ئەدەبیاتا کوردی ل ئێکەتییا سۆڤیەت

ئەگەر حه‌جی حه‌سه‌ن

ئەدەبیاتا کوردی ل ئێکەتییا سۆڤیەت ل دوماهییا جەنگێ جیهانییێ ئێکێ و تایبەت پشتی شۆڕەشا ئوکتۆبەرێ سەرهلدا، کاودانێن سیاسی و ئابۆری و هاتنا پەنابەرێن کورد بۆ ئەرمینیا و باشۆرێ قەڤقازێ بوونە ڕێخوشکەر بۆ پەیدابوونا ئەدەبیاتا کوردی. ئه‌ڤى ئه‌ده‌بى ژ فولکلۆرى يا ده‌ستپێكرى، کوردێن ئێکەتیا سۆڤیەتێ د بوارێ فولکلۆری دا گەلەک دەولەمەند بوون.(هندەک ژ نڤیسەران فولکلۆری دکەنە دەستپێک و بنگەهەک بۆ ئەدەبیاتا کوردی یا نڤیسینێ)(1).

پشتی شۆرەشا ئۆکتۆبەرا ساڵا ١٩١٧ێ ئەدەبیاتا کوردی یا ئێکەتیا سۆڤیەتێ دەستپێدکەت. (ب تایبەت پشتی حکومەتا ئەرمەنستانێ ل ٢٣ ئادارا ١٩٢١ێ  بریاردا خواندن ب زمانێ دایک بیتن و کوردان ژی مفا ژ ڤێ بریارێ وەرگرت)(2)، (هەر هەمان ساڵ هاکۆپێ ئەرمەنی،کو کوردان ژ حەزژێکرن دگۆتێ (ئاپو)، ئەلفبێیا کوردی ب پیتێن ئەرمەنی چێکرن و ناڤێ وان کرە(شەمس) و ل ئەرمەنستانێ چاپکر و زارۆکێن کوردان ئەو ل قۆتابخانێ دخواندن، به‌لێ ئەڤان پیتان گەلەک نەڤەکێشا؛ چونکی نەشیا دەربرینێ ژ دەنگێن کوردی بکەت)(3).(ل ساڵا ١٩٢٨ێ ئەلفبێییا کوردی یا لاتینی ژ لایێ عەرەبێ شەمۆ و ئیساحاک مۆرۆگوولۆڤێ ئاشووری  ڤە ل ئەرمەنستانێ هاتە چێکرن و حکومەتا ئەرمەنستانێ ژی دانپێدان پێکر)(4). پشتی وێ ب ساڵەکێ ئێکەم پەرتووکا ب پیتێن لاتینی ل جیهانێ ژ لایێ وان هەردووکان ڤە ل ژێر ناڤێ»خۆ خۆ هینبوونا خاندنا نڤیسکارا کرمانجی)(5) ل ئێریڤانێ ب هەژمارا ٢٥٠٠ دانە هاتە چاپکرن. ڕەخنەگر و مێژوونڤیسان ئەدەبیاتا کوردی یا ئێکەتیا سۆڤیەت بۆ سێ قۆناغا یا دابەشکری ئەم ژی دێ د ڤەکۆلینا خۆ دا هەر سێ قووناغان و تایبەتمەندیا وان قووناغا دیارکەین.

قووناغا ئێکێ: دەستپێکا ئەدەبیاتا کوردی ل ئێکەتیا سۆڤیەت (1931 1937-)ێ:

 ل دوماهیکا هەیڤا ئادارا ساڵا١٩٣٠ێ ڕۆژنامەیا (ڕێیا تازە) ل باژێرێ ئێریڤانێ هاتە وەشاندن، ئەوێ ڕۆلەکێ مەزن د پێشڤەبرنا ئەدەبیاتا کوردی دا هەبوو. تەیموورێ خەلیلی دبێژیت:(ئەو ببوو بنگەهێ چێکرنا زمانێ کوردی یێ ئەدەبی و  ئەدەبیاتا کوردی ل ئەرمەنستانێ)(6)، توسنێ ڕەشیدی ژی دەستپێکا ئەدەبیاتا کوردی ل سۆڤیەتێ بۆ ڕۆژنامەیا ڕێیا تازە دزڤرینیت ئەو دبێژیت (وێژەیا کوردێن یەکێتیا سۆڤیەتێ ژ چاپکرنا ڕۆژنامەیا ڕێیا تازە ل ئەرمەنستانێ (ئێریڤانێ) دەستپێدکەت)(7). ئەڤ قووناغا ئەدەبی ب (ئەدەبێ سێویان) یێ ناڤدارە؛ چونکی پتریا نڤیسەرێن ڤێ قووناغێ ل سێویخانە (جهێ ئێتیم و سێویان) یێن مەزن بووین. هەروەسان پتریا نڤیسەرێن ڤێ قووناغێ ژ کوردستان و ئەدەبیاتا وێ د ڤەدەر بوون. ژ جڤاکێ کوردی ژی دویر بوون نموونە: عەرەبێ شەمۆ ل گوندەکێ ڕووسیا مەزن ببوو و هەر ئێک ژ حەجیێ جندی، ئەمینێ عەڤدال، جاسمێ جەلیل، جردویێ گێنجو ل سێویخانێ مەزن ببوون.

بەرهەمێن ئەدەبی یێن قووناغا ئێکێ:

ئێکەمین بەرهەمێ ئەدەبی یێ زمانێ کوردی ل ئێکەتیا سۆڤیەت شانویا عەرەبێ شەمۆ(کۆچەکێ دەرەوین) ل ساڵا ١٩٣١ێ هاتبوو چاپکرن، ژ ساڵا ١٩٣١ێ تا ساڵا ١٩٣٧ێ ژی پازدە پەرتووک ژ زمانێن ئەرمەنی و ڕووسی هاتنە وەرگێران بۆ زمانێ کوردی. هەروەسا پشتی دەرکەفتنا ئەلفوبێیا لاتینی. بکارهینان و خواندنا وێ چەندین بەرهەمێن ئەدەبی هاتنە بەلاڤکرن وەکو:

کتێبا نڤیسکارێن کورد یا ئێکێ ب ناڤێ(ئەفراندنا ئەولن) ل ساڵا ١٩٣٢ێ ل ئێریڤانێ هاتە چاپکرن. د ڤێ کتێبێ دا بەرهەمێ چەندین شاعرێن کورد و ئەرمەن وەکو: حەجیێ جندی، ئەمینێ عەبدال، عەتارێ شەرۆ….. . و (ئەمینێ عەبدال پێشەکی یا بۆ نڤیسی)(8).  ناڤەرۆکا بەرهەمێن وان پتر کوردایەتی، سۆڤیەتی، کۆمۆنیزمێ، شۆرەشا ١٧ ئۆکتۆبەرێ، بەرگری ژ چینا کرێکار و جوتیاران،لینین بوون. ئەدەبیاتا کوردی یا ڤێ قۆناغێ دبن کارتێکرنا ئەدەبیاتا کلاسیک یا ڕووسی و ئەرمەنی ڤەبوو. هەر د وێ ساڵێ دا حاجیێ جندی شانۆیا خۆ (قوتیا دوو دەرمانا) چاپکر(٩).

نموونە بۆ هۆزانەکا د ڤێ کتێبێ دا: عەتارێ شەرو (ئەم ژی دخونن)

خوەندنـا مە ڕۆنایە، فرەیە

عولمێ وێ زەف زێدەیە

چێکرنا سۆسیالیزمێ ل بەر مەیە

دەورانا مـە، دەورانەکا زێدەیە

ئەنتۆلۆژیا بەرهەمێن نڤیسکارێن کوردان یا دووێ بناڤێ (ئەفراندنا دودا)ل ساڵا ١٩٣٤ هاتە چاپکرن و نڤیسەر زێدەبوون و ئەڤێ ژی بەرهەمێن ڤان نڤیسەران یێن تێدا: حەجیێ جندی، ئەمینێ عەبدال، جردویێ گێنجو، ئەحمەدێ میرازی و …. هتد . دڤی بەرهەمی دا سەرەرای هۆزانان چیرۆک ژی ب خوڤە دگرتن(١٠).

ئەفراندنا سیێ ژی ب ناڤێ «نڤیسکارێ کورمانجا شێولایی ل ساڵا ١٩٣٥ هاتە وەشاندن و بەرهەمێن: حەجیێ جندی، جردویێ گێنجو، ئەحمەدێ میرازی، عەرەبێ شەمۆ، وەزیرێ نادری و عەتارێ شەرۆ و …تێدانە و هەر د وێ ساڵێ دا هندەک کتێبێن دی ژی وەک: زەمانێ چوویی یا ئەحمەدێ میرازی و ڕەڤا ژنێ یا وەزیرێ نادری هەورەسا شڤانێ کورمانجا یا عەرەبێ شەمۆ دەرکەفتن. ڕۆمانڤیسێ مەزن یێ ڕووسی مەکسیم گورگی سەبارەت عەرەبێ شەمۆ و ڕۆمانا وی شڤانێ کورمانجا دبێژیت (گەلێ کورد ب زمانێ نڤیسکارێ خوە عەرەب شامیلۆڤی قسەدکە)(11).

ئەڤ چەند کتێبە بوونە بنگەهەک ژبۆ ئەدەبیاتا کوردی ل ئەرمەنستانێ و پاشی بزاڤێن تاکەکەسی ژ بۆ وەشاندنا کتێبا ب زمانێ کوردی خورتتربوو. ئەحمەدێ میرازی ل ساڵا ١٩٣٥ێ (زەمانێ چوویی) چاپدکەت و ئەڤە دبیتە ئێکەم کتێب بەحسا بزاڤا ڕرگاریخوازا گەلێ کورد دکەت. عەرەبێ شەمۆ ژی شڤانێ کورمانجا و کوردێ ئەلەگەزێ چاپدکەت. ئەمینێ عەڤدال ژی کتێبا (بهار) بۆ زاڕۆکان و عەتارێ شەرۆ ژی (برقاندنا ئەولن) چاپ دکن، ئێکەم کتێبا فۆلکوری ژی حەجیێ جندی و ئەمینێ عەڤدال ل ساڵا ١٩٣٦ێ بناڤێ (فۆلکلورا کورمانجا) چاپدکن. ب کورتی دشێن بێژین ل ئەڤێ قووناغێ تایبەت دناڤبەرا ساڵێن١٩٢٩ێ تا ١٩٣٧ێ پتری(٧٠) کتێبان ب زمانێ کوردی چاپدبن.

قووناغا دویێ: سەردەمێ تاریاتی و بێدەنگیێ (1937ـ 1953):

پشتی هاتنا دەستهەلاتداریا ستالینی (١٩٣٧ـ ١٩٥٣)ێ تاریاتی و عەورێن ڕەش ب سەر ئەدەبیاتا کوردی دا هاتن، ل ساڵا ١٩٣٧ێ ستالینی دەستهەلات وەرگرت و (ژ ئەگەرێن ئایدۆلۆژیێن ئاینی و چینایەتی گەلەک کورد ژبۆ دەڤەرا سیبیریا هاتنە ڤەگۆهاستن و گەلەک نڤیسەر ژی هاتنە دەستەسەرکرن وەکو عەرەبێ شەمۆ بۆ سیبیریا هاتە ڤەگۆهاستن و حەجیێ جندی و جردۆیێ گێنجۆ و ئەحمەدێ میرازی هاتنە گرتن و زیندانکرن)(12). (ساڵا ١٩٣٨ێ  ڕژێما ستالینی ب کارهینانا ئەلفبێیا کوردی یا لاتینی قەدەغەکر و ل ساڵا ١٩٤١ێ حکومەتا ئەرمەنستانێ بریاردا بەرهەمێن زمانێ کوردی ب ڕێنڤیسا کیریلی بهێنە چاپکرن)(13).

پشتی ساڵا ١٩٣٨ێ بەرهەمێن ئەمینێ عەبدال و جاسمێ جەلیل ب زمانێ ئەرمەنی هاتن چاپکرن. هندەک  ژی ب پیتێن کریلی هاتن نڤیسین.

قووناغا سیێ: ئەدەبیاتا نویی ـ ڤەژینێ (1953ـ 1991)

ل ساڵا ١٩٥٣ێ دیکتاتورێ مەزن ستالین مر، پشتی مرنا وی دەستهەلاتا دکتاتوریا وی دوماهیک هات و سەرۆکاتیا پارتیا کۆموونیستا نویی دەستهەلات گرت و وەکو بەری ستالینی ئازادی دا گەلان ب زمانێ خو و ڕێنڤیسا تایبەت ب زمانێ خو بنڤیسن.(ساڵا ١٩٥٥ێ د ناڤ دیرۆکا ئەدەبیاتا کوردێن ئەرمەنستانێ ساڵەکا ب خێر و بەرەکەت بوو د هەمان ساڵ دا جارەکا دی دەست ب وەشانا  ڕۆژنامەیا «ڕێیا تازە» هاتە کرن و هەر وێ ساڵێ ڕادیویا ئەرمەنستانێ (ئێریڤان) دەست ب وەشانێن زمانێ کوردی کر و بەشا نڤیسەرێن کورد ل ئەرمینیا هاتە ڤەکرن و خواندنگەها ئەرمەنستانێ یا پێداگوگیێ ل ئێریڤانێ پشکا کوردی هاتە دامەزراندن ژبۆ ئامادەکرنا ماموستایـێن زمان و ئەدەبیاتا کوردی)(14)، زمان و ئەدەبیاتا کوردی ل قوتابخانەیێن کوردا باشتر لێهات و هەروەسا ئەنستتیوتا ڕۆژهەلاتناسیێ یا ئەکادیمیا ئەرمەنستانێ دا پشکا زمانێ کوردی هاتەڤەکرن. ئەڤ قووناغە بەردەوام دبیت تا هەلوەشینا ئێکەتیا سۆڤیەت ل ساڵا ١٩٩١ێ. د ئەڤێ قووناغێ دا ب دەهان شاعر، چیرۆکنڤیس و ڕومانڤیس … هتد. پەیدابوون و دەهان کتێب د بوارێن جودا جودا دا هاتنە چاپکرن هەروەسان ئەدەبێ ئاینێ ئێزدی بۆ ئێکەم جار هاتنە بەلاڤکرن و بنەمالا جەلیلیان (جاسمێ جەلیل، ئوردیخانێ جەلیل، جەلیلێ جەلیل، جەمیلا جەلیا و نازا جەلیل) خزمەتەکا مەزن د بوارێ ئەدەب، فولکلۆر، زمان، مێژوو و ڕۆژنامەڤانیێ یا کوردی یا کرین.

ڕێخۆشکەر و پالدەرێن نويکرنا ئەدەبیاتا کوردی ل ئێکەتیا سۆڤیەتێ:

دەمێ ل دەستپێکێ ستالینی کورسیکا دەستهەلاتێ وەرگرتی پتریا ئەو مافێن ب کێم نەتەوان داین ژێ هاتنە ستاندن, کورد ژی وەکو کێم نەتەوە ژ هەموو مافێن خو بێ بەهر بوون و قەدەغەیا زمانێ کوردی ب تایبەت ژی وەشاندنا کتێبێن ب زمانێ کوردی و ڕێنڤیسا لاتینی هاتە بجهئینان. لێ پشتی ل ساڵا ١٩٥٣ێ ستالین مری دەرگەهەکێ نویی ل بەرامبەر گەلێن سۆڤیەت ڤەبوو و کوردان ژی شیا جارەکا دی ب ئازادی و ب شێوەیەکێ نویی دەست ب کارێ خو بکەن، ژ وان کوردێن ئێزدی شیان ڕۆلەکێ گرنگ د کۆمکرنا فولکلۆر و ئەدەبیاتا خو دا ب بینن.

1ـ ڕۆژنامەیا ڕێیا تازە:

پشتی قەدەغەکرنا وێ بۆ ماوەیێ پتر ژ ١٧ ساڵان جارەکا دی ل ساڵا ١٩٥٥ێ دەست ب کارێ خو کر ژ وی دەمی تا نوکە ی بەردەوامە و دبیتە تەمەن درێژترین ڕۆژنامەیا کوردی ل جیهانێ کو تا نوکە دەست ب وەشانێ دکەت. (ڕێیا تازە د زۆر بیاڤاندا ل ناڤ گوند و مالێن کوردان زانیاری بەلاڤکرینە و ئەو ل سەر گەلەک بابەتان هشیارکرینە، تایبەتی یێن کوردایەتی و نەتەوایەتی چونکی هەر تشتێ وێ ب کوردەواری بوو)(15). ب دەهان بەرهەمێن شاعر و چیرۆکنڤیسان تێدا هاتن وەشاندن کو تژی بوون ژ وێنەیێن کوردەواری. ئەو کەسێن گوهۆرین دشعرێ دا کری د ئەڤێ ڕۆژنامەیێ دا کارکرینە و دگەل هەڤ کومبووینە و بوویە ئەگەر ئاگەهداری بەرهەمێن ئێک ببن و ئاگەهـ ژ وەرارا دەوروبەر ژی هەبیتن. ئەڤێ ڕۆژنامەیێ پەیوەندی دگەل ژ دەرڤەیێ ئێکەتیێ هەبوون، بۆ نموونە پەیوەندیا دناڤبەرا حەجیێ جندی و جەلالەت بەدرخانی دا.

2ـ  پشکا کوردی ل ڕادیۆیا ئێریڤانێ:

پشتی ڤەبوونا خواندنا کوردی ل زانینگەها ئێریڤانێ، پشکا کوردی ل ڕادیۆیا ئێرێڤانێ ل ١/١/١٩٥٥ێ ب سەرۆکاتیا جاسمێ جەلیل دەست ب وەشانێ کر. دامەزراندنا ڤێ پشکێ پێنگاڤەکا گەلەگ گرنگ بوو ژ بۆ کومکرنا فولکلۆرێ کوردی و ب تایبەت سترانێ، هەروەسان ئەگەرەکێ بهێز بوو ژبۆ هشیارکرنا خەلکی ب تایبەت ژ لایێ هەستا نەتەوایەتی و کوردایەتیێ ڤە. (دیسان بوویە مینبەرەکێ ڕەوشەنبیری یێ بهێز ژبۆ شاعرێن  کورد کو دشیان ب ساناهی شعرێن خو تێدا بخوینن و پەیاما خو بگەهینن، چونکی وی دەمی ڕۆلێ ڕادیۆیێ گەلەک یا بهێز بوو و ئەو کەسێن گوهۆرین دتایبەتمەندیێن شعرا کوردی دا کرین نێزیکی ڤێ ڕادیۆیێ بووینە و بەرهەمێن خو بەردەوام تێدا بەلاڤکرینە و ئەڤە ژی بوویە ئەگەر تشتێن نویی، هزر و بەرهەمێن نویی بهێتە دارێتن)(16).

3ـ ڤەکرنا پشکا زمان و ئەدەبێ کوردی:

ڤەکرنا کولیژ و ئەنستیتۆتێن تایبەت ب زمان و ئەدەبێ کوردی ڤە، بۆ ئەگەرەکێ سەرەکی کو ئەدەبێ کوردی ل ئێکەتیا سۆڤیەت ل بن کارتێکرنا ئەدەبیاتێن دەوروبەر دەربکەڤیت و بەر ب ڕەسەنیاتیێ ڤە بچیت، چونکی چوونا کوردان بۆ زانینگەهان دێ هایداری ڕەوشا ئەدەبیات و کەلتورێ جیهانی بن و مفایەکێ گەلەک باش ژێ وەرگرن. ڤەکرنا پشکا کوردی ل زانینگەهان و خواندنا ب زمانێ کوردی هاریکاریەکا دی بوو، کو شاعرێن کوردان ئەدەبیاتا خو ب گشتی و شعرێ ب تایبەتی بەر ب ڕەسەناتییێ برن.

تایبەتمەندیێن شعرا نوی یا کوردی ل ئێکەتییا سۆڤیەت:

د تایبەتمەندیا شعرا کوردی یا ئێکەتیا سۆڤیەت دا ئەم دێ ل سەر هەر دو لایێن ناڤەرۆک و ڕۆخسارێ ڕاوەستین:

ژ لایێ ناڤەرۆکێ ڤە:

شعرا کوردی ل ئێکەتیا سۆڤیەت بەری نویکرنێ بکەت کەفت بوو ژێر کارتێکرنا ئەدەبیاتا ڕووسی و ئەرمەنی، ژبەر هندێ ل قووناغا ئێکێ و دووێ ژلایێ ناڤەرۆکێ ڤە پتر بەحسێ کۆمۆنسیتێ و شۆرەش و سەرکردێن شۆرەشێ دکر و وێنەیێ کۆمۆنیستان تێدا دهاتە دیتن. ل دەمێ لێ زڤرین و نویکرنێ پتر بابەتێن کەسایەتی، نەتەوایەتی، ئایينی، سروشتی، ئەڤینی فەلسەفی …هتد. تێدا دهێتە دیتن.

ئایينی: ئایينێ پتریا شاعرێن کورد ئێزدیە. (لێ دئەڤان هەرسێ قووناغان دا گەلەک وێنەیێن ئێزدیاتێ ناهێن دیتن، بەلکو پشتی هەلوەشینا ئێکەتیا سۆڤیەت وێنەیێن ئێزدیاتیێ دناڤ شعرا واندا دیاردبن)(17).

سرۆشت: شاعرێن کوردێن سۆڤیەتێ د قووناغێن خودا ب پەیڤێن خو سرۆشت، گوند، داروبەر، چیا، کانی و سەقایێ جوانێ کوردستانێ وێنەکریە و پتریا شاعران ئەڤ بابەت ڤەهاندینە.

کۆمۆنیستی: د قووناغا سیێ دا کارتێکرنا کۆمۆنیزمێ ل سەر ئەدەبیاتا کوردێن سۆڤیەتێ گەلەک کێم بوو، لێ هەر ب دوماهیک نەهات و چەندین شاعران ل ژێر کارتێکرنا وێ شعر ڤەهاندن وەکو ئوردیخانێ جەلیلی ب ناڤێ ئۆکتۆبەرا مە.

نەتەوایەتی:  پرسا نەتەوایەتی و ڤیانا وان یا زێدە بەرامبەری مللەت و وەلاتێ کوردستانێ تێدا یا دیارە و ڕێژا هەرە زۆر یا شعرێن شاعرێن کوردێن سۆڤیەتێ تێدا دیاردبیت.

ژ لایێ ڕۆخساری ڤە:  ژلایێ کێشێ ڤە: هەر کێشا برگەیی بوویە و کێشێن هەمەجۆر هاتینە بکارهینان، هەر ژ سێ چوار برگەی و سەردا هاتینە بکارهینان و هندەک جاران ژی پێگری ب چ کێشان نەکریە.

ژ لایێ سەروایێ ڤە:  سەروایەک هەمەجۆر بکارهینایە و هندەک جاران ژی ل دویڤ چ یاسایێن سەروایێ نەچووینە، هندەکێن دی هەر کۆپلەیەکێ جورەکێ سەروایێ بکارهینایە و جاران ژی گرنگی ب سەروایێ نەدایە.

ژ لایێ زمانی ڤە: زمانێ شعرا کوردێن سۆڤیەتێ زمانەکێ دەولەمەندە و پتریا پەیڤێن وێ پەیڤێن ڕەسەنێن زمانێ کوردی نە هەروەسا کێمەک پەیڤێن ڕووسی و ئینگلیزی ژی تێدا هەنە.

ژێده‌ر و په‌راوێز:

 ١ـ کۆڤان خانکی. (٢٠١٣).تایبەتمەندیێن شعرا کوردی ل ئێکەتییا سۆڤییەت، یەکێتی نوسەرانی کورد مەلبەندی گشتی ـ ٧٩. ل ١٧.

٢ـ ئەسکەرێ بۆییک. سمینار. ئێکەتیا نڤیسەران تایێ دهۆک. ١٠-١٠-٢٠١٨.

٣ـ تەیموورێ خەلیل.(٢٠٠٧). گولبژێرەک ژ نڤیسکارێن کوردێن سۆڤیەتا بەرێ. دەزگەهێ سپیرێز.دهۆک.ل ١٥.

٤ـ هەمان ژێدەر و لاپەر

٥ـ مارف خەزنەدار.(٢٠٠٦). مێژووی ئەدەبی کوردی ـ بەرگی شەشەم. دەزگایی ئاراس. ل٤١.

٦ـ تەیموورێ خەلیل. هەمان ژێدەر.ل ١٧.

٧ـ توسنێ ڕەشید. گەنجینەیا زمانێ کوردی بەرگێ ئێک.دەزگەهێ ئاراس، هەولێر.ل٧.

 ٨ـ مارف خەزنەدار. هەمان ژێدەر، ل ٤٤.

٩ـ فریدا حەجی جەواری. (٢٠٠٨) حەجیێ جندی. دەزگەهێ ئاراس. هەولێر.ل٤٠.

١٠ـ کۆڤان خانکی. هەمان ژێدەر. ل٢٢.

١١ـ مستەفا ئایدوگان (٢٠١٧). عەرەبێ شەمۆ، شڤانێ کورمانجا. تیپگوهەر: زنارێ مەلێ. دەزگەهێ سپیرێز ل١٨٤.

١٢ـ کوڤان خانکی. هەمان ژێدەر. ل٢٧

١٣ـ توسنێ ڕەشید. هەمان ژێدەر ل ٩.

١٤ـ تەیموورێ خەلیلی. هەمان ژێدەر.ل١٩.

١٥ـ کوڤان خانکی. هەمان ژێدەر.ل٦٧.

١٦ـ کوڤان خانکی. هەمان ژێدەر. ل٦٩.

١٧ـ کوڤان خانکی. هەمان ژێدەر. ل٧٥.

لیستا ژێدەران:

١ـ تەیموورێ خەلیل.(٢٠٠٧). گولبژێرەک ژ نڤیسکارێن کوردێن سۆڤیەتا بەرێ. دەزگەهێ سپیرێز. دهۆک.

٢ـ توسنێ ڕەشید. گەنجینەیا زمانێ کوردی بەرگێ ئێک.دەزگەهێ ئاراس، هەولێر.

٣ـ فریدا حەجی جەواری.(٢٠٠٨) حەجیێ جندی.دەزگەهێ ئاراس. هەولێر.

٤ـ کۆڤان خانکی.(٢٠١٣).تایبەتمەندیێن شعرا کوردی ل ئێکەتییا سۆڤییەت، یەکێتی نوسەرانی کورد مەلبەندی گشتی ـ ٧٩.

٥ـ مارف خەزنەدار.(٢٠٠٦). مێژووی ئەدەبی کوردی ـ بەرگی شەشەم. دەزگایی ئاراس.

٦ـ مستەفا ئایدوگان(٢٠١٧). عەرەبێ شەمۆ شڤانێ کورمانجا. تیپگوهەر زنارێ مەلێ. دەزگەهێ سپیرێز.

٧ـ ئەسکەرێ بۆییک. سمینار. ئێکەتیا نڤیسەران تایێ دهۆک. ١٠ -١٠ -٢٠١٨.

Check Also

تزبی.. دیرۆک و پەیدابوون

محسن عەبدلڕەحمان تزبی ئەو ئالاڤێ‌ بیرئانین و پەرستنێ (ذكر و عبادة) یا سنوور و دین …