گوهـ ل دەنگێ سترانبێژێن نفشەکێ دی یێ پشتی کۆچک و دیوانان بوو. ئێکجار عەشقەکا مەزن بۆ من چێبوو، دەمێ من هندەک جاران ل گەل ئامیرەکێ گوهداریا دەنگێ خوە دکر، من د گەل خوە گەلەک سترانێن گۆتین، پالدانا من یا سترانێ یان ژی عەشقا من بۆ سترانێ زێدەتر ژ خوەزایا وەلاتێ من کوردستانێ یا هاتی، ژ چاندا کوردی زێدەتر حەزژکرنا من بۆ سترانێ یا هاتی. لێ یا بەری نها من گۆتی کو باندۆرەک یان ئەز داخبار بوومە ژ ئالیێ دایکا خوە ڤە، ژ مالخالێن خوە، من ستران ب ڤی شێوەی دەستپێ کر، ئەڤە دەستپێکا من بوو کو ب خوە حەسیام دشێم سترانێ بێژم و حەزکرنەک ل دەف من هەبوو.

ئێدی بەرە بەرە فەهما بووم، ل قوتابخانێ ل پۆلا دویێ و سیێ یا سەرەتایی گەلەک جاران زارۆکێن هەڤالێن من دگۆتنە مامۆستایان «دەنگێ ڤی هەڤالێ مە یێ خوەشە»، ئەز ژی بێ ترس و شەرم رادبووم ل هەمبەری وان من سترانێن فۆلکلۆری دگۆتن، هندەک جاران وەک حەیران و لاوکێن کورت و نە گەلەک درێژ، هندەک جاران ژی یێن ب رتم من دگۆتن. ب وان حەیران دمان، ئەڤێ ژی سەرنج و هێزەک و ڤیانەکا زێدەتر ددا من کو ئەز بەردەوام بم، لێ ئەڤ رویبارێ وێ عەشقا سترانگۆتنێ و حەزژێکرنا ل دەف من، چو تشتان نەشیان ببنە ئاستەنگ ل هەمبەری من، ئەم دکەفتنە د ناڤ هندەک کاودانێن ئابۆری یێن هەژاریێ یێن مالباتی دا، لێ دیسان ب ڤی شێوازی مە بەردەوامی دایێ هەتا کو مە  هندەک مۆزیکژەن و سترانبێژ ناسکرین.

چ ئاستەنگ کەتینە د رێکا تە یا هونەری دا و تە چاوا شیایە ب سەر وان ئاریشەیان بکەڤی؟

ئاستەنگێن کو کەتنە ڕێکا مەدا هەر ژ دەستپێکا ژییێ من یێ هونەری، ب تەنێ ئەو بوو پتر دەستکورتییا خێزانێ بوو، یا کو نەدشیام بۆ خوە ئینسترۆمێنت یان ئامیرەکێ مۆزیکێ پەیدا بکەین، گەلەک ب زەحمەت بوو.

یا دویێ ژی، دەردورا مە و کولتۆرێ ئەم تێدا پچەکێ ب زەحمەت بوو، ژ بەر کو د ناڤ مللەتێ مە دا مخابن کو ئەم ژ بنگەها خوە مللەتێ کورد، مللەتەکێ پڕى کولتۆر و خوەزا و چاندەکا گەلەک دەولەمەندین، لێ تشتێ کو هاتییە سەپاندن ل سەر مللەتێ کورد ژ بەر دەردوران دبێژم هندەک عەشیرەتی، هندەک کێشەیێن ئۆلی و ئەز باوەر دکەم و وەسا هەست پێ دکەم کو مۆزیک یان سترانگۆتن چەندەکێ کێماتییە یا ژ من ڤە و وەسا تێ دگەهشتم هەتا ڤێ دووماهیێ ژی گەلەک تشت وەسا یێن هەین. لێ ژ بەر کو هونەرێ کوردی و خوەزایا وێ چاندا هونەرێ کوردی، چو کەس و تشت نەشێن ڕێ لێ بگرن.

ڤێجا ژ بۆ من ژ بۆ کەسایەتی:

١- خێزانی بوو، هەژاری بوو، نەدشیام بۆ خوە ئامیرەکێ پەیدا بکەین.

٢- دەرفەتێن مە یێن خواندنا وێ حەزا مە یا ئەکادیمی کو ئەکادیمی تشتەکێ هێش باشترە، لێ دیسان دبێژم کو وەکی کانی و ڕوبارەکێ کو د دلێ مرۆڤی دا حەزژێکرنا تشتەکێ بپەقیت، چو تشت نەشێن بەری لێ بگریت.

ژ بۆ هندێ من ل بەر چو تشتان نەدانا، هەم دەردورا کو مرۆڤ بێژیت شەرم دکەم، ئەز ڤێ کارێ بکەم، ڤێ مۆزیکێ بژەنم یان سترانێ بێژم، نە، چو تشتی نەشیا ڕێ ل بەر من بگرن. سەرەڕای هندەک تشتێن وەسا هەبوون، لێ دیسان ل سەر وان تشتان هەمییان ب سەرکەفتم و دێ بێژم؛ پەسەندکرنا گەلی مە بوو بۆ دەنگێ من، دەردورا مە مللەتێ مە، شاهدیی و مۆرالا هەرە مەزنە کو مرۆڤ ب سەر هەر تشتەکێ ژی ب سەر بکەڤیت.

من ب ڤی ئاوایی شیا د ڕێکا خوە یا هونەری دا هێدی هێدی و ل دویڤ شیانێن خوە، ل دویڤ دەرفەتێن ئابووری، ل دویڤ دەرفەتێن دەردورا خوە، دەمێ کو مە دەستپێکری ژی، ئەلبەت ئەم د هندەک سالێن تایبەت دا دژیان، ل دەمێ شۆرەشا گولانێ زۆلم و زۆریەکا مەزن ل سەر گەلێ مە هەبوو، ژ شۆرەشا گولانێ و هێرڤە من هەست ب کوردایەتی، ب سترانا کوردی کر، ئێدی ب وی شێوازی شیام هەمی ئاستەنگا ببڕم و ل سەر سترانێن خوە و گۆتنا خوە  خودان بڕیار بم. ئەڤ چەندە بوو کو ئەز شیام ب سەر بکەڤم.

تو چاوا هەڤسەنگیەکێ دئێخیە د ناڤبەرا ژیانا خوە یا کەسایەتی و یا هونەری دا؟

هەڤسەنگییا کو ئەز د ئێخمە د ناڤبەرا هونەرێ خوە و ژیانا خوە یا کەساتی دا، ئەلبەت نە تشتەکێ ب سانەهییە. ژ بەر کو من ژیان، دەم، ڕۆژ و سالێن خوە پتر داینە ڤی هونەرێ هاتییە ناسکرن، ڤی ناڤی، ژ خوە ژیان ژی یا بەردەوامە، لێ هندەک جاران ب ڕاستی زەحمەتی هەنە کو تو هەڤسەنگییێ د ناڤبەرا ژیانا خوە یا هونەری و ژیانا کەساتی یا ڕۆژانە دا بکەی، ژ بەر کو ئەم مللەتەکێ گەلەک جوداینە، ب ڕاستی دەردورا مە جڤاکەکێ گەلەک تایبەتە، لێ هەڤسەنگییا کو د ناڤبەرا هونەر و ژیانا من یا کەساتی دا، دبیت زێدەتر سال و دەمێ خوە، پڕانی من داینە ڤێ ژیانا هونەری کو هەم پاراستنا وێ، هەم پاراستنا کاراکتەر و ڤێ کەسایەتییێ زێدەتر مە یا ڕاگرتی، ئانکو وەک د دەردورێ چارچووڤەکێ جوان دا، ئەم هەڤسەنگییێ ب ڤی شێوەی دکەین.

کیژ سترانێن خوە دهەژمێری گرنگترین د ژیانا تە یا هونەری دا و بۆچی؟

سترانێن ل نک من گرنگ د ژییێ هونەریێ من دا و هاتینە حەزژێکرن د ناڤ گوهدار  و گەلێ مە دا، بابەت و دەمێن جودا بووینە، ژ بەر هندێ ئەز دشێم بێژم پتریا وان سترانێن خوە ئەز  ب بهاترین و ب گرنگترین دزانم، لێ هندەک ژ وان ئەم دشێین ب ناڤ بکەین.

ژ دەستپێکا هونەرێ من سترانا (باران باری، لێدە تەمبوورا من)، ئەڤە د بەرهەمێن من یێن بچویکاتیێ ل سالێن ۸٥-١٩۸٦ێ دا بوون، ژ بەر هندێ ژی خەلکی حەزژێکرن، دەربڕین ژ ئیش و ئازارێن مللەتێ مە دکرن، بانگێن هشیارکرنا مللەتێ مە بوون.

دیسان بەردەوامیا وان سترانا حەلەبجە، هێرۆشیما کوردستانێ سترانەکا گەلەک گرنگ بوو ل ئۆردیگایێ پەنابەران یێ دیاربەکرێ کو ئەز ژی ئێک ژ ئەنفالکریان بووم، د ناڤ کۆمەکا سترانان دا ئەڤە گەلەک هاتە حەزژێکرن ب گشتی د ناڤ مللەتێ مە دا ل هەر چار پارچەیێن کوردستانێ. هەروەسا گەلەک سترانێن دی وەک سترانا (مزگینی ئەی شەهید) وەک سروود، پشتی وێ چەند سترانێن دی یێن دلداری وەک (پەشیمانی، شەڤا عەشقا من درێژ بوو)، دیسان وەک بەرهەمێن د ناڤ ئەلبۆمێن خوە دا هەلبەستێن کلاسیک وەک (ئاڤ و ئاڤ)، چەند هەلبەستێن کلاسیک ب بهایێ هەلبەستڤانێن مە یێن مەزن هاتینە گرتن و  ئەو گەلەک ناڤدار بووینە، وەک (ئاڤ و ئاڤ)، دیسان ژی هندەک بابەتێن دی یێن فەلسەفی هەبوون، دەستپێکا نیاسینا من و کاک (ئەمین بۆتانی) بوو، سترانا (تەنە زانی، دەروێشێ گولا) و گەلەک سترانێن دی.

تو چاوانا بابەتێن سترانێن خوە (هەلبەستان) هلدبژێری؟ و پتر سترانێن تە هەلبەسـتێن کێ نە؟

ئەز هەلبەستخوینەکێ باشم، ئانکو دیوانێن هەلبەستان یێن جودا جودا، هەر ژ کلاسیکان هەتا نها یێن سەردەمی، من گەلەکێن خواندین و گەلەکێ ل گەل ژیایم، من گەلەک یا حەز ژ هەلبەستێ کری، بەری کو ئەز بکەمە ستران و بێژم، گەلەک هەلبەست یێن هەین ئەز حەز دکەم کو نە وەک ستران، لێ هەما بخوینم و  ل گەل دونیایا وان بژیم، هەلبژارتنا وان ب دەمی ڤە گرێدایە، هەلبەست بۆ من گرێدانا وێ، هونەرێ وێ، هەمی هەلبەستێن کلاسیکێن مە کوردان وەک دەنگ و موزیک زوی ب زوی نابنە ستران، لێ گەلەک ژ وان ژی من یێن کرینە ستران یێن ب زەحمەت و یێن ئازاد، ژ بەر هندێ ئەز لێ دگەرم بابەتێ وێ چی یە، پەیڤا وێ، دوماهیکێ ژی ئەز پرسیارا خوە ب گەلەک کەسێن بسپۆر دکەم، یێن هەلبەستڤان، نڤیسەر و هەتا ئەز ب جەسارەت دشێم هەلبەستەکێ بێژم یان پەیڤەکێ، یان بابەتەکێ، ئەم گەلەک ل سەر گەنگەشێ دکەین، نە هەما ب تنێ ئەز، وی مافی هندەک جاران ددەمە خوە و هەڤال و برادەران کو کەدەکا مەزن ل دەف وان هەیە.

هەلبژارتنا من بۆ هەلبەستێ یا ب زەحمەتە، پەیڤێن وێ، بابەتێ وێ، ئەز گەلەک ل سەر رادوەستم. بەلکی هندەک هەلبەستێن هەین ئەز دشێم بێژم (١٥ هەتا ٢٠) سالان ل دەف من ماینە و ئاوازەک من یا بۆ چێکری، نە کو ژ هەلبەستێ نە رازی مە، لێ یان دەمێ وێ نەهاتیە یان دروست دەم و جهێ خوە نەگرتیە.

دیوانێن جۆر و جۆر یێن هەلبەست و هەلبەستڤانان من یێن خواندین، ژ کلاسیکان و تشتێن فۆلکلۆری، ژ بەر هندێ گەلەک هەلبەستڤانێن هەین هەلبەستێن خوە پێشکێشی من دکەن. هەڤال مە یێن کو کەدا وان د موزیک و هونەرێ مە دا، گەلەک جاران هەم یێن وان، هەم ژی هەلبەستەکا باش ل جهەکێ، ل دەف هەڤالەکێ، د دیوانەکێ دا یا دیتی یێن پێشکێش من کرین، من ب دەما یا لێ نێری و پاشی مە یێن کرینە ستران.

هەلبەستێن هەتا نها من گۆتین، ب راستی ژ دەستپێکا هونەرێ من، پتر یێن (رزگار کێستەیی) بووینە، هەما بێژە هەلبەستێن دەستپێکا هونەرێ من، پتریا وان من گۆتین ژ هەلبەستێن وی بووینە، ئەو ژی ژ بەر کو پتر د نشتیمانپەروەری و هندەک ژی ئەڤینی بووینە، لێ ئەم نێزیکی ئێک بووین، هەم وەک هزر و هەم رێ و مرۆڤایەتی، مە گەلەک تشتێن باش ل گەل ئێک یێن چێکرین، رزگاری گەلەک تشتێن باشێن بۆ من کۆمکرین.

دیسان هەلبەستێن (ئەمین بۆتانی، ئەدیب چەلکی، هشیار محەمەد حەسەن رێکانی) من  گەلەک یێن گۆتین. ئەز نەشێم بێژم کا چاوا لێ ب تەڤاهی کەسێن کو من پتر هەلبەستێن ڤان گۆتینە. پشتی هنگێ هەلبەستێن گەلەک هەلبەستڤانان وەکی (موئەیەد تەیب) من چەند هەلبەستەکێن وی یێن گۆتین و  ب گشتی ڤان هەلبەستێن هەلبەستڤانێن مە جهێن خوە ژی یێن گرتین. هەروەسا من هەلبەستەک دو یێن (محەمەد ئەمین دۆسکی) یێن گۆتین، وەک (شەڤا ئەشقێ من) ئێک ژ وانە کو خەلکێ مە حەز ژێ کری و گەلەکێن دی. یێن کلاسیکان ژی ژ یێن (فەقێ تەیران) هەتا نها من دو- سێ هەلبەستێن وی و یێن (مەلایێ جزیری) ژی دو – سێ هەلبەستێن من د ناڤ ئەلبۆمێن خوە دا  یێن گۆتین، (ئەحمەدێ نالبەند، جگەرخوین، فەیسەل مستەفا) و گەلەکێن دی ژی یێن کو ناڤێن وان نائێنە بیرا من، ئەم داخوازا لێبورینێ ژێ دکەین، یێن کو مە گۆتین ژی هندەک ژ وان وەک ئێک، سینگل مە هەلبەستەک یان دو هەلبەست ژ هەلبەستێن هندەک شاعرێن دی گۆتینە.

ئەڤێن کلاسیک یێن کو ب تنێ من د ئەلبۆمێن خوە دا گۆتین، ئانکو ئەز دشێم بێژم دلۆپەکا بچویک یان چبکەکا بچویک ژ دەریایا هەلبەستێن هەلبەستڤانێن کلاسیک من ژ بۆ هندێ یێن گۆتین کو ئەم بشێین بۆ حەزژێکری و گوهدارێن خوە، پیچەک ژ رەستەیێن وان یێن زێڕین پێشکێشی نەفشێ خوە بکەین کو بشێن دیوانێن وان بخوینن، شعرێن وان بخوینن، هەکەر بەلکی ئەم قەت دەرحەقێ موزیکا وان ژی دا دەرنەکەفتینە.

تو کێژ ئەلبۆمێ د کاروانێ خوە یێ هونەری دا ب باشتر دبینی و بۆچی؟

باشترین بەرهەمێ من یان هەر کەسەک د رێیا هونەری خوەدا دبێژیت فلان تشتێ من شاکارێ منە، ئەلبۆما من یا (٢٠٠٧)ێ ب ناڤێ «ئاڤ و ئاڤ»، ب ناڤێ شعرا کلاسیک یا (فەقێ تەیران) بوو، ئەز دبینم باشترین ئەلبۆم بوو، بەلکی بەری هینگی و پشتی هینگی هندەک هەلبەستێن باشتر ژی مە یێن گۆتین، بەلێ هەلبەستێن کو بابەتێن جودا جودا، یێن کلاسیک، رامیاری، کریتیک و رەخنەیی، دلداری و وەکی فۆلکلۆری تشتەکێ گەلەک باش مە د وێ ئەلبۆمێ دا ئامادە کربوو، ئەڤە وەک هەلبەست، ئامادەکرنا وێ د ئالیێ موزیکێ دا گەلەکا دەولەمەند بوو، ئەز دشێم بێژم تۆمار کرنا دەنگی کو من دەنگێ خوە باش تێدا دیتی، خوەزایی هاتیە تۆمارکرن، ئەو ئەلبۆما من بوو، بۆ شڕۆڤەکرنا من، بۆ بابەتا یا هەرە باش ئەو بوو.

د ئالیێ دی دا، وەک ئامیر (ئامیرێن مۆزیکێ) گەلەک جوان بکار هاتبوون، هەر سترانەک جودا جودا یا تژی موزیک و ب بنگەهەکێ گەلەکێ باش، دڤێت ئەم ژبیر نەکەین کو  کاک (نایل) ل ئەستەنبۆلێ هەڤالێ مە یێ دیرسمی ئەڤ ئەلبۆمە چێ کربوو، دو بەرهەمێن من یێن ئێکانە ژی وەسا چێ کر بوون وەک سنگل.

ئەلبۆما «ئاڤ و ئاڤ» وەک بەری نها مە گۆتی بابەتێن دلداری یێن جوان مە تێدا تۆمار کربوون، شڕۆڤەکا باش، ژ ئالیێ موزیکێ ڤە گەلەکا دەولەمەند بوو، ئانکو پلان و سازییەکا باش مە بۆ حازر کر، وەکو تۆمارکرن و ئەلبۆم، هەم بەلاڤکرنا وێ گەلەک بەلاڤ بوو، هەتا نها ژی مە گەلەک قەید و تۆمار تێدا کرین کو من ڕێز هەیە، لێ هەڤال و هۆگرێن کو تل و هەستێن وان د کەدا هونەرێ من دا کەدا وان گەلەکە، لێ ئەو ئەلبۆم بۆ من گەلەکا تایبەتە، هەتا نها تۆمارکرنەکا هۆسا ل وی ئاستی و ب ڕوحا کوردی، ب ڕوحا دەنگێ ئامیرێ موزیکێ یێ دروست بێن، د گەل گونجاندنا خوەزایا دەنگێ من یێ دروست، ژ بەر هندێ دبێژم ئەو ئەلبۆمەکا من یا باشە، هەتا نها ژی بەرهەمەکێ باش و سەرکەفتی بوو.

ئەز تشتەکێ گرنگ د ڤێرێ دا دبێژم، د وێ ئەلبۆمێ دا بەلکی ب سالانە، ب سال و زەمان و دەورانانە، ئەڤە گەلەکا گرنگە بهێنە نڤیسین، ل دەف هونەرمەندێن مە یێن ل پێشیا مە، گەلەک جاران سترانەکا هەی هەتا نها کەس نزانت هەلبەستا کێ یە، موزیکەک یان ئاوازەک یا کێ یە، مخابن ژ بەر کو هنگێ کاسێت بوون یان ئەڤ دیجیتال و نڤیسین و ئەلبۆم و تشتە نەبوون. لێ د وێ ئەلبۆمێ دا من بڕیارەک دا، ژبلی تشتێ کو مە بەحس کری ژ ئالیێ موزیک و تێکست و تۆمارکرن و وەک سێهلک (CD) کو مە چێکری، من بهایەک دا هەلبەستڤانان، کەسێ وەنەکربوو، هەم ناڤێ وان و وێنەیێ وان ل پشت ئەلبۆما خوە کو هەر کەسەکێ کەد تێدا هەبیت من وێنەیەکێ وی بەلاڤ کر. بەلکی هندەک هەڤالێن مە یێن هەلبەستڤان جامیران، نە تشتەک بوو کو بخوازن ئەم وێنەیێ وان بەلاڤ بکەین، لێ کەیفا وان گەلەک هات، گەلەک هونەرمەندێن دی پشتی مە ژی چاڤ ل مە کرن ژ بۆ کەدا هەلبەستڤانێن مە، نڤیسەرێن مە پێدڤیە بێنە نیاسین. هەتا نها هندەک سترانێن مە یێن کوردان یێن تێکەل بووین و کەس نزانت ئەو هەلبەستا کێ یە یان ئەو ئاوازا کێ یە، ئەو ژی کارەکێ جودا بوو، بابەتەکێ جودا بوو کو مە ل سەر وێ ئەلبۆمێ پێشکێشی گەلێ خوە کری.

چ پالدەر بوون د ژیێ گەنجاتیێ دا بەرێ تە دا ناڤ رێزێن شۆرەشێ؟

پالدەرێن کو هزرا من بەر ب شۆڕەشا کوردی برین، ئانکو بوویەرێن دەستپێکا هونەرێ من ب خوە د گەل من و  ژیانا هونەرێ من پەیدابووین، د سالێن هەشتێیان دا بوو.

ل دەستپێکا هەشتێیان شۆڕەشا گولانا پیرۆز گەش و بلند بوو، د وان دەمان دا دەستپێکا هونەرێ من بوو، ئەلبەت بەری کو  ئەز ڤان سترانێن رامیاری و سیاسی پێشکێش بکەم، ئەز ب خوە دەنگەکێ فۆلکلۆری و گەلێری و چاندا کوردی دزانم.

لێ د وان دەمان دا ل سالێن هەشتێیان، شۆڕەشا گولانێ گەش ببوو، هیڤییەکا مەزن بوو بۆ گەلێ کوردستانێ، ل هەمان دەم ل ناڤ باژارێن کوردستانێ و ب تایبەتی ئەم بەحسێ باشوورێ کوردستانێ بکەین، باژارێن کو ئەم تێدا، زۆلم و زۆرییەکا گەلەک مەزن ل سەر گەل و خەلکێ مە هەبوو، ئەڤ بوویەر هەمی بۆ من بوونە بابەت کو ب رێیا هونەری ئەز دەنگێ خوە ژ بۆ دۆزا گەلێ کوردستانێ بکاربینم و ب رێیا خوە یا هونەری زێدەتر خزمەتا سترانا شۆڕەشگێری یا کوردستانێ بکەم. ڤێجا ئێدی د وی دەمی دا، مە ستران وەک سیمبۆل چێ کرن، وەک، مە باران کرە بۆمبەبارین، ناڤێ چیایێ مە ل پێشمەرگەی کر، ناڤێ گولان ل شەهیدا کر، ئانکو ب هزر و رامانێن خوە یێن وی دەمی و سترانێن خوە د وی دەمی دا کو دەستپێکا هونەرێ من بوو، مللەتی گەلەک ب دلەکێ گەرم ئەز پێشوازی کرم، من گەلەک سترانێن سیاسی و رامیاری ل سەر گەل و شۆڕەشێ پێشکێشکرن، ژ بەر ڤان هەمی بوویەران ئێدی رێیا من و ئەڤ دەنگێ خوە و هونەرێ خوە هەمی من ژ بۆ شۆڕەشێ و ژ بۆ گەلێ خوە، ژ بۆ ئێش و ئازارێن مللەتێ خوە مە بکارئینا.

هەر ژ بەر هندێ بوو کو ئەز نەچار بووییم ب ژییەکێ بچویک ل دەمێ رژێمێ، ل ڤێرێ ئێدی ژیانا من نەما و من بەرێ خوە دا پێشمەرگاتیێ، رێیا هەرە پیرۆز د ناڤ رێزێن شۆڕەشێ دا، ل ئالیێ لقی یەکێ پارتی دیمۆکراتی کوردستان، ئەز بوومە پێشمەرگە.

دەمێ تو گەهشتیە ل ناڤ رێزێن شۆرەشا گولانێ تە ژیانا پێشمەرگایەتیێ چاوا دیت؟

ئەز ل مەها خزیرانێ ل سال ١٩٨٧ گەهشتمە د ناڤ رێزێن شۆرەشێ دا، هەلبەت بۆ من جارەکا دی دەستپێکا ژیانەکا دی یا تازە بوو، ژیانەکا نوی بوو. دیتن و تێکەلی و تێکەلیا چیا و ڤیانا چیا و ڤیانا پێشمەرگاتیێ و ئەو خەون و خەیالێن کو بەری هنگێ وەکی میناک مە ژ دویر ڤە ددیتن یان مە دبهیستن یان مە دکرنە ستران، ئێدی ئەم کەفتنە د ناڤ ڕاستیەکێ دا، پێشمەرگە مە ژ نێزیک ڤە دیت، مە رەوشا پێشمەرگەیی و دلسۆزی و عەگیدییا وان ژ نێزیک دیت.

هەروەسا بۆ دەڤەرێن مە دەمەکێ گەلەک دژوار بوو، ئانکو گوندێن مە یێن ڕزگارکری ئەوێن کو د بن کۆنترۆل و هێزا پێشمەرگەی دا، ئەو دەم بوو کو حوکمەتا بەعسا فاشیست ب ڕەنگەکێ دڕندانە بەرێ خوە دابوو گوندان، بێ فەرق و جوداهی گوند خراب دکرن، بۆمبەباران دکرن، هەلبەت وەکی پێشمەرگەیەکێ ماییندە (دائم) ل سنوورێ لقێ ئێک و ب تایبەتی ژی ل بارەگەهێ لقێ، ئەز مام هەتا بەری ئەنفالان، ئانکو سالا ١٩٨٨ێ.

هەلبەت د وی دەمێ دا ئەز د ناڤ شۆرەشێ دا مایم، من گەلەک تشت دیتن و زانین و ژ نێزیک ڤە فێربوومە گەلەک تشتان، ئەز ب خوە ب خوە ل گەلەک تشتان گەریام، ل دویڤ زانین و پێزانینێن خوە من هندەک پەرتووک خواندن، دیسان ئەم شاهدێن گەلەک بوویەران بووین، وەکی چالاکیێن (عملیات) پێشمەرگەهی کو بۆ مە سەرفەرازی و مۆڕالەکا گەلەک مەزن بوون. گەلەک جاران من دڤیا ل گەل پێشمەرگەهی پشکداریێ د هندەک چالاکییان دا بکەم، لێ ژ بەر دەردورێن مە و بهایێ هونەری یێ بلند ل دەڤ هەڤال و هۆگرێن مە قەبیل نەدکرن کو ئەم گەل وان بچینە چالاکییان، دگۆت تو هونەرمەندی و تشتەکی هونەری دکەی، ئێدی ئەم بووینە شاهدێن گەلەک بوویەران ل دەڤەرا ڕزگارکری یا کو د بن کۆنترۆلا پێشمەرگەی ڤە، هەلبەت ئێدی د وێ گەرماتیا شۆرەشێ و وی دلێ تژی هیڤی و ئومێد بۆ مللەتەکێ، ئێدی ئەم ل بەرێ حەقیقەتێ، ئانکو ڕاستیان ڕاوەستیاین بووین ل گەل مللەتێ خوە، ل گەل پێشمەرگان، هەمیگاڤا ئەم دل تژی هیڤی بووین کو جارەکێ ب سەرفەرازی دێ ڤەگەرینە کوردستانێ، ئەڤ پێشمەرگێن مە هەمی دێ بۆ مە بنە نیشانا هەری بلند، هەروەسا ژی نیشانا هەری بلندن، ل دەف من ب خوە ناڤەکێ هەری مەزن پیرۆزە، ژ بەر هندێ ژی هندەک جاران ڤی ناڤی د ئاهەنگان دا ل من دانانن وەک هونەرمەندێ پێشمەرگە، بەلکی ئەز نە کەسەکی گەلەک ئەکتیڤ بووم وەکی پێشمەرگە و چالاکی، لێ شەرەفەکا مەزن بوو کو ژ حەقیا خوە مە دەست بەرنەدا.

سترانێن بەری هنگێ خەباتا کو مە کری ژ بۆ شۆرەش و مللەتێ خوە و هونەرێ شۆرەشگێری، ئەم دەربازی ناڤ شۆرەشێ بووین، دیسان ژی بەردەوامیا چێکرنا سترانان و چێکرن و کۆمکرنا گرۆپان، گەلەک جاران ل ناڤ گوندان، ئێڤاری و هەلکەفتنێن نەتەوەیی وەکی نەورۆزێ، ٢٦ێ گولانێ، بیرەوەریا بارزانیێ مەزن، مە گەلەک چالاکی و ئاهەنگ و مۆزیک ئەنجام ددان.

ڤێجا دەمێ کو مرۆڤ د ناڤ ڤی ئەتمۆسفەری(سەقایی) دا بیت، مرۆڤ ل ئالیێ حەقیێیە، ئانکو پشت و دلێن مرۆڤی د گەرمن، مرۆڤ ئینسانێ ڕاستەقینەیە، دەمێ ناڤێ پێشمەرگاتیێ ل سەر مرۆڤی بیت و ل گەل پێشمەرگە بیت ژ بۆ ئاخەکێ؛ ئەز دبیژم ئاخ ژی شەرەفا هەری مەزنە بۆ کورداتیێ، ژ بۆ هندێ مە ئێدی پشتا خوە ب چیا و پێشمەرگەی و ئیرادا پێشمەرگەی بەست. هۆسا مە بەردەوامی ددا، هەم پێشمەرگاتیا خوە و هەم هونەرێ خوە، هەتا کو ئەنفالا ڕەش هاتی.

ل ناڤ شۆرەشێ هەوە تیپەکا هونەری دامەزراند، ئەندامێن وێ کی بوون؟ و کێ پشتەڤانی ل هەوە دکر؟

دەمێ کو ئەز ل لقێ ئێک خوەجهـ بوویم، ئەز ل ئێکەتیا قوتابی و لاوێن دیموکراتا کوردستانێ (پارتی دیموکراتی کوردستان) دمام، یێن کو ڤێ دیدارا مە ببینن ((سلاڤ ل هەمی هەڤال و هوگرێن من، سلاڤ ل سەر گیانێ وان یێن د ژیانێ دا نەماین)). بەری من و دو سێ برادەر ل وێرێ هەبوون، کاک (رەشید، ئەنەس و ئەلەند)، دو ژ وان (ئەنەس و رەشید) سازبەند بوون و (ئەلەند) ژی دەنگەکێ خۆش هەبوو، کوڕەکێ لاو و تازە بوو، مخابن کو ئەو د ژیانێ دا نەماینە، هزار سلاڤ ل گیانێ وی و هەمی شەهیدێن کوردستانێ بن.

هەلبەت ژ بەر کو مە پتر پێزانین و ئەزموون د ناڤ باژێڕ و گرۆپێن دی دا هەبوو، هەتا کو ئەم گەهشتینە وی ئاستی، مە ئەزموونەکا باشتر هەبوو، مە تیپەک دامەزراند ب ناڤێ «تیپا پێشڕەو»، د وان دەمان دا، هندەک تۆمارێن مە و تۆمارکرن و ئەزموونێن مە د هندەک ئاوازێن بچویک دا پشکدار بووین، من ژی ل دویڤ زانینا خوە سەرکێشیا وان دکر، بێگۆمان نە ب ڕەنگەکێ زێدە ئەکادیمی و نۆتە و تشتێن هۆسا، وی دەمی مە نەدزانی، گەلەک تشت هەر هۆسا گوهداریکرن و ژ بەر کرن بوون.

مە گەلەک چالاکی  پێکڤە دکرن و هندەک کاسێت تۆمارکرن ب وان مسەجەلێن (ریکۆردێن) دو کاسێتی یێن عەدەتی بوون، هندەک جاران ژی ئەو دەستکەفتیێن پێشمەرگەی ژ جهێن چالاکییان دئینان مسەجەلێن مەزن یان ئامیرێن دی بوون، ئەو هەڤالێن تەکنیکارێن زیرەک هندەک هەبوون ل ئێکەتیا قوتابی و لاوان بۆ تۆمار کرنێ و ئامادەکرنا وان هاریکاریا مە دکرن، جاران ژی من ئەو هەمی دئینان و دکرنە کۆرس، ب ڕاستی ب کەیف و حەز مە خۆشیەکا مەزن دبر، دیسان ل وی دەمی برادەرەکێ دی ل وێرێ هەبوو، کاک (شۆڕش عەبدوللاهـ) بوو کو برایێ مۆزیکژەن (ئارێ عەبدولاهـ) بوو، ئەو ژی ل وێرێ پێشمەرگە بوو، وی ژی ئامیرێ ئەکۆردیۆنێ دژەنی، مە تیپا خوە پچەکێ دەولەمەند کر، هەلبەت د وان دەمان دا مە گەلەک ئاهەنگ کرن و  گەلەک بیرەوەری ئەنجامدان، ئێدی ئەم ل وان سنۆران و د ناڤ لقێ دا هاتنە نیاسین و کەیفا پێشمەرگەی ب مە دهات، هەتا هندەک جاران سترانێن مە تۆمار دکرن، دو سێ جاران ل ئێزگێ دەنگێ کوردستانێ مە گوهلێ دبوو و کەیفا مە گەلەک هات، بۆ مە وەکی تشتەکێ گەلەک مەزن بوو، لێ ل ڤێرێ خالەک یا هەی ئەز دبێژم گەلەک یا گرنگە؛ ئانکو د شۆڕەشا گولانێ و شۆڕەشا ئەیلۆنێ ژی دا ئەوا کو مە خواندی، ((ئەگەر پێدڤی بیت ئەم ڤان تشتان بەلاڤ بکەین باشە))، پویتەپێکرنەکا مەزن وەک ناڤەندەکا مۆزیکێ یا هونەری یا مەزن نەبوویە، هەر کەسەکی ل دویڤ شیان و حەزا خوە، ئەو هەڤال و حەزژێکریێن دەوروبەرێن وان مۆرالەکا دایێ یان کاسێتەک یان سترانەک یان شیعرەک یا گۆتی، ناڤەندەک نەبوو کو گەلەک پویتەی پێ بدەن کو ببیتە سازیەکا شۆڕەشێ یا هونەری ژ ڤێ زێدەتر نەبوو، لێ دیسان ل دویڤ شیانێن خوە ئەو کەسێن هەست و حەز هەین هندەک تشت کرن، مخابن هەتا نوکە ئەو ئەرشیف ژی نەماینە، گەلەک تشت ل دەف کەسێ نەماینە ژ وان کاسێتێن مە تۆمارکرین، هندەک تشتێن ل دەف من هەین، لێ ئەز گەلەک لێی هشیارم (قەدرێ وان دگرم)، من دڤێت جارەکا دی وان فیلتەر و پاقژ بکەم بۆ ئەرشیفی و دیرۆکێ بهێلم، ئەو تیپا کو د گەل وان هەڤالێن خوە یێن شۆڕەشێ (ئەنەس، رەشید و ئەلەند) دانای، جار جار هندەکێن دی ل مە زێدە دبوون،  وەک کاک (حەسەن بۆتی) و هندەک برادەرێن دی ژی هەبوون، لێ تشتێ مە ئافراندی ئەو بوو ل دەمێ قوتابخانەیێن ل سالا (1987)ێ ل ناڤ شۆڕەشێ ل گەلەک دەڤەرێن ڕزگارکریێن کوردستانێ دەستپێ کری، ئێدی مامۆستایێن شۆڕەشێ هەبوون، ڤێجا د ناڤ تیپا مە دا مە داخواز ژ هەڤالێن (بەرپرسیارێن) خوە کر و گۆتێ هەکەر ل ڤان گوندان هندەک زارۆک هەبن وەکی کۆرس ئەم بکار بینین گەلەک باشە، قوتابخانا زێوکا هەبوو، (چار – حەفت) زارۆک مە ژ وێرێ ئینان، ل دویڤ زانینا خوە مە پرۆڤە پێ دکرن و دەنگێن وان پەروەردە دکرن و کاسێتەک د گەل وان چێ کر.

دیسان د هەلکەفتەکێ دا، شەهید (سمکۆ ئامێدی) هەبوو، برایێ وی کاک (جەمال) شاعرەکێ گەلەک باش بوو و کچا وی (کۆچەر) دەنگەکێ گەلەک خۆش لێبوو، مە کاسێتەک تۆمار کر و ئاهەنگەکا گەلەک ب جۆش و جودا و ئافراندنەکا گەلەک جوان مە ئەنجام دا، هندەک وێنە و پڕتێن وان سترانان هەتا نوکە یێن ل دەف مە ماین، هیڤیدارم بشێین (د پاشەڕۆژێ دا) وەکی ئەرشیفەکێ باشتر ئەم بپارێزین، بۆ زانین نوکە ئێک ژ وان قوتابیێن بچویک کاک (عەلی) یە، نوکە ل باکورێ کوردستانێ دژیت، باوەر دکەم دەمێ ئەنفالبووین ئەو ل وێرێ ما و ئەم ڤەگەڕیاینە ڤە، چونکو کەسوکارێن وان ل وێرێ هەبوون، نوکە کاک عەلی سترانبێژەکێ (کۆما لاڤژە)یە و کەسەکێ گەلەک زیرەک و ناڤدارە، سترانێن فۆلکلۆری دبێژیت، ئەو ژی ئێک گرۆپێ مە بوو.

من دڤێت ل ڤێرێ تشتەکی گرنگ بێژم، دەمێ ئەم ل لقێ ئێکێ بووین، ژ بەر چالاکیان پێشمەرگە ژ هەمی دەڤەرێن کوردستانێ دهاتن و ب شەڤێ ل دەف مە دبوونە مێهڤان، جارەکێ زڤستان بوو، باوەر دکەم زڤستانا 1987 ل سەر1988ێ بوو، گەلەک پێشمەرگە بۆ  ئەنجامدانا چالاکیەکا مەزن هاتن، گەلەک پێشمەرگە ژ زاخۆ و پشت دهۆکێ و هەتا دەڤەرێن دی بۆ ڤێ چالاکیێ هاتبوون، مە ستران بۆ پێشمەرگەیێ هاتی گۆتن، گەلەک کەیف وان ب گوهداریا سترانێن مە هات، هندەک ژ وان کامیرە هەبوون و مە وێنە پێکڤە گرتن، بەلێ دەمێ چووینە چالاکیا خوە و زڤڕین، مخابن گەلەک ژ وان شەهید ببوون، ب وێ ئەز گەلەک خەمبار بووم، ژ بەر کو دو سێ شەڤێن بەری هینگی مە ئەو دیتبوون، کەسێن گەلەک دلگەرم و ب ئیرادە بوون، ئەز بۆ وێ چەندێ گەلەک خەمگین بووم.

تە چ بەرهەم ل ناڤ شۆرەشێ تۆمار کرن و ب چ رێکێ بوون؟

هەلبەت بەرهەمێن کو من د ناڤ شۆڕەشێ دا چێکرین… دەمێ من تیپا پێشڕەو ئاڤاکری، هەڤالێن مە ئەو ناڤ لێکر، نە کو من لێ کر، لێ (تیپا پێشڕەو) بۆ من ناڤەکێ گەلەکێ خۆش بوو، مە چەند کاسێت چێ کرن و ب ڕێکا هەڤالێن مە یێن لقێ هنارتن بۆ ئێزگێ دەنگێ کوردستانێ، ڤێجا د ئەرشیفێ وان دا ماینە یان نە ماینە!؟ جارەکێ دەورەیەک بۆ بێتەلا کوردستانێ هەبوو، ژ هەمی دەڤەر و لژنە و جهێن دی یێن کوردستانێ هاتبوون، دەمێ دەورە ل لقێ ئێک هەبان و ب دووماهی هاتبانە کەیفا وان دهات، مە بۆ وان مۆزیک دژەنی و ستران دگۆتن، ڤێجا د وان دەمان دا کاسێت ژی تۆمار دکرن، ئانکو تۆمار کرنا وان گەلەک ب زەحمەت بوو، هەلبەت دەمێ کو ئەز چوویم (ل ناڤ شۆرەشێ) هێدی هێدی شیانێن تەکنیکا کارەبێ و لقێ باش ببوون، ژ بەر چالاکیێن پێشمەرگەی گەلەک تشتێن دەستکەفتی دئینان، ب وان دەستکەفتیان هەتا بۆ مە کارەب ژی چێ کر بوو، جارنا ژی کارەب هەر قەت نەبوو، ب پاتریا و مەسەجلێ بوو ب ڤان شیانان بوو، لێ ژۆر و ئۆدێن کو ئەم تێڤە یا پڕی تشتێن دەستکەفتی بوون، تەلەفزیۆن و مەسەجل و ئامیرێن ڕاکال تێڤەبوون، ژ بەر کو ئەم ل ئێکەتیا قوتابیان و لاوان بووین و ئەڤە کارێ وان بوو و پتر ل سەر وان تشتان کار دکرن، هندەک هەڤالێن مە یێن تەکنیکار هەبوون د زیرەک بوون و بەرپرسێن باش بوون، ل دویڤ زانینا خوە هندەک تشت ددانە ئێک و چێ دکرن، بەرهەمێن مە سێ چار کاسێت بوون، ژ خوە ل ئالیێ گوندێ خوە، پشت زنارا کێستەی، دەمێ کو جارەکێ هاتیمە بێهنڤەدانێ من کاسێتەک ل وی چیایی تۆمار کر، کاسێت ژی نە کو بەرهەمێن نوی بوون، تشتێن من کەیف پێ دهات ژ سترانبێژی دی و هندەک ژی د نوی بوون.

ئێدی هۆسا بوو ڕەنگێ تۆمارکرن و بەردەوامیا مە، لێ هەر وەکو هەمی دنیا یا مە، ئانکو نوکە دنیا یا پێشکەفتی ژ ئالیێ تەکنۆلۆژیایێ و (AI) یا هاتی و تەلەفزیۆن و…هتد، لێ ئەو تام و روح و ئیرادا کو هنگێ مرۆڤی هەی کێم بوویە، ئەز ب خوە بێژم یا کو من هەی بۆ هونەری، ئەو دلێ ئەڤیندارێ چیا و هەڤالێ چیا و هەڤالێ پێشمەرگاتیێ و سەرحەقیێ، بۆ مە دەمێ هەری خۆش بوو، دەمێ هەری سەرفەرازی بوو.

پشتی ئەنفالێـن بەهدینان هوین بەر ب ئاوارەیێ ڤە چوون، ل کەمپێن باکورێ کوردستانێ (تورکیا) خوەجهـ بوون، چاوا ژیانا هەوە دەرباز دبوو؟ ئەرێ ل وێرێ ژی تە هەر بەردەوامی دا کارێن خوە یێن هونەری یان نە؟

ل مەها ٨ ژ سالا ١٩٨٨ێ دەمێ ئەم دەربازی وی ئالێ دی بووین ل باکورێ کوردستانێ، ئەلبەت سێ کەمپە ئاڤاکرن، دێ ب کورتی ل سەر ڤێ ئاخڤم، چونکی ئەڤە بابەت و چیرۆکەکا گەلەک دویر و درێژە، دەمێ کو سێ کەمپە بۆ مە چێ کرین ل (دیاربەکر، مووش، قزل تەپە ‹›مێردینێ»)، جهێ مە ژی کەتە دیاربەکرێ، ئەم ل گەلەک خەلکێ خوە یێ ڤێ دەڤەرا مە ئەوێن کو ئەم ئەنفال بووین.

دەربارەی دیسان هونەرێ من، ئەم بەردەوام بووین ل سەر گەرماتی و کوردایەتیا خوە ب گشتی، نە کو ئەز ب تنێ، ئەو مللەت هەمی ب دلەکێ هەر یێ ب هیڤی بوو، لێ یێ ئێخسیر بوو د وەلاتێ خوە دا، ئانکو دو جاران مرۆڤ دئێشا؛ جارەک مرۆڤ د ناڤ مللەتێ خوە و یێ دی ژی دا کو هەر کورد بوون، ئەو ژی د بن زولم و زۆریەکێ ڤە بوون، دیسان ئەم ژی د بن زولم و زۆریەکا مەزن دا چووینە وێری پەنابەر بووین.

ئەلبەت د وان دو سێ سالێن ١٩٨٨ هەتا سەرهلدانا پیرۆز، بەری هنگێ ئەز ل ئۆردیگایێ دیاربەکرێ (ئامەدێ) بووم، مە چالاکییێن گەلەک بەرکەفتی و مەزن یێن مۆزیکی و یێن هونەری ئەنجامدان، ل وێری ژی هەر د بەردەوامیا خوە دا و بەری هەر تشتەکی د وێ گەرماتیا ئەنفالێ دا و د وێ تراژیدیا مەزن دا دەمێ ئەز چوویم، هندەک بەرهەم هێشتا ئەز ل لقێ ئێک بووم من ئامادە کربوون کو ئەز تۆمار بکەم، لێ ئەز نەگەهشتم، هندەک هەلبەست ژ جهێن دی هاتبوون و پتریا وان ژی ل سەر شۆرەشێ بوون و کێمەک ژ وان فۆلکلۆری و ئەڤینداری بوون، دەمێ کو شیان چێبووین د وێ سالێ دا ئەم ل کەمپێ مە کاسێتەک چێ کر، ب ڕاستی ئەوێ کاسێتێ  گەلەک جهێ خوە گرت و ب ناڤودەنگ بوو د ناڤ مللەتێ مە دا ب گشتی و د ناڤ باکورێ کوردستانێ دا ژی، ناڤێ وێ «هەلەبجە، هیرۆشیما خوشکا هەلەبجە»، ئانکو تشتەکێ هۆسا مە دانابوو، گرنگە ژی بێژین ئەو هەلبەست یا کاک (جەمال ئامێدی) بوو.

من کاسێت وەکو ل لقێ هەر ب شیانێن خوە تۆمار کر، ئەلبەت ئەم وەسا دبێژین، لێ ب ڕاستی ئەم د ژیانەکا گەلەک دژوار دا بوون، جهەکێ بەرتەنگ، جهـ نەبوو ئەم تشتێن خوە لێ چێ بکەین، ئانکو چیرۆکەکا دویر و درێژە، لێ هەر چاوا بیت مە کاسێتەکا ژ ١٠-١٢ سترانان یێن جودا جودا تۆمار کر، تشتێن کو مە دیتین د ئەنفالێ دا ل سەر کوردستانێ، ل سەر پێشمەرگاتیێ، مە کاسێتەک تۆمار کر، ئەو کاسێتە من بەلاڤ کر، گەلەک و گەلەک بەلاڤبوو.

من تێکەلی ل گەل هندەک هونەرمەند و مۆزیکژەنێن دیاربەکرێ کر، گەلەک د جامێر بوون، گەلەک هاریکاریا من ب دانا ئامیرێن مۆزیکێ و هاریکاریێن ئابۆری ژی دکر، ئێدی ل کەمپا دیاربەکرێ مە نەورۆز، بیرەوەریا ٢٦ێ گولانێ، بیرەوەریا بارزانیێ نەمر هەبوون، هەر وەکو کا چاوا ل لقێ مە چ تشت ئەنجام ددا وەک هونەر، ستران، هەلبەست و شانۆ، ئێدی مە ل وێری ب ڕەنگەکێ بەرفرەهتر ئەنجام ددان، هەرچەندە ئەم ل بن کۆنترۆلا پۆلیسێن تورکی ژی ڤە بووین و د دۆرپێچکری بووین و نە د ئازاد بووین کو بێین و بچین و تێکەلیێ پتر بکەین، گەلەک یا ب زەحمەت بوو، دەزگەهـ و ئامیران ب دلێ خوە بۆ خوە پەیدا بکەین.

بیرا من دئێت نەورۆزا ئێکێ گەلەکا خۆش بوو، ل نەورۆزا ئێکێ مە گەلەک پێداگیری کر کو ئەم وێ نەورۆزێ بکەین، وان قەبیل کر کو ئەم ئاگرەکی بچویک هەل بکەین کو ب سەر کەمپێ نەکەڤیت و خەلکێ دی نەبینت، ئەو ژی ژ بەر هندێ بوو کو گەرماتیا مە نەدەتە وی خەلکێ مە یێ دی یێ باکورێ کوردستانێ، کوردێن دی، گەلەک بزاڤکرن، لێ ل دووماهیێ نەشیان و کەس نەشێت ئیرادا چو مللەتان بشکێنیت، نەورۆزا ئێکێ مە د پشتا بارهەلگرەکێ دا کر، وەک ڤێگاڤێ بیرا من دهێت هەر چەندە وێنە ژی مە یێن هەین، ل وێری ژی ڕابووم من کۆرسەکێ کچ و کوڕان ڤێ جارێ نێزیکی ١٠-١٢ کەسان چێ کر، مە گەلەک جوان مۆزیک و ریتم و کچ و کوڕ زێدەکرن، ئەڤە د پشکا سترانگۆتنێ و مۆزیکێ دا، هەروەسا پشکا شانۆیی ژی هەبوو، کاک (کامیران سندۆری و بێوار) و گەلەکێن دی ژی کو نەشانۆگەربوون ئەوێن پچەکێ زەوقێ شانۆیێ هەی پڕۆڤە پێ کرن، هەلبەست خواندن بوون.

تشتێ ئەز دبێژم گەلەک گرنگە، ل دەستپێکێ خەلک نێزیکی (٢٠-٢٤) هزار بوون، پشتی هنگێ هندەک ڤەگەریان و تەرا و بەرا بوون و هندەک چوونە ئەورۆپا، لێ (١٦)هزار ئینسان ب باوەریا من د کەمپێ دا مابوون، ئاڤاهیێ ئەم تێدا مە ئاهەنگا نەورۆزێ هەمی ل وێرێ ئامادەبوونا وێ دکر، میناک، گرۆپێ مۆزیکێ من چێ دکر وەک دەنگ و ڤۆکال، دەنگبێژی و کاک (ئەکرەم، حەیدەر بێوار بامەڕنی) ژی هەڤکارێن من بوون، ستەیجا شانۆیێ خودێ ژێ رازی (محەمەد سەلیم کێستەیی) چێ دکر، دیسان (فازل کێستەیی) هەر گوندیێ مە بوو، ئەوی تابلۆیێ نەورۆزێ چێ دکر، هندەک برادەرێن دی هەبوون خۆرت بوون هەلبەست دخواندن، هندەکا ساز جودا لێددا و جودا دەردکەفتن، شانۆیەکا گەلەکا جوان هەبوو، ژ بەر کو کاک (کامیران سندۆری) ژی ل گەل مە بوو، ئەوان دەردۆرێن خوە هندەک پەروەردە کربوون و شانۆیا نەورۆزێ ژی پێشکێشکرن.

هەکەر ئەز بەحسێ کەساتی و هونەر و سازا خوە بکەم، ئێدی ئەز د ناڤ سنۆرێن کەمپێ دا نەمام، ئەز دەربازی ناڤ دیاربەکرێ و جهێن دی بووم، من دۆست و هەڤالێن خوە یێن کورد یێن مۆزیکژەن پەیدا کرن، گەلەک کەیفا وان ب مە دهات، ب ڕاستی ئەم وەک ئیلهامەکێ بووین، ئەم پیرۆزی بووین بۆ وی خەلکێ مە یێ باکورێ کوردستانێ وەک گەلێ مە، ئانکو دەمێ ئەم ب وان شویتک و شەلوالان ددیتن، بۆ وان گەلەک پیرۆزی بوو، گەلەک هاریکاریا مە ژی یا کری، ئەم چو جاران ژ بیر ناکەین.

ئێدی بەردەوامی هۆسا بوو، تێکەلیێن مە هێدی هێدی چێبوون، چونکی ١٩٨٨ و ١٩٨٩ێ باژێرڤانی و پارتیەکا کوردان ل وێری هەبوو د دەولەتا تورکیا دا د فەرمی ژی بوون، لێ هاریکاریا کوردان دکرن، هاریکاریا مە ل دویڤ پێچێبوونێن خوە یێن ل کەمپێ ژ هەمی ئالیان ڤە دکرن، بۆ پەیداکرنا بیرهاتێن مە، بۆ تێکەلیێ، بۆ نموونە باژێرڤانییا وان هندەک ئۆتۆبۆسێن مەزن تەرخان کربوون خەلکێ مە بێ بەرامبەر پێ دئینان و دبرن. ئانکو ئێدی تێکەلی هێدی هێدی چێبوون هەتا ئەم گەهشتینە سەرهلدانێ.

پشتی سەرهلدانا بهارا 1991ێ ب چەند سالان تە جارەکا دی بەرێ خوە دا پەنابەریێ و ل وەلاتێ سوێد خوەجهبوویـی، سەدەمێن ڤێ یەکێ چ بوون؟ و بۆچی جارەکا دی تە بریار دا بزڤڕیە کوردستانێ و ب ئێکجاری؟

سالا ١٩٩١ د مێژوویا گەلێ کوردستانێ دا سالەکا گەلەک پیرۆزە، سەرهلدانا پیرۆز بوو، هەلبەت وی دەمی هێشتا ئەم ل کەمپا دیاربەکرێ بووین، لێ ژ بەر کو کوردستان ئازاد بوو و سەرهلدانا پیرۆز هاتە کرن، د ئاهەنگا ئێکەم دا یا هەرێمێ یا مەزن، د ئاهەنگا ئەم دشێین بێژین نیڤ ملیۆنی ل دهۆکێ ل 16ی تەباخێ، ئەز ژ دیاربەکرێ هاتم بەری کو ئەز ب ئێکجار بێم، ئەز هاتمە باژێرێ دهۆکێ، سترانێن کو خەلکێ مە یێ د ناڤ ڕژێمێ دا مابوون، یێن ئەنفال نەبووین، ب گشتی خەلکێ مە و گەلەک ژ وان یێ ژ کەمپا زڤڕین، یێ ژ ڕۆژهەلات و باکور ژ وان جهان زڤڕین، پارتی دیموکراتی کوردستان ئاهەنگا 16ی تەباخێ ب شێوەیەکێ گەلەک مەزن کر.

ل باشوورێ کوردستانێ تشتەکێ گەلەک گرنگ و ئاهەنگا هەرە مەزن بوو کو هاتە کرن، ئەو ئاهەنگا هەرە مەزن ئەو بوو من پشکداری تێدا کر، هەیامەکێ ئەز مام و جارەکا دی ڤەگەڕیامە کەمپا دیاربەکرێ، هێشتا خەلکێ مە گەلەک مابوو، گەلەک ژی بۆ کار و ئەرکێ خوە یێ پێشمەرگاتیێ زڤڕیبوونە ڤێرێ، ئەز دشێم بێژم نیڤەک ژ وی خەلکی، یێ کەمپا مێردینێ و دیاربەکرێ و هندەک ژ مووشێ، ب ڕەسمی بەر ب دەولەتێن ئەورۆپا و ئەمریکا و وان جهان بربوون، خێزانێن مە ژی گەلەک چوو بوونە ئەوروپا و ئەمریکا و کەنەدا و هەمی جهێن دونیایێ، هەلبەت دەمێ ئەز هاتیمە ئاهەنگێ و زڤڕیمە ڤە، من بڕیار دا ئەز ب خەلاسی بێمە کوردستانێ، ژ بەر کو دایک و بابێن من و خێزانا مە ژی ل ڤێرێ بوون، ل ڤێرێ تشتەک هەیە ((دەمێ ئەم ئەنفال بووین دایک و بابێن من ژی ل گەل مە بوون، ئەم ل گەل مالبات و کەسوکار  و پێشمەرگە و گوندیێن خوە بووین، بەلێ ژ بەر کو دایک و بابێن من گەلەک د بێ چارەبوون، بەری سەرهلدانێ مە ئەو بەری خوە هنارتبوونە کوردستانێ))، ئەو بوو من بڕیار دا و پشتی وێ ئاهەنگێ هاتم.. هەر ل سالا ١٩٩١ بەر ب ١٩٩٢ێ دا من ئەلبۆمەک ژی ل ڤێرێ ب ناڤێ «شێرێ چیا» ل سەر بارزانیێ مەزن چێ کر، هەلبەستەکا هەرە هێژا بوو.

ئەز مامە ل ڤێرێ، لێ جار جار ژی هاتن و چوونێن مە هەبوون، هەم بۆ باکور ل ناڤ خەلکێ مە یێ ل وێرێ، ئانکو ب ئێکجاری ژ وێرێ نەڤەقەتیام، د ناڤبەرا سالێن ١٩٩٢، ١٩٩٣ و هەتا ١٩٩٤ێ ژی دا، گەلەک ئاهەنگ و چالاکی و سازیێن گرۆپێن مۆزیکێ دروستبوون و ئاهەنگێن گەلەک ل سەر ئاستەکێ بلند ژ ڤێرێ هەتا دەڤەرێن دی یێن کوردستانێ، ل سلێمانیێ و ژێریا سلێمانیێ ژی و هەولێرێ و ل هەر جهەکێ کوردستانێ ئاهەنگ دهاتنە کرن، ئەم ژی د ڤی چارچووڤەیێ خوە دا بووینە مورالەک و هشیارکرنەک و پشتگیریەکا مەزن ژ بۆ سازکرن و هزرا نەتەوی و جاران بەردەوامیا کارێ خوە یێ هونەری یێ مەزن، ئەز هەتا مەها ئادارا سالا ١٩٩٥ێ ل ڤێرێ مام.

من بڕیار دا کو جارەکا دی ڤەگەڕم، لێ ڤەگەڕا من، من دڤیا بچمە ئەورۆپا ئەو ژی چو سەدەم و ئاریشەیێن هۆسا نەبوون، ب تنێ پشتی من رەوشا ڤێرێ ب گشتی دیتی، هندەک جارا دەمێ مرۆڤ خەبات و چاندنا تشتەکی دکەت، ل هیڤیا بەرهەمەکێ گەلەکێ مەزنە، سەرهلدان بۆ گەلێ کورد بەرهەمێ هەرە مەزن بوو، ئانکو پیرۆزیا خوهدانا ڕەنجا ڤی مللەتی، خوینا شەهیدان و خوینا پێشمەرگەی یە، لێ تشتەکێ تایبەت یێ کەسایەتی من بڕیار دا بچم کو من بەلگەیەک هەبیت ئەز بشێم بێم و بچم و ل دونیایێ پچەک سەربەست ببم، نە ژ چو ئەگەرێن دی، لێ دیسان ژی چوونا من یا ئەورۆپا ل سالا ١٩٩٥ێ، قەت باندۆرەک ل هونەرێ من نەکر و چو ڤەقەتیانەک ژی د ناڤبەرا من و حەزژێکریێن من دا، د ناڤبەرا من و جەماوەرێ من دا، د ناڤبەرا من و کوردستانێ دا نەکر، بەردەوام ئەز دهاتمە کوردستانێ و من کۆنسێرت و بەرهەم چێ دکرن.

هەروەسا ب گەلەک شەرت و مەرجێن گران ل سوێد ل ستۆکهۆلم من بەرهەمەک ب ناڤێ «خۆزی» وەک سێلەک (CD) چێ کر، دشێم بێژم کو ئەز ئێکەم سترانبێژێ مە یێ ڤێرێ بووم من شیای بەرهەمەکێ وەسا پێشکەفتی وەک (CD) یا پاقژ و مۆزیک و هەمی تشتان باش چێ بکەم، یا دی بەردەوامیا من دا کارێ خوە و ئەڤە نیزیکی (٢٩) سالانە ژی ل ئەورۆپا دژیم، لێ ل سالا ٢٠١٣-٢٠١٤ جارەکێ ئەز ب ئێکجاری ڤەگەڕیامە کوردستانێ و هەتا ٢٠١٧ مام، ژ بەر وی کاودانێ جارەکا دی ب سەر مللەتێ مە دا هاتی ئەڤ شەڕێ تیرۆریستێن داعش و من دو زارۆک هەبوون، هندەک پرسگرێکێن مالباتی مە هەبوون، ئاریشەیا وەرگرتنا رەگەزنامێ و تشتێ وەسا، ژ بەر هندێ ئەز مەجبوور بووم ژ بەر خواندنا زارۆکێن خوە بزڤڕمە ڤە جارەکا دی بچمە ئەورۆپا.

ژیانا من ژی چەند قووناغێن دویر و درێژ و جودانە، ئانکو قووناغا دەمێ ل ناڤ ڕژێمێ، قووناغا ل ناڤ پێشمەرگاتیێ، قووناغا ل ناڤ کەمپا دیاربەکرێ، زڤڕینا ڤێرێ پشتی سەرهلدانێ و پشتی هنگێ ژی هەری دووماهی ل ئەورۆپا بوو، لێ چو جاران من نەهێلایه کو ڤەقەتینەک بکەڤیتە د وێ حەزا من یا هونەری و ڤێ ڤیانا من یا هونەری دا، د ناڤبەرا من و مللەتی من دا و د هەر بارودۆخ و هەر دەم و هەر ڕوودانەکێ دا سترانێن من، ئانکو دیدەڤانێن ڤان بوویەرانە، دیدەڤانێن هونەر و حەزژێکەر و گوهدارێن منن کو د هەر ڕوودانەکێ ژی دا من بەرهەمەک چێ کری، ئانکو بەرهەمەکێ من ئینایە خوارێ من چێ کری وەک ستران، وەک ئەلبۆم. ئانکو کورت و کرمانج بێژین، هاتنا من یا ڤێرێ پشتی سەرهلدانێ ئەز گەلەک دلخۆش بووم، لێ هندەک تشتێن من یێن تایبەتێن شەخسی هەبوون، من ب حەزا خوە دڤیا بچمە ئەورۆپا و من بەلگەیەک هەبیت وەکی ناسنامەیەک، تشتەکێ باش هەبیت، بێم و بچم وەک سترانبێژەکێ ئازاد و پتر خزمەتا مللەتێ خوە بکەم، هەم رەڤەندا ژ دەرڤە یا کوردان و هەم ل ڤێرێ ژی، ب تنێ ئەڤ تشتە بوو.

بیوگرافییا هونەرمەند حەسەن شەریفی:

– حەسەن شەریف ل سالا ١٩٦٩ێ ل گوندێ کێستە ل دەڤەرا بەرواری بالا یێ ژ دایکبووی.

– ئەو ژ مالەکا کوردپەروەر و تەخەکا هەژارە، بابێ وی ژ بۆ دەبارا ژیانێ یێ ژ گوندێ خوە کۆچبەر بووی بۆ گەلەک گوندێن دەوروبەر ل دەڤەرێ، دو سێ جاران د ژیێ وی یێ بچویک دا ژ وان دەڤەران مالا وان یا بار کری و یێن هاتینە مالتایێ و جارەکا دی یێن زڤرینە گوندێ خوە.

– د خێزانا خوە دا پێنج خۆشک و برا بووینە.

– خواندنا خوە یا سەرەتایی ل پۆلا ئێکێ ل گوندێ بێسڤکێ دەستپێکریە، چونکو بۆ دەمێ نێزیکی حەفت سالان ل وێرێ جێگیر ببوون، پشتی هنگێ جارەکا دی مالا خوە ئینایە دهۆکێ و خواندنا سەرەتایی ل دهۆکێ تمام کریە، هەلبەت ژ بەر هندەک کاودانێن سیاسی و هندەک ئەگەرێن تایبەت، نەشیایە خواندنا خوە تمام بکەت، پاشی دو سالان ل قوتابخانا ئێڤاریان ژی خواندی، لێ ئەو ژی نەبرییە سەری.

– ل سالێن هەشتێیان و د ژییەکێ بچویک دا دەست ب ئامیرێ سازێ کرییە و بۆ گەلەک سترانبێژێن لۆکال وەک تەمبوورڤان ساز بۆ وان ژەنییە، وەک هونەرمەند (وەحید، غانم محەمەد سیتۆ، قاسم دهۆکی) ئەوی ب سازا خوە گەلەک هاریکاریا وان یا کری، هەروەسا ژی ل گەل هونەرمەندێن ناڤدار د نەورۆزا دا بەری کو ببتە سترانبێژ، تەمبوور ژەنییە وەک هەردو خودێ ژێ رازیان (سەعید گاباری و تەحسین تەها)ی.

– دەمەکێ محەمەد عارف ل دهۆکێ کورسەکێ فێربوونا تەمبوورێ ڤەکر، ب تنێ ژ بۆ دیتنا وی و بۆ حەزژێکرنا وی بۆ ستران و کولتوری نێزیکی سالەکێ ل سەردەمێ رژێمێ وی کارێ مۆزیکێ یێ کری.

– ل سالا ١٩٨٥ێ کاسێتا خوە یا ئێکێ ب ناڤێ «تەمبوورا من» تۆمار کرییە.

– هەتا نوکە ١٢بەرهەم یێن هەین، ژ وان نێزیکی هەشت وەک سێلیک (CD) نە و پێنج ژ وان ژی وەک کاسێتن، ژ بلی گەلەک جاران کاسێتێن تایبەت ل چیایی، ل جهێن دی، ل سوید، د ژیانا خوە یا هونەری دا یێن تۆمارکرین و تشتێن گەلەک تایبەتن. بۆ نموونە کاسێتەک ل سالا ١٩٨٨ ل ئامەدێ ل گەل کچەکا دەنگخۆش یا تۆمار کری و ئەو بەرهەم هێشتا ل یێ دەف وی و  چو جاران بەلاڤ نەکریە، ئەو کاسێتەکا و بەرهەمەکێ جودایە.

– هەروەسا دبەر ڕا گەلەک کاسێت و تشتێن جودا جودا و سترانێن ئێکانە یێن سنگل کو نێزیکی (٢٥ -٣٠) سترانانە کو شۆرەشگێری، نیشتیمانپەروەری و دلداری نە یێن هەین.

– هندەک ستران د سالێن ٢٠٠٠ێ دا وەک سنگل یێن چێکرین د گرنگ بوون، بۆ نموونە «لالەش» کو ئێک ژ بەرهەمێن وی یێن مەزن بوو، بۆ جڤاکا کوردێن مە یێن ئێزدی، ئەو بەرهەم ب سەرێ خوە وەک ئەلبۆمەکێ یە، ب دەنگ و رەنگ یا چێ کری، ل بەریکانا ڤیدیۆ کلیپا ل زاخۆ ٢٠٠٦-٢٠٠٧ێ، ژ ناڤ سەدان کلیپان ئێکەم دەرکەتیە، ئەو ژی ژ بۆ رەنگ و دەرهێنەری و ستران و تێکست و هەمی ئالیێن وێ.