دەربارەی دانانا موزیکێ: د ئاوازا موزیکێ دا، هەمی دەمان ئەم خۆ ل بەرامبەر هەڤڕکییەکا بەردەوام دناڤبەرا دۆ خواستەکان دا دبینین: خواستەکا پێکڤەژیان (دەنگ) دناڤ کریارەکا موزیکێ یا پاک دا، خواستەکا کۆدکرنێ، ب رامانا ڤەگۆهاستنا ڤێ ئەزموونێ بۆ دەقەکێ موزیکێ یێ نڤیسکی، سەرۆکانییا پارادۆکسا ئێکێ جوداهییا تڕاژیدیێ د ناڤبەرا “خواستەکا کۆدکرنێ” و  ئەگەرێن کەتواری یێن سنووردار کرنا کریارا کۆدکرنێ دایە، ئەڤ جۆداهییە ژێدەرێ وان هەستێن موزسیەنینە کۆ کۆدکرن نەشێت کەتوارێ ئەزموونێن ڕاستەقینە و ل پێشچاڤ د کریارەکا موزیکێ دا د دەمەکێ دیارکری دا دەرببڕیت.

دانانا موزیکێ: هەر میلۆدیەکا موزیکێ ب چڕییاتی و دەولەمەندییا تۆنان هاتبیتە دۆرپێچ کرن،  ئەڤ چەندە وێ دگەهینیت کۆ ب ڕەنگەکێ بەربەڵاڤ ب هارمۆنییا ڕاست ب ڕەنگەکێ ئاسویی و هەڤشێوەیێن ئامرازێن چڕبوونێ ناسیارە.

دانانا موزیکێ پێکهاتییە ژ دروستکرنا موزیکەکێ، ئەڤ جۆرە موزیکە زێدە د گرێداینە ب پێکڤە، گەلەک کوویرترە ژ وان ئاوازێن سادە یێن ل سەر شعرەکێ دگەل ئامیرەکێ موزیکێ یێ تاک هاتینە دانان، کارێ ڤان ئاوازێن سادە بتنێ دۆرپێچکرنا پەیڤانە د چارچۆڤەکێ (گەلەک خەملاندی) ژ بۆ وان میلۆدیێن ژ لایێ ئاوازدانەرێن وان ڤە هاتینە دروستکرن.

ئەڤێ میلۆدییێ چ پەیوەندییەک ب ڕامانا پەیڤێن ئاوزادانەری ڤە نینە، د بیاڤێ هونەری و زانستێ نوی دا، پێدڤی ب ئاوازدانەرەکێ ب سەلیقە ژ بۆ دروستکرنا “بیرۆکێ” هەیە، ب مانا میلۆدیێن موزیکێ ب چڕییاتی و دەوڵەمەندییا تۆنان هاتینە دۆرپێچ کرن، ب ڕەنگەکێ گشتی ب هارموونی و ستوونییا ئامرازێن دیترڤە دهێتە نیاسین، پاشی دانەرێ موزیکێ پێدڤییە بیرۆکەیێن خۆ د پێکهاتەیەکا هونەرێ ئێکگرتی یێ باش و پێناسەکری دا ب مانا د فۆرمولەکا هونەری یا تایبەت دا دابڕێژیت، داکو ببیتە باباتەکێ ڕووهن و ب ساناهی بۆ  پەیرەوکرن و قەبیلکرنێ.

ب مانا پێکهاتەیا موزیکەکا گەلەک توخم و دروستکرنا هونەری ل سەر بنیاتێ میلۆدی و ڕیتم و چریاتییا تۆن و پێکهاتەیا موزیکێ و ڕەنگکرنا دەنگی ب ڤان ڕەنگێن جۆدا دهێتە د هەبوونێ دا، ئەڤ بیاڤێ هونەری د ڕەهوریشاڵ دا جوداهییەکا مەزن د گەل پێکهاتەیا موزیکا ڕۆژهەلاتی هەیە، ئەو بتنێ پشتبەستنێ ل سەر توخمێن میلۆدی و ڕیتمی د بەستن.

بنیات دانانا فۆرمان د پێکهاتەیێن ئۆرکێستڕایان دا:

(دیرۆکا سەربۆڕا ئاوازدانانێ د موزیکا ئۆرکێسترایێ دا بۆ چار دەهکا بەری نۆکە ڤەدگەڕیت، سەڕەرای کێمییا ڤەکۆڵینان ل سەر پێکهاتەیا موزیکێ ل عیراقێ و ل هەمی سازیێن پەروەردەیی یێن  تەکنیکی، ئەڤ ئەگەرە هەلگرێ زەحمەتی و ئازارێن دانەرێن موزیکا عیراقی یە، بێی هیچ گرنگیدانەکا ڕەخنەگرانە و شرۆڤەکارییەکا موزیکێ بۆ پێکهاتە و دانانا ڤان ئاوازان، ژ بۆ زانینا بنیاتدانانا ئەڤ فۆرمێن موزیکێ یێن ل گۆرەی فۆرمێن ئۆرکێسترایێ ژ لایێ ئاوازدانەرێن عیراقێ ڤە هاتینە ئامادەکرن.^١)

ئامادەکرنا موزیکێ:

تێگەهێ ئامادەکرنا موزیکێ: زاراڤێ ئامادەکرنا موزیکێ ئاماژەیە بۆ داڕێژتنا بەرهەمەکێ موزیکێ ب جۆرەکی دگەل وان ئامیران بگونجیت کو ئەو بەرهەم د بنیات دا بۆ وان نەهاتییە نڤیسین بەلێ بۆ ئامادە دکەت، مەبەست ژ ئامادەکرنا بەرهەمی ڕەنگە ڕووهنکرن یان سادەکرن بیت کۆ هاریکارە بۆ سەرهلدانا گەلەک ژ ئاوازێن ئۆرکێسترایا ناڤدەولەتی و ئەڤ ئامادەکارییە د شیان دایە ژ لایێ دانەرێ موزیکی یێ ڕەسەن یان هەر دانەرەکێ دیتر یێ موزیکێ بهێە ئەنجامدان.

هەروەسا ئەڤ دەستەواژە ڕامانا وێ چەندێ ددەت کۆ ئەڤ شاکارێ ب وێ مەبەستا هاتییە نڤیسین دێ بۆ مەبەستەکا دیتر هێتە گوهوڕین، ژبەر ڤێ چەندێ د شیان دایە ژ گۆتنا سترانا مرۆڤان بهێتە گوهوڕین بۆ نمایشەکا ئۆرکێسترایی، یان بەرۆڤاژی، یان ژ گرۆپەکێ موزیکێ بۆ ئۆرکێسترایەکا مەزن، یان بۆ موزیکاڵەکا بچوویکتر ژ گرۆپی و ئەڤ گۆانکاریێن بەری نۆکە د شیان دایە تام و ڕوحا بەرهەمی ب خۆ ب گوهوڕن، بەلێ پاراستنا ناڤەڕۆک و جەوهەرێ بەرهەمێ ڕەسەن ژ هەر تشتەکی گرنگترە.

ئەڤ توخمە کەفتینە ل ژێر چارەسەرییێن تایبەتمەندڤە ل گۆرەی ئارمانج و خواستەکێن ئامادەکارێ موزیکێ دهێنە دیارکرن، د بەرامبەر دا ئێک یان چەند کریارێن تاکەکەسی بخۆڤە دگرن ل گۆرەی ئامادەکاریان، کا پێدڤی ب چ ئامادەکارییەکێ هەیە ل گۆرەی ئارمانجا وێ سەرەدەرییێ د گەل دا دکەت، دیارترین ڕێکار پێکهاتینە ژ ڤان خالێن ل خوارێ:

1. داڕێشتنا ئاوازەکێ یە بۆ گرۆپەکێ موزیکێ کو یا گونجایی بیت، ژبلی ئەو گرۆپێ د بنیات دا ئەڤ ئاوازە بۆ هاتییە نڤیسین.
2. داڕێشتنا موزیکێ بۆ شێوازەکێ موزیکێ یێ جودا.
3. زێدەکرنا هارمۆنیێ ل کێلەکا وێ میلۆدییا هاتییە ئاوازکرن، یان پڕۆسێسکرنا هارمۆنییا ڕەسەن داکو د گەل ژمارێن نووی دا بگونجیت.
4. رۆناهی بەردان، بۆ سەر پشکا کارلێکا میلۆدیێ د پێکهاتەیا موزیکێ دا.
5. دووبارەکرنا هەمی ئاوازێ، یان پشکەکا ئاوازێ، یان دووبارەکرنا وێ وەکو خۆ و بێی گۆڕانکاری، یان دووبارەکرنا ئاوازێ ب هندەک دەستکاریان ڤە.
6. زێدەکرنا هندەک پشکێن نوی یێن میلۆدیێ بۆ ڕستێن میلۆدیێ یێن ڕەسەن ب شێوێ “ر” کۆ پشکێن میلۆدیێ یێن ڕەسەن پێکڤە گرێددەن.
7. سەرەدەریا هارمۆنیا کارلێکان دگەل میلۆدییا ڕەسەن ب دانانا هەڤاڵبەندییەکا دیارکری، یان هەلبژارتنا هندەک دەنگا ژ پێکهاتەیان ب خۆ و پاراستنا وان وەکو هەڤاڵبەندەکێ هارمۆنییا بنەرەتی د پارچا موزیکێ دا.

دانانا موزیکا هەڤچەرخ یا کوردی:

موزیکا کوردی، وەکو هونەرێ موزیکا گەلێن جیرانێن کوردستانێ و گەلێن دیترە، ب کارەکتەرێ لیریکی یێ خۆ یێ تایبەتمەندە و ئەڤ هونەرێ موزیکی خۆدان سیستەمەکێ میلۆدییێ و پرەنسیپێن پێشڤەچوونا میلۆدی و فۆڕمەکێ ئاوازێ یێ تایبەتە، ژ بەر ڤی ئەگەری ڤەکۆڵینکرن ل سەر موزیکا کوردی و ب تایبەت کەلەپوورێ لیریکی، گەلەک یێ دەوڵەمەندە ب میلۆدیێ، ئاسۆ و دەرگەهێن نوی یێن لێگەڕیانێ ل دویڤ ناسناما هونەرییا وان میلۆدیان ڤەدکەت، پاشی دانان و بکارخستنا وان د بەرهەمێن نوی دا کو مۆدرێنیتیێ ڕامانێن جوداتر و پێشچاڤ تر هەنە، د ڤی بابەتی دا  تێگەهـ و ئارمانجا ڤەکۆڵینکرنێ ل سەر کەلەپوورێ سترانا کوردی د گەلەک لایان دا، ڕۆناهی بەردایە سەر پڕۆسا بەردەوامیدان ب ڤەکۆڵینکرنێ ب ئارمانجا دابینکرنا کەلەپوورێ لیریکی ب هەمی نموونەیێن هونەری ڤە هاریکاربوویە.

ب گشتی میلۆدیێن لیریکی یێن کوردی میتۆدۆلۆژی و ناڤەڕۆکەکا هەموی ڕەنگن و تژی چیرۆک و ئەفسانێن بەربەڵاڤن، د ڕابردووىێ دیرۆکا جڤاکی یا گەلێ کورد، هەر چەندە موزیکا کوردی ب خۆ ب هونەرەکێ سەربەخۆ دهێتە هژمارتن، بەلێ د هەمان دەم دا ب پشکەکا ڤەنەقەتیایی ژ کەلەپوورێ زیندی یێ گەلێن ڕۆژهەلات دهێتە هژمارتن، ژ ئەگەرێ ئاوێتەبوون د گەل کەلەپوورێ گەلێن دیتر بۆ چەندین چەرخان، ڤەکۆڵین ل پەیوەندییا هەڤپشکا کەلەپوورێ موزیکا ڤان گەلان دێ دهاریکاربن بۆ دانا ڕۆناهییێ بۆ چەند بابەتێن دیتر ێن نوی، هەروەسا ڕۆناهی بەردان ل سەر پەیوەندییا کەلەپووری یا ڕوحی د ناڤبەرا ڤان گەلان دا، ڤێ چەندێ هەمییێ گرنگییەکا زانستی و ڕۆحی یا تایبەت دێ ب دەستڤە هێن.

بکارخستنا کەلەپووری، د موزیکا ئۆرکێسترایێ دا:

بکارخستنا کەلەپووری و وەرگرتنا ئیلهامێ ژێ، ژ بۆ نڤیسینا موزیکا ئۆرکێسترای، ئێک ژ وان ڕەوتانە یێن موزیکا جیهانی بگشتی تێدا دەڕبازبووی، ڕەوتا نەتەوەیی د بیاڤێ موزیکێ دا ژ بۆ دەربڕینێ ژ شارستانییەت و کەلەپوورێ گەلان دهێتە دانان، ئەڤ ئێخستنە شاکارێ موزیکێ د عیراقێ دا ب دامەزراندنا فەرمی یا ئۆرکێسترایا سەمفۆنییا عیراقێ ب پێنج بەرهەمان دەستپێکر و ئەڤ چەندە ب ئەزموونەکا گرنگ هاتە دانان، ژ ڕوویێ ئاوازدانانا موزیکا ئۆرکێسترایی د عیراقێ دا گەهشتە گۆپیتکێ، ئۆرکێستڕا د عیراقێ دا، بتایبەتی دەمێ ئاوازدانەرێن نەریتی نە دشیان سەردەرییێ دگەل ئۆرکێسترایێ ل سەر بنەمایێ شیانێن هەستیار و سنووردارکری بکەن، هەر وەکو چەوان کەلەپوورێ موزیکێ ب چارێک و بەشێن دەنگی ڤە ٣/٤ تۆن تێدانە، دگەل ئامیرێن ئۆرکێسترایێ نە دگونجن و نەدشییان ب ڕەنگەکێ خۆرت ژ لایێ دەنگی ڤە سەرەدەریێ دگەل ئامیرێن موزیکێ یێن دیتر دا ژ ڕوویێ گونجاندن و هەڤسەنگییێ ڤە بکەن، ژ بەر ڤێ چەندێ پڕۆسەیا بکارخستنا سترانان گڕێدایی ژێهاتییا ئاوازدانەری و سەردەرییا وی دگەل ئۆرکێسترایێ بوو، ئەڤە ژی هەڤڕەنگەکو پێکۆڵان دکەت ڕۆلەکێ کارا ببینیت بۆ بکارخستنا سەرەکی یان لاوەکی یا میلۆدیێ، ل گۆرەی شیانێن دەربڕینێ و خەیالا دانەرێ موزیکێ، ژ بەر ڤێ چەندێ دانەرێ موزیکێ دڤێت سەردەریێ دگەل سەردەمێ داهێنەرانە دا ل گۆرەی تێگەهـ و  ئامرازێن ئۆرکێسترایێ بکەت.

 

داڕشتنا میلۆدیێ د سترانێن کوردی دا:

نیشادانا شێوازێ تایبەتێ دانەرێ موزیکێ،  ژێهاتیبوون ژ دەربڕین و شەهڕەزاییێ د ژەنینا ئامیرێن موزیکێ ب هەمی جۆران ڤە، شیانێن بکارخستنا ژێدەرێن موزیکێ و ئەو تەکنیکێن ژەنینێ یێن ژ بۆ گونجاندنا وان بکاردهێن، رۆناهی بەردانە سەر شاکارێن موزیکێ یێن نەتەوەیی یێن کوردان، کو سەرۆکانییا وان میلۆدی و سترانێن کەلەپووری یێن موزیکێ یێن کوردانە.‏

شرۆڤەکارییا نموونێن موزیکا هەڤچەرخ یا کوردی:

دانەرێ موزیکێ و چەوانییا دابەشکرنا سترانێن کەلەپووری ژ بۆ ئۆرکێسترایێ، بکارئینانا ئاکۆرد و تۆنێن تێپەڕینێ و چەوانییا لڤینا دو ئاکۆردا کۆ ژ ئێک د دویرن وەکو ل میانێ سییێ یان ل میانا پێنجێ، یان هەر میانەکا دیتر،  ئەڤجا چ یێ دویر بیت یان نێزیک، باشترە تۆنا تێپەڕ بهایێ دەمێ خۆ زێدەتر ژ بهایێ “نواڕ” نە وەرگریت.

بێگۆمان جۆرێن دیتر یێن ئەڤ تۆنێن ناکۆکی هەین رەنگە دانەرێ موزیکێ بکاربینیت و پێدڤییە ئاماژە پێ بدەتن و جۆرێن وان دیار بکەت، بۆ نموونە وەکو تۆنا کێشکرنێ و تۆنا بەرامبەر ب وی توخمێ هارمۆنییا کارەکتەر و جوداکەر و دەنگێن جودا، کو ڕەنگە دانەرێ موزیکێ بکاربینیت و ب ئاوازا خۆ ب بەخشیت ژ بەر ڤێ چەندێ ڕەنگە هەر پرۆسەیەکا هارمۆنی و ئاوازا وێ ناڤونیشانەکا جودا بدەت، ب رامانا کو دڤێت ب هشیاری ڤە گرنگییێ ب ڤی بابەتی بدەین و ئاماژە پێ بکەین.

دانەرێ موزیکێ دبیت بیرۆکەیا میلۆدی یان ئێکەم ڕستا میلۆدیا شەنگستەیى کو بەرهەمێ موزیکێ ل سەر هاتییە ئاڤاکرن، ڤەبینیت و سیمایێ دەربڕین و فەلسەفا خۆ تێدا دیار بکەت، پاش ڕستەکا دیتر یا میلۆدیێ پێک بینیت کۆ هەڤڕامانا ئێکەم ڕستا میلۆدیێ بیت، پاشی هارمۆنیا گونجای دگەل ڕیتمێ وێ ڤەبینیت ب دەربڕینا بیرۆکا شاکارێ موزیکێ و پێخیتە د ناڤ بۆتە و فۆرمەکێ موزیکێ یێ گونجای، ڕەنگە ئەڤ شێوازە ژ لایێ پترییا دانەرێن موزیکێ بهێتە پەسەندکرن و ڕەنگە ژ دانەرێ موزیکێ بۆ دانەرەکێ دیتر جودا بیت،  هندەک کەس یێن هەین پشتبەستنێ ل سەر بەهرەیێن خۆ یێن ناوازە دبەستن و هندەکێن دیتر  هەمی دەمان پشت ب گەنجینا مەزنا میلۆدیان د بەستن، یان ئەڤێن دیتر پشتا خۆ ب میلۆدیێن میللی دبەستن بۆ وەحی وەرگرتنێ ل بیرۆکەیێن وان میلۆدییێن بۆ دەربڕینا هونەری یاکو وان دڤێت.^٢

هونەرمەند دکتۆر دلشاد محەمەد سەعید ب ڤی ڕەنگی بەحسێ بیرۆکا دانانا کارێ (سۆران – بادینان) دکەت:

ئەڤ بەرهەمە ل هەیڤا ئێک ل ساڵا 1992 وەکو کارڤەدانەکێ بوو، بۆ ئەو دۆخێ نوی یێ پشتی شەڕێ کەنداڤی ل ساڵا 1991 دروست بووی، ئەڤ چەندە بۆ ئەگەر کو کورد بۆ ئێکەم جار ل کوردستانێ ب ڕێڤەبرنا ئاخا خۆ ڕا ببن، د وی دەمی دا بەحس ل ئەنجامدانا هەلبژارتنان هاتەکرن، ئەو هەلبژارتنێن هاتینە ئەنجامدان ئێکەمین هەلبژارتن بوون د دیرۆکا کوردان دا.

ژ بەر کو کوردستانێ ب ڕەنگەکێ سەرەکی، دو  دەڤەرێن جودا یێن ئاخفتنێ یێن هەین ب ناڤێ سۆران و بادینان، سەرەڕای کو ئەڤ جوداهییە ل دیالێکت و تشتێن بچوویک دا یێن هەین، بەلێ هەر ئەو شوناس و ئەو ناسنامەیە وان پێکڤە هەر هەمان ئارمانج هێلاینە، ئەڤ چەندە ب مەبەست بوو، هەلبژارتنا دو میلۆدیێن جودا ل هەر دەڤەرەکێ بکاربینیم بۆ پێکئینانا بابەتێن سەرەکی یێن کارێ من، هەر ژ بەر ڤێ چەندێ ژی بوو من کارێ خۆ ب ناڤێ سۆران و بادینان ب ناڤکر.

کار ژ سێ پشکا پێکهاتییە، پشکا ئێکێ میلۆدیەکا بادینییە نوینەراتییا دەڤەرا بادینان و کەسایەتییا خۆ دکەت، و  هەمان تشت بۆ میلۆدییا سۆڕانی ل پشکا دوێ دا، نوینەراتییا دەڤەرا سۆڕان و کەسایەتییا خۆ دکەت، ل پشکا سیێ و دویماهیێ دا، هەر دو میلۆدی د ئێک دەم دا ب کۆنتراپونتاڵ دهێنە ژەنین (دژە خاڵ)، ئەڤ چەندە ژی بۆ جەختکرنێ ل سەر ئێکگرتنا هەردو دەڤەرێن ئاکنجیبوونێ یە، ئۆمێد و هیڤیخوازم وەکو هارمۆنییەکا بهێز، جوانییا نەتەوەیی و هونەری بخۆلقینن و کارڤەدانێن ئەرێنی و مەزن هەبن، ئەگەر بشێن هەمی دەمان ب پێکڤە کار بکەن.

1. تۆنالیت (مۆد یان پایسک و ڤەگۆهاستن):

ب ڕەنگەکێ گشتی ئەو مۆدێن د ڤێ نموونێ دا هەین ئەڤێن ل خارێ نە:

ئێکەم: پشکەک ئینایە دەر ژ مۆدێ حیجاز، پێکهاتییە ژ مۆدێ حیجاز کار ل سەر پلا دەنگی حوسەینی (لا) وێنەکریە: ڕەگەزێ ئێکێ پێکهاتییە ژ ڕەگەزێ حیجاز ل سەر پلا دەنگێ (لا) (لا-سی بیمۆڵ-دۆ دیێز-ڕێ) + ڕگەزێ دوێ ژی پێکهاتییە ژ ڕەگەزێ حیجاز ل سەر پلا دەنگێ بۆسەلیک (می) (می-فا-سۆڵ دیێز-لا) ئەم مۆدە نوینەراتییا پێکهاتا ئاوازا کەلەپووری سترانا (هوی زەری زەری) دکەت.

دوەم: وێنەکرنا مۆدێ حیجازە ل سەر پلا دەنگێ حوسەینی (لا)، ڕەگەزێ ئێکێ پێکهاتییە ژ ڕەگەزێ حیجاز ل سەر پلا دەنگی (لا) (لا-سی بیمۆڵ-دۆ دیێز- ڕێ) + ڕەگەزی دۆێ پێکهاتییە ژ ڕەگەزێ مۆدێ کورد ل سەر پلا دەنگی (می) (می-فا-سۆڵ-لا) ئەڤ مۆدە  نوینەراتییا پێکهاتەیا ئاوازا سترانا (کوردستان شارێ شرین) دکەت.

ئەڤی کارێ موزیکێ چ ڤەگۆهاستن و گۆهڕینا پایسکا، (مۆدولەیشن Modulation) ل تۆنالیتا دەنگێ (لا) تێدا نینە و هەتا دویماهیێ پێکهاتا موزیکێ ل سەر هەمان تۆنالیتێ بەردەوام دبیت.

2. ڕیتم و لەزاتی:

ڕیتمێ کارێ موزیکێ ب گشتی پێکهاتییە ژ ڕیتمێ  و لەزاتییا وێ ل دەستپێکێ ل بارێ (1) هەتا بارێ (78) (Allegro Moderato) یە، پاشی ل بارێ (79) هەتا بارێ (158) لەزاتییا وێ د گوهوڕیت بۆ لەزاتییا (Allegro)، پاشی ل بارێ (159) هەتا دویماهیێ کارێ موزیکێ لەزاتییا وێ دگوهوڕیت بۆ لەزاتییا (Vivace) بەرێ خۆ بدە نموونێن ژمارە 5-1-1 و 5-1-2 و 5-1-3 .

نموونا ژمارە 5-1-1  Allegro Moderato

نموونا ژمارە 5-1-2  Allegro

نموونا ژمارە 5-1-3  Vivace

ئەگەرێن گوڕانکارییان د لەزاتیێ دا ژ بۆ تایبەتمەندیێن ڕیتمی ڤەدگەڕیت ئەو دو ئاوازێن کەلەپووری کو موزیکدانەری (بکارخستن) بۆ کرییە، هونەرمەندی ل ڤێرێ دا ڤیایە ڕەسەناتی و مۆرکا ئاوازا ڕەسەن ب ڕەنگەکی ب پارێزیت و بنەمایێن کەلەپووری ب زیندی بهێلیت، ژ لایەکێ دیتر ڤە د بیاڤێ ڕیتمی دا، هەمی دەمان بشێت گونجاندن و هەڤسەنگیێ د ڕیتم و لەزاتییا د ناڤبەرا هەردو ئاوازان ب دەستڤە بینیت.

3. جۆرێ باڕێ موزیکی:

بنیاتێ باڕێن موزیکێ ل دروستبوونا ڕستێن موزیکێ د ڤی کارێ هونەری دا پێکهاتییە ژ چار خشتەکا، ب رامانا ڕستەیێن میلۆدیێن ڤێ موزیکێ ب گشتی ژ چار باڕ یان هەشت باڕ د پێکهاتینە، بۆ نموونە ڕستێن میلۆدیێ یێن پشکا (C) چار باڕینە، و ڕستێن میلۆدیێ یێن پشکا (D2)ێ هەشت باڕینە.

4. سترانا کەلەپووری بەری بکارئێخستنێ:

ل چار باڕێن ڕیتمی  ب لەزاتییا Allegro Moderato پێکهاتییە و مۆدێ ئەڤێ میلۆدیا ڕەسەن وێنەکرنا مۆدێ (حیجازە)ــە، ل سەر پلا دەنگی (لا). نزمترین دەنگ (A4)ـــە و بلندترین دەنگ (E4)ـــە، ڤەکێشانا دەمدرێژییا نۆتێن (بلانش، کڕۆش)ن. بەرێ خۆ بدە نموونا ژمارە 5-1-4 .

نموونا ژمارە 5-1-4 میلۆدیا ڕەسەنا ئێکێ بەری بهێتە بکارخستن.

ل هەشت باڕێن ڕیتمی  ب لەزاتییا (Allegro) پێکهاتییە و مۆدێ ڤێ میلۆدیا وێنەکرنا مۆدێ (حیجازە)ـــە، ل سەر پلا دەنگێ (لا). بەرێ خۆ بدە نموونا ژمارە 5-1-5

نموونا ژمارە 5-1-5 میلۆدیا ڕەسەنا دوێ بەری بکارخستنا وێ.

 

5. میلۆدیا ڕەسەن بکارخستنا موزیکێ بۆ هاتییە ئەنجامدان:

ل دەمێ بکارئێخستن کرنێ بۆ  (هۆی زەری)  کۆ ئاوازا ئێکێ یە، ب تنێ ڕستا (C) هەر وەکو وێ بێی هیچ گۆڕانکاریەکێ بکارئینایە، بەلێ ڕستێن (C2) و (C3) هەبوونا وێ دناڤ موزیکا کەلەپووریا ڕسەن دا نینە، موزیکدانەر ب ژێهاتی و شەهڕەزایی ب شێوازێ ڤەیرەیشن ب مەبەستا  بەخشینا  بەرفرەهبوونا پشکێن میلۆدیێ کۆمپۆزێشنەکا جوان بۆ ئەنجامدایە. بەرێ خۆ بدە نموونا ژمارە 5-1-6 و 5-1-7 و 5-1-8.

نموونا ژمارە 5-1-6 بکارخستنکرنا (هۆی زەری) ئاوازا ئێکێ.

نموونا ژمارە 5-1-7 ڕستا (C2) هەبوونا وێ دناڤ موزیکا کەلەپووریا ڕسەن دا نینە، موزیکدانەر ب شێوازێ ڤاریەیشن ب مەبەستا بەخشینا بەرفرەهبوونا پشکێن میلۆدیێ کۆمپۆزێشنەکا جوان بۆ ئەنجام دایە.

نموونا ژمارە 5-1-8 ڕستەیا (C3) هەبوونا وێ دناڤ موزیکا کەلەپووریا ڕسەن دا نینە، موزیکدانەر ب شێوازێ ڤاریەیشن ب مەبەستا بەخشینا بەرفرەهبوونا پشکێن میلۆدیێ کۆمپۆزێشنەکا جوان بۆ ئەنجام دایە.

 

ئەڤ بەرفرەهبوونە د سترانا (هۆی زەری) دا کو ئاوازا ئێکێ یە، ب مەبەستا پاراستنێ یە ل ئەو هەڤسەنگییا دناڤبەرا قەبارە و مەودایێ درێژ یێ هەردو ئاوازێن کەلەپووری دا هەی، هەر دیسا موزیکدانەر ب شەهڕەزایی مەبەست پێ ئەوە گۆهدار هەست ب ڤێ نەهەڤسەنگییا ئاوازا ئێکێ ب سەر ئاوازا دوێ ڤە نەکەت.

ل میلۆدیا (کوردستان شاری شیرینم) کۆ ئاوازا دۆێ یا دانەرێ موزیکێ یە، هونەرمەند ب هوویری کار ل سەر هەردو ڕستێن (D) و (D2) کرییە و تێدا چەندین گوڕانکاریێن هونەری ب تەکنیک و تیمپەر و ئۆرنەمێنتێن جودا جودا د ناڤ پەڕەگڕافێ موزیکێ دا ئەنجام دایە. بەرێ خۆ بدە نموونا ژمارە 5-1-9

نموونا ژمارە 5-1-9

 

6. فۆڕمێ دویماهیێ یێ بیرۆکێ و ڕاددێ نێزیک ل فۆڕمێ میلۆدییا ڕەسەن:

پێکهاتا فۆڕمی د ڤی کارێ موزیکێ دا پێکهاتییە ژ :  AABBCCDDAACC,Cadence ئەڤ پێکهاتەیا فۆڕمی، ب فۆڕمەکێ تێکهەل دهێتە دانان و شێوازێ ڤەیرەیشن بۆ نمایشا میلۆدییان پێشخستییە و  پەیرەو کرییە، ئەگەر ب هوویربینی سەرەنجا خۆ بدانینە سەر هەردو پشکێن (C) و (D)، هەردو ژ میلۆدییا ڕەسەن هاتینە ئافراندن، دەمێ بەرێ خۆ د دەینێ چەندین جاران ب چەندین جۆر و شێوازێن تەکنیک و ب گۆڕانکاریێن دیار ڤە هاتییە نمایشکرن، ئەڤ لڤینە و جۆر ڕەنگیکرنا میلۆدیێ ژ لایێ موزیکدانەری ڤە هاتینە ئەنجام دان، کردارەک و بکارخستنەکا مەبەستدارە و ئەڤێ چەندێ وەکرییە ئەڤ کارێ موزیکێ ب فۆڕمولەکا موزیکا جیهانی بهێنە نیاسین، دەمێ تەماشەی پێکهاتا میلۆدیێ یا ڕەسەن دکەین، دێ بینین کۆ ژ فۆڕمەکێ سترانەکا ساددە ب شێوازێ ئێک تیمی (مۆنۆتێم) پێکهاتییە.

7. فۆرم و شێوازێ موزیکێ:

شێوازێ (سۆران – بادینان) ب رامانا کارێ موزیکێ پێکهاتییە ژ پارچە موزیکەکێ، بۆ سۆڵۆیا ئامیرێ ڤیۆلین ب هەڤاڵبەندییا ئامیرێ پیانۆێ نڤیسى یە، موزیک ل سەر بنیات و داڕشتنا موزیکا کلاسیکا جیهانی ب پێرفۆڕمانسا موزرکا موزیکا کوردی، بکارخستن کرن بۆ دو میلۆدیێن بەربەڵاڤ دو شێواز ل ژەنینا (ئیمپرۆڤیزەیشن) ئیمپرۆڤیزەیشنا ئامیری (تقاسیم) داناینە، د میانا ڤێ پارچە موزیکێ دا دانەری گەلەک جەخت ل بکارئینانا تەکنیکێن بلند یێن ئامیرێ ڤیۆلین ل (ئۆرنەمێنت و ئارتیکولەیشنان) کرییە و ب زانستی و هشیارانە تێکهەلی ئاوازا ڕەسەن کرینە.

8. چنینا موزیکی:

ب گشتی چنین د ڤی کارێ موزیکێ پێکهاتییە ژ چنینا (هۆمۆفۆنی)، میلۆدی ب هەردو ئاوازێن ڕەسەن ڤە و بابەتێ بکارخستنا وان، وەکو (سۆڵۆ)  ژ لایێ ئامیڕێ (ڤیۆلین) دهێتە گۆهلێبوون، هەڤاڵبەندییا موزیکێ ژ لایێ ئامیرێ پیانۆێ ڤە، بەلێ گۆرانکاریێن سەرەنجڕاکێش د پڕاکتیزەیی و بکارخستنێ دا دناڤبەرا باڕێن (167 تا 182)  چنین بۆ چنینەکا کۆنتڕاپۆینتی یا دو دەنگی دهێتە گوهورین، دڤان جهان دا ئامیرێن (ڤیۆلین و پیانۆ) ب شێوازێ (کۆنتڕاست) هەردو میلۆدی ب پێکڤە دژەنن و ئاوازەکا هەڤسەنگ و هەڤگرتی چێدکەن.

شرۆڤەکارییا موزیکێ ل گۆرەی ڕا و بۆچوونێن دلشاد محەمەد سەعیدى د بەرهەمێ  “سۆران و بادینان” دا

ئەڤ کارە ژ سێ تەڤگەران پێکدهێت:

پێکهاتەیا ئاڵۆزا د ناڤبەرا کۆنترپۆینت (Counterpoint) و هارمۆنی (Harmony) د ناڤبەرا کەمان و پیانۆیێ دا، نمایشەکا هشیارانە یا داهێنەر (دلشاد سەعید)ــە، کۆ ب هوویربینی هاتییە داڕێتن بۆ ڕەنگڤەدانا ئەو ئێکەتییا پر ڕەهەند کو د ناڤبەرا سۆران و بادینان دا هەی. ئەڤ پێکهاتەیا هێمایان بۆ شیانێن ئێکگرتنا جڤاکی و سیاسی، دگەل پاراستنا ناسنامەیا کولتووری یا تایبەت یا هەر ئێک ژ وان. پشتی وی د هەردۆ پارچێن: ئێکێ و دۆێ، ستایلێ هەر ئێک ژ وان ب جۆدایی دیارکرییە، یا ئێکێ ستایلێ بادینانە (کرمانجی)یە و یا دۆێ ستایلێ سورانی یە. و هەر ئێک ژ وان ب دۆ رەةگا پێشکێش دکەت.

1. 1. ب شێوێ ل دویڤ رتمی بچیت.
2. ڕیتمێ ئازاد.

ئەڤ مەبەستا هێمایی ب ڕووهنی ل دەستپێکا بڕێ موزیکێ 167 وەکو د نۆتا موزیکێ دا دیار دەردکەڤیت، دەمێ هەردو میلۆدیێن سەرەکی کو بەری هینگێ ب جودا هاتبوونە کرن و دیتن، پێکڤە د دیالۆکا کۆنتڕاپۆینتێ دا دهێنە ژەنین، کەمان ئاوازا سۆڕانی دژەنیت د دەمەکی دا پیانۆ ئاوازا بادینی د ژەنیت، ئەڤە ژی هەتا بارێ موزیکێ 174 بەردەوام دبیت و جوداهییا دەوڵەمەندییا موزیکێ دروست دکەت.

د ڤان خالان دا، گۆڕانکاریەکا بەرجاڤ، دەمێ ئامیرە ڕۆلێ میلۆدیان د گوهوڕن ڕوى د دەت: پیانۆ دەست ب ژەنینا ئاوازا سۆرانی دکەت ب دەستێ چەپێ ل (دەنگێن گڕدا) و ئەڤە ژی هەتا بارێ 182 درێژەپیدانێ ب خۆ د دەت.

پاش ل دەنگێن بلند یێن پیانۆیێ ( دو ئۆکتاڤ) ل سەرداتر هەمان ڕستا میلۆدیێ دووبارە دکەت، د دەمەکی دا کەمان بەردەوام دبیت ل سەر ژەنینا پشکا دوێ ژ میلۆدیا بادینان ل دەنگێن بلند، ئەڤە ژی دیالۆکەکە هەتا باڕێ 190 درێژەپێدانێ ب خۆ د دەت، د ڤی وەختێ چارەنڤیسساز دا، پیانۆ ب ئاکۆردێن بهێز و دەنگدار ب هەڤاڵبەندییا کەمانێ دویماهیێ ب پشکا دوێ یێ بادینان دئینیت، هەڤدەم د گەل کریشێندۆیەکێ (crescendo)، ڕێ یێ خۆش دکەت بۆ کەمانێ هەتا بەردەوام بیت ل سەر پشکا سیێ و چارێ، پیانۆ ب شێوازەکێ بهێز و پڕ ژ هەستان هەڤاڵبەندیێ دکەت، کۆ  ڕیتۆرنێلۆ (ritornello) ل دەستپێکا بەرهەمی دووبارە دبیتەڤە و کار بەرەڤ دوماهیەکا بوێر و زیندی ڤە دبەت.

ئەڤ برگە وێ چەندێ ڕووهن دکەت کا چەوا دو میلۆدی یێن جودا، ل دو دەڤەرێن جۆگرافی یێن جودا جودا و خودان ڕیتم و ستایلێ خۆ یێ تایبەتن، ببیتە هێڤێن و سەرۆکانی یا کارەکێ هۆسا، د چارچۆڤەکێ هارمۆنییا ئێکگرتی دا پێکڤە بژین، ئەڤ کارلێک و هەڤگرتنە و نەرماتییا د ناڤبەرا وان دا نە بتنێ پارچەکا موزیکێ نیشا د دەت، بەلکو ب ڕەنگەکێ هێمایی ژی جەخت ل سەر ئەگەرێن گەهشتن و  تێکهەلبوونا جڤاکی و کولتووری د ناڤبەرا سۆران و بادینان دا دکەت.

9. پێرفۆڕمانس و تیمپەر:

هەروەکو بەری نوکە ژی مە ئاماژە پێکری ئەڤ کارە بۆ سۆڵۆ یا ئامیرێ ڤیۆلین هاتییە نڤیسین، ئەڤا تێبینی دهێتەکرن دانەرێ کارێ موزیکێ ب خۆ ژەنیارەکێ فێرتیۆزی ئامیرێ (ڤیۆلین)ێ یە و هەر ئەو ب خۆ پێرفۆڕمانسا کاری کرییە، ژ بەر ڤێ چەندێ دێ بینین پترییا وان تەکنیکێن د موزیکا کلاسیک دا بۆ وان ئامیران داناینە، دانەرى ب ڕەنگەکێ زانستی ئێخستینە د خزمەتا کارێ خۆ دا، ڕەهەند و ئێستێتیکایێن موزیکێ ب شێوازەکێ داهێنەرانە تێکهەلی هەرسێ (مۆرک، ئاواز، فۆڕم)ێ موزیکێ کرینە، ژ بەر ڤێ چەندێ ئەگەر ب هوویربینی سەرەنجا وان جهان بدەین کۆ فیگەر *((Figureی ئاوازا ڕەسەنن، دێ بینین سەرەڕای بکارخستنا تەکنیکان، جهێ تبلێن هونەرییا میلۆدییا ڕەسەن گەلەک ب ڕووهنی دناڤ فیگەری دانە نەکو بەرزە بووینە، بەلکۆ گەلەک بهێزتر و گەلەک ب بابەتیانەتر هاتینە بەر چاڤ و گۆهلێبوون، دانەرێ موزیکا (سۆران – بادینان) هەر ب ڕێکا ڤان تەکنیکا پێکۆڵکرینە کۆمەکا تیمپەرا ئامادە بکەت، دەربڕینێ ل شیوازێ گۆتنا سترانێ یان پێرفۆرمەنسا ئامیری ل موزیکا کوردی دا بکەت، ب تایبەتی ل وان جهێن کۆ ئیمپرۆڤیزەیشن ڕۆل و ئەرکێ خۆ دبینن.

10. پێکهاتەیا هونەری یا تیپا موزیکێ یا هەڤچەرخ یان ئۆرکێسترایێ:

ئەڤ کارە ب شێوازێ (سۆڵۆ) بۆ ئامێرێ (ڤیۆلین) و ب هەڤاڵبەندییا ئامێرێ (پیانۆ) نڤیسیە، ب دیتنا ڤەکۆڵەرێ ڤێ ڤەکۆڵینێ ئەڤ کارە بۆ شیانێن ژەنیارەکێ ئەکادیمی هاتییە نڤیسین، و ب بەڵگەڤە، وەکو د پڕۆسا شرۆڤەکارییا ڤێ موزیکێ دا، هەمی بهایێن زانستی و ئەکادیمی تێدا بکارهاتینە.

• ناڤەرۆکا بابەتێ موزیکێ:

دو ئاوازێن کەلەپووری د گەل دو شێوازێن ئیمپڕۆڤیزەیشن ب ڕەنگێ دابەشکری دناڤ فۆڕمێ ڤایرەیشنێ دا* بکارخستن بۆ هاتییەکرن، ل دەستپێکێ پێشەکییەکا کورت پاشی ئاوازا ئێکێ خۆ نمایش دکەت، پاشی ئیمپڕۆڤیزەیشنا دابەشکری یا ئێکێ دهێت، پاشی ئاوازا دوێ خۆ نمایش دکەت و ئەڤجا ئیمپڕۆڤیزەیشنا دابەشکری یا دوێ دهێت، پاشی هەردو ئاواز کۆنتراستەکێ دروست دکەن و د ئێک دەم دا ب ڕەنگێ کۆنتڕاپۆینت بابەتی پێشکێش دکەن، د دویماهی جار ب کۆدایەکا سەرەنجڕاکێشا کورت کار ب دویماهی دهێت.

• پێشڤەچوون د میلۆدیێ دا:

هەردو میلۆدیێن (هۆی زەری و کوردستان شاری شیرین)، دانەری د ڤان کاران دا بکارخستنا موزیکێ بۆ ئەنجام دایە، هیچ پێشڤەچوونەک بۆ بنیاتنانا ئاوازا ڕەسەن نەهاتییەکرن، چ وەکو درێژییا ڕستێ و دەستەواژێن موزیکێ، یان چ وەکو پێشڤەچوونا هارمۆنییا ناڤ موزیکێ، یان پڕۆسا پایسک گوهوڕینێ د ناڤ مۆدێ سەرەکی دا.

• ڕەسەناتییا ڕستا موزیکا کەلەپووری:

د هەر پشکەکا کاری دا تێبینییا بچوویک کرنێ (Diminitation) یان مەزن کرنێ (Augmentation) یان زێدە کرنێ بۆ بابەتێ ئاوازا ڕەسەن نەهاتییەکرن، ب رامانا موزیکدانەر گەلەک ب هوویری و هشیاری سەردەری دگەل میلۆدیا کەلەپووری یا موزیکێ کرییە و نەڤیایە چ دەستکاری و مایتێکرن ب کاکلکا بابەتێ موزیکا کەلەپووری بکەڤیت.

• بنیات وشێوازێ میلۆدیێ:

میلۆدییا (هۆی زەری) ژ سێ پشکا پێک دهێت (C وC2 وC3) هەر سێ پشک هەمان پێکهاتەیا موزیکێ هەیە، کۆ پێکهاتینە ژ  (مۆتیڤ + سکوێنس+ بەردەوامبوون + قفلبوون) و هەردو بیاڤێن موزیکێ (بەردەوامبوون و قفلبوون) نۆتێن وان وەکو ئێکن.

میلۆدییا (کوردستان شاری شیرین) ژ دو پشکا پێک دهێت (D وD2)، پێکهاتا موزیکێ یا وان پێکهاتییە ژ  (مۆتیڤ + سکوێنس+ بەردەوامبوون + قفلبوون)، بەلێ ل ڤێرێ پێکهاتەیا موزیکێ (بەردەوامبوون و قفلبوون) نۆتێن وان د جودانە.

پێکهاتەیا موزیکێ (Musical composition): پێکهاتییە ژ کردارەکێ یان پەیرەوکرنا دروسترکا سترانەکێ یان پارچەکا موزیکێ، کۆ چەندین کەلتوور تێدانە و ب چار توخمان ب دەستڤە دهێن: پێکهاتە یان ڕێکخستن، وەرگرێ پێکهاتێ، ئەو بابەت یان بیرۆکەیا پێکهاتە بەحس دکەت، ئاوازدانان د موزیکێ دا پشت ب وان پشکان کۆ ب ڕەنگەکێ سروشتی پێکهاتین دبەستیت و پەیکەرێ گشتی یێ پارچێ دادڕێژیت و ژ ئەڤێن دیتر جودا دکەت، شەنگستێن بنەرەتی یێن پێکهاتەیا موزیکێ پێکهاتینە ژ:

ئێکەم: بیرۆکا موزیکێ (Musical idea) : ئێک ژ بنەمایێن پێکهاتەیا موزیکێ یە، ب ئێکەم شەنگستێ پێکهاتە و (بیرۆکا موزیکێ) دهێتە دانان، بچویکترین پێکهاتەیا موزیکێ یە، د شیان دایە ژ بیرۆکێن دیتر یێن موزیکێ بهێتە جوداکرن، دو جۆران بخۆڤە دگریت:

1. پێکهاتەیا موزیکێ یا میلۆدیێ، پێکهاتییە ژ ئێک ب دویڤ ئێک هاتنا تۆنان، ب چەند میانەیێن دیارکری جودا کرینە.
2. پێکهاتەیا موزیکا میلۆدی و ڕیتمی، پێکهاتییە ژ ئێک ب دویڤ ئێک هاتنا دەنگ و تۆنێن موزیکێ، کو وەخت و گڤاشتنێن وان د دیارکرینە.

دوەم: دەستەواژێ موزیکێ (Musical phrase): ئەڤە دوەم توخمێ بنەرەتی یە، ژ توخمێن پێکهاتەیا موزیکێ، دەستەواژێ موزیکێ دووبارەکرنێ یان کۆمڤەکرنا زێدەتر ژ بیرۆکەیەکا موزیکێ پێکڤە دەستەواژەیا موزیکێ پێک دئینن.

سێیەم: ڕستا موزیکێ (Musical sentence):- ژ دو دەستەواژا یان کۆمەکا دەستەواژان، ئەڤجا چ ب دووبارەکرنا دەستەواژا بیت یان ب دەستەواژێن دیتر و ئەڤ ڕستە دڤێت دلگر بن و پێکهاتەیا موزیکێ پێدڤییە تایبەتمەندیەکا باش هەبیت بۆ ب دەستڤەئینانا سەرکەفتنێ، ژ وان: بکارخستنا پێکهاتەیا نمایشا بیرۆکێ و پێکهاتەیا موزیکان، ژبلی شیانێن بکارخستنا موزیکێ و هەردیسا هارمۆنیزەکرنا موزیکێ.

• ئێکتایی و گونجاندن و کۆنتڕاستێ میلۆدیێ:

هەر میلۆدییەک دەمێ ب هەڤاڵبەندییا موزیکێ (پۆڵیفۆنی) بکارخستن بۆ دهێتەکرن، د ئەنجام دا چنینەک دێ هێتە د هەبوونێ دا کو پێدڤی ب ئێکتاییا میلۆدیێ د گەل وان دەنگێن هارمۆنی هەیە، یێن دگەل تێکهەلبووین، ئەڤێن ل خوارێ ئەو کۆردەنە کو د نموونێ دا هاتینە بکارئینان، بەرێ خۆ بدە خشتێ ژمارە (2).

Dm- Edim- A- C7- A7- Gm- -Em7-5 Bb- Dm9- -Gm9 F7- Gm7- -Asus4 -Aougm C#dim

پێگەهێ کوڕدان پێکهاتینە ژ: تۆنیک + تۆنیک7 + تۆنیک سەسفۆڕ + تۆنیک ئۆگمێنت +سەب دۆمینانت + دۆمینانت7 + دۆمینانت دیمینیش + کۆڕدی پلا دۆ+ پلا سێ7+ پلا سێ دیمینیش + پلا شەش.

ل باڕێ (169 تا 182)ێ کۆنتڕاستەکێ ڕووهن و بەرجاڤ دناڤبەرا هەردو ئاوازێن سەرەکی ژ ئەگەرێ دانانا هەردو میلۆدیان کۆ د ئێک دەم دا گونجاندن ژ ئەگەرێ ڕێسایێن دەنگ بەرامبەر دەنگی کۆنتڕاپۆینتێ ڤە، کو ب شێوازەکێ ئێستاتیکی کار و بەرهەمێ هونەرمەندی برییە بەرەڤ ئاستەکێ بلند یێ هونەری ڤە. بەرێ خۆ بدە خشتێ ژمارە 5-1-1.

 

خشتێ ژمارە 5-1-1  (پێکهاتەیا فۆڕمێ یا سۆران بادینان)

ژمارا باڕان	تێما	دووبارە بوونا تێمان	هەژمارا باڕا	ژمارا باڕا	تێما	دووبارە بوونا تێما تێماکان	هەژمارا باڕا
1-2	piano	1	2	103-110	D2	1	8
3-6	A	1	4	111-114	D2 تەواوکەر	2	4
7-10	A	2	4	115-118	D	5	4
11-18	B	1	4	119-122	D	6	4
19-26	B	2	4	123-126	D	7	4
27-30	A	3	4	127-130	D	8	4
31-34	A	4	4	131-138	D2	3	8
35-38	C	1	4	139-146	D2	4	8
39-42	C	2	4	147-150	D2 تەواوکەر	2	4
43-46	C	3	4	151-158	Piano بەشکراو	2	8
47-50	C	4	4	159-162	A	5	4
51-54	C2	1	4	163-166	A	6	4
55-58	C2	2	4	167-170	D + C	9	4
59-62	C3	3	4	171-174	D + C	10	4
63-66	C3	4	4	175-178	C + D	7	4
67-70	C	5	4	179-182	C + D	8	4
71-74	C	6	4	183-186	C2	5	4
75-78	Pianoبەشکراو	1	4	187-190	C2	6	4
79-82	D	1	4	191-194	C2	7	4
83-86	D	2	4	195-198	C2	8	4
87-90	D	3	4	199-202	C	9	4
91-94	D	4	4	203-206	C	10	4
95-102	D2	1	8	207-208	Cadence	1	2

خشتێ ژمارە 5-1-2 (پێکهاتەیا هاڕمۆنییا سۆران بادینان)

ژمارا بارا	تێما	ئاکۆردێ هارمۆنی
3-6	A	Dm-Dm-Edim-A-A
11-18	B	Dm-Edim-Dm-Edim-Dm- Edim-A-C7-A-A7-A-A-A-A
35-38	C	Dm-Gm-Dm-Em7-5- A-A-Bb-A
51-54	C2	Dm-Bb-A-Bb-A-Dm-A-Dm
75-78	ianoتقاسیم	A-Bb-A-Edim-A-Bb-A-Edim-
79-82	D	A-Em7-5-A-Dm9-Dm
95-102	D2	A-A-Gm9-F7-Dm-Bb-Gm7-Edim-Asus4-A-Aougm
151-158	pianoتقاسیم	A-Em7-5-A-Dm9-Dm-A-A-Gm-Gm-A-A-Am-Am
167-170	D + C	A-C#dim-A-Dm-
171-174	D + C	A-A
175-178	C + D	Dm-Bb- Em7-5 -A-Bb-A7-Dm
207-208	Cadence	Bb-Gm- Edim-A

کورتیەک ژ ژیانا دلشاد محمد سەعید:

ل ساڵا 1958 ل باژێڕی دهۆک ژ دایک بوویە، پشتی تمامکرنا  پەیمانگاها ھونەرێن جوان ل بەغدا، وەکو ڤیۆلینژەن ل ئۆرکێسترایا سیمفۆنی بەغدا و هاریکارێ ڕابەر ل ئۆرکێسترایا ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆنێ کار کرییە، ل ساڵا 1979 گرۆپێ موزیکا دهۆک پێکئینا، دو جاران خەڵاتێن بەریکانێن نیشتمانی برینە و ناڤدارییەکا مەزن ب دەستڤە ئینایە.

خواندنا بلند ل ساڵێن 1984-1988 و ب دەستڤەئینانا ئەڤ باوەرنامێن ل خارێ:

–   بەکالۆریۆس ب موزیکێ – زانکۆیا وێڵز – بڕیتانیا

–   ماستەر ب هونەری – زانکۆیا وێڵز – بڕیتانیا

• ئەکادیمییا شاهانەیا ڤایۆلین L.R.A.M لەندەن

–   سێ خەڵاتێن ئێکێ ب دەستڤەئیناینە ل بەریکانێن زانکۆیێن وێڵز-بڕیتانیا

– باوەرناما ئەکادیمییا شاهانەیا موزیک بۆ نمایشکرنا کەمانێ L.R.A.M لەندەن.

ئاوازێن وی پێکهاتینە ژ شاکارێن کۆڕاڵێ (دەنگ)ی و ئۆرکێسترایێ: سەمفۆنیەچاما: باخچێن هەلاویستی شاهدێ ئێکەمین نمایشا وی بوون ل فێستیڤاڵا نێڤدەولەتی یا بابل ل ساڵا 1989، بەرهەمێن دیتر یێن ئۆرکێستراییێ ڕێپیڤانا وی یا سەرکەفتن و چارەنڤیسێ وی بوون. ئامەد (ئیلهامبەخشی کورد) چارەنڤیس، پێشمەرگە و شنگال نویترین ئاوازە سەمفۆنی بوون ژ لایێ ئۆرکێسترایا سەمفۆنی یا نیشتیمانی یا چیک ڤە ل پراک هاتنە ئەنجامدان، (سۆران بادینان) بۆ کەمێ و ئۆرکێسترایێ، چار بەرهەمێن دویماهیێ ل 23 شۆباتا 2008 دگەل ئۆرکێسترایا سەمفۆنی گاڤلێ ل سوید بۆ ئێکەمجار نمایشکرن، پێشکێشکرنا کۆنسێڕتێن کەمانێ یێن تاکەکەسی ل سەرانسەری ئەورۆپا ب ڕەنگەکێ سەرەکی پێشکێشکرنا شێوازێ نوی یێ خۆ و ئیلهمبەخش و تەوەرێن هونەری یێن کوردی د چارچووڤێ رۆژئاڤاییدا و هندەک جاران پێشکێشکرنا میلۆدی یێن کوردی ب ئامیرێ کەمانێ ل فۆڕمێ ڕەسەنێ خۆدا.

ل ڤێ دویماهیێ مژویلی هندەک ڤەکۆڵینێن ئەکادیمی بوو، ژ بەر ڤێ چەندێ دەیزەرتەیشنێ سەرەکی یێ موزیکا کورمانجی پێشکێشی زانکۆیا مۆزارت-سالزبۆرگ کر بۆ وەرگرتنا دکتۆڕایێ، ل چریا دوێ یا سالا 2017 باوەرناما دکتۆرایا فەلسەفێ د بیاڤێ موزیکۆلۆجی دا ب دەستڤەئینا و نوکە هونەرمەند ئاکنجیێ وەڵاتێ نەمسایە.

ژێدەر

1. بيومي، أ. (1992). القاموس الموسيقی. و زارة الثقافة، دار الأوبرا المصرية.
2. زكريا، ح. (2004) المعجم الشامل للموسيقى العالمية: الجزء الأول، المصطلحات والمصنفات، الهيئة المصرية العامة للكتاب.
3. جاسم، ف. ي. (2010). بناء الشكل في مؤلفات موسيقى الأوركسترا العراقية. مجلة التربية الأساسية، (61)،
4. الخولي، س. أ. (1998). التأليف الموسيقي المصري المعاصر: تاريخ مقروء ومسموع، الجزء الأول (الجيل الأول). سلسلة بريزم للموسيقى (2)، مطبوعات بريزم.
5. عبد الكريم، ع (1970). محيط الفنون: موسيقي القرن العشرين. دار المعارف.
6. White, G. (1991). The harmonic dimension (M. M. Morgan, Ed.). USA: Wm. C. Brown Publishers.
7. Bauer, H. R. (n.d). A technical, musical and historical analysis of Frederic Chopin’s Etude Op. 10 (Graduation honors thesis).