ئێك: ھەڤنیاسین:

من ل سالا 1975ێ ھەڤال و برایێ خوە د كوردینییێ و رەوشەنبیرییێ و پیشەی و تایبەتمەندییێ دا ب رێیا برایێ خوە و ھەڤالێ زارۆكینییێ دكتۆر نەوزاد احمد عثمان نیاسی، ئەز نێزیكی ھەر حەفتی دچوومە سەرەدانا وی ل مالا وان ل نەینەوایا باكوور ل مووسلێ، دكتۆر نەوزاد كو فەرمانبەر بوو ل رێڤەبەرییا پەروەردەیا نەینەوا ب پلەیا تێبینەر ئەز ئاگەھدار كرم كو وی مامۆستایەكێ كوردێ رەوشەنبیر نیاسییە كو پڕی ھزر و بیرێن كوردینییێ و حەژێكەرێ كوردستانێ و مللەتێ كوردە و ل ناڤنجییا بەردەرەش مامۆستایە، مە چەند جاران ئێك و دو دیت چونكی دكتۆر عبدالفتاح ژ ئاكنجییێن باژێرێ مووسلێ بوو ل ئالییێ چەپێ، تاخێ نوعمانییە نێزیكی دەرگەزلییێ ل گەل بابێ خوەیێ  خودێ ژێ رازی مەلا عەلی یەحیایێ بەزاز، وی دەمی ئەز مامۆستا بووم ل ناڤنجییا برایەتی ل باژێرێ دھۆكێ.

دەمێ مە ئێك و دو ددیت مە باسێ پیشەیا مامۆستاییێ دكر و ئەو ئەركێ ل سەر ملێ مە بۆ ئاراستەكرنا قوتابییێن كورد ل سەر شانازیكرنێ ب نەتەوە و زمانێ خوە و گرێدان ب ئاخ و كولتوورێ خوەڤە، ئەو ل بەردەرەش و ئەز ل دھۆكێ، چونكی حكۆمەتا بەعس كریارێن بەعسیكرن و ڤەگوھاستنێ ل كوردستانێ ب جھ دئینان پشتی بزاڤا رزگاریخوازا نەتەوەییا كوردی تووشی شكەستنێ بووی ب ئەگەرێ رێكەفتنا جەزائر د ناڤبەرا ئیران و عیراقێ دا ب ھاریكارییا جەزائر ل 6ی ئادارا سالا 1975ێ.

نیاسینا مە بۆ ئێك و دو ل دەمەكی دژوار بوو، چونكی حكۆمەتا بەعس دەست ب ڤەگوھاستنا ھەژمارەكا نە یا كێم ژ سەركردەیێن كورد كربوو ئەوێن پشكداری د شەری دا كری دژی حكۆمەتا بەعس ل سالێن 1974- 1975ێ ل گەل مالباتێن وان بۆ پارێزگەھا رەمادی و پارێزگەھێن ژێرییا عیراقێ، ھەروەسا مالباتێن كورد ژ قەزا شێخان ل گەل ناڤەندا ناحیا ئەترووش ڤە و دەشتا سلێڤانەیان و مالباتێن عەرەب ئینابوون و د مالێن ڤەگوھاستییان ڤە ئاكنجی كربوون و ملكێ كوردان نەمازە ئەردێن چاندنێ یێ ب زاخ بووبوو ملكێ عەرەبێن ھاتی و وان بۆ خوە ب كار دئینا ب پشتەڤانییا حكۆمەتا بەعس، وەسا بزاڤا عەرەبكرنێ ل دەڤەرا بەھدینان بەردەوام دھاتە كرن و ل پێشچاڤێن مە و ھەتا ھندەك كوردێن كو چووینە ناڤ رێزێن پارتییا سەركردە ل دویڤ سالۆخدانا وان ئەو ژی ھاتنە ڤەگوھاستن.

ھەلبەت ئەڤان رێكارێن سەركوتكەر كارتێكرنەكا مەزن ل سەر مە دكر ژ ئالییێ مۆرالی و دەرۆنی ڤە، چەكێ مە ئاخفتن و دانوستاندن بوون ل گەل ئێك و دو و ل گەل ھندەك عەرەبێن رەوشەنبیر، ھەتا كو ھندەك ژ ئەوێن خودان بۆچوونێن ناسیۆنالیزمی بەھانە بۆ رێكارێن حكۆمەتێ ددیتن كو رێكارێن ئێمناھییێ یێن خوەپاراستنێ نە، لێ جاران مە بۆچوونێن وان رەد دكرن و جاران ژی مە نە ژ دل خوە ڤەدكێشا و دانوستاندن ل گەل وان ب جھ دھێلا.

دیدارێن من ل گەل ھەڤالێ من دكتۆر عبدالفتاح زێدە بوون و وی ئەز راسپاردم سترانێن سترانبێژێ ناڤدارێ كورد شڤان پەروەری تۆمار بكم و د ناڤ ھەڤالان دا بەلاڤ بكەم. من بێ دودلی داخوازا وی ب جھ ئینا و من ل سالا 1976ێ سێ كاسێت ژێ وەرگرتن و چوومە جادەیا دەوواسە ل مووسلێ و من داخواز ژ خودانێ تۆمارگەھێ كر دو دانەیان ژ ھەر كاسێتەكێ بۆ من تۆمار بكت و دەمێ پرسیارا ناڤەرۆكا كاسێتان ژ من كری، من بۆ دا دیار كرن كو كاسێت سترانێن توركی نە و بۆ زێدەكرنا ل بەربەرزەكرنێ من گۆتە خودانی كو ئەز دێ پشتی دو سەعەتێن دی یان پتر ڤەگەرم دا گومانێ ژ ناڤەرۆكا كاسێتان نەبەت، ھەرچەندە تۆماركرنا كاسێتێ وی دەمی سێ خولەكان ڤەدكێشا، من بستەھ نەكر وان كاسێتان ل دەڤەرا نەبی یوونس تۆمار بكم ژ ترسێن ئاشكەرابوونێ و ڤەدزینا ناڤەرۆكا وان بۆ كارمەندێن ئەمنێ و ئەو مەترسییێن دا ب دووڤ را ھێن.

تێكەلییا من ب دكتۆر عبدالفتاح بەردەوام بوو پشتی ژ بەردەرەش بۆ مووسلێ ھاتییە ڤەگوھاستن و ل دووماھییا سالێن حەفتێیان ژ سەدسالا بۆری مە  چەند جاران ئێك و دو دیت و دكتۆر مشير عبدالرحمن ژ دەڤەرا بەردەرەش ل گەل بوو كو تایبەتمەندێ تیشكێ بوو زێدەباری دكتۆر نەوزاد.

د ماوەیێ شەرێ عیراق- ئیرانێ دا 1980-1988 ێ دیدارێن مە ل كێمێ دان پشتی كو ئەز ل دووڤ داخوازا من ھاتیمە ڤەگوھاستن ژ پاریزگەھا دھۆكێ بۆ پارێزگەھا نەینەوا و من ل دواناوەندییا ئاكرێ یا كوران درێژی ب كارێ خوەیێ مامۆستاییێ دا، مە جارەكێ ل ئامادەییا ناڤەندی (الاعدادية المركزية)، ل بیرا من نینە كیژ سال بوو، ئێك و دو دیت، ھەڤكارێ من یێ مامۆستاییێ و ھەڤالێ من مصلح مصطفى محمد (شيخ مصلح) ل گەل من بوو و پشتی وانەیا راھێنانێ ب دووماھی ھاتی ئەم پێكڤە چووینە ناڤەندا باژێرێ مووسلێ و دكتۆری دەست پێ كر و ل سەر كوردینییێ ئاخفت و جارەكا دی بزاڤا رزگاریخوازا نەتەوەییا كوردی یا چەكدار ل سالا 1976ێ دەست پێ كرڤە، ھەڤالێ من مامۆستا موسلح پرسیار ژێ كر: مامۆستا عبدالفتاح تە چ چالاكییێن بەرچاڤ نە كرن دەمێ تو قوتابی ل قووناغا بەكالۆریۆسێ- كۆلیژا ئادابێ- پشكا مێژوویێ د ناڤبەرا سالێن 1968-1972ێ ل زانكۆیا مووسلێ. دكتۆری ب گرنژین ڤە بەرسڤا وی دا كو وی ل سالا ئێكێ خوە ل گەل سەقایێ زانكۆیێ دگونجاند و ل سالێن دووڤ را رەوشا كوردان پشتی رێكەفتنا 11 ی ئادارا 1970 یێ باش بوو و وی پتر خوە بۆ خواندنێ تەرخان كر و گرۆڤێ ھندێ ژی ئەو بوو یێ ئێكێ ل سالا خوە پشتی دەرچوونێ. ھەروەسا مامۆستا موسلح پەیوەندییەكا باش ل گەل برایێ مەزنێ دكتۆری، خودێ ژێ رازی عبدالغنی علی يحيى ھەبوو و دۆرێن سالەكێ پێكڤە ل ئۆتێلا ھندرین ل باژێرێ ھەولێرێ بوون، ئەڤ چەندە بۆ ئەگەرێ ھندێ نێزیكی و ڤیان د ناڤبەرا دكتۆری و شێخ موسلح دا زێدە ببت.

ئەز ل سالا خواندنێ 1987-1988 ل زانكۆیا مووسلێ- كۆلیژا ئادابێ- پشكا مێژوویێ ھاتمە وەرگرتن بۆ خواندنا ماستەرێ و من ل دەستپێكا چریا پێشین دەست پێ كر، چەند جاران ئەز چوومە سەرەدانا دكتۆر عبدالفتاح ل مالا بابێ وی و من خوارن ل گەل وان خوارییە، خورتی ل من دكر سەرەدانا وی بكەم و خوارنێ ل نك وان بخوەم، لێ ژ بەر كاودانێن من یێن خێزانی و پترییا رۆژێن دەوامێ ئەز ژ كۆلیژێ ل مووسلێ ڤەدگەریامە ئاكرێ  وەسا كر سەرەدانێن من بۆ نك وی د سنووردای بن، من د سەرەدانێن خوەدا بۆ نك وی ئەو ھان ددا خوە بێ ھیڤی نەكەت و پێشكێشی خواندنا بالا بكەت ل زانكۆیا مووسلێ كو وی چەند سالان پێشكێشی خواندنا ماستەرێ كربوو لێ نە دھاتە وەرگرتن چونكی نە بەعسی بوو، من ئەو ئاگەھدار كر كو وەرگرتن ل خواندنا بالا بوویە سەر بنیاتێ تێكراییا پلەیان ل خواندنا بەكالۆریۆسێ ژ سالا 1987ێ پشتی فەرمانەك ب ھندێ ژ نك سەرۆك كۆماری ھاتی، ئەو ژی پشتی نزمبوونا ئاستێ دەرچوویێن خواندنا بالا و ئێدی ئەندامەتییا بەعسییاتییێ نەمایە مەرج، ئەو ب ھندێ كەیف خوەش بوو و پشتی دەلیل دیتی كو ئەز ب خوە ل خواندنا بلند ھاتبوومە وەرگرتن و ئەز یێ سەربخوە بووم.

دو: وەرگرتن ل خواندنا بالا:

دكتۆر عبدالفتاح ل سالا خواندنێ یا 1988-1989ێ پێشكێشی خواندنا بالا كر و ل زانكۆیا مووسلێ- كۆلیژا ئادابێ- پشكا مێژوویێ ھاتە وەرگرتن، دكتۆری شیانێن باش د بیاڤێ رەوشەنبیرییێ و نڤیسینێ دا ھەبوون، زێدەباری ھندێ كو مامۆستایەكی سەركەفتی بوو د تایبەتمەندییا خوە دا، پێشوەخت وی ل رۆژنامەیا (تەئاخی) ل بەغدا كار كربوو و دەست ب نڤیسینا گۆتاران كربوو ھەر ژ سالا 1973ێ، دكتۆری لێكۆلینەك ل كۆڤارا كاروان ل سالا 1987ێ بەلاڤ كربوو د سێ هژمارەیێن دووڤ ئێك دا (43،44،45) ب ناڤ و نیشانێ (ھێرشا ئۆسمانی یا دووماھییێ و كەفتنا میرگەھا سۆران)، من ئەوا دكتۆری ل كۆڤارا ژێ گۆتی خواند كو بێھنا نەتەوەپارێزییێ ژێ دھات، ھەلبەت دێ وەسا بیت، دكتۆر وی دەمی ھەلگرێ باوەرنامەیا بەكالۆریۆسێ بوو ب مێژوویێ، وی ب پالدەرەكێ نەتەوەییێ ئاشكەرا نڤیسی بوو و من وی دەمی پرسیار ژێ كر، چاوا ئەو لێكۆلینا نەتەوەیی ھاتە بەلاڤ كرن، بەرسڤا من دا كو مامێ وی خودێ ژێ رازی سعيد يحيى الخطاط ژ نڤیسكارێن كۆڤارا كاروان بوو و ئەڤ چەندە ھاریكار بوو كۆ ئەو لێكۆلینە بەلاڤ ببت.

من ل سالا 1989ێ خواندنا ماستەرێ ب دووماھی ئینا و ل دووماھییا چریا پاشینا وێ سالێ چوومە خزمەتا سەربازی ل ناڤەندا مەشقێ یا پەیادە ل حللە، پاشی ئەم بۆ مامۆستاییێ ھاتنە راسپاردن و ل دەستپێكا سالا 1990ێ من درێژی ب كارێ خوە دا ل دواناوەندییا ئاكرێ یا كوڕان. ھەڤالێ من دكتۆر عبدالفتاح ل قووناغا نڤیسینا نامەیا ماستەرێ بوو، پاشی فەرمانا ڤەگوھاستنا من ژ وەزارەتا پەروەردەیێ دەركەفت دا ل ئێك ژ خانەیێن ئامادەكرنا مامۆستایان درێژییێ ب كارێ خوە بدم پشتی من باوەرنامەیا ماستەرێ ب دەست خوەڤە ئینای و ئەز بوومە مامۆستا ل پەیمانگەھا ئامادەكرنا مامۆستایێن كچ ل دھۆكێ، ل دەمێ كو لەشكەرێ عیراقێ چوویە د ناڤ كوێتێ دا و داگیر كری ل رۆژا 2ی تەباخا 1990ێ، رەوشا عیراقێ تێكچوو و دۆرپێچا ئابۆری یا ناڤدەولەتی و سزایێن ئابۆری ل سەر ھاتنە سەپاندن، ژ ئەنجامێ ڤێ كریارا سەربازییا نەبەرپرسیارانە ئەوا دژاتییا ھەمی قانوون و نەریتێن ناڤدەولەتی كری، ل وی دەمی رژێمێ مێر بۆ شەری بەرھەڤ دكرن. پترییا خەلكی ب رەوشا خوەڤە د مژوول بوون و دێ چاوا بەرھنگاری ڤێ قەیرانا ئابۆری بن ئەوا ژ ئەنجامێن دۆرپێچا ئابۆرییا دژوارا ل سەر عیراقێ پەیدا بووی و كا دێ چاوا شێن خوە ژچوونا ناڤ لەشكەرێ مللی (الجيش الشعبي) رزگار كەن، ژ بەر ھندێ بۆ ماوەیێ سالەكێ پەیوەندییا من ب ھەڤالێ من دكتۆر عبدالفتاح ل مووسلێ ڤەقەتیا و پشتی باوەرنامەیا ماستەرێ وەرگرتی دكتۆر چوو سەربازییێ و پشتی ب دووماھی ئینای ژ پارێزگەھا نەینەوا بۆ پارێزگەھا ھەولێرێ ھاتە ڤەگوھاستن و درێژی ب كارێ مامۆستاییێ دا ل پەیمانگەھا ئامادەكرنا مامۆستایان ل ھەولێرێ ل 1/10/1991ێ.

شەرێ كەنداڤی یێ ئێكێ ل 17ی كانوونا مەزنا سالا 1991ێ دەست پێ كر و دووڤ را لەشكەرێ عیراقێ تووشی شكەستنێ بوو و ژ كوەیتێ ھاتە دەرێخستن و رەوش خرابتر لێ ھات و ب ئەگەرێ ھندێ چریسكا سەرھلدانا شەعبانیێ ل 28ی شواتا 1991ێ ل بەسرا ھەلبوو و پارێزگەھێن فوراتا ناڤین و پارێزگەھێن دی یێن ژێرییا عیراقێ ڤەگرت. ژ ئەنجامێ ھندێ ھژمارەكا مەزنا بەعسییان ھاتنە كوشتن، پاشی چریسكا سەرھلدانێ گەھشتە كوردستانا عیراقێ و باژێرێ رانیا ئێكەمین باژێرێ كوردی بوو ل 5 ی ئادارا 1991ێ دژی رژێمێ سەرھلدایی و د ماوەیێ دەھ رۆژان دا ھەمی باژێر و باژێركێن كوردستانێ ھاتنە رزگار كرن، ھەروەسا باژێرێ كەركووكێ ل شەڤا نەورۆزێ ھاتە رزگاركرن و ئەم ھەمی ب شكەستنا بەعسییان شاد بووین و عەرەبێن كو رژێما بەعسی ل دەڤەرێن كوردان چاندین نەچار بوون ل گەل مالباتێن خوە برەڤنە دەڤەرێن عەرەبان.

دكتۆر عبدالفتاح ل رۆژێن سەرھلدانێ ل مووسلێ بوو و رەوشا كوردان ل باژێری تێكچوو و ل رۆژا 15 ی ئادارا 1991ێ دەستھەلاتدارێن بەعسییان دەست ب دەرێخستنا كوردان كر ل گەل خێزانێن وان و ڤەگوھاستنە بیابانا حەزەر، ل دووڤ ئەوا دكتۆری گۆتییە من و وی رۆژانێن سەرھلدانێ ل دەفتەرەكا تایبەت دنڤیسین، موختارێ تاخێ نوعمانییە بەرپرسێن بەعسییان پێ نە حەساندن كو مالباتا مەلا عەلی و كورێن وی ل ڤی تاخینە و ژ وان ڤەشارت و ئەو ژ وێ رێكارا كوتەكی رزگار بوون.

روودانان دا دووڤ ئێك و گوھۆرین ب سەردا ھاتن و دەولەتێن ھەڤپەیمانان بەردەوامی نەدا راھێلانا بەرمایكێن لەشكەرێ عیراقێ یێ شكەستی ل ناڤ عیراقێ و رژێما بەعس پاشماییێن لەشكەرێ خوە ژ بەغدایێ و رومادی و دیالا و تكریت و مووسلێ كۆم كرن و ھێرش كرنە سەر دەڤەرێن شیعەیان و سەرھلدانا وان ڤەمراند، پاشی بەر ب كوردستانێ ھاتن و كەركووك ھەولێر و دھۆك داگیركرن و د ئەنجام دا كۆچا ملیۆنی روودا، كورد ب مالبات ڤە بەر ب دەڤەرێن سنووری یێن ئاسێ چوون، پاشی دەربازی سنووری بوون بۆ ناڤ ئاخا توركییا و ئیرانێ و ھەلویستێ كوردان ل مووسلێ گەلەك لاواز بوو و ل وان بۆ تازی.

ل سالا 1992ێ ھەڤال عبدالفتاح ل خواندنا دكتۆرایێ ل زانكۆیا مووسلێ ھاتە وەرگرتن و ل سالا 1995ێ ب دووماھی ئینا و ئەز د پەیوەندییەكا نە ئێكسەر دا بووم ل گەل وی ب رێیا ھندەك قوتابییێن باژێرێ دھۆكێ ئەوێن خواندنا خوەیا بەكالۆریۆسێ ل مووسلێ تەمام دكرن و پشتی باوەرنامەیا دكتۆرایێ ب دەستڤە ئینای من داخواز ژێ كر پەیوەندییێ ب زانكۆیا دھۆكێ بكەت و من ئاگەھدار كر كو كۆلیژا ئادابێ ھاتییە دامەزراندن و پشكا مێژوویێ پێدڤی ب وی ھەیە.

سێ: پەیوەندیكرن ب زانكۆیا دھۆكێ:

پشتی باوەرنامەیا دكتۆرایێ ب مێژوویا عیراقێ یا ھەڤچەرخ ب دەستڤە ئینای و ناڤێ نامەیا وی (پێشھاتێن سیاسی و ناڤخۆ ل عیراقێ 14ی تیرمەھا 1958-8 شواتا 1963) بوو و پشتی دەرچوونا فەرمانا زانكۆیێ ب وەرگرتنا باوەرنامەیێ، ل دەستپێكا ئیلۆنا 1995ێ ھاتە باژێرێ دھۆكێ و ئەم پێكڤە چووینە سەرۆكاتییا زانكۆیێ و سەرۆكێ زانكۆیێ یێ وی دەمی دكتۆرعصمت محمد خالد  بخێرھاتن پێ كر و ھان دا پەیوەندییێ ب زانكۆیا دھۆكێ بكەت و چەند رۆژەك پێڤە نەچوون و ل دەستپێكا چریا پێشی سالا 1995ێ بوو ئێك ژ مامۆستایێن پشكا مێژوویێ ل كۆلیژا ئادابێ و بوو دوەمین دكتۆر ل پشكێ پشتی دكتۆرە  فوزية يونس فتاح.

دكتۆر عبدالفتاح ل گەل مالباتا خوە ل دھۆكێ ئاكنجی بوون و بوو مامۆستا ل پشكا مێژوویێ ل سالا خواندنێ 1995-1996ێ، دەلیڤە بۆ دیدارێن مە خوەش بوو و ئێدی مە رۆژانە ئێك و دو ددیت و مە پرسێن زانستی و رەوشەنبیرییێن گرێدای پشكا مێژوویێ ب تایبەت و كۆلیژا ئادابێ و زانكۆیێ ب گشتی باس دكرن. بۆ من دیار كر كو رەوشا وی یا ژ ئابۆری باشتر لێ ھات پشتی ھاتییە زانكۆیا دھۆكێ چونكی رەوشا وان ل مووسلێ وەكی رەوشا پترییا خەلكێ عیراقێ نەباش بوو ژ بەر دۆرپێچا ئابۆری یا ناڤدەولەتی ئەوا ل سەر عیراقێ ھاتییە سەپاندن ژ سالا 1991ێ ب ئەگەرێ داگیركرانا كوێتێ.

مە ھەڤكاری ل گەل ئێك كر دا ھندەك ژێدەران بۆ پەرتووكخانەیا كۆلیژێ پەیدا بكەن چونكی ل دەستپێكا دامەزراندنێ بوو و وی رۆلەكێ بەرچاڤ ھەبوو بۆ پێشنیازكرنا كڕینا پەرتووكان ل وی دەمێ كو كۆلیژا ئادابێ ل دەستپێكا دامەزراندنا خوە بوو و ھەبوونا پەرتووكخانەیێ پێدڤییەكا فەر بوو بۆ خواندنێن ئەكادیمی یێن مرۆڤاتی و ب لابۆر دھێتە ھەژمارتن ھەكەر ئەم ل دووڤ پێڤەرێ پشكێن زانستی یێن ئەزمۆنگەری بچین وەكی پشكێن كیمیایێ و فیزیایێ و بایۆلۆجیێ.

سالا خواندنێ یا دویێ ژ ژییێ كۆلیژا ئادابێ 1995-1996 ێ ل تەنشت سەرۆكاتییا زانكۆیا دھۆكێ بوو ل ئاڤاییێ كەڤنێ لەشكەرێ مللی (الجيش الشعبي) و نێزیكی ناڤەندا باژێری بوو و گەلەك جاران ئەم ل گەل دكتۆرعبدالفتاح ل ناڤ جادەیێن باژێری دگەریان و من داخواز ژێ كر سەرەدانا ئاڤاھییێ كۆڤارا مەتین بكەن، ئەو یێ دودل بوو چونكی پشتی ھاتنا وی بۆ زانكۆیا دھۆكێ ھێشتا ھزرا ترسا ژ رژێما بەعس ل نك مابوو وەكی چەوا ل نك مە ھەمییان مابوو و دەمێ ئەم گەھشتینە ئاڤاھییێ كۆڤارێ ل نێزیكی بارەگایێ لقا ئێكا پارتی دیموكراتی كوردستان، خوە ڤەكێشا و ئەز ھێلامە ب تنێ، ئەز ب ژوور كەفتم و من نڤیسكارێن كۆڤارێ ئاگەھدار كرن كو دكتۆرعبدالفتاح بوتانی پەیوەندی ب زانكۆیا دھۆكێ كرییە و خودان پێنڤیس و شیانێن زانستی یە و كۆڤار دشێت مفای ژێ وەربگرت، خوەشحالییا خوە ب ڤێ ھزرێ دیار كرن و داخواز  ژ من كرن ب ناڤێ وان وی داخواز بكم سەرەدانا بارەگایێ كۆڤارێ بكەت. من داخوازا  وان بۆ ھەڤال و دكتۆری ڤەگوھاست و پشتی چەند رۆژەكان مە پێكڤە سەرەدانا كۆڤارا مەتین كر و كاك فەھیم عبداللە ی، سەرنڤیسەری و خودێ ژێ رازی ديار محمد سعيد دوسكی سكرتێرێ نڤیسینێ و ھەڤالێن دی یێن نڤیسكارێن كۆڤارێ ب خێرھاتن پێ كرن. پشتی ھینگی دكتۆری دەست ب بەلاڤكرنا گۆتارێن خوە كر ل كۆڤارا مەتین- پشكا عەرەبی- وب روودانێن بزاڤا نەتەوەییا كوردی یا رزگاریخواز و دەستپێكا شۆرەشا ئیلۆنێ 1961ێ دەست پێ كر، پاشی بەلگەنامە ل سەر بزاڤا كوردی بەلاڤ كرن كو ژ ناڤەندێن ھەستیارێن دەولەتا عیراقێ ب دەست خوە ئێخستبوون دەمێ ژێدەر بۆ نڤیسینا نامەیا خوەیا دكتۆرایێ كۆم دكرن و زانكۆیا مووسلێ نڤیسارێن فەرمی بۆ وان ناڤەندان دابوونێ، وەكی ئەرشیڤێ پارێزگەھا نەینەوا و فایێلێن سەركردایەتییا نەتەوەیی ل ئاڤاھییێ سەركردایەتییا نەتەوەیی یا حزبا بەعس ل بەغدایێ، ئەڤێ چەندێ ئەركێ وی ساناھی كر كو گەلەك بەلگەنامەیێن گرێدایی بابەتێ نامەیا خوە و تشتێ تایبەت ب كوردان ڤە ل عیراقێ ب دەست خوە بێخیت، دكتۆری ئەو بەلگەنامە ل كۆڤارا مەتین بەلاڤ كرن و پاشی كۆم كرن و د پەرتووکەكێ دا چاپ كرن.

ھەروەسا دكتۆر عبدالفتاح پشكداری كر د دەرێخستنا هەژمارەیێن بەراھییێ یێن كۆڤارا دھۆك ل سالا 1997ێ و بوو سەرنڤیسەرێ كۆڤارا باژێرڤانییا دھۆكێ و پشكداری كر ب نڤیسینا گۆتارێن مێژوویی و ب كارتێكرنا وی من ژی بۆ كۆڤارێ نڤیسی و من گۆتارێن خوە و یێن وی ئەوێن گرێدایی مێژوویا باژێران بەلاڤ كرن، پاشی بوو سكرتێرێ كۆڤارا ئەكادیمییا زانكۆیا دھۆكێ ل دەستپێكا دەركەفتنا وێ ل سالا 1998ێ.

چار: وەرگرتنا پۆستێ راگرییا كۆلیژا ئادابێ 1996-2002

ل سالا خواندنێ 1996-1997ێ دكتۆر عبدالفتاح پۆستێ راگرییا كۆلیژا ئادابێ وەرگرت و گەلەك خوە ب پێشئێخستنا پەرتووكخانەیا كۆلیژێ ڤە مژوول كر و ھەروەسا پەیداكرنا كادرەكێ مامۆستایان بۆ ھەمی پشكێن كۆلیژێ، زێدەباری دووڤچوونا وی بۆ كاروبارێن زانستی و كارگێری.

ھەڤالێ من راگرێ كۆلیژا ئادابێ ئەز بۆ خواندنا دكتۆرایێ ل زانكۆیا سەلاحەددین بەربژێر كرم ب وی مەرجی كو بەردەوام بم ل سەر وانەگۆتنێ بۆ قوتابییێن كۆلیژێ، ل چریا پێشی یا سالا 1996ێ من و ھەردو ھەڤالان دكتۆر زرار صدیق توفیق و راگرێ بەرێ دكتۆر عبدالله ياسين دەست ب خواندنا دكتۆرایێ كر و ئەم حەفتییانە د رێیا زاویتە- ئاكرێ- قەندیلی را دچووینە ھەولێرێ و بۆ ماوەیێ سالەكا تەماما خواندنێ و مە سێ رۆژان دەوام دكر و دھاتنەڤە دھۆكێ و مە ل رۆژێن مایی یێن حەفتییێ ئەركێ خوەیێ وانەگۆتنێ ل كۆلیژێ ب جھ دئینا، خواندنا مە یا دكتۆرایێ گەلەك كارتێكرن نە كرە سەر وانەگۆتنا مە ل كۆلیژێ.

كاودانێن دارایی یێن زانكۆیا دھۆكێ ژ دامەزراندنا وێ ل 31ی چریا پێشی یا سالا 1992ێ و ھەتا گوھۆرینا رژێما سیاسییا عیراقێ ل سالا 2003ێ نە د باش بوون، لێ ب رەنجا كارگێرییا زانكۆیێ و سەرۆكێ وێ، زانكۆیێ پشتەڤانییەكا دارایی یا سنووردای ژ حكۆمەتا ھەرێما كوردستانێ وەردگرت، ئەڤە ژی ژ بەر دۆرپێچا ئابۆری یا ل سەر ھەرێما كوردستانێ ژ لایێ حكۆمەتا عیراقێ ڤە، زێدەباری دۆرپێچا ناڤدەولەتی، شیانێن دارایی یێن حكۆمەتا ھەرێمێ د سنووردای بوون، ل گەل وان كاودانان زانكۆیێ شیانێن خوەیێن دارایی تەرخان كرن بۆ بلندكرنا ئاستێ زانستی و رەوشەنبیری یێن كۆلیژێن گرێدای ب زانكۆیێ ڤە، دكتۆرعبدالفتاح پترییا خەرجییێن كۆلیژێ بۆ كڕینا ژێدەرنا تەرخان دكرن بۆ زەنگینكرنا پەرتووكخانەیا كۆلیژێ ب ھەر پێدڤییەكا فەر بۆ كارێ ئەكادیمی ھەتا وی رادەی كو پەرتووكخانەیا كۆلیژا ئادابێ بۆ زەنگینترین پەرتووكخانەیا زانكۆیا دھۆكێ.

دكتور عبدالفتاح گرنگیی ددا رۆژنامەڤانییێ وەكی ژێدەرەكێ باوەرپێكری بۆ مێژوویێ نەمازە مێژوویا ھەڤچەرخ و ل بیرا منە دەمێ دكتۆر عادل گەرمیانی كو وانە ل كۆلیژا مە دگۆتن و وی دەمی قوتابییێ دكتۆرایێ بوو ل زانكۆیا بەغدایێ بۆ ب دەستڤە ئینانا باوەرنامەیێ ب تایبەتمەنییا ئەدەبێ كوردی، دكتۆری راسپارد كو دانەیێن رۆژنامەیا الحقيقة- راستی ببینیت ئەوا ھەردو خودێ ژێ رازییان جەرجیس فتح اللە- پشكا عەرەبی و مەلا ئەنوەرێ مایی- پشكا كوردی ل باژێرێ مووسلێ ل سالا 1959 دەردئێخستن. دكتۆر عادل گەرمیانی شیا پترییا هەژمارەیێن رۆژنامەیێ ل خانەیا نیشتیمانی یا پاراستنا پەرتووك و بەلگەنامەیان ل بەغدا ببینیت و ئەو هەژمارە كۆپی كرن پشتی پارە داینە ئێك ژ فەرمانبەرێن وێرێ و ئەو هەژمارەیە گەھاندنە دەستێ دكتۆر عبد الفتاح ئەوێ مەزاختییێ ب دەستڤە ئینانا وان ب ستۆیێ خوەڤە گرتی. دكتۆری ژمارەیێن رۆژنامەیا الحقیقە- راستی ل سالا 1998ێ وەكی پەرتووك چاپ كر ب پشتەڤانییا كۆڤارا مەتین پشتی كو لێكۆلینەك ل سەر نڤیسی، ئەڤ كارە یێ دەگمەن بوو چونكی ئەڤ رۆژنامەیە ژ وان چاپەمەنییان بوو یێن كو دیتنا وان قەدەغە بوو.

پشتی ل سالا 2000 من و دكتۆر زرار صدیق باوەرنامەیا دكتۆرایێ ب مێژوویێ  و دكتۆر عبدالله ياسين ب ئەدەبێ كوردی ب دەستڤە ئینای، ھەردو پشكێن مێژوویێ و زمانێ كوردی ب ھەبوونا مامۆستایێن دی بەرھەڤ بوون بۆ خواندنا بالا- ماستەر ل ھەردو پشكان، دكتۆر عبد الفتاح گەلەك حەز دكر ھەروەسا وانەیێن مێژوویا نوو لێ گۆتن زێدەباری وانەگۆتنێ بۆ قوتابییێن بەكالۆریۆسێ قووناغا چارێ و برێڤەبرنا كاروبارێن زانستی و كارگێری وەكی راگرێ كۆلیژێ.

پەیوەندییێن مە یێن برایانە بەردەوام بوون پشتی ب دووماھیھاتنا ئەركێ وی وەكی راگرێ كۆلیژێ و خوە بۆ وانەگۆتن و سەرپەرشتیكرنا قوتابییێن خواندنا بالا و نڤیسینا لێكۆلینێن زانستی نڤیسینا پەرتووكان تەرخان كر كو ژیانا خوە ب ھندێ ڤە بر نەمازە ل ڤان سالێن دووماھییێ ژ ژیانا خوە، من وەكی ھەڤالەكی گەلەك نێزیكی وی گەلەك جاران گازندە ژێ كرن و من داخواز ژێ دكر دلۆڤانییێ ب خوە و ساخلەمییا خوە ببەت ژ بەر گەلەك روونشتنا وی و مژوولبوونا وی ب خواندن و نڤیسینێ ڤە ھەتا رادەیەكی كو ئێدی ساخلەمییا وی تێك دچوو و ل سالا 1998ێ  نیشانێن تووشبوونا ئێشا شەكرێ لێ دیار بوون، ھەروەسا ل سال 2000ێ  ھەست ب وەستیانێ كر و سەفەرا سووریایێ كر بۆ چارەسەرییێ و نووشدارێن دیمەشقێ تۆرەك ئێخستنە ئێك ژ دەمارێن دلێ وی و ب ھندێ رەوشا وی باش بوو لێ ئەو بەردەوام بوو ل سەر خوە وەستاندنێ و بەردەوام دنڤیسی و ڤێ چەندێ كارتێكرن ل ساخلەمییا وی كر و چاڤێن وی ھێدی ھێدی لاواز بوون.

پێنج: وەرگرتنا پۆستێ سەرۆكاتییا سەنتەرێ ڤەكۆلینێن كوردی و پاراستنا بەلگەنامەیان:

ل سالا 2006ێ دكتۆر عبد الفتاح بوو سەرۆكێ سەنتەرێ ڤەكۆلینێن كوردی و پاراستنا بەلگەنامەیان ل زانكۆیا دھۆكێ ب پلەیا راگری و دەست ب پێشئێخستنا ھەیكەلێ كارگێری یێ سەنتەری كر و گرنگی دا كۆمكرنا بەلگەنامەیێن تایبەت ب دۆزا كورد و كوردستانێ و ھەر ل وی دەمی ھندەك ژێدەر و لێڤەگەرێن نایاب كۆم كرن و سەنتەر بوو خودان پەرتووكخانەیەكا جۆری ھەتا بوویە جھێ كۆمبوونا لێكۆلەرێن خواندنێن كوردستانی، بۆ نموونە، پترییا ھەژمارێن رۆژنامەیا ھاوكاری كۆم كرن ئەوا ل سالێن حەفتێیان و ھەشتێیان ژ سەدسالا بۆری ب زمانێ كوردی ل بەغدا دەردكەفت، زێدەباری پترییا ھەژمارێن رۆژنامەیا تەئاخی و رۆژنامەیێن دی. ھێشتا سەنتەرێ بێشكچی یێ لێكۆلینێن مرۆڤایەتی ل زانكۆیا دھۆكێ وێ پەرتووكخانەیا جۆری ھەمبێز دكەت و ڤەكۆلەر سەرەدانا وێ دكەن و مفای ژێ وەردگرن ب تایبەت قوتابییێن خوانان بالا.

ل سەردەمێ سەرۆكاتییا وی سەنتەرێ لێكۆلینێن كوردی و پاراستنا بەلگەنامەیان یێ چالاك بوو و چەندین سمینار ل سەر دیرۆكا كوردی و شۆرەشێن وان تێدا ھاتنە پێشكێش كرن و چەندین بەلاڤۆك دەرێخستن، ھەروەسا سەنتەری چەندین لێكۆلین ب شێوەیێ پەرتووکان چاپ كرن و ڤێ ژی بەرێ ڤەكۆلەران دا سەنتەری ئەوێ ل ماوەیێ سەرۆكاتییا وی ھەبوونا خوە چەسپاندی.

دكتۆر عبد الفتاح ھەتا سالا 2014 بەردەوام بوو ل سەر ئەركێ خوە وەكی سەرۆكێ ڤی سەنتەری پاشی ناڤێ وێ ھاتە گوھۆرین بۆ سەنتەرێ بێشكچی یێ ڤەكۆلینێن مرۆڤایەتی وەكی رێزگرتنەك بۆ ھەڤالێ گەلێ كورد دكتۆر ئیسماعیل بێشكچی ئەوێ وەسا ل سەر كوردان نڤیسی وەكی نەتەوەیەكا زولملێكری و وی چەندین بەرھەم د ڤی بیاڤی دا ھەنە و سەرا ھندێ تووشی گرتن و دووڤچوونێ دبوو ژ ئالییێ دەستھەلاتا توركی ڤە.

شەش: وەرگرتنا پۆستێ سەرۆكاتییا ئەكادیمییا كوردی 2015-2023:

ل سالا 2014 دكتۆر بوو ئەندامێ كارا یێ ئەكادیمییا كوردی ل ھەولێرێ، ل سالا 2015 و ب پشكدارییا ئەندامێن كارا ھەلبژاردن ھاتنە كرن و دكتۆر ب پترییا دەنگان ب سەركەفت ب ئەگەرێ رۆلێ وی یێ ئەكادیمی یێ بەرچاڤ ل سەر ئاستێ ھەرێما كوردستانێ ب تایەت و عیراقێ ب گشتی و بوو سەرۆكێ ئەكادیمییێ ب پلەیا وەزیر بۆ دو خۆلان د ناڤبەرا سالێن 2015- 2023 پشتی ل ھەردو خۆلان ب پترییا دەنگان ب سەركەفتی.

ل سەردەمێ سەرۆكاتییا وی ئەكادیمییێ پێنگاڤێن مەزن ل سەر ئاستێن ئەكادیمی و رێكخستنا كارگێری و پەرتووکخانەیا ئەكادیمییێ ب ژێدەر و لێڤەگەرێن نوو ھاتە زەنگین كرن، زێدەباری رێكخستنا وێ ھەروەسا ب سەدان لێكۆلین ل ماوەیێ سەرۆكاتییا وی ھاتنە چاپ كرن د بیاڤێن زمان و ئەدەب و مێژوو و جۆگرافیا و كەلەپوورێ كوردی ب گشتی.

نوكە پەرتووکخانەیا ئەكادیمییێ ژێدەرێن دەگمەن ب خوەڤە دگریت و من چەندین جاران سەرەدان كرییە، پەرتووکخانە ژێدەرێن كوردی و عەرەبی و فارسی و ئنگلیزی ب خوەڤە دگرت، تشتێ سەرنجا من راكێشای ئەوە كو مالباتا خودێ ژێ رازی ئەندازیارێ ناڤدار وەزیر ئیحسان شێرزاد پەرتووکخانەیا وی یا ئەكادیمی پێشكێشی پەرتووکخانەیا ئەكادیمییێ كرییە و ئالییەكێ تایبەت بۆ تەرخان كرییە.

دەركەفتنا كۆڤارا ئەكادیمی بەردەوام بوو و ڤەكۆلین ژ ڤەكۆلەرێن زانكۆیێن ھەرێما كوردستانێ لێ بەلاڤ دبوون پشتی كو زانكۆیێن سلێمانیێ و سەلاحەددین و دھۆكێ و زانكۆیێن دی ژی دانپێدان پێ كری، ئەڤێ ژی ئەركێ مامۆستایێن زانكۆیان ب ساناھی ئێخست كو لێكۆلینێن خوە ل ڤێ كۆڤارا ئەكادیمی بەلاڤ بكەن دا پێ پلەبەرزكرنێن زانستی ب دەستڤە بینن. من شەرەفا ھندێ ھەبوو ببمە ئێك ژ ئەندامێن نڤیسینا كۆڤارێ ل سالا 2016ێ و ئەز ل ھندەك كۆمبوونێن وێ ل بارەگایێ ئەكادیمییێ ل ھەولێرێ بەرھەڤ بووم.

ل سەردەمێ سەرۆكاتییا وی، ئەكادیمییا كوردی سمینارێن ھەفتییانە بەرھەڤ دكرن و بژارەیا رەوشەنبیرا ھەولێرێ لێ ئامادە دبوون و سمینار تێدا دھاتنە پێشكێش كرن و دانوستاندن دھاتە كرن و مامۆستایێن زانكۆیێ و بژارەیا رەوشەنبیر ژ باژێرێن جوداجودایێن كوردستانێ پشكداری تێدا دكر.

ھەروەسا ئەكادیمییا كوردی چەندین جاران پشكداری د پێشانگەھا ناڤدەولەتی یا پەرتووکێ ل ھەولێرێ دا كر ل جھەكێ تایبەت ب ئەكادیمییێ ڤە و تێدا وەشانێن ئەكادیمییێ ھاتنە پێشكێش كرن و مێھڤانێن پێشانگەھێ سەرەدانا وێ دكرن و وەشانێن وێ دكرین ژ بەر باشییا پەرتووکان و ئەرزانییا بھایێن وان.

ئەز چەندین جاران ل گەل دكتۆر عبدالفتاح دچوومە ھەولێرێ د ناڤبەرا سالێن 2016-2019 و چەند رۆژان ل گەل دمام و تێدا مە رەوشەنبیرێن باژێری و ھەڤالێن خوە ددیتن، ژ وانا برایێ مە فەرھاد عەونی و طارق جەمباز و مومتاز حەیدەری و دكتۆر محسن محمد حسن و دكتۆر شێرزاد نەجار و ھندەكێن دی.

دكتۆر یێ مەرد بوو و پەرتووکێن خوە دیاری ددانە یێن دی و وەشانێن ئەكادیمییێ دیاری مێھڤانێن خوە دكرن ھەر ئێك ل دووڤ تایبەتمەندییا وی. ل بیرا منە دەمێ ئەز و ھەڤال ئەنوەر محەمەد تاھر ل گەل چووین كۆمەكا پەرتووکان دیاری مە  كرن كو د مەخزەنێن ئەكادیمییێ دا كۆم بووبوونە سەرێك و ل گەل مە ھاتە د مەخزەنێ ڤە و داخواز ژ مە كر ھەر پەرتووکەكا مە پێدڤی پێ ھەبیت ل دووڤ تایبەتمەندییا مە ببەن تایبەت پەرتووکێن زێدە ئەوێن بەری سەرۆكاتییا وی بۆ ئەكادیمییێ ھاتینە چاپ كرن، ھەروەسا دكتۆری وەشانێن ئەكادیمییێ دگەھاندنە پەرتووکخانەیێن گشتی و یێن زانكۆ و ناڤەندێن رەوشەنبیری یێن دی.

پشتی دكتۆر بوویە سەرنڤیسەرێ كۆڤارا ئەكادیمی خەمخوەری و مجداھییا وی د كاری دا گەھشتبوو ھندێ كو وی ب خوە دووڤچوونا لێكۆلینێن ئەكادیمی دكرن بۆ بەلاڤكرنا وان، بۆ نموونە وی ئەو لێكۆلینێن كو ئەز دێ ھەلسەنگینم دەست ب دەست ددانە ڤ من و ژ من دخواست د ماوەیێ حەفتییەكێ دا بھەلسەنگینم و بەلكی وی ھەر ئەو داخوازا ژ یێن دی ژی دكر.

داخواز ژ من و ھندەك لێكۆلەرێن دی كر نڤیسینان بۆ ئەنسیكلۆپیدیا پارێزگەھا دھۆكێ بەرھەڤ بكەن و وی چەندین نڤیسینێن تایبەت ب مێژوویا ھەڤچەرخا پارێزگەھێ نڤیسین، سەرباری مژوولبوونا وی ب كارێ ئەكادیمییێ ڤە، رەنجا وی سەرگرت بۆ بەردەستكرنا ماددەیێ مێژووییێ پارێزگەھا دھۆكێ بۆ ئەنسیكلۆپیدیایێ، ئەوا ل سالا 2017ێ ھاتییە چاپ كرن ب رەنجا دلسۆزانەیا یا برایێ مە موسەددق تۆڤی ئەوێ ئەركێ سەرنڤیسەرییا وێ پێ ھاتییە راسپاردن.

سەرباری بلیمەتییا وی د نڤیسینێ دا لێ كەسەكێ رحسڤك بوو و چەندین جاران داخواز ژ من كرییە رەشنڤیسێن لێكۆلین و نڤیسینێن وی د سەررا دچم و بخوینم و من ب سینگەكی بەرفرەھ داخوازا وی ب جھ دئینا و وی تێبینییێن من ب گرنگی  وەردگرتن، بۆ نموونە داخواز ژ من كر پەرتووکا دەڤەرا بادینان 1925-1970 بخوینم و بەری ل سالا 2017ێ چاپ بكەت چەندین دەستەپەیڤ ل گۆرەی تێبینییێن من و ئەوێن دی یێن ل رەشنڤیسێ زڤرین گوھارتن.

حەفت: سەرەدانا باژێرێ مووسلێ 2014-2025:

ئەز چەندین جاران و ل گەل برایێن مە خالد ئامێدی و موستەفا ئەترووشی ل گەل چوویمە باژێرێ مووسلێ د ناڤبەینا سالێن 2024-2025ێ دا بۆ سەرەدانا پەرتووکخانەیێن بازرگانی ل نێزیكی زانكۆیا مووسلێ، تایبەت پەرتووکخانەیا بەشار چونكی خودانێ وێ ھەڤالێ من و وی بوو ل سەردەمێ خواندنا مەیا ماستەرێ ل زانكۆیا مووسلێ و پەرتووکخانەیا وی یا دەولەمەند بوو ب ژێدەرێن مێژوویی یێن دەگمەن و مە د وان سەرەدانان دا گەلەك پەرتووک ژێ دكرین، ھەروەسا ئەم پێكڤە دچووینە پێشانگەھێن پەرتووکان ئەوێن د وان سالان دا ل باژێرێ مووسلێ دھاتنە گێران.

دكتور عبدالفتاح ئێك ژ خەونێن خوە ب جھ ئینا دەمێ ل 23/11/2024ێ پەرتووکخانەیەك ب ناڤێ پەرتووکخانەیا بۆتانی ڤەكری كو یا پڕە ژ بەرھەمێن پەرتووکان یێن مێژوویی و رەوشەنبیری ل گەل پەرتووکێن ل سەر زمان و ئەدەبێ كوردی و بۆ لێكۆلەر و رەوشەنبیران ڤەكرییە و سپێدێ و ئێڤاری سەرەدانا وێ دكەن، ھەروەسا پارچەیەك ژێ بۆ خوە تەرخان كربوو و ژێدەرێن تایبەت ب خوەڤە لێ دانابوون چونكی ئەو ھەر یێ بەردەوام بوو ل سەر نڤیسینێ ھەتا ھەناسەیا دووماھییێ ژ ژیانا خوە، ل پەرتووکخانەیا بۆتانی چەندین كۆر و سمینار ھاتنە گێران و تێدا وەشانێن نوو دھاتنە بەرچاڤ كرن و دان و ستاندن ل سەر گرنگییا وان دھاتە كرن.

ژ گرنگترین ساخلەتێن وی، ھەڤال و نیاسێن خوە یێن ھەلگرێن قەلەمی ھان ددان بنڤیسن و گازندە ژ وان مامۆستایان دكرن ئەوێن پووتە ب نڤیسینا لێكۆلینان نە ددان، ھەروەسا خەلكێ سادە ژی ئەوێن باوەرنامەیێن ئەكادیمی نەین ژی ھان ددان پشكدارییێ د نڤیسینێ دا بكەن و ھەكەر نەشێن داخواز ژێ دكر بیرھاتنێن خوە و گەشتا ژیانا خوە بنڤیسن چونكی ئەو نڤیسینە دێ بنە كەرەستەیەكێ خام و ڤەكۆلەر دێ مفای ژێ وەرگرن چونكی مێژوویا زاردەڤ بۆ لێكۆلینێ ل نك وی نە كێمتر بوو ژ بەلگەنامەیان، ھندەك بەلگەنامە نە د ھوورن و جھێ دانوستاندنێنە، لێ ئەوێن ب چاڤێن خوە روودان دیتین ھەكەر بێلایەن بن ئەوا ئەو دنڤیسن نە كێمترە ژ بەلگەنامەیێ و دبیت جاران ژ بەلگەنامەیێ ژی پتر جھێ باوەریێ بت.

ھەشت: گەشتەك بۆ باژێرێ وانێ:

ل ئیلۆنا د ناڤبەرا 21-25 /2024ێ مە گەشتەك برە توركییا ب رێیا دەروازەیا سەرزێری، پشتی چاڤەرێبوونەكا چەند سەعەتان مە خالا پشكنینێ بێ ئارێشە دەرباز كر و پاسپۆرتێن مە ختم كرن، ھەردو ھەڤال ئەوزاد ئەحمەد و لەزگین خدر بارانی ل گەل مەبوون، مە سەرەدانا جھێن گرنگێن باژێرێ وانێ كر و مە چەند رۆژێن خوەش ل وێ دەرێ بۆراندن و مە گەریانەك برە دێرا ئەختۆمارێ ل نیڤا دەریا وانێ و مە برایێ خوە خالد سادینی دیت و مە سەرەدانا وەشانخانەیا پەیوەند وپەرتووکخانەیا كلاسیكا تایبەت ب كەلەپوورێ كوردی كر كو ب تیپێن لاتینی د چاپكری بوون، خودانێ وەشانخانە و پەرتووکخانەیێ بەرێز خالد سادینی ھندەك پەرتووکێن كلاسیك ب دیاری دانە مە و مە ھندەك ژی كڕین.

مە ل سپێدەهیا رۆژا 25ی ئیلۆنا 2024ێ باژێرێ وانێ ل پشت خوە ھێلا و ئەم د باژێرێ جۆلەمێرگێ ناڤەندا ویلایەتا ھەكاری را بۆرین و ئەم گەھشتنە دەروازەیا سەرزێری و دەمێ دا پاسپۆرتێن مە ختم كەن، سەربازێ تورك ل ناڤێ دكتۆر عبد الفتاح راوەستییا، پاشی داخواز ژێ كر ل گەل بچتە ژوورا بەرپرسێ دەروازەی یێ تورك و ل وێ دەرێ گیرۆ بوو ھەتا مە داخواز ژ شووفێرێ پاسێ كری بچیت پرسیارێ لێ بكەت چونكی ئەم توركی نزانین، شووفێر چوو و بوو وەرگێر د ناڤبەرا وی و دكتۆری دا و دەمێ بەرپرسی پرسیار ژێ كری چەوا رێ پێ ھاتە دان بھێتە د ناڤ توركیا دا، دكتۆری ب رێیا وەرگێری بەرسڤا وی دا كو وی پاسپۆرتا خوە دایە ڤ ئەفسەری و ختم لێ دایە و چو ئارێشە نەبووینە، دكتۆر دو سەعەتان یان پتر ل نك وان گیرۆ بوو، پاشی گۆتە مە كو بەرپرسێ تورك پەیوەندی ل گەل ئەنقەرە كر و ئەو ئاگەھدار كرن كو شاشییەك چێ بوویە و كارمەندەكی وان رێ دایە ئێك ژ قەدەغەكرییان ل رۆژا 21ی ئیلۆنا 2024ێ بھێتە د ناڤ توركیا دا و وان گلی ل سەر وی ھەبوون ئەوێ ختم ل پاسپۆرتێ دایی، بەرپرسێ تورك ب رێز سەرەدەری ل گەل دكتۆری كر و چو پەیڤێن نە لایق ل گەل ب كار نە ئینان لێ ئاگەھدار كر كو ناڤێ وی د لیستا قەدەغەكرییان دایە كو سەفەرا توركیا بكەت، بۆ زانین كو دكتۆری ل سالا 2023ێ سەردانا توركیا كربوو بێی چو ئارێشە چێ ببن و ھێشتا ھەتا نوكە ناڤێ وی د لیستا قەدەغەكرییان دایە.

ب بۆچوونا من گیانێ كوردینییێ ل نك وی و حەماسەتا وی بۆ بەرگرییێ ژ گەلێ كوردێ زولملێكری و نڤیسینێن وی ب تایبەت لێكۆلینا وی ئەوا ل سەر پارتییا كاركەرێن كوردستانێ نڤیسی و د كتێبەكێ دا ل ناڤەندا لێكۆلینێن توركی ل زانكۆیا مووسلێ ل سالا 1994ێ ب ناڤێ “دۆزا كوردی ل توركیا و كارتێكرنا وێ ل سەر دەولەتێن جیران” ھاتییە وەشاندن ئەگەرێ ڤێ قەدەغەكرنێ بوو.

دكتۆر عبد الفتاح سەركردەیێن كورد ب پیرۆز ددانان نەمازە سەركردێ بزاڤا رزگاریخوازا نەتەوەییا كوردی مەلا مستەفایێ بارزانی و برایێ وی یێ شەھید شێخ عبد السلامێ دویێ و گەلەك ل سەر وان نڤیسی یە، د سەرەدانەكا مەدا بۆ باژێرێ مووسلێ ل سالا 2024ێ مە سەرەدانا مەزارێ شێخ عبد السلام كر ل باب ئەلتۆب و وی گۆتبوو من كو وی چەندین جاران سەرەدانا مەزارێ وی كرییە، حەژێكرنا وی بۆ سەركردەیێ بزاڤا رزگاریخوازا نەتەوەییا كوردی ل عیراقێ مەلا مستەفایێ بارزانی و ب پیرۆز دیتنا وی یا بێ سنۆر بوو ھەتا رادەیا پیرۆزكرنێ. وی گۆتە من كو مەلا مستەفایێ بارزانی شەرێ بەرگرییێ دكر دەمێ رەوشێ وەسا خواستبایە و ھەر دەلیڤەیەك ژ دەست نە ددا بۆ دانوستاندنان ل گەل حكۆمەتا عیراقێ ئەو ژی ژ خەمخوەرییا وی بوو بۆ مللەتێ كورد، دەلیل ژی ل سەر ڤێ چەندێ ئەوا بۆ كوردان ل رێكەفتنا 11ی ئادارا 1970 ب جھ ھاتی كو نە تشتەكێ كێم بوو.

دكتۆر ل رۆژێن خوەیێن دووماھییێ مژوولی نڤیسینا بیرھاتنێن خوە بوو و دەمێ من سەرەدانا وی كری ل پەرتووکخانەیا وی (پەرتووکخانەیا بۆتانی) داخوازا ھندەك زانیارییان ژ من كر ل سەر كەساتی و روودانێن كو ھەڤچەرخی ژییێ مە ھەردوویان بوون، ھەروەسا چەند جاران تەلەفۆنا من كر ل سەر ھندەك پرسێن دی چونكی وی خەم ژ ھندێ دخوار كو بیرھاتنێن وی د ھووربین بن و راستییێن دورست بێژیت كو چاوا رووداینە، من بۆچوونێن خوە گۆتنێ و من پێشنیاز بۆ كر كو د بیرھاتنێن خوە دا خوە ژ ھندەك تشتان بدەتە پاش ھەكەر چی راستینە ژی كو دبیت ل نك ھندەك كەسان وەسا بھێنە شرۆڤە كرن كو ب خرابی باسێ وان ھاتییە كرن، لێ وی بەرسڤا من دا كو مێژوو دلۆڤانییێ ب كەسێ نابەت و ئەو دێ راستییێن تایبەت ب ھەمییان ڤە بێژیت چونكی كارێ ئەكادیمی وێ چەندێ دخوازیت، دانوستاندن د ناڤبەرا مە دا بەردەوام بوو و من گۆتێ كو نڤیسینا بیرھاتنان نە كارەكێ خوری ئەكادیمی یە و خودانێ وێ دشێت ھەمی تشتی نە نڤیست و تشتێ ب مفا بھەلبژێریت، دكتۆر گرنژی و گۆتە من: بۆچوونا خوە بۆ خوە بھێلە و ئەم پێكڤە كەنین.

دووماھی:

ئەوا دكتۆر عبد الفتاح ل سەر مێژوویا نوو و ھەڤچەرخ یا كوردی ب تایبەت و مێژوویا عیراقێ ب گشتی نڤیسی و بەرھەمێ وی یێ زێدە ژ گۆتار و لێكۆلین و پەرتووکان، زێدەباری بەلاڤكرنا زانست و ھزرا خوە د مەژییێ قوتابییێن خوە دا و شوونتبلێن وی یێن بەرچاڤ ل سەر نامەیێن ماستەر و دكتۆرایێ ئەوێن سەرپەرشتییا وان كری و دانوستاندنێن ل سەر نامەیان كری و ئەو راستڤەكرنێن ل سەر كرین رۆلێ وی دكەتە وەكی پێشەنگ د نڤیسینا مێژوویێ دا و ددانیتە د ناڤ رێزێن پێشەنگان دا ئەوێن ل سەر مێژوویا كورد و كوردستانێ نڤیسین وەكی خودێ ژێ رازی محەمەد ئەمین زەكی و ئۆستادێ مە دكتۆر كەمال موزھر ئەحمەد، لەورا ب دیتنا من ئەوی وەك جەستە ژ ناڤ مە بار كر، لێ دێ زێندی د بیردانكا مە و گەلێ مەیێ كورد دا مینت.