کورتییا چل و هەشت یاسایێن هێزێ The Concise 48 Laws of Power  یا نڤیسەرێ ئەمریکی ڕۆبێرت گرین Robert Greene، بۆ جارا ئیکێ ل سالا ١٩٩٨ێ ل نیۆیۆرک ژ لایێ دەزگەهێ ڤایکینک Viking ڤە و پاشی ژ لایێ دەزگەهێ پینگوین  Penguiڤە، ب چاپێن جودا جودا دەرکەفتییە. بەلێ ئێک ژ چاپێن وێ یێن ناڤدار و گەلەک بەربەلاڤ ئەوە یا ژ لایێ دەزگەرهێ Profile Books  ڤە ب هەژمارا ISBN 9781861974044 ل سالا ٢٠٢٣ێ بەلاڤبووی کو بۆ گەلەک زمانێن زیندی یێن جیهانێ هاتییە وەرگێڕان.

ناڤەڕۆکا ئەڤێ پەرتووکێ ژ ٤٨ یاسایان ئانکو پرەنسیپان پێکدهێت و بەراهییەکا تێروتەسل وەکی دەرازینکەکێ ڕێکخۆشکەر بۆ هاتییە نڤیسین. هەر یاسایەک د ڤێ پەرتووکێ دا یا سەربخۆیە، بەلێ هەمی یاسا ب تەڤایی پێکڤە دگرێدایینە و ل دۆر هێزێ وبڕێڤەبەرنا هەلسوکەفتێن مرۆڤی، زانین، هێزا نەرم، پاراستنا جهـ و پایە و دەستهەڵاتا مرۆڤی نە.

هەر یاسایەک ل دۆر هزرەکا ناڤەندی هاتییە ئاڤاکرن و ب نموونە یێن دیرۆکی و سەربۆرێن پادشاهـ و ناڤداران، سیاسەتمەداران، ڕێبەران و کەسایەتیێن کاریگەر هاتییە دەولەمەندکرن.

هەژمارا بەرپەڕێن پەرتووکێ یا دروست دگەهیتە ٥٠٠ بەرپەڕان، بەلێ هەژمارەکا چاپێن کورتکری ژێ دەرکەفتینە کو یاسایان ب ڕەنگەکێ پوختکری بەرچاڤ دکەن..

گرنگییا پەرتووکێ

گرنگییا ئەڤێ پەرتووکێ د وێ چەندێ دایە کو پەرتووک چ بیردۆزێن فەلسەفی یێن دویری دەستهەلاتێ پێشکەش ناکەت، بەلکو بەرێ خۆ ددەتە هێزێ وەکی دیاردەیەکا بەرجەستە د هەڤپەندیێن مرۆڤایەتی و دەزگەهی و جڤاکی دا. پاشی بزاڤا دەرئیخستنا نموونەیێن دوبارەکی ژ دیرۆکێ دکەت. ژ بۆ ڤێ چەندێ، پەرتووک پشتبەستنێ ل سەر سێ هزار سالێن دیرۆکێ دکەت و مفای ژ هزرێن چەند کەسایەتییێن وەکی نیکۆلو ماکیاڤیلی  Niccolò Machiavelli (١٤٦٩ – ١٥٢٧)، ، سەن تزۆ Sun Tzu (٥٤٤ ب. ز. – ٤٩٦ ب. ز.)، و کارل فۆن کلاوزفیتز Carl von Clausewitz (١٧٨٩ – ١٨٣١)، وەردگریت. ژ بلی گەلەک چیڕۆکێن ل دۆر کەسایەتیێن دیرۆکی، سیاسی و جڤاکی.

گرنگییەکا دی یا پەرتووکێ د وێ چەندێ دایە کو خواندەڤانی هان ددەت داکو ژ کوژیەکێ جودا بەرێ خۆ ب دەتە هەڤبەندییێن مرۆڤایەتی: ئەو پەیڤێن دهێنە ڕاگەهاندن، نە مەرجە ئەو بن یێن ڤەشارتی و ئەو نیازێن ئاشکەرا نە مەرجە هەر ئەو بن یێن دروست.

نڤیسەرێ پەرتووکێ ڕۆبێرت گرین، ژ تێبینییەکا ناڤەندی دەستپێدکەت، کو دبێژیت:  مرۆڤ هەردەم ل سەر بنیاتێ ڕاستییا ئەبستراکت سەرەدەریێ ل گەل ئێک ناکەن، بەلکو ل سەر بنیاتێ بەرژەوەندی، جهـ و پایە، حەزێ، ترس و هیڤییان سەردەدەریێ دکەن. ل ڤێرە، نیاسینا ناخێ هەر مرۆڤەکی دبیتە مەرج بۆ تێگەهشتنێ ژ سروشتێ کەسایەتییێن دەردۆری مرۆڤی.

ئەڤ چەندە ب ڕۆهنی د یاسایا ئێکێ دا خۆیا دبیت دەما دبێژیت بزاڤێ نەکە ب سەر بەرپرسێ خۆ زال ببی. ل ڤێرە نڤیسەر نابێژیت سەرکەفتن یا خرابە بەلکو دبێژیت وێ چەندێ نەکە کو بەرپرسی تە هزر بکەت کو تو یێ جهێ وی دهەژینی چونکی ل وی دەمی ئەو دێ بەڕەڤانیێ ل جهێ خۆ کەت و دێ ل دژی تە کار کەت.

د یاسایەکا دی دا کو یاسایا سێیێ یە، نڤیسەرێ پەرتووکێ بەحسی ڤەشارتنا نیازان دکەت و دبێژیت کو پێدڤییە مرۆڤ هەمی نیازێن خۆ ب لەز ئاشکەرا نەکەت. چونکی دەما مرۆڤ پلانێن خۆ ب تەمامی دیار دکەت، دێ دەلیڤەیەکێ دەتە یێن دی دا کو ل هەمبەر رابوەستن و ڕابگرن.
د یاسایەکا دی دا، دبێژیت پێدڤییە مرۆڤ گەلەک نە ئاخڤیت، چونکی ل نک نڤیسەرێ پەرتووکێ، ئاخڤتن نە ب تنێ ئامرازێ هەڤبەندیێ یە، بەلکو ژێدەرێ زانیارییایە کو ڕەنگە یێن دی دەما خالێن لاواز تێدا دبینن ل دژی تە ب کار بینن.

ڕۆبێرت گرین، د ڤێ پەرتووکێ دا، داکۆکیێ ل سەر هندێ دکەت کو ناڤوبانگییا مرۆڤی، جهەکی ناڤەندی یێ هەی؛ چونکی ناڤوبانگی دبیتە سەرمایەیێ جڤاکی یێ تاکە کەسان. ئەگەر خەلکی دیت کو تو یێ ژ هەژی باوەڕیێی و تو خۆدان شییانی، دێ جهێ خۆ د ناڤ وان دا کەی.

 د یاسایەکا دی دا کو یاسای شەشێ یە، نڤیسەر بەحسی هندێ دکەت کو کەسێن نە دیار و ڤەدەر، نەشێین کاریگەریێ ل سەر خەلکی بکەن.

پەرتووک د یاسایا ٤٨ێ دا، ئامۆژگارییا مرۆڤی دکەت کو ” نەبە کەسەک کو گوهۆڕینێ نەپەژرینی” چونکی جیهان هەردەم یا گوهۆڕینێ دا، مرۆڤ و بارۆدۆخ دهێنە گوهۆڕێن، لەوڕا دڤێت مرۆڤی شییانا خۆگونجاندنێ هەبیت داکو ل بەراهیێ و د هەر ڕەوشەکێ دا، بشێت کونترۆلا خۆ بکەت پاشی کونترۆلا خەلکەکێ دی بکەت

ئەڤێ پەرتووکێ، مفایەکێ مەزن بۆ نڤیسەر و ڕۆماننڤیسان هەیە. چونکی هەر ٤٨ یاسا ب کێر دهێن ببنە نەخشەیەک بۆ کەسایەتیێن هەڤڕک:

کەسایەتییەکا بێدەنگ – ئەوا ل سەر بناڤوبانگیێ ڕادوەستیت- ئەو کەسایەتییا خۆدان  نیاز – ئەوا پشتبەستنی ل سەر دابپێدانێ دکەت – کەسایەتییا ترسنووک – ئەوا بزاڤا کونترۆلکرنێ دکەت – و … تد، کو ب گشتی د بنە کەرستەیەکێ زەنگین بۆ ئاڤاکرنا هەڤڕکییا سیاسی و سایکۆلۆژی بۆ کەسایەتییێن هەر کارەکێ داهێنانا ئەدەبی.

ئەم دێ شێین بێژین کو پەرتووکا “کورتییا چل و هەشت یاسایێن هێزێ ب کورتی  The Concise 48 Laws of Power ” نە پەرتووکەکە ل سەر مۆرال و ڕەوشتان هاتییە نڤیسین، دیسان نە پەرتووکەکا زانستێ سایکۆلۆژییە، بەلکو خواندنەکا ستراتیژی و دیرۆکی یە بۆ ڕەفتار هێزێ و دەستهەلاتێ.