گۆڤارا مەتین گۆڤارا مەتین
جۆن هانتسمان
وەرگێران ژ عەرەبی: عزەت یوسف
تۆڕە ببە لێ تۆلێ نەڤەكە. تۆلڤەكرن نەیا ساخلەم و كاریگەرە، فێر ببە پێشبكەڤە.
ل سالێن پاش هەلبژارتنا سالا 2000، (ئالگۆڕ) هەردەم یێ تەنگژی و داگرتی بوو، ل سەر و سیمایێ وی و خۆلكێ وی یێ دیار بوو، كو گەلەكێ شەپلی و مڕیتا وی زێدە یا نەخۆش بوو. وەسا یێ دیار بوو ژ راستییا سەرنەكەفتنا خۆ د هەلبژارتناندا ل هەمبەری ركبەرێ خۆ (جۆرج بۆش)ی دنالی، كو ئالۆزییەك ل گۆر ئەنجامان د ناڤبەرا هەردو قەبخازاندا پەیدا ببوو، ل دویماهیێ بەلانس د ئالیێ جۆرج بۆشی دا شۆڕ كەت، پشتی دادگەها بلند بڕیارا خۆ دایی، كو بۆش ل دەنگێن ویلایەتا فلوریدا یێ سەركەفتیە.
چیرۆكا ئالگۆڕی مە ژی گەلەكان ڤەدگریت. مەحالە جارەكێ ژ جاران كەسەك ژ مە نەبیتن هاتبیتە ئێشاندن، چ ژ ئالیێ خێزانێ یان هەڤالێن كاری، یان ژ نووچەیێن راگەهاندنێ، یان ژی ژ كەسێن سیاسەتمەدار، د ڤان هەموو رەوشان دا، ڤەژەنین و كارڤەدانا مە یا ئێكانە، تۆلڤەكرنە.
بێگۆمان مە دل تێ هەیە كارەكی ئەنجام بدەین، هەروەكی (ئاینساین بۆلڤەری) ل فلمێ (مستر رۆبەڕت) رابوویی بۆتلەكێ ئاگری هاڤێتیە د ئودا شویشتنا پاپۆڕی دا، وەك تۆلڤەكرن ژ قوبتانی، كو ژیارا وی بێزار كربوو.
رێكە چارەیەكا گەلەك باشتر هەیە و پتر یا خۆرتە، بەلێ ژ ئالیێ سۆزداریڤە دبیت یا گران بیت. پێزانین د ساكارن؛ بەردەوامیێ بدە پێشكەفتنێ و وەسا دانە هەروەكی هیچ نەهاتییە گۆڕێ و یا چوویی چوو و قەتیا و ژبیر بكە.
باش بزانە تشتێ بۆری تۆ نكاری ڤەگەڕینی، دربێن هەڤالێن خۆ یێن نەدادوەر پشت گۆهڤە پاڤێژە و پویتەی نەدێ. قەت پێكۆلێ نەكە هەبوونا ئێشا پیس رەتبكەی. یا بوویی ب سینگەكێ بەرفرەه قەبیل بكە و ب ریێن ئەرینێ و جوامێری پێنگاڤان بۆ پێشیێ ب هاڤێژە. دو جاران پەنجەشێرێ ئەز گرتیمە، لێ ئەز وێ هزرێ هەر ناكەم.
بەری چەند سالەكان، هەڤالەكێ من ژ ئەنجامێ ئێكگرتن و دەمجبوونەكێ د كۆمپانیا خۆ دا تووشی شكەستنێ بوو. ناچار بوو بەهرا خۆ ب بهایەكێ ئەرزان بفرۆشیت، نە ب بهایێ راست و هەژی، ئینا وەسا خۆ دیت، كو یێ هاتییە خاپاندن و هەر چ نەبیت دڤێت حەیفا خۆ بهەلینیت.
كابرا یێ رژد بوو ب هەر بهایەكێ بیت گورزێ خۆ داوەشینیت. خەم و كولا وی تۆلەستاندن بوو. ئەو مرۆڤێ وەسا یێ بەهرەمەند و ژبەرخۆ دەركەتی، ب ئێكجاری بوو كەسەكێ نورمال و كەتی، چونكی هەمی هزر و خەمێن وی بەس تۆلڤەكرن بوون، نەكو چارەسەری. كەسایەتیا وی هەمی هاتە گۆهوڕین. هەتا كار گەهشتییە وی رادەیی تووشی نەهامەتییەكا دەروونی بوو، كو چەند گۆه ل ناڤێ كۆمپانییێ یان ئێكگرتن و سەفەقاتا دبوو، دا د خەما وەربیت. دەرئەنجام ژ هەمی هەڤالان بوو، ڤێجا بوو هەڤالبەندێ كەرب و كینێ.
هندی رق و كینە، تشتەكێ نە یێ ساخلەمە و كارتێكرنەكا خراب ل سەر لەشی و گیانی و ئاقلی هەیە. بەزین ل دویڤ هزرا تۆلەستاندنێ باندورا خۆ ل سەر دلی و فشارا خوینی هەیە. هندەك زانا ل دەزگەهێ (هانتسمان)، رابوون ب وەراركرنا چەند بیرۆكان و دیاركرن، كو مینا ڤی چەشنێ دەروونی دبیتە سەدەما پەیدابوونا قۆناغێن دەستپێكییا ئێشا پیس.
سۆزدارییا بێ بەر و بێ ئەنجام، ئاستەنگان د رێیا پێشكەفتنێدا دئافڕینیت. شیانێن مرۆڤی بۆ داكۆكیكرنێ و سەركەفتنێ هزرا پۆزەتیڤ و كارێ ئەخلاقی تۆخیبدار دكەت، هەمی هێز و شییانا ژی زەعی و بەرئاڤێدا دبەت.
دل و هناڤێن خۆ پاقژ و سازگار بكە، چ تێدایە دەربێخە و ئاشكرا بكە، كەرب و كینێ تێدا نەپەنگینە و هزرا تۆلڤەكرنێ ژ سەرێ خۆ پاڤێژە. تۆڕەیی و تەنگژین بۆ دەمەكێ كێم قەنجترە ژ بەرهەڤكرنا نەخشەیەكێ دویر و درێژ ژ پێخەمەتی تۆلڤەكرنێ و سەرێ خۆ پێڤە ب ئێشینی و مەژیێ خۆ ب وەستینی. چارەسەری و ساڕێژا ڤەڕێژا كەرب و داخا خۆ بكە و سەرێ خۆ ژ هزرا تۆلڤەكرنێ ڤالا بكە، پاشی دێ بێژییە خۆ: (نوكە رەوشا من تەناترە و قەیران ب دویماهی هات).
ئەگەر تۆ كەسەكێ وەكو من بی، ژ بەر رەخنە و گازندەیێن ئاراستەی تە دبن، دڤێت كونترۆلێ ل سەر نەفسا خۆ بكەی، دڤێت گەلەك یێ پل و هەستیار نەبی، چونكی مە پێدڤی ب رەواتی و رۆنكرنێ هەیە، مە پێدڤی ب قاییل بوونێ هەیە.
بەری چەند سالەكان ئەز گەهشتمە دەرئەنجامەكێ، كو خزمەتكرنا جڤاكێ و حكومەتێ مە رادكێشیتە بن بارێ رەخنەیێ چ ژ ئالیێ راگەهاندنێ، یان ژ ئالیێ زكڕەشان یان ژی ژ ئالیێ دوژمن و نەحەزان بیت. ب پەیڤێن كەسایەتییەكێ ئەمریكی هەڤڕكییا ئاییندەی بكە، كو ب پێلا رەخنە لێ دهاتنە بارین، ئەو ژی (ریچارد نیكسۆن) بوو، كو دبێژیت: (د تەنگاڤییاندا مرۆڤ دهێتە نییاسین).
تۆلڤەكرن بەروڤاژی بەرهەمداریێ یە، هەمی گۆمێن خوینێ زوی رادوەستن ژ ئاكامێ وەستیانا هەردو ئالیان. هندەك ژی هەنە ل رێیەكێ دگەڕن بۆ زڤراندنا پەیوەندییێن كەڤن. باشترین جۆڕێ تۆلڤەكرنێ ژی سەركەفتنا تەیە د كاریدا. هەکە هەبن هەست و سۆزێن تە د كاریدا بریندار بكەن، هەمی شیانێن خۆ بمەزێخە بۆ ب دەستڤەئینانا پشكەكا مەزنتر د بازاریدا و زێدەكرنا مفایێن كۆمپانییا خۆ، هەکە پشتگۆهكرنا تە سیاسی ژی بیت، كار بۆ بهێزكرنا هەوا خۆ یا هەلبژارتنان ژ بۆ كومكرنا پتر ژمارا دەنگان بكە.
باشكرنا كاری باشترین بەرسڤە بۆ پڕانییا تشتان د هەمی بیاڤێن كاری دا. دیتنا گەش و ئەرێنی ل سەر رەفتارێن دژ و نەحەز زال دبیت. پویتەی ب ژێدەرێن پویچ و كێماتی یێن خەلكی نەدە، هیڤیدار بە رەفتار ل گەل تە بهێتە كرن ب هەمان شێوازێ تو رەفتارێ دكەی.
رەنگە هندەك جاران كارەكێ ژیرانە بیت، گەر زوللەهەك ب روییێ تە یێ راستی كەفت تو روییێ خۆ یێ چەپێ ژی بۆ ئامادە بكەی، تایبەت د ناڤبەرا هەڤژینا و ئەندامێن خێزانێ و هەڤالاندا. ل دویماهیێ ڤیان و ژێهاتنێ پێگەهەكێ كاریگەرتر ژ وێرانكرنا رویمەت و سلامەتییا كەسێن دی هەیە.
یا گرنگە، ل هەمبەری ركبەرێ خۆ یێ دلخۆش و ئەڕێنی بی، چ تشتێ زێدە و بێبەختی نەدەیە پال، هندی هێرش و هەوێن نەحەزن ئەنجامێن خراب ژێ دكەڤن. ئەوێن تۆڤێ خرابیێ و تۆلڤەكرنێ و نەدادوەریێ دچینن، ل دویماهییێ هەر دێ وێ دروین یا ب لەپێن خۆ چاندین.
سالا 2004، ل هەلكەفتەكێ، ل دەمێ هەوا سەركەفتنا هەلبژارتنا كوڕێ من بۆ پۆستێ حاكمیێ، من خۆ نێزیكی ركبەرێ وی یێ ئێكێ كر و من هیڤییا بەختەكێ سپی بۆ خواست. د هەمان دەمدا، لایەنگرێن وی دەرحەقێ كوڕێ مندا گەلەك د سلبی بوون. ئەڤ بەربژارە دناڤ كۆمەكا كارمەند و خۆبەخشان دابوو و هەمی ژی د ناڤچاڤ گرێ و بۆغومتی بوون. ئەز ئێك ئێكە چوومە دەستێ هەمییان و من پەسنا كارێ وان كر و پرسیارا ژییارا وان یا پیشەیی كر. دەمێ ئەز ژ ئاڤاهی دەركەفتیم، ژ دەرڤە ئێك ژ وان خۆ گەهاندە من و ل دۆر بەرفرەهییا سینگێ من و پویتەدانا من ب بەرژەوەندیێن وان دەستخۆشی ل من كر، پاشی ژ من پرسی ئەڤا د شییان دابیت كار بۆ هەلبژارتنا كوڕێ من بكەتن.
دەمێ ئەم تۆڕە دبین، دڤێت ئەم تۆڕەییا خۆ د هناڤێن خۆ دا نەهێلین و بۆ هەڤالێن باوەردار ڤالا بكەین. دڤێت ئەم ئاقل و هەستێ خۆ وەندا نەكەین. سەرەدەرییا دروست دگەل هەست و حەسییانێ هاریكارییا مرۆڤی دكەت، كو پەنا نەبەتە بەر گێولی و تۆلڤەكرنێ.
مەه و سالان ژ ژییێ خۆ بەرزە نەكە، تۆ یێ پۆسیدە و دامای، هەمی هزرا تە ل سەر رێكێن تۆلڤەكرنێ بیت. هندی لێبورینە گێلەشوكا كەربێ دكوژیت. پێنگاڤ هاڤێتن بۆ پێشییێ دێ تە زڤرینتە جهێ هەژی و ئاراستەیێ كارێ راست.
د تێگەه و زانینێ دا، تۆلڤەكرن جینەكە ژ زێمارا خۆیی، ئەز وەسا بۆ دچم زێمارا خۆیی ژی ژ لاوازترین ساخلەتێن مرۆڤانە، ڤایرۆسەكە مرۆڤی دئێخیت. ل ئێكەمین كارێ خۆ من ل كارگەهەكا مریشكان كار دكر، خۆدانێ كارگەهێ هەردەم ل گەل هەڤڕكێن خۆ د ڤۆلكان و كەلكەلێ دابوو. هەمی دەما نەخشە و بوسە بۆ فاشلكرنا ئەوان هەڤڕكان دادنان، سەرئەنجام هیچ ب لەپ نەكەفت و ئەو بخۆ تووش بوو و كەتە دناڤ كێشە و ئاریشەیان دا.
كابرای زۆری ل كارمەندێن خۆ دكر، كو هندەك چیرۆكێن بێ بنەما بدەنە پال هەڤڕكێن وی و بگەهیننە دەزگەهێن راگەهاندنێ. هەزار و ئێك درەو و تەشقەلە بۆ ئێخستنا هەڤڕكێن خۆ كرن. هەتا رۆژەكێ مر، یێ رویت و خەلكی دلۆڤانی پێ دبر. ئێشا وی كوڕێن وی ژی ڤەگرتن، ئەو ژی كەفتنێ و تووش بوون. لێ هەڤڕكێن وان هەر هیچ پویتە نەدانێ و پتر ل سەر كارێن خۆ رژد بوون، هەتا كارگەه و كومپانیێن وان پتر و پتر مەزن بووین. ئێك ژ وان هەڤڕكان بۆ ملیونێر و كومپانییا وی د بیاڤێ كارێ خۆ دا مەزن بوو و دەنگڤەدا، لێ خۆدانێ كارگەها من كار لێ دكر ب وان خەم و كولانڤە شەش پێیان چوو دبن ئاخێڤە و هەتا هەتایێ هاتە ژبیر كرن.
شییانا سەركەفتنێ د ڕێیا تۆلڤەكرنێدا گەلەكا دەگمەنە. هەکە ئەم بەس پێكولا تۆلڤەكرنێ بكەین، دێ دەمێ مە ب هەروە چیت و بەرسینگرتن و لێكدانەك دێ د ناڤبەرا مە و ئەو كەسێن حەژ مە دكەن و گرنگیێ ددەنە كاروبارێن مە دا سەرهلدەت. ب تنێ نڤێژ و نزا هاریكاریا وان تۆخمە كەسان دكەن یێن نكارن خۆ ژ دەردێ كەرب و كینێ دەرباز كەن. هندی نڤێژە وان تەنا دكەت و هاریكارییا وان ژ بۆ لێبورینێ دكەت. زێدەباری ڤێ، رێ ددەتە هێزا ژ هەمییا بلندتر د هەوارا وان بهێت و هاریكارییا وان بكەت، كو مەزنترین هێز و زانینە ژ یا مرۆڤی.
نڤێژ چارەسەرییەكا باشە. ژێدەرێ هێز و نویبوونێ یە و كۆنترۆلێ ل سەر كەرب و تۆڕەییێ دكەت. باوەری و نڤێژ ئومێدەكە تە ژ خەمۆكییێ رزگار دكەت و بێی كەرب و كین تە بۆ پێشییێ پال ددەت، چونكی بێ ئومێدی جوانیا ژیانێ وێران دكەت.
نەرازیبوون و بێ ئومێدی هەمی خالێن لاوازێن مرۆڤی دیار دكەن. زكڕەشی مرۆڤی دئێخیت و ژ خێر و بێرێن ئیلاهی زڕبەهر دكەت. نەحەزیێ جهێ خۆ یێ گونجای د دلێ مرۆڤیدا نینە، سەرباری ئەڤێ هەمیێ بەهرا پترا تشتێ مە نیگەران دكەت، زۆربەیا تشتێ مە تۆڕە دكەت، ژبلی شاشیان چ بۆ نینە و ژ نەئارامییەكا زێدە د هناڤێن مە دا پەیدا دبن، ڤێجا بۆچی شاشییێ بكەینە دو شاشی!؟
خۆ سەرقالی تۆلڤەكرنا سەرنەكەفتنان و ئازار و كارێن خەلكی نەكە. دادگەهێ بۆ ل دویڤچوون و دەستەسەركرنا ئەوان كەسێن خەلكی ئازار ددەن رێ و شێوازێن خۆ هەنە. گەلەك جاران ژی بێ مە ئاگەه ژێ هەبیت و بێ ئاگەهدارییا مە ئەڤە رویددەت. دەستویرییێ بدەنە مە ئەز ل ڤێرە نموونەیەكێ ژ سەرهاتیێن خۆ یێن كەساتی ڤەگێڕم:
ل دویماهیا سالێن هەشتێیان، كومپانیا (هانتسمان كمیكال) بلەز مەزن دبوو و ل ریێن بەرفرەهبوونێ دگەڕیا. د وی دەمیدا كومپانیا (Sweetheart Plastic)، كو ئێك ژ مەزنترین كومپانییێن ئەمریكی د بیاڤێ چێكرنا كەلوپەلێن پلاستیكی، وەكی كەچك و كوپ و ئامان و چەندەكێن دی بوو. مە نیاز بوو هەکە د شییان دابیت، ئەڤێ كومپانییێ ئیمتیلاك بكەین. چونكی بەرهەمێن وێ گەلەك پێدڤی ب كەرەستەیێن پولیستارین و پولیپرۆپالین هەبوون. ئەڤ هەردو كەرەستە ژی كومپانییا هانتسمان چێدكرن. ئەڤ كۆمپانییا (Sweetheart Plastic) نوێنەراتییا دەزگەهێ موكومێ وەبەرهێنانا بانكی ل نیویۆرك بوو.
من ب هویری و درێژی هەتا درەنگی شەڤێ، ئەڤ هزرە ل گەل تیما كارێ خۆ گەنگەشەكر. ل دویماهییێ ئەم گەهشتینە بەرهەڤكرنا پرۆپۆزەلەكێ ب بهایێ 800 ملیون دولاران. بەلێ دەمێ مە پرۆپۆزەلێ خۆ ب فەرمی پێشكێشكری، بەرپرسێ سەرەكی یێ دەزگەهێ وەبەرهێنانا بانكێ گۆتە من: (دا كو كڕینا كومپانییێ بۆ هەوە بكەڤیت، دڤێت هوین نرخی بۆ 900 ملیۆن دولاران بلند بكەن، هەکە نە ژی، یا مامۆستا جۆن، مە هندەك ژێگرتیێن دی هەنە).
ئەز ب ئاخڤتنا وی گەلەگ تێكچووم، مە بابەت ب تێر و تژی یێ گەنگەشە كری، كو بهایێ كڕینا وێ نێزیكی 800 ملیۆن دولاران بوو، ئەڤ كوژمێ پارەی نە تشتەكێ ب ساناهی بوو. بەلێ كومپانییا وەبەرهێنانا بانكی دڤیا مە بخاپینیت و درەو ل گەل مە دكرن. ئینا من داخوازا وەختی كر دا پتر هزرا خۆ د ڤی پرۆژەی دا بكەین.
كۆمبوونەكا دی مە گرێدا و من راگەهاند، كو ئەم نە د ئامادەینە قرشەكێ دی پاڤێژینە سەر بڕا پارێ مە تەرخانكری، كو 800 ملیۆن دولارن و ئەڤە نرخێ دویماهیێ یە ئەم ل سەر رێككەفتین. ئەڤە كوژمەكێ گونجایە بۆ كومپانییێ و زێدەتر نائینیت ئەم د بەرهەڤین دەملدەست سەفەقێ بجه بینین.
بەرپرسێ ئالوگۆڕكەر گۆت: (جۆن، هزرا خۆ باش بكە، ئەڤێ دەلیڤێ ژ خۆ نەكە، 900 ملیۆن دولاران پێبدە و كومپانییا ئێكسەر دێ بیت یا تە). ئینا ئەز دەركەفتم قەت نەزڤریمەڤە. ئەز گەلەك دلگران بووم، بەلێ من بەردەوامی دا رێیا چوونا خۆ. دویەمین باشترین كوژمێ بلندێ بۆ كومپانییا وان هاتییە پێشكەشكرن 660 ملیۆن دولار بوون. ئەڤە ژی من دویماهییێ هەر ژ وان بخۆ بهیست، كو نە دزانین چەوا دێ بەرژەوەندییا كارێ خۆ پارێزن و چەوا دێ سەفەقەكا دارایی یا باش بۆ كومپانییا خۆ مسۆگەر كەن.
ئەڤ كارێ تەماعكاری و چاڤبرساتی، د سەرێ واندا شكەست و ب كوژمێ 140 ملیۆن دولاران و گران ل سەر وان راوەستییا. پاشی خۆدان پشكێن كومپانییێ، كێشە گەهاندنە دادگەهێ، ژبەر رەفتارێن وان یێن خراب، هەر دو گۆڤارێن فوریس و وۆل ستریت ب درێژاهی ل سەر نڤیسین. پاشی د ماوەیێ دو سالاندا جارەكا دی كومپانییا (Sweet heart) هاتە فرۆتن، بەلێ ئەڤجارە ب كوژمێ 445 ملیۆن دولاران. سەرئەنجام خۆدان پشكان بەهرێن خۆ ب بهایێ كێمتر ژ 50% ژ پرۆپۆزەلێ ئەسلی فرۆتن. وەسا من خۆ ژێ ڤەكێشا و كێشا خۆ داخست و ئەز یێ تەنا و ئارام.
ئەگەرێن ئاریشەیێن ژیانا سیاسی یا (ریچارد نیكسون)ی خۆیا دبن، بۆ نەشییانا وی ل سەر بەردەوامبوونا وی بۆ سەركەفتنێ. مرۆڤەكێ داگرتی و تژی كین بوو، وەسا هزر دكر یێ نەچارە بۆ تۆلڤەكرنێ. ركاتی و شێتاتییا وی ل گەل نەیاران بۆ ئەگەرێ سەرنەكەفتنا وی و گوهۆڕینا دیرۆكێ.
ئەز هەردەم د وێ پرسێ دابووم، ئەگەر بشێم ب رێیەكێ هەر تشتەكی ژ ڤانە ل سەر رێبازا هزركرنا ریچارد نیكسونی بگوهۆڕم، لێ د وی سەردەمیدا بۆ من گەلەكا ب زەحمەت بوو، كویری و میقدارێ شێتاتییا وی یا كومەلایەتی یا رێزنەگرتنا وی بۆ هندەك سیاسەتمەدار و كومێن پویتەپێدانا تایبەت و هندەك تۆخمێن ناڤەندا راگەهاندنێ دیار بكەم.
ئەم وەسا بۆ دچین، كو كەسانێن سەركەفتی و بەركەفتی، وەكو مە هێزەكا شەڕخوازی د هناڤاندا نینە. بێگومان ئەم هەردو لایەن هندەكێ ژ كەرب و كینێ بۆ ماوەیەكێ درێژ دهەلگرین. لێ خالا كەسێن سەركەفتی ژ كەسێن ژێركەفتی جودا دكەت، لەزاتییا دەرێخستنا وێ هێزا شەڕخوازە.
تە ئاگەهـ ل وی دەنگێ د هناڤێن خۆ دا هەبیت، یێ دبێژیت: (ژیان یا كورتە و بەردەوامیێ بدە پێشكەفتنا خۆ).
ژێدەر: پەرتووكا (الرابحون لایغشون ابدا)
