گۆڤارا مەتین گۆڤارا مەتین
وەرگێران ب دەستکاری ڤە; ھێژا وەیسی
فەلسەفا سیاسی ستوینا سەرەکی دروستکرییە کو ب ھاریکارییا زانستێ سیاسەتێ دھێتە خواندن وەکی ھزرا سیاسی و تیۆرێن سیاسی یان ئایدۆلۆژییان… ھتد.
پەیوەندییا زانستێ سیاسەتێ ب فەلسەفێ ڤە Philosophy:
ھەر ژ کەڤن دا پێناسەیا زانستێ سیاسەتێ ب فەلسەفێ ڤە ھاتیە گرێدان، فەیلەسۆفێن یونانی یێن کەڤن مینا سۆقرات و بارکلیس و ئەفڵاتۆنی، بەحسێ سیاسەتێ کریە و ئاماژە ب پەیوەندیا وێ کریە ل گەل فەلسەفێ ئەو ژی ب ڕێکا دەستنیشانکرنا ئارمانجێن زێرین یێن سیاسەتێ وەک بەرژەوەندییا گشتی بۆ جڤاکی.
پەیوەندیا زانستێ سیاسەتێ ب ئابۆرێ ڤە Economics:
ھزرمەند ل سەر پەیوەندیا زانستێ سیاسەتێ ب ئابۆرێ ڤە رێک نەکەفتینە. ئەڤ ھزرڤانە دبیروبۆچوونێن خۆ دا د ژێک جۆدانە، ھندەک ژ وان ھزردکەن، کو سیاسەت بەر ب ئابۆرێ ڤە دچیت. بەلێ ھندەکێن دی، بەرۆڤاژی ھزردکەن و دبێژن ئابۆر بەر ب سیاسەتێ ڤە دچیت. ھندەکێن دی ژی ھەست ب پەیوەندییەکا راستەقینە دناڤبەرا ڤان ھەردو تێگەھاندان دا دکەن ئانکو سیاسەت کارتێکرنێ ل ئابۆرێ دکەت و دکەڤیتە بن کارتێکرنا وێ و بەرۆڤاژی، چونکی (ئابۆرا سیاسی) ناسناڤەک بوو، ھەتا شەڕێ جیھانی یێ دویێ سەرەدەری ل گەل دھاتەکرن و ھەتا ئەڤرۆکە ل ھندەک زانکۆیێن جوداجودا ل جیھانێ دھێتە خواندن. ڕاستییا ڤێ چەندێ ئەوە، ئەم نەشێین د چالاکیێن ناڤخۆیی و دەرەکی یێن دەولەتێ بگەھین ئەگەر مرۆڤ زانیاریێن تمام ل دۆر پەیوەندیێن ب ھێز دناڤبەرا سیاسەتێ و ئابۆرێ دا ب دەست ڤە نەئینیت. د ئەنجام دا مرۆڤ نەشێت دڤان چاڵاکیێن ئابۆری بگەھیت.
پەیوەندیا زانستێ سیاسەتێ ب مێژوویێ ڤە History:
ھەلبەت یا ب زەحمەتە مرۆڤ بشێت دیاردەیێن سیاسی بزانیت ئەگەر د پێڤاژوویەکا مێژوویی دا نەبیت، ئانکو خواندنەکا مێژوویێ بۆ رویدانێ ژلایێ جھـی، دەمی، بەڵگەنامە و پەیوەندیێن سەرەکی دناڤبەرا لایەنێن رویدانێ دا نەکربیت، ژبەرکو ڤەکۆلەر و مێژوونڤیس ڕادبن ب دیارکرنا لایەنێن ژ ئێک جودا یێن رویدانێ د ماوەیێ وان بەڵگەنامەیێن د بەردەست دا، ئانکو سیاسەتمەدار رۆلەکێ گرنگ دبینیت د دەستنیشانکرنا ڕاستییا وان رویدانا و ڕاستیا چینا سیاسی بۆ وی، داکو ل دویماھیێ سیاسەتمەدارێن پشتی وی فەرمانداریێ دکەن، سەربۆرەکا ب مفا ژێ وەربگرن.
پەیوەندیا زانستێ سیاسەتێ ب کۆمەڵناسیێ ڤە Sociology:
سەرەرایی، کو زانستێ کۆمەڵناسیێ Sociology، زانستەکێ گشتگرە ل گەل ھەمی زانستێن دی ھندەک دیرۆکنڤێسان ھوسا دیارکریە، کو سیاسەت دەربڕینە ژ وان رویدانێن جڤاکی ھەرچەندە ڤێ بیرۆکێ گەلەک بلند بێژی (مبالغە) تێدایە، کو زانستێ سیاسەتێ بەشەکە ژ زانستێ کۆمەڵناسیێ چونکی ئەڤ زانستە گرنگیێ ددەتە دویڤچوونا ژیانا سیاسەتمەداری یا تاکەکەسی و پێزانین ل دۆر دەزگەھێن وەڵاتی و یاسان کو پشکەکە ژ ژیانا جڤاکی، بەلێ زانستێ سیاسەتێ وان راستیێن تایبەت پێشکێشی کۆمەڵاناسیێ دکەت یێن رێکخستنا چاڵاکیێن دەولەتێ دکەن و زانستێ کۆمەلناسیێ پێزانینان ل دۆر تاکەکەس و دەزگەھـ و رێسایان پێ شکێشی سیلسەتمەداران دکەت.
پەیوەندیا زانستێ سیاسەتێ ب دەروونناسیێ ڤە Psychology:
یا خۆیایە کو دەروونناسی گرنگیێ ددەتە سروشتێ ناخێ مرۆڤی ژلایێ حەز و ھەست و سۆزان و ئاراستەکرنا بھا و دلینیا تاکێن بەرامبەر، گەلەک ژ ھزرڤانان بزاڤ کریە پەیوەندیێ دناڤبەرا دەروونناسیێ و سیاسەتێ دا دیار بکەن ئەوژی ب ھاریکارییا شرۆڤەکرنا دیاردەیێن سیاسی و گرێدانا وان ب یاسا و دەروونزانیێ ڤە ب تایبەت ئەوا پەیوەندی ھەی ب خودانێ بریارێ ڤە، چونکی مرۆڤ ب کاروکریارێن خۆ یێن زۆرینە دناڤ جڤاکی دا ژ چارچووڤێ چاڵاکی و بڕیارێن خۆ دا دەردکەڤیت دیسان پێشیلکاریێ ژ ژیوارێ گرێدایی ب کۆمەکا بھا و تیتال و بۆچوونا گشتی ڤە دکەت ئەڤە زێدەباری فاکتەرێ خۆیی یێ گرێدایی ب پێکئینانا کەسۆکی و ئاراستەکرنا وان یا زانیاری و دلینییا ل دەڤ مرۆڤی، چونکی دیار بوویە کو (دەروونزانییا سیاسی) گرنگیێ ددەتە دویڤچوونا فاکتەرێن دەروونی دگەل رەفتارا سیاسی یا تاکەکەسی.
زانستێ سیاسەتێ و جۆگرافی Geography:
دیاردەیێن جوگرافی یێن وەڵاتان ژلایێ شێوە و سەقا و جھی ڤە رۆلەکێ گرنگ دبینن د دەستنیشانکرنا بوچوونا سیاسی یا حکومەتا وی وەلاتی چونکی سیاسەتا جوگرافی زانیاریان ژ ڤان دیاردەیێن جوگرافی وەردگریت. بۆ نموونە دەولەتا ناکەڤیتە ل سەر کنارێن دەریایەکێ ل گۆر جھێ خۆ یێ جوگرافی نەچار دبیت ھندەک بریارێن سیاسی بدەت، کو وێ بێختە د رەوشەکا ئاشتیێ بەروەخت دا ل گەل پەیوەندیێن خۆ یێن نیڤدەولەتی ب ھەڤسۆیێن خۆڤە، ئەگەر ئەڤ دەولەتا ھەڤسۆیا وێ یا زلھێز بیت.. ھندەک دەولەتێن بچویک یێن سەر ب دەولەتێن زلھێزڤە ئەو ژی ژبەر قەبارێ وان یێ بچویک و رێژا ئاکنجیێن وان یێن کێم و بەرھەم و داھاتێ کێم یێت دەست نیشانکری، بەلێ دەولەتەکا مەزن یا وەکی چینێ یا بەرنیاسە ب گەلەک تایبەتمەندیێن باش جیاوازێن جۆگرافی ھەنە کو رووبەر و ئاکنجیێ وێ گەلەکێ بەرفرەھە کو کارتێکرنەکا سەرانسەری ل جیھانێ ھەیە. ھەژی گوتنێ یە، کو زانستەکێ نوی دەرکەفتییە بناڤێ جوگرافییا سیاسی – Giopolitics ، کو دویڤچوونا کارتێکرنێن جۆگرافیێ لسەر سیاسەتێ و بەرۆڤاژی دکەت.
زانستێ سیاسەتێ و ڕەوشتناسی Ethics:
زانستێ رەوشتی خواندنێ لسەر رەوشتێ مرۆڤی دکەت ژ لایێ دروستی و خەلەتیێ و باشی و خرابیێ ڤە. دیسان بەرژەوەندییا گشتی و بەرژەوەندییا تایبەتی یا ژیانا مرۆڤی ڤە، جۆداھیێن بەرچاڤنەبوون دناڤبەرا تێگەھێن رەوشتی و سیاسی واتە تیتال یێن بووینە عەدەت، داب ونەریتەکێ یاسایی ژلایێ سیاسەتێ ڤە، لێ ل دویڤ وێ پێشکەفتنا ژیان ھەمی ب خۆڤەگرتی و ژ ئێک نەگرتنا بەرژەوەندییا تاکەسی و گشتی، کو ڤێ چەندێ ژبەر ئەگەرێن رەوشتی، کەسێ مفادار ژ کەسێ زیاندار جۆدا کر دناڤبەرا ئەرک و مافان دا ل گۆڕ ئاستەنگێن سیاسی و لڤێرێ مرۆڤ نەشێت بیردۆزا رەوشتی ژ یا سیاسی جۆ دا بکەت چونکی تاک نەشێت ب ڤەدەری و بتنێ د جڤاکی دا بژیت چونکی ب خۆ رێڤەبرنا ژیانێ ب (سیاسەت) دھێتە نیاسین واتە پەیوەندی ھەیە دناڤبەرا رەوشتێ سیاسەتێ دا، ئانکو رەوشتناسی زانستەکێ گشتگرە ژ سیاسەتێ و قانونێ زێدەباری پێکڤەگرێدانا رەوشتی ب رەفتارێن مرۆڤی ڤە یا بەرھەڤە بھێتە گۆھۆرین و ل دویماھیێ ببیتە رەفتارا حکومەت و وەڵاتان.
پەیوەندیا زانستێ سیاسەتێ و یاسایێ Law:
یاسا یا ھاتییە دانان داکو رێکخستنا پەیوەندیێ دناڤبەرا خەلکی دناڤ دەولەتێ دا بکەت. دیسان پەیوەندییا دناڤبەرا دەولەتێ ل گەل جیھانێ د یاسایێن نیڤدەولەتی دا، ئەڤ پەیوەندیێن کو سرۆشتێ مرۆڤی ئانکو پەیوەندییا تاکان ب ھەڤدو و پەیوەندییا تاکەکەسی ب یاسایێن دەولەتێ ڤە واتە پشتگرییا یاسایا گشتی لسەر ڤان ھەردو پەیوەندییانە، قانونا گشتی یا گرێدایە ب دەولەتێ و کەسۆکی ڤە..
پەیوەندی دناڤبەرا زانستێ سیاسەتێ و یاسایا تایبەتی د دەستۆری دا دیار بوو چونکی ھەردو تیشکێ دئێخنە سەر خواندنا سیستەمێ حۆکمرانیێ دەولەتێ ل دگەل ھەبوونا ھندەک جۆداھییا چونکی قانونا دەستوری وێ رەشنڤێسیێ ب خۆڤە دگریت یا ژلایێ کەسێن شەرعی ھاتییە دانان، بەلێ زانستێ سیاسەتێ ئەو رویدانێن چێبووین دماوێ دانانا ڤێ رەشنڤیسێ زێدەباری قانونا دەستۆری رێک و یاسایان ددانیت کو ژیانا مرۆڤی و دەولەتێ ب رێڤە ببەت. بەلێ زانستێ سیاسەتێ دەسەڵاتێ شرۆڤە دکەت، کو گرنگیێ ب ھەمی لایەنێن ئابۆری و جڤاکی و مێژوویی و..ھتد ددەت.
زانستێ سیاسەتێ و نەژادناسی
Anthropology:
نەژادناسی یان ڕەگەزناسی یان توخم ناسی زانستەکە دویڤچوونا زیندەوەرێن مرۆڤی دکەت ب درێژاھیا مێژوویێ ژلایێ تایبەتمەندیێن دەستنیشانکری وەکی ژێکجۆداھی و وەکھەڤیێ دناڤبەرا کۆمێن مرۆڤان، دیسان چەوانییا کارتێکرنێ لسەر پێشکەفتنا ڤی بوونەوەری ل دۆر رەوشەنبیری و رێکخستنا جڤاکی و…ھتد ، جیھانا سیاسەتێ نموونا خۆ ژ نموونا مێژوویێ وەردگریت ب وی بابەتێ ھاتیە دەرێخستن ژ بیردۆزێن نەژادێ مرۆڤی داناین وەکی بیردۆزا پێگەھاندنا دەولەتێ.
زانستێ سیاسەتێ و زیندەوەرزانی Biology:
بایۆلۆژی زانستێ خواندنا ژیانا زیندەوەرانە و زانستەکێ سرۆشتی یە دویڤچوونا دیاردێن مرۆڤایەتی دکەت وەکی دفا مرۆڤی فەسلەجیا لەشێ وی و پەرەسەندن و بنەکۆک و دابەشبوونا سیستەمێن زیندی یێن لەشێ مرۆڤی.
زانایێن سیاسی ھندەک لێکچوون ژ زانایێن زیندەوەرزانیێ وەرگرتینە وەکی بەرێ خۆ دانا وان بۆ دەولەتێ، کو ئەو بوونەوەرەکێ ساخ و زیندی یە وەک تیورا « ژیان بۆ یێ ب ھێزە» ئەڤا ھاتیە وەرگرتن ژ تیورا پێشکەفتنا نەژادان یا داروینی.
پەیوەندییا سیاسەتێ ب ھونەری ڤە ART
پەیوەندییەکا بھێز د ناڤبەرا زانستێ سیاسەتێ و گشت بوارێن ھونەری دا ھەیە و مرۆڤ دشێت ڤێ پەیوەندیێ ل گەل یارییا شەترەنجێ ھەڤبەر بکەت، ئانکو ئەو بەرکێن یاری پێ دھێتەکرن و ھەردو کەسێن یاریێ دکەن وەک بابەت مرۆڤ دشێت بخوینیت و تێ بینیتە دەرێ ب شێوەیەکێ بابەتیانە و پیڤەری و پێشبینیکرنا رویدانێن داھاتی، ھەر کارو لڤینەکا بھێتە کرن یان پێنگاڤەکا دھێتە ھاڤێتن دماوێ یاریێ دا لایەنەکێ ھونەری ددەنە یاریێ و ئەڤ لایەنە ب گھوڕینا بارودۆخان دھێنە گھورین.
پەیوەندیا زانستێ ب ئەندازیاریێ ڤە
Geometry
زانستێ سیاسەتا ئەندازیاری بەشەکە ژ زانستێ سیاسەتێ یانژی بابەتەکێ وێ یە و مەرەم ژێ ژێ کریارا رێکخستنا ھندەک کارێن نەگھوڕە ئانکو چاکسازیێن پێدڤی لسەر دامودەزگەھێن ژێک جودا. کریارا ئەندازا سیاسی گرنگیێ ددەنە ھندێ تشتەکێ نوی دروست بکەت یان ژی تشتێن کەڤن ھەر وەکی خو بھێلیت ب مەرجەکی دوبارە ئەندازا وان بھێتەدانان و پەیکەرێ وی بھێتە چاککرن و ئەڤ کریارە یا پێنگاڤ پێنگاڤە و گەلەک وەختی ڤەدکێشیت.
زانستێ سیاسەتێ و بیرکاری Mathematics:
زانایێن سیاسی و سیاسەتمەدارێن ھەڤچەرخ ب تایبەت ل ویلایەتێن ئێکگرتی، خالەکا دی لسەر زانستێ سیاسی زێدەکریە ئەو ژی پیڤەرێ بڕەی و شرۆڤەکرنا ماتماتیکێ یە بۆ دیاردێن سیاسی و پێکۆڵێ دکەن خۆ بگەھیننە دیتنێن ھەڤپشک یێن وان بیردۆزا کو د زانستێن سرۆشتی دا گەھشتینێ.
ژێدەر: www.business4lions.com
