ڤەگێرانەكا سیمۆلۆجى بۆ شانۆگەرییا (بەرزەبوون)

قەدرى شێرۆ

نمایشا (بەرزەبوون) ژ دەرهێنانا (فەهمی سەلمان) ئێك ژ وان نمایشایە، كو ژ كەلەپۆری و ئەفسانەیا هاتییە وەرگرتن و ل دویڤ زنجیرەیا دەمی یا گرێدای ژیانا مرۆڤیایەتیێ و پێشكەتنا وێ، ڤەكۆلین د ڤەشارتنا شارستانیەتا مرۆڤایەتیێ دا، كو ل سەر مرۆڤی ب خۆ وەك كێشە. ژ وان نمایشانە، ئەوێن فەلسەفا ژیانێ و هەرتشتێ پێڤە گرێدای ژ شێوە و وێنەیان و ساخلەتێن جڤاكی، هزری و فەلسەفی شرۆڤە دكەت، داكو دیتنەكا هۆنەری پێك بینیت و ب رێكا وێ هەمی ئەو وێنەیێن ژیانێ و هەر تشتێ پێڤە گریدایی ژ هەڤركییا كەڤن، ئەوا ژ دەسپێكا ئافراندنێ بەرچاڤ ببیت، كو زیندەوەر ب شێوەیەكێ گشتی و مرۆڤ ب شێوەیەكێ تایبەت تێدا دبۆریت.

ناڤێ شانۆگەریێ: بەرزەبوون

دەرهێنان: فەهمى سەلمان

نڤیسین: فەهمی سەلمان (بێ دە ق)

جهـ: ئاڤاهیێ كەڤن یێ پەیمانگەها هۆنەرێن جوان

بەرهەم: 2005

پوختە یێ شانۆگەرێێ:

ژ بۆ پەیداكرنا زمانەكێ شانۆیێ، كو بەردەوام بیت ل گەل بینەری، دا بشێت راستبوونێ و دیاركرنا گرنگترین وان ئاریشەیێن چارچووڤەكری ب دورهیلێ رۆژانەیێ كەسی بەرچاڤ كەت.

 ڤێ نمایشێ؛ هەولدا ئەڤێ فەلسەفێ ب هاڤێتە د گورەپانێ دا، كو ژ خەونێ و فەنتازیایێ رێكەك وەرگرتبوو ژ بۆ دەربرینێ ژ پترییا ڤان وێنێن هۆنەری. شانۆگەریێ هزر و شێوێن هەڤركیێ، ب هەمی جۆرێن خۆ ڤە پێشكێشكرن، ژ بۆ كێشانا بینەری و پەیداكرنا سیمایێن تەماشەیێ. دەسپێكرن ژ شێوەیێ دەرەكی وەك بهایەكی جوانیێ د ناڤ ناڤەرۆكا وێ یا فەلسەفی و هزری دا چیت، دا كو یێ نەدیار تێكەل ببیت ب چارەنڤیسێ مرۆڤایەتیێ، هەروەسا ب ناڤێكهلبوونەكا سیمایێن رێورەسمێن سۆفیاتیێ د نمایشێ دا دروست ببیت، ئەو ژی ب رێکا سیمایێن ئایینى و مفاوەرگرتن ژ شانۆیا وێنەیی. ئەڤە هەمی ژ بۆ دوپاتكرنا زمانێ لەشی و شێوەیی، پتر ژ زمانێ پەیڤان دهێتە گۆتن. هەمی ئەڤ وێنەیە ب رێکا نمایشەكا هۆنەری بەرجەستەبوون، كو گەلەك نێزیكی نمایشێن شانۆیا پێشەنگی بوو، چونكی هندەك تایبەتمەندیێن شانۆیا پێشەنگی تێدا هەبوون، دەق و دیالۆك نە بوون، ژ بلی كو د هندەك دیمەن و سترانان دا هەبوون، ئەوێن د نمایشێ دا هاتین ل سەر زمانێ هندەك كەسایەتییا، هەروەسا ل سەر شێوێ دیالۆكەكا رهایی، كو نەیا ئاراستەكری بۆ كەسەكێ دەستنیشانكری. هەروەسا نمایشێ پشتبەستن كربوو ل سەر زمانێ ئاماژ و هێمایێن دیتنێ، چ ئەڤ چەندە د بزاڤان دا یان ئاماژان دا هەبیت یان ژی بەلكی ب رێكا هەر وێ هزرێ بیت، ژ بۆ خزمەتكرنا وێ سۆفیاتییا رێورەسمی، ئەوا پشتبەستن نە كرییە سەر پەیڤان، وەكو دەرگەهەكێ ئێكانە بۆ دەربڕینێ. سەرەراى كو لەشی رۆلەكێ سەرەكی گێرایە بۆ نمایشا ناڤەرۆكێ، كو ئەو بنگەهێ نمایشێ بوو. هەروەسا دەقێ نمایشێ چ نڤیسین نەبوون، لێ هزر و ناڤەرۆك ب رێكا بۆشایێ و دەمی و لەشی ئەو حالەتێ رێورەسمی و دروشمی هاتبوو ئاڤاكرن، بۆ وی وەكو بنەكوكەك بوو، ب رێكا، كو نمایش جۆرەكێ رێورەسمى و ئایینی ب خۆفە بگریت، بۆ وان كەسان، ئەوێن ب رۆلێ خوداوەندان رادبوون ژ بۆ ب رێڤەبرنا هەڤركیان. ئەڤە هەمی بەرجەستە بوو ب رێکا پێكئینانا تابلۆیێن وێنەیی، كو چركەیێن فانتازی یێن سەرسۆرمان تێدا هەبوون، ب رێکا وێنەیێن مەترسیدار و مژدارێن ب شێلوبێلییەكا رێكخستی بۆ جیهانەكا دی د هاتنە ڤەگوهاستن. نمایشێ تەماشەیەكا شانۆیی د ناڤێكهلبوی د ناڤەرۆكێن هزری و فەلسەفی پێشكێشی بینەری دكر، كو پێكهاتی رەهەندەكێ جوانیێ دەربڕی، كو ڤەگوهاستنا بینەری و ئامادەبوونا وی د ناڤ ئاهەنگێ دا ب رێکا حالەتی هەستبوونا ناڤخویی بەشدار دكر. نمایشێ ب شێوازەكێ هۆنەری وێنەیێن رێكوپێك ل سەر دیمەنین تێكەلبووی هاتبوونە دابەشكرن، ل دویڤ سیستەمەكێ لڤینێ، یێ دورستكری ب رێکا وان بهایێن جوانیێ، یێن دەربڕینێ ژ ناڤەرۆكا هزری و فەلسەفی هاتبوونە بەرجەستەكرن، دا كو دیمەن ب دووماهیك بێن و زڤڕین بەره‌ڤ دۆرهێلەكێ تاك و ب دووماهیك هاتنا خەونێ، ل گەل كرنا سەمایەكا دەربڕینا رێورەسمی، كو ئەو میتولۆژیێن جۆرەوجۆر تێدا پشكدار بن، دێ دووماهیك بیتە دووماهیكەكا مژدار و شێوێن وێ نە د دیار، داكو سەروژنوی پرۆسەیا لێگەریانێ دەست پێ بكەت، ئەڤە یە یا كو شانۆیا كوردی ل دهۆکێ ب خۆ ڤە گرتی، ئەو ژی ب رێکا دەرهێنەر (فەهمی سەلمان)ی دا كو خالەكێ بۆ دەسپێكەكا نمایشێن خوە دانیت.

نمایش

دەستپێك

ئەڤ نمایشە ژ نێزیكترین نمایشان دهێتە هژمارتن، یێن بەشەك ژ تەماشەیا شانۆیێ تێدا دهێتە جێبەجێكرن، چونكو نمایشەكە، لایەنێ دیتنا لڤینێن ئەكتەرى ب خۆڤە دگریت، د ئاڤاهییێ خۆ یێ هۆنەری دا لاساییكرنا شێوەیێن تەماشەێین كەڤن، ئەوێن گرێدای بینین و سەماكرنێ دكەت. دیمەنێ دەسپێكی، دەسپێكرن بنیشاندانا هندەك كەسان، ئەوێن رۆلێ جودا جودا د نمایشێ دا ئەنجامداین، ب رێكا پێرفورمانسێ لڤینێن بنەجهه‌، بۆ بلەزاتییا ڤەگوهاستن و دوبارەكرنا ب مەرم وەك دەسپێكەك و ئامادەكرنا مێشكێ بینەری بۆ سروشتێ ڤی جۆرێ نمایشێ دانە دیاركرن.

 دیمەنەكێ خوجهـ دیار دبیت، ژ دیكورەكێ ب ساناهی، كو دەرهێنەری بكارئینایە ژ بۆ پشتپێراستكرنا خوە، بۆ دیتنەكا چاڤی بۆ گورەپانا نمایشێ. ئەڤ شانۆگەرییە ل ئاڤاهییێ كەڤن یێ پەیمانگەها هۆنەرێن جوان ل دهۆکێ هاتبوو نمایشكرن. دەرهێنەری گورەپانا پەیمانگەهێ و نهۆما دویێ و جهێن هاتن و چوونێ و سەربان، ل سەر ئاستێن جودا و بۆ هەردو لایا راست و چەپ بكارئینا بوون.

هەروەسا بلنداهییەكا رێژەی ل لایێ پاشیێ دروستكر بوو، كو هێدی هێدی بەرەڤ پێشیێ دچوو، داكو ڤەرێژەكێ دروست بكەت. شێوەیێ رێكێ ل نیڤا گورەپانا شانۆیێ بۆرییەكا درێژ دانا بوو، هێمایێ تۆرا تەڤنپیركا ئەنترنێتێ ئەو بۆری ژێك جودا دكر، ل دۆر وێ گۆرەپانا رویدان تێدا دزڤڕین، وێنەكێ سكێ شەمەندەفرێ هەبوو، هەروەسا دو پەیسك ژ بۆ ژێهەلچوون و هاتنا خوارا نهومێ دویێ، ئەڤە ژى بەلگەیە كو ئەو وێنە ژ وێنێن جڤاكینە.

نمایش ب دیمەنێ دەستپێكێ یی لڤینا بلەز و دوبارەكری دەست پێ دكەت، ل وی دەمی كەسایەتێن مرۆڤایەتی یێن جودا جودا دهاتنە دیتن، ل گەل دیاركرنا پێكهاتە و بیر و باوەرێن ئۆلی، ئەوێن ب جڤاكی ڤە گرێدای، ئەو ژی ب رێکا وان جلكێن د بەر زارڤەكەران، ئەوێن هلوپك (تقمص) وان كەسایەتیێن هەلبژارتی كرى، ژ بۆ زارڤەكرنا وان رۆلا، ئەو ژی ب رێکا جلكان و وان خەتیرێن ئاگری، ئەوێن د دەستان دا، ب رێكا وان رێورەسمان، یێن هەر ئێكى ل گۆر بیر و باوەرێن خو ب كار دئینان. ئەڤە ئاماژەدانەكە دەمێ شەڤێ و بەری سپێدێ و دەستپێكا خەونێ و دورستكرنا فانتازیایێ، گرێدانا وێ ب رۆژەكا نوی ڤە. د ناڤ وان كەسایەتیان دا هندەك كارێكتەرێن گرێدای پێكهاتیێ سەرەكی، یێن ژیانێ دیار دبن. دیمەنێ دەستپێكێ بەردەوامە؛ تاكو زارڤەكەر ژ وی سەقایێ فەنتازی هشیار دبن، ئەوێ نێزیك بۆ جیهانا خەونا، هەمی پێكهاتی د سەیرن و د ڤەدەرن، ب ئێكانەی و ژ ئێك و دو جودا كار دكەن. میكانزما هشیاربوونێ نەیا گرێدای پێكهاتیێ وان یێن دۆرهێلی بوو، لێ دەرهێنەر یێ رژد بوو و دڤیا یا مژدار بیت و ب شێوەیەكێ سەحربەندی ب رێكا هەڤركییەكێ د ناڤبەرا گەنجەكێ و كچەكێ ل نهۆمێ دویێ دەست پێ بكەت، دا كو هەر ئێك ژ وان بۆ لایەكی بڕەڤیت. ل وان هەردو پەیسكا ب سەركەڤن، ئەوێن ل نیڤا گوڕەپانێ دچنە نهۆمێ دویێ، ئێك ژ بۆ ژێهەل و ئێك بۆ خوارێ و ب شێوەیەكێ بەروڤاژی، یێ ئێكێ دچیتە سەری و یێ دویێ بۆ خوارێ، هوسا یێ دویێ سەردكەڤیت و یێ ئێكێ دهێتە خوارێ، وەك یارییا كتك و مشكان و پروسێسا سەركەتنێ و هاتنا خوارێ، تاكو دووماهییا نمایشێ بەردەوام دبیت. ب شێوەیەكێ جودا دچنە د ناڤ سەقایێ دیمەنی دا و ب سەرسۆرمانى و سەروسیمایێن حێبەتی ڤە و جودا ژ وان سەقایێن دیار ب شێوەیەكێ گشتی دیار دبن. دیمەن بەردەوامە، هۆنەرمەندەكێ پەیكەرساز دیاردبیت، پەیكەركى پالدەت و ل سەر سكێ شەمەندەفرێ پیاسا دكەت، لێ خاتینەكا خودان سەر و سیمایەكێ برجوازی فیتفیتکەكا د دەڤی دا ل دویڤ شین پێت وی دچیت، دا كۆنترۆلێ ل سەر هەمى سەقایێ بكەت. ئەڤە ژی بەڵگەیە ل سەر رێزگرتنا دادوەری بۆ دەستهەلاتێ، ل دەمێ ئەو خانم فیتكێ بكار دئینیت، کۆمەك گەنجان ژ كچ و كوڕان ب جلكێن جۆراوجۆر و ب ماسك ڤە ل گەل جۆرەكێ رتمێن سۆفیاتیێ سەما رێورەسمێن ئۆلی دكەن. ئەڤە وێ هندێ دیار دكەت، كو ئەو ژ خزمەتكارێن خوداوەندانە، د گورەپانێ دا ب شێوەیەكێ سەماكەر د بەربەلاڤن، مەرەم ژێ خۆ تافیلكرنە ژ گونەهـ و خەلەتیان، دا رازیبوونا خوداوەندا ب دەستڤە بینن، پاشى دكەڤنە د ناڤ هندەك یاریان دا ژ بۆ تێركرنا حەزێن خۆ. ل ڤێرێ ئەو مرۆڤایەتییا خو ژ دەست ددەن، بۆ لەشەكێ ڤالا ژ هەستیاریێ دهێنە ڤەگوهاستن. ئەڤە هەمی ب رێكا پێرفورمانسێ و لڤینێن ئەكتەرى دیار دبیت، ل دویڤ سیستەمەكێ لڤینێ یێ رێكخستى ژ لایێ دەرهێنەرێ نمایشێ ڤە ئەنجامدەن. هەمی زارڤەكەر د پێگیربوون، دا كو وێنەكێ دەربڕینێ یێ گرێدای بهایێن زارڤەكرنەكا جوانیێ ڤە پەیدا كەن، دا كو بەشەك ژ تەماشەییا شانۆیێ بهێتە جێبەجێكرن. ب هەمان رێك دیمەن بەردەوام دبیت ب بەردەوامییا فیتكا خانما دەستهەلاتدار و ل دویڤ رتمێ دەستنیشانكرى، دا كو ئەو خانما دەستهەلادار ژ بۆ راوستاندنا سەمایێ فیتكەكا بهێز لێبدەت، پشتی هینگێ زارڤەكەرێن جودا و نە ئاراستەكری بهێن و وەسا دیار كەن، كو هەر ئێك ژ وان یێ دروستە و یێن دی هەمى د خەلەتن و داخوازێ ژ هەمیان دكەن تەڤلى وان ببەن، ژ بەر كو هەمی حەز و خۆشی یێ ل دەف وان، دا كو سەردا ببەن و پاشان مرۆڤایەتییا وان و هەستێن وان ژێ بدزن، ببنە لەشێن ڤالا یێن بێ گیان. پشتی هینگێ دیمەن بەرەڤ تابلۆیەكا دی دچیت.

تابلۆیا دویێ

هۆنەرمەندەكێ سترانبێژ دیار دبیت، سترانەكێ دبێژیت پڕی رامانێن دەربڕینێ ژ وی تشتێ جڤاك تووشبوویێ ژ فشارێن ژیانێ دكەت، ب گۆتنا سترانێ گەریانێ د ناڤ لەشان دا دكەت. د هەمان دەم دا کۆمەكا زارڤەكەرا دیار دبن جلك و ماسكێن رەش یێ د بەر، ئاماژەیە بۆ نە باشیێ، هەولددەن دەربڕینێ ژ هەستێن خویێن كەڤن بكەن، دیمەن بەردەوام دبیت، دا كو دەربڕینێ ژ گەلەك وان حالەتان بكەن، ئەوێن گرێدای وێ ژیانا مرۆڤ د ناڤ زڤرۆكەكا مەزن یا تارى دا تێدا دبۆریت، كو ژ ئەگەرێ زالبوونا نەباشیێ و كونترۆلكرنا وی ب بەردەوامییا رویدانان قورتالبوون تێدا نینە. دا كو پشتی هینگێ حالەتێ هەڤركیێ بەرجەست ببیت و بمینیتە د ناڤبەرا مرۆڤان و بهایێن نەباشیێ دا، ئەوێن گرێدای ب كەسێن ماسك هەلگر ڤە، كو زالبوونا خۆ ل سەر ژیانێ دیار دكەن، ئەڤ چەندە ژی ب رێکا لڤینێ و زارڤەكرنا سەماكەری دهێتە بەرجەستە كرن، ل دویڤ سیستەمەكێ لڤینێ بهایێن هزری و دەربڕینێ بەرجەستە دكەت. ب كورتی بەحسێ دۆرهێلەكێ نەخۆش دكەت، ئەوێ پێكهاتیێ زندی تێدا دژین، ب شێوەیه‌كێ گشتی و هەر تشتەكێ جڤاكی هەی ژ حەز و شیانان، رازیبوون، باوەریێ، ژێ بدزن، لێ ئەو پەژان و ماسكێن ل بەر خۆ كرین رێگریێ لێ دكەن، بۆ وێ چەندێ، ئەڤە ئەوا دەرهێنەری جێبەجێكری ب رێکا وان بزاڤێن زارڤەكەر پێ رابووین، د ڤی دیمەنی دا، ئەو ژی ب شێوازێ بزاڤێن سەماكەر د گەل ئاوازێن مۆزیكێ گرێدای ب رێورەسمێن فلكلۆری كوردى ب پشتبەستن ل سەر پێكهاتێن لڤینێ، ئەو ژێ ل دویڤ سیستەم و شێوەیێ برێڤە چوونێ ب پێرفورمانسێ و روبەرێن جوانیێ یێن جودا جودا د ڤی دیمەنی دا دهێنە ڤەكرن، وەسا دیارە هەروەكی ئامادەبوونەكا بەرجەستەی یا خوداوەندان د گەل زێرەڤانین وان یا هەی، دیمەن ب دووماهیك دهێت، لێ ئەو هێشتا یێ هەول ددەن وان هەستێن خۆ یێن بەرزە و ژێ هاتینە قەدەغەكرن، ئەوێن ژیانێ ل سەر چەسپاندین ببینین. دیمەن دهێتە گوهۆڕین ب فیتكەكی ژ وێ خانما ل سەر هەر تشتەكێ زالبوویی.

تابلۆیا سێیێ

د ڤی دیمەنی دا و ژ لایێ راستێ و چەپێ یێ گوڕەپانێ، گرۆپێن كەساتییان و ب لڤینەكا دەستنیشانكری ب ژۆر دكەڤن، ب پێرفورمانسەكا ژ هەژى ل دویڤ ئاوازێن رتما مۆزیكێ ل پێشیا ڤێ رێڤەچوونێ، هەر گروپەكێ پێكهاتییە ژ دو زارڤەكەران، كو تەختە رەشەكی رادكێشن و هەردو لایێن تەختەرەشى خودیکە و ژ هەردو لایانڤە وەكی وان دڤێت كونترۆلێ ل سەر دكەن، ب جلكێن كەسایەتیێن مێژوویێن جۆراوجۆر و ل دویڤ بۆرینا دەمێ گرێدای ژیانا ڤان كەسایەتییان، ئەو رێڤەچوون یا بەردەوامە و هاتن و چوونا وان د ناڤ لەشان دا د گەل ئامادەبوونا خانما دەستهەلاتدار و ل بەر چاڤێن وێ یا بەردەوامە، دا كو هێدی هێدی ب شێوەیەكێ بترس ئەو لەش هشیار ببن، هەر ئێك ژ وان د ئەوێ خۆدیکێ دا ل خۆ دگەرێت و هەولددەن ژێ بڕەڤن و جارەكا دی بزڤڕنەڤە، هەولدانەكە ژ بۆ خۆ د خۆدیکەكا دیدا جوانتر ببینیت، لێ یا بێ مفا بوو، هەروەكی وان رابوردویێ خو یێ ب ئێش و مەترسیدار و نۆكەیا خۆ یا بەرزە و ئالۆز و پاشەرۆژا خۆ یا نە دیار و كاودانێن نە د باش و زالبوونا دەستهەلاتداران ل سەر مرۆڤایەتێ ددیت و ب سەرهلدبوون. و ڤەگوهاستنا ژیانێ بۆ جیهانەكا دڕندە هەمی تشتان دكوژیت، هەر وەكى نێچیرڤان یێ زالە ل سەر نێچیرا خۆ، داكو بمینیتە زندی د ژیانێ دا. ئەڤ هەمی رەوشە هاتنە بەرجەستەكرن ل دویڤ پیرفورمانسێ، ئەو ژی ب رێكا لڤینێ و وی لەشێ كەتییە دبن سیستەمێ لڤینەكا دیار ڤە، ئەوا كو دەرهێنەرى بكارئینای د ئاڤاكرنا نمایشا هۆنەری دا. ب پشتبەستن ل سەر بهایێ جوانییێ، كو ژ ڤی سیستەمێ لڤینێ و پیرفورمانسێ دەردكەڤن و تەماشەیەكا شانۆیی جێبەجبێ دكەت، كو د گەل ناخێ بینەری و هەستێن وی ب شێوەكێ ئێسكەر د ئاخڤیت. ئەڤ دیمەنە ب رێكا پیرفورمانسا ئەكتەرى و وێ شارازاییا لڤینێ یا ل دەڤ هەی بەرچاڤ بوو، یێ پێگیرە ب وی سیستەمێ لڤینێ، ئەوێ هاریكارییا وی كری، دا كو ئارمانجا خۆ یا وی مەرەم پێ هەی ژ بۆ دەربرینێ ژ ناڤەرۆكا هزری و فەلسەفی ب هنگێڤیت. پشتی هینگی دیمەن بەردەوام دبیت، دا كو رۆلێ هەڤركیا ئایینان د ناڤبەرا ئێك دا پەیدا بیت، ئەوا ب چینا باشیێ و چینا كابویسان، ئەوێن نەباش ڤە گریدای. ئەڤ جەندە ب لڤینێن دەربرینێ دهێتە بەرجەستەكرن، كو شێوێ ئایینی یێ ل سەر زالە، لڤینێن سەمایێ دهێنە كرن، ئەو شەرێ د ناڤبەرا وان دا بەرجەستە دبیت، دیاردبیت؛ كا چەوا هێزا مەزن ل سەر یا لاواز ب سەردكەڤیت، ئەو ژی ب رێکا راوستیانا وان ل بەرامبەر خۆدیکا و گوهارتنا ماسكا و ب رێكا نیشاندانەكا رامانبەخش و بەرچاڤ ئاماژە دكەتە دۆرهێلێ ژیانا تراژیدی، یاسا دارستانێ دیاردكەت. د دیمەنێن دی دا وێ دڕنداتییا ئەڤان پێكهاتییان نیشان ددەت، كو خۆ وەسا دیار دكەن، ئەو خودان مرۆڤایەتینە، هندەك حالەت دیاردبن ژ دۆرهێلی د گورەپانا نمایشێ دا دهێنە بەرجەستەكرن، تێدا تاری و زورداری دیار دبیت، هندەك كەس ب جلوبەرگێن دڕندان زۆرداری و كوشتنێ د گەل زاروكێن خۆ دكەن، بێ كو مرۆڤایەتییا خو بەرچاڤ وەرگرن، ئەڤە هەمی دەربرینێ ژ وێ چەندێ دكەت یا د دۆرهێلی مرۆڤان دا رویددەت. نمایش ب شێوەكێ هۆنەرێ یێ جوان بەرجەستەكر، سەرەرای كرێتییا ناڤەرۆكێ، لێ ئەوا نمایشێ ب رەگەزێن خۆیێن شانۆیێ دیاركرى، كو پێرفورمانسا زارڤەكەری بوو بنگەهێ سەرەكی یێ پێشكێشكرنێ، ب رێكا بەرجەستەكرنا ڤان هەمی وێنێن كرێت، ب دروستی ژی پێرفورمانسا بلند بوو، دگەهشتە ئاستەكێ هۆنەرێ جوانێ دەربرینێ. ل دەمی ڤان دیمەنێن هەڤركییا ئایینا یێن بەرجەستەكری، د گەل فیتكا خانما دەستهەلاتدار لڤینێن رتمی د گەل رەنگێ رتمێن زیندی دكرن، دا كو زارڤەكەر بۆ لەشێن بێ گیان بهێنە ڤەگوهاستن، ئەو ژی نیشاندانەكە بۆ سەركەفتنا باشیێ ل سەر نە باشیێ. جارەكا دی فیتكا خانما دەستهەلاتدار دهێت، دا دیمەنى بدوماهیك بینیت.

تابلۆیا چارێ

گوهارتنا دیمەنی و هاتنا هۆنەرمەندی ب سترانەكا كوردی یا تراژیدی یا نوی دەربرینێ ژ وان هەڤركییان دكەت، ئەوێن د بەردەوامییا ژیانێ دا دكەڤنە د رێكا مرۆڤی دا. ئەوێ تنێبوونا مرۆڤ تێدا د ناڤ ئەڤان هەمى گیانداران دا دژیت، ب تایبەت د ڤی جڤاكێ بێزار ئەوێ ئەم تێدا دژین، كو هیچ نویاتییەك تێدا نینە ژ بلی دوبارەبوونێ. د هەمان دەم دا کۆمەكا زارڤەكەرا ب جلوبەرگ و ماسكێن رەشڤە دوبارە ب ژۆر دكەڤن، ئەڤە ژی نیشاندانەكە بۆ نەباشیێ، ئەون ئەوین د گەل هۆنەرمەندی د دیمەنێ تابلۆیا بەرێ دا هاتین، ب هەمان تشت رادبن، ئەو ژی ئەوە، كو حەز و شیان و باوەری و رازیبوون، بیر و باوەرێن وان باوەری پێ ئینای ژێ بستینن. ئەڤ چەندە ژی ب رێكا لڤین و پێرفورمانسا سەماكەران، ل دویڤ سیستەمێ پێرفورمانسا لڤینێ و بەرجەستەكرنا بهایێن هزری یێن دەربرینێ دهێتە بەرجەستەكرن، كورتییا دۆرهێلەكێ تەحل، ئەوێ پێكهاتێ زندی ب شێوەكێ گشتی تێدا دژین دیار دكەت.

 جارەكا دی دەنگێ فیتكێ، ستران ب دوماهی دهێت، هۆنەرمەند د گەل ئەوێ کۆما زارڤەكەران، ئەوێن شێوێ نەباشیێ بەرجەستە دكەن دەردكەڤن، ئەڤ جەندە ئاماژەكە ل سەر میكانزما گرتنا هەژاران و شویشتنا مێشكێ وان، ئەو ژی پشتی بێزارییا ژیانێ و رێكێن ژیانێ و بەرەڤانی كرن ژ مرۆڤایەتییا خۆ ژێ هاتبنە برین، ل ڤیرێ مرۆڤ بۆ دڕندەكێ دهێتە ڤەگوهاستن، پشتی ل ئەسمانێن بلند خوداوەندێ باشیێ ل سەر خوداوەندێ نەباشیێ ب سەركەفتى، هەولددەت باشیێ ل سەر عەردی ب چەسپینیت، دا كو دژاتییا نەباشیێ بكەت. ل ڤیرێ دادی جێبەجێدبیت و جارەكا دی ل سەر گەردوونی زالدبیت و باشی پەیدادبیت و تاری بەرزە دبیت. پاشان دیمەن یان تابلۆیا دویڤ دا دەست پێ دكەت، هەر وەكی ئەم ژ وان هەمی دروشمێن سەختە و دوروی بێزار بوین، ب رویەكە جوان و پری پەیڤێن ب ریسقەدار، وەكو چارەسەریەك بۆ برینێن خۆ دیار دكەن، رویێ دی وەك كێلبا لەشێ مە د ڤەچرن و خەونێن مە ددزن و مە نەچار دكەن، هەر د وان خەونێن سەخت دا بمینین، هێدی هێدی لەشێ زارڤەكەرا دەست ب لڤینێ دكەت، ئەو زارڤەكەریێن تەختكا د خشینن، كو هەردو رەخا خۆدیکن وان خۆدیکا ژ شێوەیێ تەختكا بۆ شێوەیێ زیارەتا د گوهورن، خۆ تێدا ڤەدشێرن، ئەڤ جەندە ژی ل دەردورێن گورەپانا نمایشێ بشێوەكێ بازنەی دهێتەكرن، دا كو هەردو لایێن زیارەتی لێك بهێنە وەرگێران و بینەر خۆ د وان خۆدیکان دا ببینن، ئانكو د وان خۆدیکان دا ل خو بگەرن. هوسا بینەر دبیتە پشكەك ژ نمایشێ، دا كو پروسا ل خۆ گەریانا تاكەكەسێ جڤاكێ مە یا بەردەوام بیت. د گەل رتمەكا زندی، ئەو لەش بلەزتر ژ تابلویا بۆری رادبنەڤە، ب سەماكرنێ ل دۆر وان زیارەتا دزڤرن، یێ وان دبینن، ئەوێن ئەو نەچاركرین ل خۆ بگەریێن، هەر ئەون د ناڤ زیارەتان دا خۆ ڤەشارتین، ئەوێن ئەو بدەستێن خۆ چێكرین ئەڤە ژى چەندیین پرسان ل دەف بینەرى پەیدا دكەت. دیمەنێ سەماكرنێ ئەوێ دەربرینێ ژ خۆشیێ دكەت یێ بەردەوامە، هەروەكی وان پارچەك ژ خۆ د ناڤ ئەوان زیارەتان دا دیتی، ئەوێن ژ خۆدیکا هاتینە چێكرن. ژ نیشكەكێڤە دەنگێ فیتكێ دهێت و وێ خۆشیێ بدوماهیك دئینیت، كو ب تنێ چەند چركا بەردەوام بۆ، هەر وەكی دبێژن؛ كو ژیانێ دەسپێكەك و دوماهیەك یا هەی و هەر وەسا دەمەكێ دەستنیشانكری یێ هەی، لڤێرێ تراژیدی بەهرا شێری ژ وی دەمی بۆ خۆ دبەت و ئەو كێماتییا كورت، ئەوا مای ب تنێ بۆ خۆشیێیە. ئەڤە هەمی ب هەمان پێرفورمانس و لڤینا سەماكەران بەرجەستە د بیت، ل گور سیستەمەكێ لڤینێ، كو ژ لایێ دەرهێنەری و زارڤەكەران ڤە نەخشە بۆ هاتییە دانان، پێگیرى پێ كرى، دا كو وێنێن هۆنەری ب سالوخەت و بهایێن جوانیێ دەربرینێ ژ ناڤەرۆكا هزری یا نمایش دیاردكەت بكەن، ئەو ژی ل دویڤ دیتنا دەرهێنەری، كو شێوەك ژ شێوێن تەماشەیێ تیدا هەبیت.

لڤێرێ فیتك ئاگەهداریا دەسپێكرنا دیمەنێ دوماهیێ دكەت، ئەو كەسێن دبن وان خۆدیکان ڤە، ئەوێن ب شێوێ زیارەتا هاتینە دورستكرن رادبنە ڤە و وان خۆدیکا بۆ شێوەێ تەختا دگوهورن، دو زارڤەكەر ل رەخێن وان تەختا دراوەستن، دا وێنێن وان زارڤەكەران د خۆدیکان دا رەنگڤەدەن، هەر وەكو دڤیا بێژنە بینەرى پێدڤییە ئەم ب خۆ وانا ژ مرنىّ و مریان ژى وەرگرین. دیمەن بەردەوام دبیت ب هاتنا کۆمەكا دی ژ زارڤەكەران ب سەمایەكێ، كو نیشانا خۆشیێ و رزگاربوونێ ددەت، هەر ئێك ژ وان پارچەكا پەرۆكی برەنگێن جودا جودا یا د دەسان دا، ژ لایەكیڤە هێمایێ جۆرا و جۆربوونا جڤاكی و ئایینێن د ناڤ جڤاكی دا ددەت، و ژ لایەكێ دیڤە هێمایێ رەنگێن ئالایێ نەتەوا كورد دیاردكەت. د وی دەمی دا زارڤەكەرێن دی رادبن و ب شێوەكێ هۆنەری خۆ ژ وان جلوبەرگ و ماسكان قورتال د كەن، وەك ئاماژەیەك بۆ شكاندنا وان قەیدان، ئەوێن ژ لایێ جڤاكیڤە پێ هاتینە گرێدان، هەر وەسا قورتالبوون ژ وێ ژەنگاتییا هزرا و وان گڤاشتنین كارتێكرن ب درێژاهییا ژیانێ ل سەر كری، هەر وەكی بەر چاڤ رونییەكا نوی ل دەف پەیدا بوو. ل ڤێرێ ئەو خانما دەستهەلاتدار وان هەمى جلوبەرگ و ماسكان دهاڤێژیت، هەر وەكو ئەو ژی رزگاربووی ژ وان قەید و وێ روتینا ل سەر ژیانا وێ زالبوى، وەسا دیار دبیت، كو بارەكێ گران ژ هزر و خەمێن جڤاكی هەلگرتبوو.

ل ڤێرێ ئاماژەكە بۆ بەراوردكرنێ د ناڤبەرا دو دورهیلێن ژێك جودا دا، دۆرهێلێ نە زانینێ، ئەوێ جڤاكا نە چار دكەت كو دڕندە ببن، و د ناڤبەرا دۆرهێلێ دی یێ باشتر و شارستانی تردا، كو ژیانا مرۆڤایەتی بشێوەكێ سرۆشت دبینیت، ئەو ژی نامەكە ب رێكا ڤی دیمەنی دیاربوو، هەروەسا ئەڤ چەندا هەژى ب پشتبەستن ل سەر شێوازێ دەربرین ب لڤینێ، دویر ژ دیالوكێ و زمانێ پەیڤان هاتە نیشاندان. دیمەنێ تافیلكرنێ دهێت ژ بۆ پشتراستبوونێ، كو نامە بشێوەكێ دورست گەهشتن. ئەڤە ئاماژەكە بۆ دەسپێكا ژیانێ و دوماهیكا وێ خەونا سرۆشت د ناڤا خۆ دا بەرزەكرى، نمایش ب دوماهیك دهێت د گەل ئاوازێن مۆزیكەكا سەماكەر، هەمی پێكڤە سەمایێ دكەن دەربرینەكە بۆ زڤرینا ئومێدا بەردەوامییا ژیانێ، هەر وەكی یا دیار د شانۆیا كوردی دا، گەلەك جاران دوماهییا شانۆگەریێن وان ب خۆشی ب دوماهیك دهێن. دا كو د ڤێ نمایشێ دا بهایێ پێرفورمانسا لڤینێ ژ بۆ دەربرینا هۆنەری ل جهێ دیالوكان و زمانێ ئاخڤتنێ ببینین، لەش ل شوینا پەیڤا دئاخڤت، ب جوانییا پێرفورمانسێ و جوانییا لڤینا ل دویڤ سیستەمەكی لڤینێ هاتبوو، كو ژ لایێ دەرهێنەریڤە پلان بۆ هاتبوو دانان و زارڤەكەران پێگیری پێ دكر. پێرفورمانسەكا دەربرینێ بوو ژ ناڤەرۆكا ناما نمایشێ و ب شێوەكێ جوان و بلند بۆ ئاستەكێ هۆنەری، نە یێ ڤالا ژ نیشاندانا و نیشانێن سیمۆلۆجی، د گەل بینەری دئاخڤیت، ژ بۆ هەولدانا گەهاندنا رامانێ و ناڤەرۆكا هزری و فەلسەفی بۆ گوهێن وەرگرى، كو ل سەر نامێ و ناڤەركا وێ بهیتە ئاگەهداركرن.

ڤان بابەتان ببینە

پەیوەندییا د ناڤبەرا ڤەگێڕانا رۆژنامەڤانی و ڤەگێڕانا رۆمانێ دا رۆمانا (كریستال) یا (ئەحمەد جاسم)ی وەك نمونە

عەبدولرەحمان بامەڕنی كریستال(1)  جۆرەكێ ماددێ بێھوشكەرە و نڤیسەر ئەحمەد جاسمی ئەڤ ناڤە بۆ ناڤلێنانا رۆمانا …