فرێدریک بارت (١٩٢٨ – ٢٠١٦) مرۆڤناسەکێ نەرویجی یێ دیار بوو. د سەدەیێ بیستێ دا، ئێک ژ کەسایەتیێن کاریگەرێن مرۆڤناسییا جڤاکی بوو. وی ل زانکۆیا شیکاگۆ خواندنا خۆ ب دویماهی ئینایە، پاشی ل چەندین زانکۆیێن جودا جودا، کارێ کارگێری و ئەکادیمی کریە.

بارت ل سالا ١٩٥١ێ، ل گەل شاندەکێ شوینوارناسیێ هاتییە عیراقێ و پشتی کارێ وی شاندی ب دویماهی هاتی، وی دەست ب ڤەکۆلینێ ل سەر جڤاک و پێکهاتەیا جڤاکی یا گەلێ کورد کر. ئەو ڤەکۆلینا وی، بوو ئێکەمین کارێ مرۆڤناسیێ یێ وی یێ گرنگ و بوو بنەما بۆ پەرتووکا Principles of Social Organization in Southern Kurdistan  (بنەمایێن ڕێکخستنا جڤاکی ل باشوورێ کوردستانێ) کو ل سالا ١٩٥٣ێ هاتییە بەلاڤکرن.

ئەڤ پەرتووکا وی، ئێک ژ بەرهەمێن دەستپێکی یە د خواندنا مرۆڤناسییێ (ئەنترۆپۆلۆجی) بۆ جڤاکێ باشوورێ کوردستانێ. بارت ل سەر بنەمایێ ڤەکۆلینا خۆ یا مەیدانی، پێکهاتەیا جڤاکی و سیاسی یا کوردان ل باشوورێ کوردستانێ دکۆلیت و دەستپێکێ ژی بەحسێ بابەتێن وەکی خزمایەتیێ، ڕێکخستنا عەشیری، چاندنێ، پەیوەندییێن گوندان، دەستهەلاتا سیاسی، جهێ ئاغا و شێخان، ئاریشە و کێشەیێن تۆلڤەکرن دکەت. پەرتووک ژ ١٤٦ بەرپەڕان پێکدهێت و د چارچۆڤەیێ بۆلەتنا مۆزەخانەیا نەتەوەناسی یا زانکۆیا ئۆسلۆ دا هاتییە بەلاڤکرن.

گرنگییا ڤێ پەرتووکێ د وێ چەندێ دایە کو بارت بزاڤێ دکەت، جڤاکا کوردی نە ب تنێ ژ لایەنێ دیرۆکا سیاسی بدەتە نیاسین، بەلکو جڤاکا کوردی ژ لایەنێ ڕێکخستنا جڤاکی و پەیوەندییان ل سەر ئاستێ ناڤخۆیی شرۆڤە دکەت. بەلێ ژ بەر کو ئەڤ ڤەکۆلینە ل دەستپێکا دەهەیا پێنجێ ل سەدەیێ بۆری هاتییە ئەنجامدان، نابیت ئەم شرۆڤەیێن وێ بێی بەرچاڤ وەرگرتنا گوهوڕینێن دیرۆکی یێن پشتی هینگی دروست بووین، وەکی وێنەیەک بۆ جڤاکێ کوردستانا ئەڤرۆ وەربگرین.