گۆڤارا مەتین گۆڤارا مەتین
پ.د. ئیسماعیل بێشكچی
وەرگێران: وەلات توفیق
ئەڤرۆكە كوردستان د ناڤ جەرگێ رۆژهەلاتا ناڤین دا، خودانا خۆ و نەتەوەیەكێ نێزیكی 50 – 60 ملیۆن مرۆڤایە، بەلێ سەرەرای ڤێ هژمارا مەزن یا ئاكنجیان كوردن، كوردان نوینەرایەتییا كوردستانێ، نە د نەتەوەیێن ئێكگرتی دا، نە د كونفرانسێ ئیسلامی و نە ژی د چ رێكخراوێن دی یێن نیڤدەولەتی دا نینە.
كوردان دەنگ د ڤان رێكخستناندا نینە، بەلێ هندەك وەلات هەنە، كو هژمارا ئاكنجیێن وان ژ ئێك ملیۆن مروڤ كێمترن و دەنگی و بریارێ ل سەر چارەنڤیسێ كوردان و كوردستانێ ددەن. ئەها پێدڤییە رۆژنامەنڤێسێن كورد خۆ د ناڤ ڤەكۆلینا ڤان پەیوەندیاندا ببینن.
كورد د رۆژهەلاتا ناڤین دا، نەتەوەیەكێ پارچەكری، پاشی دابەشكری و پاشی بەلاڤكرییە، كوردستان ژی ب هەمان شێوە، ئانكۆ پارچەكری، دابەشكری و پاشی بەلاڤكرییە. ئەڤە دەرئەنجامێ وێ ئۆپەراسیۆنا سیاسی یە، یا ل سالێن 1920ئان د ناڤبەرا هەردو هێزێن ئمبریالیست، یێن سەردەمێ خۆ (بەریتانیا مەزن – فەرەنسا) و هەردو ئمپراتۆریەتێن دی یێن رۆژهەلاتا ناڤین؛ ئانكۆ ئمپراتۆریەتێن عوسمانی و ئمپراتۆریەتا ئیرانی دا هاتینە برێڤەبرن. پێدڤییە رۆژنامەڤانێن كورد خۆ د ناڤ زانستێ ڤەكۆلینا ڤان بۆیەران دا ببینن و كەدێ بدەن.
مێتنگەه ژی هەر قەوارە (قەوارە)یە. بۆ نمۆنە؛ دەمێ ئەم دبێژین:»كینیا یان ژی تەنزانیا مێتنگەها ئینگلیزییە،» واتە وەلات هەنە، ب ناڤێ كینیا یان ژی تەنزانیا و بەری هینگێ سنوورێن ڤان وەلاتان هاتینە كێشان و دەستنیشانكرن، بەلێ كوردستان ب زانابوون و كاركرن ل سەر نە بوویە قەوارە. كورد و كوردستان هاتینە پارچەكرن، دابەشكرن و بەلاڤكرن و هەر پارچەكا كوردستانێ ژی كەتییە بن دەستهەلاتا دەولەتەكا جودا یا كوردستان ل سەر هاتییە دابەشكرن. بێگومان رێڤەبەرییا هەرێما كوردستانێ قەوارەیە، بەلێ ئەڤە نوینەرایەتییا كوردان ل نەتەوەیێن ئێكگرتی و كونفرانسێ ئیسلامی و هەمی رێكخستنێن دی یێن نیڤدەولەتی دا ناكەتن. دهێتە زانین ئەڤە ب تنێ نوینەرایەتییا دەولەتان دكەن.
تێگەهێ «دەولەت نە یا باشە، پێدڤی ناكەتن كوردان دەولەت هەبیت.» نە دیتنا كوردایە، بەلكۆ دیتنا دەولەتێ یە. سەپاندن و دانەقەبویلكرنا ڤی دروشمی ل سەر كوردان ژ لایێ دەولەتێڤە د قازانجا دەولەتێ دایە. د هەمان دەم دا نویكرنا ڤی دورشمی، زوی ب زوی بكارئینانا وی ژ لایێ PKK/KCK و HDPێ بخۆ ژی ڤە نیشانا ئیفلاسا ئایدیۆلوژیا وایە. ئەگەر هەوە دەولەت نەبیت، هوین نەشێن ببنە خۆدانێن چ تشتەكی، هەتا هوین نەشێن مەزارگەهێن خۆ ژی بپارێزن.
بۆ رۆژنامەڤانەكێ كورد هەیە، دەنگ و باسان ل سەر بوویەرێن كوشتن، دزی، بەرتیل، گەندەلی و تاوانێن دی یێن یاسایی دورست بكەتن، بەلێ هەر چەوابیت، پێدڤییە ئەو ژ رویێ نەتەوەیی ڤە یێ ل سەر خۆ بیت و بزانیت، كو كورد توشی ڤێ ئۆپەراسیۆنا كویر و بەرفرەه بووینە، یا ل سەری مە ئاماژە پێكری. ئەڤێ ئۆپەراسیۆنا ل سەر كوردستانێ هاتییە برێڤەبرن (ئۆپەراسیۆنا پارچەكرن، دابەشكرن و بەلاڤكرن)ێ كاریگەری ل سەر هەمی پەیوەندیێن ئەڤرۆ یێن دیرۆكی، جڤاكی، ئابووری، لەشكەری و كەلتۆری كرییە، لەوما ژی پێدڤییە رۆژناڤانێن كورد، بزاڤێن خۆ یێن گەهشتن ب هویركاریێن ڤان بوویەران، بكەنە بزاڤێن خۆ یێن سەرەكی، یێن كو چ جاران دەستان ژێ بەرنەدەن.
ئەڤرۆ د بنیاتێ ڤان هەمی كێماتیێن ئابووری – كۆمەلایەتی و لەشكەری دا كاریگەریێن دابەشكرنا كوردستانێ ل سەر ددیارن. ئەڤە ژی د بیتە ئەگەرەك بۆ هندێ، كو كورد و كوردستان هەردو بۆ قازانجێن خۆ یێن رێكخستنێ پتر د كارا و چاڤڤەكری بن. بەلێ ئەم نەشێن بێژین پرانییا كوردان د ڤی بابەتی دا د چاڤڤەكرینە. ئەڤە ژ سالا 1961ێ و هەتا نۆكە، ئانكۆ ژ شۆرشا ئەیلوولێ وەرە، كورد ل باشۆرێ كوردستانێ كەتینە ناڤ بزاڤێن گەلەك تۆند یێن شەڕی. بێگومان ئەڤ بزاڤە بەری هینگێ ژی هەبوون، بەلێ ئەم نەشێن بێژین ئەڤی شەڕی هەستا نەتەوایەتی یا بەرفرەهتر لێ كری. پێدڤییە د هەلویست و بەرهەنگاریێ دا قازانجێن رێكخستنێ پتر ل بەرچاڤ بهێنە وەرگرتن. دیسان ژ سالا 1984ێ وەرە ل باكۆرێ كوردستانێ PKK/KCK یا شەرەكێ بەرفرەه برێڤە دبەتن. هەر دیسان ئەم نەشێن بێژین ئەڤی شەڕی هەستێ نەتەوایەتی یێ پێشئێخستی یان بەرفرەه كری. پێدڤییە كوردستان و لایەنێن دی، كو قازانجێن رێكخستنێ نە د هەمی هەلویست و بوویەران دا ل سەرێ هەر تشتی بهێن.
پێدڤییە پڕانییا كوردان بگەهنە زانین و چەوانییا برێڤەچوونا وێ بزاڤ یان ژی ئۆپەراسیۆنا كویر، ئەوا ل سەر هاتییە برێڤەبرن و تێدا هاتینە پارچە.. پارچە و دابەشكرن، هەمی وان نەخۆشیێن دی یێن روی ب روی كوردان دبن. پێدڤییە ئەو كەسێن گەهشتینە راستییا ڤان بوویەران، لدویڤ ئێك دو بەر بدەن، بۆ وێ چەندێ بشێن ڤێ پێڤاژۆیێ بەرفرەهتر لێ بكەن. ئەگەر كورد ل دویڤ ئێك دو بەردەن و ب رژدی ل سەر پرسێن نەتەوەیی بڕاوەستن، هینگێ دێ كورد مەزن بن، دێ كوردستان مەزن بیت! ژ ئێك دویربوونا كوردان و كێمایەتی نەكرنا وان بۆ ئێك دو نە مەزناتییە، بەلكۆ خۆ كێمكرنە ل بەرامبەر دەولەتێن مەزن یێن دوژمن و بێگومان ژی ئەڤ چەندە ژی دووبارە خرابكرن و ژناڤبرنا كوردان و كوردستانێ یە.
كۆما گەلان د چارچووڤێ كونفرانسێ پاریس یێ ئاشتیێ دا، كو ل پشتی شەڕی ئێكێ یێ جیهانی هاتبوو برێڤەبرن هاتییە دامەزراندن. كۆما گەلان ل سەر بنیاتێ دەستەبەركرنا ئاشتییا نێڤدەولەتی و بهێزكرنا وێ هاتبوو دامەزراندن. د ڤێ قوناغێ دا بەلایێن مەزن هاتنە سەرێ كوردان و كورد روی ب روی مەزنترین تەپەسەریێ بوون. یا رۆن و ئاشكرایە، كو ئەڤە بێدادییەكا رۆن و ئاشكرایە. ئەم دشێن بێژین مەزنترین بێدادییا كۆما گەلان د دیرۆكا خۆ دا كری، ئەو بوو یا ل بەرامبەر كوردان و كوردستانێ كری. برێڤەبرنا وێ پرۆسەیا مەزن یا بێدادیێ ل بەرامبەری كوردان، د ماوەیێ هەبوونا رێكخستنەكێ دا، كو بۆ دەستەبەركرنا ئاشتییا نیڤدەولەتی و پێشڤەبرنا وێ هاتبوو دامەزراندن، وێ رامانێ دگەهینیت، كو نە بۆ ئاشتیێ و دەستەبەركرنا وێ و سەردەمیكرنا پرۆسەیێ هاتییە دانان، بەلكۆ بنیاتێ كار و چالاكیێن وێ هندەك كارێن گەلەك بێسەرۆبەر و بكێر نەهاتینە.
پرۆسەیا پارچەكرن، دابەشكرن و بەلاڤكرنێ، كورد بێی دۆست و هەڤال هێلاینە و دوژمنێن وان زێدەكرینە. د نۆكە دا هەمی بها و تایبەتمەندیێن نەتەوەیی یێن كوردان ژ لایێ دەستهەلاتێن عەرەب، تورك و فارسان ڤە هاتینە دزین. دگەل بها و پیرۆزیێن كوردان، كوردستان بخۆ ژی هاتییە دزین. بۆ نمۆنە هەتا سەردەمێ كۆمارێ ژی، ناڤێ وێ دەڤەرا كورد ل سەر دژیان كوردستان بوو. دگەل هاتنا كۆمارێ ئیدی ئەڤ ناڤە هاتە گوهۆرین بۆ «رۆژهەلات و باشوورێ رۆژهەلاتا ئەنادۆلێ.»زانینا ڤێ چەندێ ئەركەكێ نەتەوەیی یێ سەپاندییە ل سەر ملێ رۆژنامەڤانێن كورد.
بۆ نموونە؛ د ناڤ وەلاتێن ئێكەتییا ئەورۆپی دا، بتنێ هژمارا ئاكنجیێن وەلاتێن ئەلمانییا، فەرەنسیان، ئیتالییا و ئیسپانییا ژ هژمارا كوردان مەزنترە. دبیت هژمارا ئاكنجیێن پۆلەندە نێزیكی هژمارا كوردان بیت. هەر 22 دەولەتێن دی یێن ئێكەتییا ئەورۆپا ژ رویی هژمارا ئاكنجیان ڤە ژ هژمارا كوردان كێمترن. هژمارا ئاكنجیێن هەر ئێك ژ لۆكسەمبۆرگ، مالتا و قبرسێ ژ ئێك ملیۆن مرۆڤان كێمترە. هژمارا هەر ئێك ژ ئستۆنیا، لتوانیا، لاتڤیا، چیك و سلۆڤاكیا نێزیكی 2 – 3 ملیۆن مرۆڤایە. ئەها پێدڤییە روژنامەڤانێن كوردان ڤێ بێدادیێ بزانن. دەمێ ئەو دكەڤنە د ناڤ پەیوەندیان دا دگەل عەرەب، تورك و فارسان، پێدڤییە ژ رویێ دیرۆكی – سیاسی ڤە ئەڤێ بێدادیێ ل بەرچاڤ وەربگرن و بكەنە بنیاتی بریڤەبرنا كارێ خۆ یێ رۆژنامەڤانیێ.
نابیت ب چو رەنگان، رۆژنامەڤانێن كورد د ماوەیێ برێڤەبرنا پەیوەندیێن خۆ یێن دەرڤەیی دا، زمانێ كوردی پشتگوه بێخن. گۆڤارەك هەیە؛ ئەڤرۆ ژ لایێ نڤێسنگەها سەرۆكاتییا حكۆمەتا كوردستانێ ڤە ب ناڤێ (Kurdistan Chronicle) دهێتە وەشاندن. سەرنڤێسەرێن وێ بۆتان تەحسین و مەریوان نەسرەددین هەورامی نە. گۆڤار ب هژمارا خۆ یا شۆباتا 2023ێ ڤە و ب 116 بەرپەرانڤە هاتییە وەشاندن. دۆسیەك ب ناڤێ «داڤۆس 2023،» د ناڤ رۆپەلێن گۆڤارێ دا هاتییە وەشاندن. (Kurdistan Chronicle) ژ سەری هەتا دوماهیێ ئینگلیزییە. ئێك پەیڤا كوردی ب تنێ ژی د ناڤ رۆپەلێن وێ دا نەهاتییە خار، هەتا ئەڤ پەیڤ ژی! ڕاستە بۆ دانەنیاسینا كوردستانێ ل سەر ئاستێ نیڤدەولەتی زمانێ ئینگلیزی گەلەك یێ گرنگە، بەلێ ب چۆ رەنگان نابیت كوردی بهێتە پشتگوه هاڤێتن. خالەكا دی ژی ل سەر پێشئێخستنا كوردیێ ژ رویێ هەستا نەتەوەیی، هەستا مللی و نشتیمان پەروەریڤە هەیە، كو بڕاستی ژی بالا من كێشایە. ب دیتنا من هەمی ناڤەندێن چاپ و راگەهاندنێ، كو ئەو كەنالێن تەلەفزیۆنی یێن كوردی، رۆژنامە و گۆڤاران یێن ل بن چەترێ رێڤەبەرییا هەرێما كورستانێ ل باشوور دەردكەڤن، گەلەك د لاوازن د بابەتێ پێشئێخستن و ب هێزكرنا هەستێ نەتەوایەتی – نشتیمانی دا. ئەو ب خۆ ژی پێدڤییە ئەڤ ناڤەندە، گەلەك د چالاك و ب بزاڤ و چاڤڤەكری بن، ژ رویێ پێشئێخستنا هەستا نەتەوایەتی ڤە و پێدڤییە خۆ بێخنە بن بارێ بەرپرسیارەتییا نەتەوەیی. پێدڤییە ئەو ببنە فێرگەهێن فێركرنا جڤاكێ كوردی د ڤی بواری دا. پێدڤییە ب پرۆگرام ئەڤ چەندە بهێتە ب رێڤەبرن. پێدڤییە باشترین پرۆگرام هەبن، بۆ پێشئێخستنا هەستێ نشتیمانپەروەری، گیانێ نەتەوەیی و هەستا وەلات پارێزیێ.
ئەز ب دل و جان وەشانا خۆلا پێنجێ یا گۆڤارا مەتین پیرۆز دكەم. ژیەكێ درێژ و سەركەفتنێن بەردەوام بۆ دخوازم. سلاڤ بۆ هەر كەسێ بوویە ئەگەر و هاریكارێ دووبارە دەستپێكرنا مەتین. سلاڤ و رێز بۆ هەمی نڤێسەر و كارمەندێن مەتین. هوین هەر بژین، هەر هەبن…
ئەنقەرە، 15ی شۆباتا 2023یێ
