گۆڤارا مەتین گۆڤارا مەتین
خالد صالح
ل دەستپێكێ جارێ بۆچى تەقەزاييبوون؟ وەكى ديار و خۆيايە، كو د ناڤ فلمێن هندى دا، گەلەك جاران قەهرەمانێ چيرۆكێ دكەڤيتە د ناڤ دەراڤێن تەنگ دا، لێ ژ نشكەكێڤە رێكە چارەيەك بۆ پەيدا دبيت و ژ وێ ئاريشەيێ سەركەتييانە دەرباس دبيت، تنێ دا قەهرەمانێ چيرۆكێ يان ژى كاراكتەرێن وێ ب گەهنە ئارمانجێن خۆ، هندە جاران ژى دگەهنە داوييەكا تراژيدى. ل ڤێرە سدقى هرۆرى ژى، ئەو چەند يا ڤياى ب كەت و يێ كەتييە ژێر باندۆرا فلمێن هندى و د گەلەك دەليڤەيان دا، د ناڤ ڤان هەر سێ رۆمانانێن خۆ دا يا ڤياى وێ چەندێ بكەت و قەهرەمانێن خۆ ژ نشكەكێ ڤە رزگار بكەت.
رۆمانا ئێكێ، كو «ئەڤين و شەوات»ە، چيرۆك ل زانكۆيا مۆسل دەستپێدكەت، سەردار كوردێ مۆسلە، حال هەژارە و چنار خەلكا دهۆكێ يە، هەڤدژى وى، بابێ وێ يێ دەولەمەندە و د ناڤ ميرى دا يێ دەستچوويە، هەردو حەز ژ ئێك دكەن، چونكى سەردار د ناڤ رێكخستنێن نهێنى دا كاردكەت، پشتى رێكخستنێن وان ديار بووين، دهێتە گرتن و ئەشكەنجەدان و چنارێ خۆ دديت يا گرێداى سەردارى و بابێ وێ، بێى دلى وێ يا دايە برازايێ خۆ، كو وى ژى هەمان بۆچوونێن بابێ وێ هەنە. د كريارەكێ دا سەردار د شێت ب ڕەڤيت و ببيتە پێشمەرگە و چنارێ ژى ب خورتى ددەنە پسمامى، پشتى هينگێ باب و برايێن چنارێ د بۆسەكێ دا دهێنە كوشتن و ل ئەنفالان بەرەڤ توركيا ڤە دچن.
د ڤێ رۆمانێ دا گەلەك جاران تەقەزا يێن چێ بووين، لێ جارەكا دى رەوش يا ئارام بوويە ڤە.
د ديمەنەكى دا دەمێ سەردارى دلێ خۆ دايە چنارێ:
«ب رەخ دەريى ڤە خورتەكێ رەش ئەسمەر يێ درێژ كو سمبێلێن وى يێن بۆر ژ هەر تشتەكێ ديتر ل سەر دێمێ وى خوياتر بوون، كەچك راست چوو دەستێ وى خورتى، هەر وەكى جڤانا وان هەبوو» (ئەڤين و شەوات، بپ9- 10).
د ديدارەكا دى دا:
«دەما چاڤێن وى ب چاڤێن وى خورتى كەتين، وى هەست ب كەرب و كين و تۆرەبوونەكێ ل بەرامبەرى خوە، د چاڤێن وى خورتى دە كر» (ئەڤين و شەوات، بپ13).
«هەست ب دژمناهيەكێ ل هەمبەر وى خورتى كر» (ئەڤين و شەوات، بپ13).
«ئەرێ چما د ڤان هەردو جارێن كو من ئەڤ كەچ تێ دە ديتى، ئەڤ خورت ژ بن عەردى دەردكەڤە و وێ ژ من دستينە؟» (ئەڤين و شەوات، بپ13).
«نوكە بەس من بزانيا كا ئەو چ خورتێ رەش ئەسمەرە، د وێ دەما ئەز وێ تێدە دبينم ئەو تێت و وێ ژ من د ڕەڤينە؟» (ئەڤين و شەوات، بپ14- 15).
ئەو گەلەك ل سەر ڤێ چەندێ ب خەم دكەڤيت، لێ ژ نشكەكێڤە، تشتەكێ دى چێ دبيت و ئەو ژ وى دەراڤێ تەنگ دەردكەڤيت:
هەڤالەكى گۆتێ، كو وى ژى ژ كچكەكێ بهيستى يە:
«ئەو خورت برايێ وێ يە و سەربازە ل مووسلێ» (ئەڤين و شەوات، بپ15).
وەسا ئارامى د دلێ قەهرەمانێ چيرۆكێ ئالييا و ب وێ چەندێ پتر ب هيڤى كەت.
تەقەزايا دووێ:
دەمێ رێكخستنێن وان يێن نهێنى ديار دبن، دهێنە گرتن، د كريارەكێ دا دڕەڤن، سەردار دچيتە د خانيێ خويندكاران دا د ژوورا خودێداى ڤە و بەرى ئەو چيرۆكا خۆ ڤەگێريت:
«شەش پەيا بێ دەرگەهـ قوتان كەتن هوندرێ ئۆدەيا دەر ڤەكرى و دەبانجەيێن وان د دەستێن وان دە بوون» (ئەڤين و شەوات، بپ74).
هەلبەت ل ڤێرە سەردار كەسەكێ ڕەڤيايە و تەقەزا وەسا چێ بوو، كو هاتييە ڤى جهى، لێ ئەو شەش كەسێن هاتين، نە ژ بەر وى يێن هاتين، بەلكى وان ئارمانجەكا دى هەبوو وەكى خۆيا دبيت:
«ئو يەكسەر بەرى هەر تشتى يەكى ژ وان زەلامان پرسيار ژ شڤانى كر:
ناڤێ تە چيە؟
شڤان، وى بەرسڤ دا:
وان پەيايان ژ هەڤودو رە گۆت:
ئاها ئەڤ ب خوە ئەوە، شكل و ناڤ يەكن، وەرە د گەل مە بۆ دائيرەيا ئاسايشێ، ئەڤ چەند رۆژێن تەنە، تۆ ل دەورووبەرێن مالا بەرپرسيارەكێ بەعس ل مووسلێ دگەڕى و… « (ئەڤين و شەوات، بپ74).
واتە مەبەستا وان نە سەردار بوو، لێ ژ نوى پرسيار ژ سەردارى دهێتە كرن:
« تۆ كى و ناڤێ تە چيە؟.
«عەلى، سەردارى هەما بێ هزركرن ناڤێ خوە يێ راست نەگۆت: (ئەڤين و شەوات، بپ75).
«عەرەبم، ژ شرقاتێ» (ئەڤين و شەوات، بپ75).
«رەنگێ تە نە يێ عەرەبانە، لێ عەرەبيا تە يا عەرەبانە» (ئەڤين و شەوات، بپ75).
«ئەفسەر و پۆليس دەركەتن و چوون، سەردار پر ترسيا و باوەر نەكر كو بوويەر وەها چوو سەرى و ئێدى نەوێرا د ئۆدەيێ دە بمينە و ترسيا» (ئەڤين و شەوات، بپ76).
ب هەر حالێ هەى جارەكا دى ژ تەنگاڤيێ قورتال دبيت.
تەقەزايا سيێ:
دەمێ يێ ڕەڤيايى، كو دێ ژ مۆسل ب پێيا بەرەڤ دهۆكێ چيت، ب ئنيەتا چوونا دەڤەرێن رزگار كرى، ب ڕێكێ ڤە:
«ژ نشكاڤە، د جيێ خوە دە راوەستيا، دەما دەنگەك مينا يێ تراكتۆرەكێ يان ترمبێلەكێ هاتيێ، ل پشت خوە زڤرى، ديت كو ترمبێلەك بەر ب وى ڤە تێت، بريار دا كو خوە لێ بگرە و ئەگەر نە لەشكەرى بە، بچە بەر رێكا وێ و ژ يێن تێ دە بپرسە بەلكى بچن تلكێفێ يان ئەلكويشێ و ژ وان بخوازە كو وى ژى ب خوەرە ببن و چ دبە ببە بلا ببە» (ئەڤين و شەوات، بپ78).
«كو ترمبێل نێزيكى وى بوو، ديت لاندرۆڤەرەكا كەڤنە و ژ رەنگ و سەرووبەرێ وێ زانى كو نەلەشكەرى يە» (ئەڤين و شەوات، بپ78).
«پێ خوە دا سەر دلێ خوە و ژ جيێ خوە رابوو و بەر ب پێشيا ترمبێلێ بەزى و ب ئيشارەتنە ژ هەردو دەستێن خوە خوەست وێ رابوەستينە» (ئەڤين و شەوات، بپ78).
«شوفێرێ بەرێ ترمبێلێ ژ وى گوهۆرت و د بەر رە چوو و رانەوەستيا و وى ديت كو ئەو كەسێ ل پشتێ سيار تەماشايى وى كر و ديت ژى كو دەرسۆكا ل سەر سەرێ وى وەكى يا كوردان گرێدايى يە، هندى ل وان كر قێرى و هاوار، لێ ترمبێل چوو و ژ وى دوور كەت، ئەو ژ خوە بێ هيڤى بوو» (ئەڤين و شەوات، بپ78- 79).
«ژ نشكان ڤە جارەكا دن دەنگێ ترمبێلەكێ هات ڤە، عەينى لاندرۆڤەرا د بەر وى رە دەرباس بوو بوو، رابوو ڤە سەر پێێن خوە و جارەكا دن دەستێن خوە بلند كرن، كو ديت ترمبێل بەر ب وى ڤە تێت» (ئەڤين و شەوات، بپ79).
«ترمبێل هات و ل بەر وى راوەستيا، يێ ل پشتێ كو يێ راوەستيايى بوو و دەرسۆكا خوە يا كو د بن گوهێن خوە رە بربوو ڤەكر و ب عەرەبى ژێ پرسى كا دێ كى ڤە بچە» (ئەڤين و شەوات، بپ79).
راستە دلێ وى رەحەت بوو كو نە يا سەربازى بوو و بەلكى وى ب گەهينيتە جهەكێ، لێ يا سەيرتر ئەوە:
«دەرگەهێ ئاليێ شوفێرى ڤەبوو و قەرەبالخەك ژ يێن ل پێشيێ روونشتى هات، سەردار د جيێ خوە دە لال و شاش ما و ژ چاڤێن خوە باوەر نەكر دەما ديتى ژ ترمبێلێ دلشاد پاشى خودێدا (كو هەردو هەڤالێن وى بوون) پەيار بوون، گرى و كێف ل با وان تەڤلهەڤ بوون …» (ئەڤين و شەوات، بپ79).
«خودێدايى چيرۆك بۆ وى ڤەگێرا و گۆتى كو ئەو ژى رەڤينە و بەر ب گوندێ بۆزانێ بچن و هەما باش بوو كو ب سەر وى هلبوون» (ئەڤين و شەوات، بپ79).
تەقەزايا چوارێ:
دەمێ سەردار دگەهيتە جهێن رزگاركرى و دبيتە پێشمەرگە و ل ناڤ پێشمەرگەى:
جارەكێ (سەردار) گەنجەكى د بينيت و پشتى د زانيت كو خەلكێ (دهۆك)ێ يە، پرسيارا (چنار)ێ د كەت كا د نياسيت؟. ئەو د بەرسڤێ دا د بێژيت:
«چنار و دەيكا خوە نەمانە ل دهۆكێ، من بهيستبوو كو هەردو هاتنە جەم خالێ وێ ل گوندەكى ل ڤێ دەڤەرێ، لێ ئەز نزانم كيژ گوندە» (ئەڤين و شەوات، بپ114).
ئەرێ ما ئەڤە نە تەقەزايە، كو خورتەكێ فيلار ژ سەربازيێ بهێتە وى جهێ ئەو لێ و ژێ پرسيار بكەت و ئەوى پێزانێنێن باش ل سەر هەبن و جارەكا دى هيڤى و ئۆمێدێ ل نك درست كەتەڤە؟!.
تەقەزايا پێنجێ:
خەبەرێ كو چنارێ شوو كربوو ئەو تێك هەژاند» (ئەڤين و شەوات، بپ114).
«بابێ وێ هات كوشتن و مێر ژى كر و مێرێ وێ ژى هات كوشتن؟» (ئەڤين و شەوات، بپ113).
لێ: (نووچەيا كوشتنێ ژى… ئەو ب هێڤى خستەڤە كو ئەو چنارێ ببينە و ب گەهە مرازا خوە دگەل وێ) (ئەڤين و شەوات، بپ114).
واتە نڤيسەرى باب و مێرێن وێ، بۆ هيڤييەكێ دانە كوشتن.
تەقەزايا شەشێ:
«د خوەست ژ وى خورتى بپرسە كا وێ زارۆك ژ مێرێ خوە هەبوون يان نا» (ئەڤين و شەوات، بپ114).
«پا زارۆكێن چنارێ ل جەم كێ نە؟» (ئەڤين و شەوات، بپ115).
پاشى بۆ ديار دبيت، كو ژ زارۆك نەبوون، ئێدى دەليڤە بۆ هەلدكەڤيت، كو ژێ پرسيار بكەت و لێ ب گەريێت و وەسا هيڤييەكا گەلەك مەزنتر بۆ چێ بوو، جارەكێ هاتييە ناڤ چياى و پاشى مێر لێ نەماى و بێ زارۆك ژى!.
تەقەزايا حەفتێ:
پشتى هينگێ ئەنفال روو ددەن، ئێدى بەرەڤ سنۆران:
«نێزيكى سيه چل كەسان، د نەوالێ دە نە و لەشكەرێ عيراقى پێشيا وان گرتيە و ئەو شاش و ترسيايى ل جيێن خوە روونشتنە» (ئەڤين و شەوات، بپ118).
ب هاريكارييا «هەرمانى» دشێن خۆ رزگار بكەن.
چنار دبێژيت: «دايكا من هات كوشتن، دايكا من نەما: كەسێ من نەما» (ئەڤين و شەوات، بپ119).
د وى كاودانێ نەخۆش دا:
«بەرى دووماهيا وى كاروانێ رەڤياييان ب سێ كەسان ژنەكا پر بێ سەرووبەر بوويى، جار روودنشت و جار ژى رادبوو، گەلەك لاواز و كەسيرە بوويى، بالا وى كشاند، دلێ وى ڤەجنقى، كو ئەو نێزيكى وى بوو، ئێدى وى چ گومان نەمان د هندێ دە كو ئەو چنارە» (ئەڤين و شەوات، بپ120).
«كو چنارێ هۆ ناڤچاڤێن خوە بلند كرن و تەماشايى وى كەسێ ل بەر خوە كر و سەردار تێ دە نياسى، هەما ئێكسەر لەرزك هاتێ» (ئەڤين و شەوات، بپ120).
پشتى هينگێ و دا فلمەكێ وان ب گەهيتە ئەنجامى:
«سەردار و چنار گهاشتن مرازا خوە و بوون ژن و مێرێن يەكودو» (ئەڤين و شەوات، بپ122).
تەقەزايا هەشتێ:
نڤيسەرى دڤێت چيرۆكێ جارەكا دى بزڤرينيتەڤە خالا دەستپێكى و سەرنجا خواندەڤانى بكێشيت:
پشتى هينگێ ل سەر جوداهييا هزر و بيران و د ناڤ ئاخا توركيا دا، د گەل چەندێن دى ژ لايێ پارتەكا كوردى ڤە دهێتە گرتن و زمانێ وان دهێتە بڕين و كوشتن، كو كەلەخێ وان هاتييە ديتن ژبلى يێ سەردارى.
چنار نەچار دبيت:
رۆژ و مەهـ و سال دەرباس بوون و… چنارێ شوى ب كوڕێ مالێ كر و ئەو ب خۆ «دو جان ببوو» (ئەڤين و شەوات، بپ126).
«پشتى شوى ب ڤى مێرێ نوى كرى نە د ڤيا زارۆك ژێ ب بن (ئەڤين و شەوات، بپ126).
ديسان ل ڤى گوندى و ل رۆژێن ئينى بەردەوام (چنار) د چوو سەر گۆڕا (سەردار)ى كو وەكى هێما وێ گۆڕەك چێكرى و (سەردارێ بچويك كو كوڕێ وى بوو) ژى دگەل خۆ د بر… . لێ يا سەرنجا وێ رادكێشا ئەو دەمەك بوو ل وێرێ بالا وێ كەتبوو سەر زەلامەكى، ل بن دارەكێ «ل هەمبەر وان گۆڕان و…» (ئەڤين و شەوات، بپ128).
دەستپێكێ ژێ د ترسييا، لێ پاشى ب هەبوونا وى زەلامى ل وێ دووراتيێ و هەر چەند ناڤچاڤێن وى نە د ديتن «هەست ب ئێمناهى ورەحەتيێ دكرو…» وەها ب هەبوونا وى زەلامى ڤە هات گرێدان» (ئەڤين و شەوات، بپ128).
بۆ كو گەشبين بيت، نڤيسەر هەردووان پشتى حەفت سالان دگەهينيتە ئێك ڤە:
پاشى «د هوندرێ ئۆدەيەكا ژ كەرپيچان چێكرى دە ل وى گوندى ل رۆژهلاتا دنيايا ژبير كرى وێ چاڤ ب سەردارى كەتن و يێن وى ب وێ كەتن:
«پەيايەكێ رهبەرداى، جل درهايى، بێهنا پيس ژێ دفرى و…» (ئەڤين و شەوات، بپ129). (سەردار)ى «دەستێ خوە يێ راستێ دانى سەر سەرێ سەردارێ بچووك و خوەست تشتەكى ببێژە، لێ دياربوو نكاريبوو ببێژە، د وێ گاڤێ دە خەزوورێ وێ گۆتێ:
«ئەو نكارە ب ئاخڤە، وان بێ بابان زمان ل وى بڕييە (ئەڤين و شەوات، بپ130).
«رۆندك ژ چاڤێن چنارێ بارين و گريا و… بەحسێ سەرهاتييا خوە و شووكرنێ كر و… (سەردار)ى ژى چيرۆكا خۆ يا نڤيسى دانا بەر (چنار)ێ «كو نەدشيا باخڤيت» (ئەڤين و شەوات، بپ131). و كا چەوان د كەڤيتە د بيسەكا لەشكەرێ (توركى) دا و حەفت سالان د هێتە زيندان كرن و پشتى بەردانێ د هێتەڤە وى گوندى و ل وێرێ مێرێ (چنار)ێ د بێژيتێ:
«تۆ هێژحەز ژ چنارێ دكى؟… ئەز دزانم ژى كو هێژ «چنار» حەز ژ تە دكە، وێ بخوەرە ببە، راستە ئەم گوندى ئەو تشتێن وەها ل جەم مە نە قەومينە، لێ ئەز ناخوازم كو من ژنەك هەبە حەز ژ من نەكەت و…» (ئەڤين و شەوات، بپ139).
هەر ل وێ شەڤێ د هێتە بەردان ژ مێرێ خوە و ل سەردارى د هێتە مارە كرن و ئەڤە داوى تەقەزايا چيرۆكێ بوو، كو كەسەكێ گوندى قايل ببيت ژنا خۆ بۆ ئێكێ دى بەردەت، تنێ دا چيرۆكێ ب گەهينيتە ئارمانجێ:
ل رۆژا پاشتر رێيا خوە گرتن و، بەرێ خۆ دانە باشۆرێ وەلاتى.
د رۆمانا (كوڕێ زنارێ سەربلند) ژى دا چەند روودانێن ژ ڤى جۆرى هەنە، كو تەقەزا چێ دبن و ل داويێ ڕێكە چارە بۆ دهێتە ديتن.
رۆمان كاودانێ پشتى شكەستنا شۆرشا ئەيلۆلێ يە، هەتا دگەهيتە ئەنفالان و بەرەڤ كەمپێن توركیيا. قەهرەمانێ چيرۆكێ شێرۆيە، كو دبيت نڤيسەر ب خۆ بيت يان يێ ڤياى ل وى جهى بيت. ئەو ژ بنەمالەكا كورد پەروەرە ل باژێرێ مۆسل، ل سەر هەلويستێن وى دهێتە زيندانكرن، پاشى دبيتە پێشمەرگە و ب ڕۆلێ خۆ د گەلەك بوارا دا رادبيت، هەتا ل داويێ دبێژيت «چ هێز نكارن من و چيايێ من ژ هەڤ دوور بخن» (كوڕێ زنارێ… ، بپ210).
ل مۆسل شێرۆ حەز ژ نازەنينێ دكەت:
«ژ هەموو دل و جانآ خوە حەز ژ تە دكم و ژبلى تە چ مێران ناكم» (کوڕێ زنارێ… ، بپ153).
«هشيارى خوە بە، تۆ كيڤە بچى دلێ من دگەل تەيە» (کوڕێ زنارێ… ، بپ154).
«ئەو يەكەمين پەيڤێن ئەڤينداريێ بوون ژ دەڤێ كەچكەكێ ب بەر گوهێن شێرۆيى كەتين» (کوڕێ زنارێ… ، بپ154).
پشتى كۆ شێرۆ ژ زيندانێ دەركەتى، سيخورێن عيراقێ بەلا خوە ژێ ڤەنەدكر و ئەو خستبوون د بن زێرەڤانيەكا دژوار دە» (کوڕێ زنارێ… ، بپ154).
پشتى شێرۆ دبيتە پێشمەرگە، ب نامەيەكێ د ريكا دەيكا خۆدا بۆ نازەنينێ فرێدكەت و تێدا ئەڤينييا خۆ بۆ دووبارە دكەت، لێ راستييەك ژى يا تێدا هەى:
«ئەز تە ناخاپينم و راستيێ ژ تەرە دبێژم كو ئەز نكارم ژ تەرە چ مالا دابمەزرينم» (کوڕێ زنارێ… ، بپ156).
هەر وەسا دبێژيتێ:
«ئەگەر تۆ ب من و ژيانا من و رەوشا ئەز تێدە رازيبى و تۆ بريارێ ددى كو شوو ب من بكى، دڤێت تۆ بزانى كو دێ ژيانەكا سەخت و دژوار بە و خوەشبوون و نە خوەشبوونا وێ گرێدايى پرسگرێكا گەلێ مەيە و چاواتيا پاشەرۆژا وێ» (کوڕێ زنارێ… ، بپ156).
«شێرۆيى، پر ژ دل د خوەست، جارەكا دن پەيوەنديێن خوە ب نازەنينێ رە نوو بكە، لێ بەرسڤا كاخەزەكا وێ نەهات و ب ديتنا شێرۆيى نەهاتنا بەرسڤێ و بێ دەنگيا وێ نيشان بوو ل سەر گوهۆرتنەكێ د هەلويستێ نازەنينێ دە» (کوڕێ زنارێ… ، بپ156).
هندە جاران ژى هزر دكر بەلكى دەيكا وى نەچووبيتە مۆسل، كو بەرسڤەكێ ژێ بينت.
دەمێ دەيكا وى هاتييە نك و پرسيارا نازەنينێ ژێ كرى:
«يەكسەر و ب يەكجارى خولكێ دايكا وى تێكچوو وچاڤ لێ سۆربوون و كزگريۆكێ حەفكا وێ گرت و بەردا گرى» (کوڕێ زنارێ… ، بپ157).
چيرۆكا نازەنينێ ژى ب ڤى رەنگى بوو:
دەمێ نازەنين ل سپێدەيێ مينا هەررۆژ چوويە نانى ل نك وان هەردو مسرييان:
«يەك ژ وان نانەڤانان دەستێن وێ دگرە و يێ دن پاتەيەكى دەڤى لێ دگرە بۆنا كو دەنگ ژبەر دەرنەكەڤە. زوو هێ كەس ل وێ دەرێ خويانەبووى، يەكى ژ وان دەرگەهێن فرنێ، خەبەنكێن وێ، ئانين خوارێ و ژ ناڤ دە گرتن، هەردو تاداريێ ل نازەنينێ دكن» (کوڕێ زنارێ… ، بپ158).
«بۆنا كو ئەو خوە ژ كەلەخێ وێ خەلاس بكن، وێ دهاڤێژن د تەنوورەكا ئاگرێ وێ باش شاريايى دە» (کوڕێ زنارێ… ، بپ159).
وەسا، مينا فلمێن هندى دگەهيتە داوييەكا تراژيدى.
د ديمەنەكێ دى دا:
شێرۆ چوو گوندێ كانى بەلاڤێ ژبۆ سەرەدانا هەڤالێن خوە نەوزادى و رێبەرى، كو هەردو بەرگرى مللى بوون:
هەردوويان «ئۆدەيا خوە ژ وى رە هشت و ئەو ب خوە چوون مزگەفتێ، ژ بەر كو وێ شەڤێ نۆبەيا وان بوو د بەرگريا مللى دە و بنگەهێ ڤەجەميان و راكەتنا نۆبەداران مزگفت بوو» (کوڕێ زنارێ…، بپ160).
«بووبوو دەرەنگ و خەوێ خوە د چاڤێن وى دە وەردكر دەما كو دەرگەه ڤەبوويى و رێبەر ب ئەلەمتريكا خوە ڤە خويابوويى و پشتى ب ژۆركەتى كەسەكێ دن ژى پشتى وى هاتە ژۆر:
ئەڤە محەمەدە، ئيشەڤ مێڤانێ مەيە، رێبەرى مێڤان ب شێرۆيى كو دگەل دەنگێ دەرگەهـ ڤەبوونێ روونشتى سەر جهێ خوە، دا ناساندن، ئيرۆ ژ دوهۆكێ هاتيە، ژ سەربازيێ فيلار بوويە و دخوازە ببە پێشمەرگە. مزگەفت يا تژى يە و جهـ تێدە تونەيە»(کوڕێ زنارێ… ، بپ160).
لێ دەمێ نڤستين شێرۆ چ دبهيسيت؟
«خويا بوو كو كابرا ژ بەر خەو د ئاخڤيت» (کوڕێ زنارێ… ، بپ160- 161).
ژ بەر خەو چ دبێژيت؟:
«دڤێت ئەز سوبەهى بچم كوميتەيا دەڤەرێ، رۆژى پێنج شەمبى بچم بن جادەيێ، وى چەكى و لاسلكيا د بن ئاخێ دە ڤەشارتى بينم دەرێ، ئەز، دڤێت ڤێ پلانێ، هەر وەكو هاتيە دانان، ب جى بينم، هێرش ژى وسا بێتە كرن كو كەس پێ نزانبە كو ئەز پێ رە مە. بەلێ، كارێ من ئەوە ئەز شەرى د ناڤ پێشمەرگەيان ب خوە دە، د دەڤەرێن بن كونترۆلا وان دە، پەيدا بكم، كارێ من ئەوە باوەريا خەلكى ب پێشمەرگەيان سست بكم و وان ل بەر يەكودو بكم دژمن و نەيار»(کوڕێ زنارێ…، بپ161).
ل ڤێرە تەقەزايەكا مەزنە، كو نڤيسەرى دايە چێكرن، تنێ دا رۆلێ قەهرەمانێ چيرۆكێ خۆيا كەت و وى مەزن بكەت، ئەگەر نە، بۆچى وێ شەڤێ هەڤالێن وى نەمانە ل مال؟ بۆچى وێ شەڤێ ئەو كابرا هاتە مزگەفتێ و مزگەفت يا پرى مرۆڤ، كو دڤێت ل جهەكێ دى بنڤيت و بۆچى ئەو جهـ ل نك قەهرەمانێ چيرۆكێ بيت؟! راستە گەلەك مرۆڤ ژ بەر خەو د ئاخڤن، لێ ئايا يا بەرهۆشە ب هوورى هەمى تشتان وەسا ژ بەر خەو بێژيت، كا بۆچى هاتييە و چەكێن خۆ ل كويرێ ڤەشارتى نە و… بۆچى شێرۆ نە نڤست و… هەلبەت هەمى دا قەهرەمانێ چيرۆكێ سينگێ خۆ بينتە دەر و مينا فلمێن هندى، وان ژ تەنگاڤيەكێ رزگار بكەت بەرى ڕوو بدەت.
ل سپێدەيێ شێرۆ هەردو هەڤالێن خوە ڤەدەر دكەت و يا بهيستى بۆ وان گۆت، لێ ئەو دبێژن:
«ئەڤ نە تشتەكێ ل بەر عاقلە كو راست بە» «(کوڕێ زنارێ…، بپ162).
پشتى كۆميتە ئاگەهداركرين، ئەو ژى باوەر ناكەن، چونكى ب ڤان هووركاتييان گەلەك يا ژ لۆژيكى دوورە:
«گۆتنێن وى ب تشتەكێ ژ چێكرنا ئەنديشەيى زانين» «(کوڕێ زنارێ…، بپ162).
محەمەد دكەڤيتە بن چاڤدێرييا وان، ب تايبەت دەمێ چوويە بارەگەيێ كۆميتەيێ:
شێرۆ «خوە دا پشت دارەكێ، دەما چاڤێن وى ژ نشكان ڤە ب وى مەحەمەدى كەتن كو ژ بارەگەى دەردكەڤە، ئەو ژ گەليى، بەر ب خوارێ دهات و يێ ب لەز بوو، شێرۆيى دا دو وى، لێ نە رێ و رێ، ژ بۆنا كو مەحەمەد پێ نزانبە كو شيرۆ ل پەى وى يە» (کوڕێ زنارێ…، بپ167).
د ناڤ گوندێ چمبلكێ دا مەحەمەد ل بەر چاڤا بەرزە دبيت و شێرۆى نەدڤييا لێ ب گەريێت دا وى نەبينيت، نەمازە كو زانى ئەو ب شەڤ ل نك وى ژ بەر خەو يێ ئاخفتى و ل شوينێ هەڤالەكێ خۆ خۆ هنارتە ناڤ گوندى:
«بۆنا كو بزانبە كا ئەو كەس د گوندى دە يە يان نا» «(کوڕێ زنارێ…، بپ167).
ل نك ئەحمۆيێ كەچەل دبينيت، كو ئەو ژى جهێ گومانێ بوو «هەتانى بەرى سالەكێ رێنيشاندەرێ لەشكەرێ عيراقێ ل دەڤەرێ بوو» (کوڕێ زنارێ…، بپ167).
«شەڤێ پەردەيا خوە ب سەر گوندى دە داهێلا و فلفل كەتە قۆنا دز و حيزان، دگەل طارياتيێ دەريێ خانى ڤەبوو، رۆناهيا ئەلەمتريكەكێ د دەستەكى دە هاتە دەرێ، شێرۆ نە يێ دوور بوو و زانى كو يێ رۆناهى د دەستى دە مەحەمەد بوو و كەسەكێ دن ژى دەركەت، لێ شێرۆى ناس نەكر و پاشى ئەحمۆيێ كەچەل ژى هاتە دەرێ، وان هەرسێيان دا رێ و بەر ب جەهدەيێ چوون و شێرۆ كەتە پەى وان» (کوڕێ زنارێ…، بپ170).
«شێرۆى ئەو ديتن، داچەميان و لڤلڤين و د تشتەكى خەبتين، ل جەم شێرۆى بوو مەرەق بزانبە كا ئەو چ دكن… نكارى د وێ طارياتيێ دە وان باش ببينە و بزانە كا ئەو چ دكن» (کوڕێ زنارێ…، بپ170) .
لێ ديسا وەكى تەقەزا، ب چاڤ نەديتن، لێ دەنگێ وان دهاتە گوهێن وان:
«د ڤێ چالێ دە دەهـ كلاشينكۆف، بيست نارنجۆك، دو ئارپيچى، يەك دەزگەهێ بێتەل، چار دەبانجە و گوللەيێن وان.
– پانێ دڤێت پلان ژى پێ رە بە!» (کوڕێ زنارێ…، بپ170).
كاغەزێ ژى تێدا دبينن، د گەل پلانا وان:
«هێشتا هەشت كەسێن دن ژى مانە، ئەو ژى دێ بهێن و ب گەهن مە، ئەو سوبەهى دێ بگەهن و… «(کوڕێ زنارێ…، بپ170).
ئەحمۆيێ كەچەل ئاخفتنا داويێ كر:
«ئەم دێ سوبەهى هێن و چەكى ببن گۆڤا دەوارێن من» (کوڕێ زنارێ…، بپ171).
چاڤێن شێرۆى ڤێكەتن كو ئەو ژ جهێ خوە لڤين و بەر ب وى هاتن، وى خوە دا ئاليەكى خوە ڤەشارت» (کوڕێ زنارێ…، بپ171).
پشتى ئەو چووين، شێرۆ چوو جهێ وان:
«بەرەكێ مەزن ل سەر ئاخەكێ يە، كو نوو هاتيە رادان، بەر دا رەخەكى و ئاخ هلكۆلا و…» (کوڕێ زنارێ…، بپ171- 172).
ئێدى حەشامەتا چەكى دبينيت و دچيت هەڤالەكى «بێوارى» ئاگەهداركر:
«هەر د عەينى گاڤێ دە، هەردووان، دو دەوار ب خوە رە ئانين و هاتنە جهێ چەك لێ ڤەشارتى، چەك ژ وێ چالێ ئانين دەرێ و… « (کوڕێ زنارێ…، بپ172).
پاشى شێرۆى: «بەرەكێ مەزن خستە د چالێ دە و سێ نارنجۆك ب وى بەرى ڤە گرێدان و خەلەكێن وان وەسا ب دارێ ژ سەر ڤە گرێدان كو هەما دار ژ سەر بێتە كشاندن، ئەو خەلەكێن نارنجۆكان بڤەرسن و هەرسێ نارنجۆك ب تەقن» (کوڕێ زنارێ…، بپ172).
وەسا و ب هاريكارييا پێشمەرگەى و هەردو ئەو تەقەزايێن ژ بەر ئاخفتن و بهيستنا ئاخفتنێن وان، كريارا وان ژ ناڤ برن.
د رۆمانا سيێ دا، (ئەز و دەلال) ژى تەقەزايى ب ڕەنگەكێ كێمتر د ناڤ دا هەنە. قەهرەمانێ سەرەكى يێ چيرۆكێ (رێبەرە)، كو ل (ستكهولم) د ژيت. هەڤالێ وى (بابێ گولێ) خەلكێ دياربەكرێ يە، كو خەمخۆرێ زمان و ئەدەبياتا كوردى يە، پشتى د مريت، ل دويڤ شيرەتا وى رێبەر دكەڤيتە د ناڤ ئەرشيفێ وى دا و تێدا كاغەزەك بالا وى دكێشيت، كو بيرهاتن بوون ل سەر چوونا چيايێ جۆدى و چيرۆكا ئەڤينييا مەموى (سەدات)ى و سەلمايێ (دەلالێ)، كو بووينە هەڤژينێن ئێك و پاشى مەمو ژ بەر كارێن سياسى دچيتە سوێد و سەلمايێ ژى ب قەچاغى دبەت، لێ ل وێرێ دهێتە گوهارتن و ل سەر رەوشتێ خۆ نامينيت و د ئەنجام دا، ژێك دهێنە بەردان، لێ مەمو پلانا دژى وێ ددانيت. ئێدى ل ڤێرە رۆلێ قەهرەمانێ چيرۆكێ ديار دبيت، هەر ژ مۆسل و خەباتێ و پاشى بۆ ئەوروپا و ڤەگەرييان بۆ ناڤ كەمپێن ئاوارەيان ل توركيا و هەڤناسينا وى ل وێرێ د گەل يەشارێ شوفێر و عەگيدێ خودانێ ئۆتێلێ و گرتنا وى (عەگيدى)، كو يێ هەڤسۆز بوو د گەل گەريلا و… هەتا دوماهيێ دبێژيت «ئەز وێ ب تەنێ ناهێلم».
ل ڤێرە دەمێ رێبەر ڤەدگەريێتەڤە توركيا بۆ كارێن مرۆڤايەتى، سەلمان بزاڤێ دكەت ژنەكێ (زۆزانێ) بۆ بهينيت، دەمێ دبێژيتێ:
«هەتا سوبەهى ئەز زۆزێ بۆ تە دروست دكم… لێ ئەو فەرقيا عومرى بەرچاڤ وەردگريت كو هێش زۆزان هەژدە سالى يە و (سەلمان) د بێژيتێ: «نەگەلەك فەرقە» (ئەز و دەلال، بپ59).
هەر ل سەر (زۆزانێ) جارەكێ دەمێ ڤەدگەريێتەڤە (كەمپا مێردينێ) «يەكسەر هزرا من چوو سەر كەچێ، من ژ نشكاڤە خوە ديت پێدڤى ب كەسەكى، ب دۆستەكى، يان زەلالتر ب ژنەكێ هەيە و… د بێژيتە خۆ… باشە ئەگەر ئەز ڤێ دەليڤەيێ ژ دەست خوە نەكم» (ئەز و دەلال، بپ91)
«ب ديتنا كوميتەيێ وێ مالباتێ ژى پێويستى ب ئاريكاريا هەبوو… دەمێ چووين… زۆزان ژى ل ور بوو، وێ ب ئاورێن چاڤێن خوە ديار كر كو ئەو چەند ب هەبوونا من ل مالا وان دلخوەشە… من وەها فەهم كر كو ئەو كەچا ل بەر من حەز دكە شوو ب من بكە… چما ئەز ژبو كەچەكا وەها جوان، گەنج كو گەلەك سالان ژ من جحێلترە نابێژم ئەرێ» (ئەز و دەلال، بپ92).
لێ پاشى هزرەكا دى خۆ ل سەرى د دەت: دێ چەوا ب قەچاغى گەهين (سوێد) و چەوان دێ وێ د گەل كاودانێ نوو گونجينم. وەكى چەوان ب سەرێ ناسيارەكێ وى ب ناڤێ (كاروانێ مەلە ئەحمەدى) هاتى، كو بيست سال جياوازيا عومرى د ناڤبەرا وا ژى دا هەبوو. ژن دەركەت يا تبعەت نەخۆش. لەوما خۆ ژێ دا بەردان و «هەڤالەكێ گەنج، د ژيێ خوەدە ژ خوەرە پەيدا كر و خوە ژ كاروانى دا بەردان» (ئەز و دەلال، بپ98).
ل (سوێد) «ئەز ب خوە حەسيام كو ئەز پێتر ب دەلالێ ڤە گرێداى بووم، هندى دهاتم خوە، كو وێ ژ هزرا خوە دوور بخم، نەشيام، ديار بوو كو ئاگرێ عەشقێ پر دژوار بوو» (ئەز و دەلال، بپ134).
«من هەست ب دو تشتان كر، كو من ل بەر بوو خوە تووشى ژنئانينەكا ئەنجاما وێ نە زەلال بكم و تشتێ دويێ ئەو بوو كو من پشتا خوەدا داخوازا كەچەكا تەپەسەركرى و ژ ئاليێ نەفسى ڤە پر ڤان هەردو پرسان ئەز ژ رەخێ دەرۆنى ڤە پر ئێشاندم» (ئەز و دەلال، بپ 104).
ل دوماهيێ دەست ژ وێ چەندێ بەرددەت.
د ديمەنەكى دا وەكى تەقەزايەك:
دەمێ رێبەر يەشارێ شوفێرێ تەكسيێ دنياسيت، يەشار ل سەر خويشكا خۆ سەلمايێ د ئاخڤيت، كو ل سوێد دژيت و چيرۆكا ژيانا وێ بۆ رێبەرى ڤەدگێريت… هزرا رێبەرى بۆ دەلالێ دچيت و پشتى سەلما دهێتە توركيا، دەلالێ دبينيت و رێبەر پرسيارا ناڤێ وێ دكەت، كو ل ڤێرە سەلمايە. هەر وەسا ژێ پرسيار دكەت:
«چما مێرێ وێ پێ رە نينە. ئەو هنەكێ ما بێ دەنگ، پاشى بەرێ خوە دا من و ب سوێدى گۆت:
– بلا ئەڤ د ناڤبەرا مە دە بە، من ئەو بەردا. ئەو دەركەت خەرابتر ژ يێ بەرێ» (ئەز و دەلال، بپ129).
رێبەر دزانيت، كو سەلما (دەلال) «كەت بن عەرەبەيەكێ و د ئەگەرا هندێ دە مر» (ئەز و دەلال، بپ136).
ديار دبيت كو مەمو، سەداتى- ب هاريكاريا مافيا توركى ئەو كار ئەنجام دايە و ب ئوتوموبيلەكا دزى كوشتيە و رەڤين و وەكى ئەو دبێژيت:
«چيرۆكا من و دەلالێ ل ڤر تمام بوو» (ئەز و دەلال، بپ138- 139).
لێ پشتى تەلەفونا يەشارى دكەت، يەشار دبێژيتێ:
«مرنا چ، ئەلحەمدوليلاه ئەو ساخە و دێ د نێزيك دە هێت سوێدێ» (ئەز و دەلال، بپ139).
ل ڤێرە نڤيسەرى ب هەمى شيانێن خۆ بزاڤا كرى (دەلالێ) قورتال كەت، تنێ دا ب گەهيتە ئارمانجا خۆ، وەكى جارێن دى فلم ل ڤێرە مينا فلمێن هندى ب داوى دهێت و وەسا خۆيا دبيت، كو نڤيسەر گەلەك كەتييە ژێر باندۆرا وان ڕەنگە فلمان.
ژێدەر:
ئەڤين و شەوات، سدقى هرۆرى، سال: 2008آ، بلاوكراوەى ئاراس، ژمارە: 740.
كورێ زنارێ سەر بلند، سدقى هرۆرى، سال: 2008آ، بلاوكراوەى ئاراس، ژمارە: 739.
ئەز و دەلال- من ب تەنێ نەهێلە، سدقى هرۆرى، سال: 2008آ، بلاوكراوەى ئاراس، ژمارە: 741.
