پێشمەرگە و هەلبەستڤان رزگار کێسەتیی، ئێک ژ وان کەسانە یێن د کاملانا گەنجاتیا خوە دا دەست ژ ژیانا باژێران بەردایی و بەرێ خوە دایە ناڤ چیا و ژیانا پێشمەرگاتیێ و بەرەڤانیکرن ژ گەل وەلاتی و ب دەستڤەئینانا هیڤی و ئارمانجێن رەوا یێن گەلێ کورد یێن ئازادی و سەرخوەبوونێ. دیسان کێستەیی د ژییەکێ زوی دا دەست دایە نڤیسینا هەلبەستان و گەلەک ژ  هەلبەستێن وی بووینە سترانێن نەتەوی یێن ب ناڤودەنگ و جهێ خوە د دلێ جەماوەری دا کرینە. نوکە ژی بەرپرسێ سەنتەرێ کۆماتە یێ دۆکیۆمێتاری یە کو خزمەتا دیرۆکا شۆرەشا کوردی ژ هەمی ئالیان ڤە دکت. لەوڕا ژ بەر چەلەنگی و بزاڤێن وی د وارێ رەشەنبیریێ یێن جودا دا و خزمەتکرنا دیرۆکا شۆرەشێ ب رێیا سەنتەرێ کۆماتە، مە ئەڤ هەڤپەیڤینەل گەل کرییە.

– تە گەنگی دەست دایە نڤیسینا شعرێ؟ و ل بیرا تەیە شعرا ئێکێ تە نڤیسی؟

دەمێ من دەست دایە نڤیسینێ ئەز گەلەکی بچویک بووم، دبت نەئێنە باوەرکرن ئەز ل سەرەتاییێ بووم. من هندەک تشت دنڤیسین و بیرا من تێت، گەلەک ژ وان تشتان ل دەف من نەماینە، هینگی پرۆگرامەک ل ڕادیۆیا کوردی هەبوو، ناڤێ پرۆگرامی ل گەل هۆزانڤانێن گەنج بوو، سیدایێ مەعسووم ئەنوەر مایی ب ڕێڤە دبر. ڤێ دووماهیێ تازە من زانی کو ئەو ئەرشیف یا ل دەف وی مای، محەمەد عومەر محەمەد عامر ئامادە دکر دا کەتە پەرتووکەک، و تەلەفۆنا من کر و وێنێ وان نامەیێن من گرتبوون و نێزیکی چار پێنج هەلبەستەکێن من تێدا بوون کو من ئەو نەماینە، ئانکو ئەڤە یێن وەختێ ئەز ل شەشێ سەرەتایی و ئێکێ ناڤنجی ل وان دەوروبەران بوون. لێ یا ل دەف من مای و د پەرتووکەکێ دا من چاپ ژی کری «گازیا دجلە»یە، کورتە هەلبەستەکە ل سالا 1979ێ من یا نڤیسی، باوەر دکەم هینگی ئەز ل ئێکێ ناڤنجی بووم، ئەو هەلبەستا ئێکێ یە. پشتی هینگی هێدی هێدی من نڤیسین، وەختێ ئەز هاتیمە گرتن ل کەرکووکێ، من ئێک نڤیسی، ل وی دەمی قەلەم و تشت نەبوون، بەلێ مە هندەک پارچێن وێ ل سەر دیواری کۆلان و نڤیسین دا ژ بیر نەکەن، هندەک هەڤالێ من حەمید عەجیل و هندەک من، مە ژبەر دکرن، پشتی ئەز دەرکەتیم، من ئەو هەلبەستە دوبارە نڤیسی ڤە و حەسەن شەریف ژی یا کری ستران.

– تو چاوا هەڤسەنگیێ د ناڤبەرا کارێن خوە یێن(سەنتەری و مال) و نڤیسینا شعرێ دا کى؟

هەلبەستێ چو پلان و کار پێ نەڤێن، دەمێ جارەکێ مرۆڤ ترۆمبێلێ دهاژۆت یان پیاسێ دکەت یان یێ ل جهەکی، هزرەک بۆ مرۆڤی هات دێ نڤیسیت یان ژ خۆ ئەو پرۆگرام و پلان و وەخت و ئەو پێ نەڤێن، هەر وەختەکێ هەلبەستێ ڤیا ئەو دئێت. کارێن مال و یێ سەنتەری، ئەو ژی وەک هەر کارەکێ دی یە، کارێ سەنتەری؛ ڕاستە دبیت گەلەک جاران ل سەر حسابا بێنڤەدانا مەیە، ل سەر حسابا مالێ یە، ل سەر حسابا وەختێ مەیە، لێ ژ بەر کو بۆ من کارێ سەنتەری تشتەکێ گەلەک یێ گرنگە، ژ بەر هندێ ئەز مجبورم، نەچارم، ئەز دگونجینم و هەڤسەنگیێ چێکەم. گەلەک جاران هندەک کارێن مە یێن سەنتەری دکەڤنە د ئەینییان دا، ئانکو ڕۆژێن دی وەخت نامینت. بۆ نموونە بەری دو حەفتیان ب کارەکێ سەنتەری ل ئەینیێ ئەم چووینە کانی ماسێ، هۆسا ئەز ب ڕێڤە دبم و هامەنگیێ د ناڤبەرا کارێ سەنتەری و ژیانا مالێ و ژیانا تایبەت دا دکەم.

– تو دبینی شعر رێیەکە بۆ دەربڕینێ ژ هندەک حالەتێن دەروونی کو مرۆڤ نەشێت هەستێ خوە بەرانبەر ب هندەک پەیڤێن سادە دەرببڕت؟

دیتنا من؛ ڕاستە گەلەک تشتێن هەین بۆ میناک، تو نەشێی گۆتارەکێ یان نڤیسینەکا دی یان تشتەکێ دی دەرببڕی، هەلبەست وەکی بێژی کەنالەکە و ڕێیەکە و هەناسەیەکە بۆ مرۆڤی کو مرۆڤ گەلەک جاران دەروونێ خۆ ڤالا دکەت، گەلەک جاران دێ بینی بۆ تە هزرەک یان هەستەک هات بۆ بابەتەکێ، بۆ ڕوودانەکێ، بۆ تشتەکێ تە دڤێت بنڤیسی، ئەو وەکی بارگرانییەکێ ل سەر ملێن مرۆڤی کو هەست پێ دکەت، هەتا مرۆڤ دنڤیست و دئێخەت سەر کاغەزێ وێ گاڤێ مرۆڤ هەست دکەت کو مرۆڤ ئەو بارە ل سەر ملێن خۆ دانا، ئانکو دەروونێ مرۆڤی ئارام دبیت، ژ بەر هندێ ب دیتنا من نڤیسینا هەلبەستێ هەناسەیەکە بۆ مرۆڤی کو گەلەک ئەو تشتێن پەنگیایین د دەروونێ مرۆڤی دا و ب شێوەیەکێ دی مرۆڤ نەشێت دەرببڕت ب هەلبەستێ مرۆڤ باشترین شێوە دشێت دەرببڕت.

– هەوە ل ناڤ شۆرەشێ چ کارێن رەوشەنبیری و ئەدەبی و هونەری ئەنجام ددان؟

هەلبەت ئەدەب و هونەر و رەوشەنبیری پشکەکا گەلەکا گرنگ بوون ژ شۆڕەشێ، ب تایبەتی ل سنورێ لقێ ئێک و د بارەگایێ لقێ ب خۆ دا کۆمەکا کادرێن رەوشەنبیر و نڤیسەر و هونەرمەند و ل وێرێ کۆم ببوون، بگرە ژ هونەرێ سیرامیکی، شێوەکاری، مۆزیکێ، سترانێ و شانۆیێ، ئەڤە هەمی مە ل بارەگایێ لقێ ئێک هەبوون، ب شێوەیەکێ گەلەک یێ چالاک د هەمی ڕێکەفتن و هەلکەفتنان دا ئەو چالاکییە دهاتنە کرن. د هەمان دەمدا چالاکیێن رەوشەنبیری د بەردەوام بوون، هەر شەڤ یان ب کێماتی حەفتیێ جارەکێ ل بارەگایێ لقێ سمینارێن رەوشەنبیری هەبوون و پەرتووکخانە هەبوو و دانوستاندن ل سەر پەرتووکان دهاتەکرن. هەلبەت ل گۆرەی شیانێن خۆ لژنەیان ژی ئەڤ چالاکییە ئەنجام ددان، گەلەک جاران شانۆگەری ل سنورێ لژنەیان دهاتنە ئەنجامدان، هەلبەست دهاتنە خواندن، ئاهەنگ چێدبوون، مە هونەرمەند هەبوون وەکی ڕەحمەتیان (ئەدەوان زاخۆیی و سەعید گاباری)، حەسەن شەریف، دلشاد نێروەی، ب ڕاستی گەلەک هونەرمەندێن دی ژی مە هەبوون د ناڤ شۆڕەشێ دا د چالاک بوون. هەروەسا بزاڤا چاپ و بەلاڤکرنێ ژی هەبوو، بۆ نموونە مە ل بارەگایێ لقێ ژ بلی کۆ مە گۆڤارا (مەتین) هەبوو هنگێ یا لقی بوو، گۆڤارا (گازیا خویندکار و لاوان) ژی دەردکەت کو ئەڤە یا قوتابی و لاوێن دیموکراتا کوردستانێ بوو، گەلەک جاران مە بابەت تێدا دنڤیسین و جارنا ژی هندەک هەڤالان هەتا هەلبەستێن خۆ ژی تێدا بەلاڤ دکرن، سەرەڕای دەزگایێن مە یێن چاپێ ڕۆنیۆ و (طابیعة) بوون، ئانکو دەزگایێن گەلەک یێن سادە بوون و گەلەک جاران دیوانێن برادەران یێن هەلبەستان ژی دهاتنە چاپکرنێ. ل سالا (1982)ێ، ل کۆماتەی دیوانا (ڕۆناک) یا سەیدایێ جگەرخوین دەرکەتبوو، مە ب ڕۆنیۆیێ چاپ و بەلاڤ کر و گەلەک جاران ئەو چالاکییە ژی مە دکرن. کەواتە د ناڤ شۆڕەشێ دا بزاڤ و چالاکییێن رەوشەنبیری و هونەری گەلەک هەبوون، ئەڤا ئەز بەحس دکەم ل سنورێ لقێ ئێک، وەکی دی ل بارەگایێ مەکتەبا سیاسی بۆ نموونە ئەرشیف و چاپخانا خەبات هەبوون، دەستێ ڕەحمەتی سەیدا فەلەکەدین کاکەیی د وان مەسەلەیێن رەوشەنبیری و هزری و نڤیسینێ دا گەلەکێ بەرفرەهـ هەبوو. لقێن دی ژی هەمیا گۆڤار و بەلاڤۆکێن خۆ هەبوون، ل دەرڤەی ئۆروپا ژی و هەتا لقێ ئەمریکا و کەنەدا ژی هینگێ ڕۆژنامەیا زاگرۆس هەبوو ل ئەمریکا دەردکەت، سەرەڕای هندێ ژی کو بەردەوام ل گوندان سمینار بۆ خەلکی دهاتنە گێران، ئەڤە ژی وەک هشیارکرن و رەوشەنبیرکرنا خەلکێ بوو، هندەک کادر مە هەبوون کو ڕۆلەکێ گەلەکێ بەرچاڤ هەبوو، بۆ نموونە ل سنورێ لقێ ئێک ژ وان شەهید ئەحمەد کادر کو مخابن ب غەدر ل گەل پێنج هەڤالێن خۆ یێن دی ب دەستێن (پەکەکێ) هاتە شەهیدکرن، هەروەسا مە ڕەمزی کەریم هەبوو کو خەلکێ کوردستانا باکوورە دەستێ هەر دویان د مەسەلەیێن رەوشەنبیری دا گەلەکێ یێ بەرفرەهـ و درێژ و ڕۆلەکێ گرنگ هەبوو.

-تو شعرێن سترانکی ژی دڤەهینی، ل نک تە کیش ب سانەهیترە: شعرا سترانکی یان یا ئازاد؟ و بۆچی؟

ڕاستە؛ هەتا نوکە نێزیکی بیست هەلبەستێن من یێن بووینە ستران و هەمی ژی هونەرمەند حەسەن شەریف یێن کرینە ستران، لێ ب ڕاستی من چو جاران هەلبەست بۆ سترانێ نەنڤیسیە، ئانکو من نڤیسیە پشتی هنگێ هونەرمەند حەسەنی یێن دیتین و کرینە ستران و ب دلێ خۆ یێن گۆتین، چو جاران من بڕیار ل سەر نەدایە کو بێژم ئەز دێ ڤێ هەلبەستێ بۆ سترانێ نڤیسم یان ل سەر داخوازیا برادەرەکێ یان هونەرمەندەکێ من وەسا هەلبەست نڤیسی بیت من نەنڤیسیە، بەلێ نۆرمال من هەتا نوکە ژی ب هەر دو شێوەیان هەلبەست یێن نڤیسین، شێوەیێ ئازاد و یێ کێش و سەروا یێ کلاسیک ژی، هەلبەت بارا پتر ئەڤێن کلاسیک یان کێش و سەروا بۆ سترانێ وەکی پتر ڕيتم و موزیک تێدا ئەو بۆ سترانێ خۆشترن، لێ د هەمان دەمدا هونەرمەند حەسەن شەریف هەلبەستێن من یێن ئازاد ژی یێن کرینە ستران، هەر چەندە ب زەحمەتە چێکرنا وان، لێ ئەو ژی یێن چێکرین و تشتەکێ باش ژی یێ ژێ دەرکەتی.

– کیژ شعرا تە ئەوا بوویە ستران دهەژمێری گرنگرین یان خوەشترینە د ژیانا تە دا و بۆچی؟

هەلبەستێن من ئەوێن بووینە ستران گەلەک ژ وان گەلەک خوەش یێن دەرکەتین و گەلەک ب دلێ منن و یێن بووینە سترانێن گەلەک ب ناڤودەنگ ژی، هونەرمەند حەسەن شەریف گەلەک باش یێن چێکرین؛ بۆ نموونە وەکی هەلبەستا (شاهێ چیا، ئەز کوردستان) گەلەک هەلبەستێن من سترانێن گەلەک خوەش یێن ژێ چێبووین، (پۆشمانێ) یان (د خەو دا)یە، لێ یا ژ هەمییا بۆ من خوەشتر و ئەز ژ پتر حەز ژێ دکەم (مزگین ئەی شەهید)ە. مزگین ئەی شەهید من گەلەک گەلەک حەز ژێ کر و هەتا نوکە ژی ئەز بەردەوام گەلەک حەز ژێ دکەم، چونکی من ئەو هەلبەست گەلەک ب هەستێن گەرم نڤیسیبوو، ئەز د وێ هەلبەستێ و وێ سترانێ دا گەلەک جاران هەڤالێن خوە یێن شەهید تێدا دبینم، گەلەک هەڤالێن من یێن شۆڕەشێ یێن خوەشتڤی و قارەمان ل بەر ملێ من د گەل من یێن شەهید بووین، ئەز گەلەک جاران وان د وێ هەلبەستێ دا دبینم و هەست دکەم کو من تشتەکێ گەلەکێ بچویک یێ پێشکێشی گیانێ وان شەهیدان کری، ژ بەر هندێ مزگین ئەی شەهید بۆ من گەلەکا خوەشە.

– وەک یا زانایە تو ل دەمێ گەنجاتیا خوە گەهشتیە د ناڤ رێزێن شۆرەشا گولانێ دا، ئەرێ تە ژیانا پێشمەرگایەتیێ چاوا دیت؟ و ئەڤێ خەباتێ چ رەنگڤەدان د ناڤ شعرێن تە دا هەبوون؟

ڕاستە، ئەز د ژییەکێ گەلەکێ بچویک دا بوومە پێشمەرگە، چونکی ئەز سالەکێ بەری هنگێ هاتمە زیندانکرن ل زیندانێن ئەمنا دهۆکێ و ئەمنا مووسل و هەیئا کەرکووکێ، و پشتی هنگێ ئەز نەچار بووم دەرکەڤم، ل دەوروبەرێن پازدە بیست سالیێ دا ئەز بوومە پێشمەرگە و ل وی وەختی ژی دەمێ ئەز گەهشتیمە ناڤ شۆڕەشێ ئێکسەر بوومە کادر، کادر ژی ل وی وەختی تو هەم دێ بییە بەرپرسێ لەشکری، هەم بەرپرسێ ئیداری، هەم بەرپرسێ سیاسی و هەم حاکم، چونکی دڤێت تو ئاریشەیێن خەلکێ ژی چارەسەر  بکەی، د ڤێ ڕەوشا شەڕێ پارتیزانیێ و ئەو هێز و لەشکر و چەکێ دوژمنی هەم ل عەسمانا هەم ل ئەردی هەمی ب دویڤ پێشمەرگەی ڤە، ب ڕاستی ل دەستپێکێ ژیانەکا گەلەکا ب زەحمەت بوو، بەلێ د هەمان وەخت دا مرۆڤ هەست دکەت کو ئەڤە ژیانەکا گەلەک یا تایبەتە، ب ڕاستی ژی هەتا نوکە ئەز ددانم ئەو چەند سالێن ژیانا پێشمەرگاتیێ بۆ من مەزنترین سامانێ ژیانا منن، ئانکو ئەز ددانم ژیانا من یا هەری دروست و هەری ڕاست و هەری تژی واتە، ئەو چەند سالێن پێشمەرگاتیێ بوون، سەرەڕای ترس و برس و برینداری و نەنڤستن و دەربەدەری و مال دەرئێخستن و گرتن و ڤان هەمی نەخۆشیان، لێ دیسان ژی ئەز دبینم ئەو چەند سالێن ژیانا من یا پێشمەرگاتیێ سالێن هەر یێ تژی واتە و رامان و ب بهانە بۆ من و دەمێن پیرۆزن ل دەڤ من.

هەلبەت ئەڤێ ژیانێ کاریگەریەکا گەلەکا باش ل سەر هەستێن من کر، وەختێ کاریگەری ل سەر هەستێن من کری، کاریگەری ل سەر هەلبەستا من ژی کر، ژ بەر هندێ ژی د وارێ هەلبەستێ دا ئەز دشێم بێژم ئەز د ناڤ شۆڕەشێ دا قووناغەکێ پێشڤە چووم، چونکی وێ ژیانا نوی و وان هەستێن گەرم یێن شۆڕشگێری و ئەو زولم و زۆریا مە ب چاڤێن خۆ دیتی، ئەو ژیانا خەلکی یا کوشتن و ڕەڤ و برینداری و بنکەڤر و بەر و شکەفت و ئەنفال و وان تشتان هەمیان کاریگەریەکا مەزن ل سەر هەستێن مرۆڤی دکر و ئەڤە ژی کاریگەریەکا بەرچاڤ ل هەلبەستێن مرۆڤی ژی دکر.

– تو ئاستێ شعرا سترانکی چاوا دبینی؟ و نوکە سترانا کوردی ل چ ئاست دایە و ب تایبەتی ل هەرێما کوردستانێ؟

مرۆڤ دشێت بێژت د ناڤ سترانا کوردی دا ئەڤ قووناغا مە ئەوا سالێن هەشتێیان و هەتا نوکە، هەر دو جۆر هەبووینە، ئانکو هەلبەستا ب هێز هەبوویە، هەلبەستا ناڤنجی هەبوویە و هەلبەستا لاواز ژی هەبوویە. بەلێ د هەمان دەم دا، دێ بینی هەلبەستا ب هێز ئەوە یا کو مایی و بەردەوامی دای و دژیت و بەردەوامە، یا لاواز ژی هێدی هێدی تێتە ژبیرکرنێ یان هێدی نامینن د مەیدانا هونەری دا. ئەز دشێم بێژم ب گشتی ئاستێ سترانێ یا د ناڤ کوردان دا، ئەز نەشێم بێژم د هەرێما کوردستانێ دا، چونکی سترانا کوردی سنوران نزانیت، بۆ نموونە سترانا ئێریڤانێ یا دهێتە ڤێرێ یا ڤێرێ یا چیت باکور یا باکور چیت رۆژئاڤا یا رۆژهەلات چیت رۆژئاڤا. سترانا کوردی سنور نینن ژ بەر هندێ، ب دیتنا من، ژ بەر کو سترانبێژ گەلەک یێن زێدەبووین د قووناغێن مە یێن نوکە دا، ژ بەر هندێ هەکەر سترانا لاواز ژی هەبیت، هەلبەت مرۆڤ هەر دێ چیت سترانا ب هێز یا ل گەل هەستێ وی دئاخڤیت یا ئاستەکێ بلند دێ وێ هەلبژیریت و گوهداریا وێ کەت. ژ بەر هندێ ب دیتنا من ئەگەر یێن لاواز ژی هەبن، بەلێ ڤێگاڤێ مە سترانا گەلەک ب هێز ژی یا هەی و د ڕەوشەکا گەلەکا باش دایە و ئەز باوەر دکەم دێ هێشتا بەر ب پێشڤە چیت.

– ل پەنابەریێ و ب تایبەتی د وارێ ئەدەبی و رەوشەنبیری دا، تە چ مفا ژ وان وەلاتێن پێشکەتی د ڤی بیاڤی دا بۆ خوە وەرگرتیە؟

ل په‌نابه‌ریێ ل وه‌لاتێن وه‌کی ئیرانێ و تورکی ژی ئه‌م مایین، مخا‌بن ل وان هه‌ردو وه‌لاتان ژ به‌ر ره‌وشا یان سیاسه‌تا یا دژمنکاریا وان وه‌لاتان ده‌لیڤه‌ نه‌ددا مرۆڤی کو مرۆڤ فێری زمانی ببیت، بگەهیت ئه‌ده‌بێ وان بخوینیت یان کارەک ل سه‌ر ئه‌ده‌بێ وان بکه‌ت. ئه‌گه‌ر نه‌، وان هه‌ر چه‌نده‌ وه‌ختێ درێژی نه‌بن کو ئه‌م ل ئیرانێ و تورکی مایین یان بێژین ل رۆژهه‌لات و باکور مایین مرۆڤی دشیا مفایه‌کێ باش ژ ئه‌ده‌ب و زمانێ وان ببینیت، به‌لێ ئه‌و چێ نه‌بوو. لێ ده‌رڤە ل ئه‌وروپا ئانکو ئه‌ز نێزیکی 15-16 سالان ل سوێد ژیام، ب راستی من مفایه‌کێ گه‌له‌کێ باش ژێ دیت، چونکی من شیا گه‌له‌ک نموونەیێن ئه‌ده‌بێ سوێد یێ بلند بخوینم، ئه‌ڤێ ژی کاریگه‌ریه‌کا گه‌له‌کا باش ل من کر. د هە‌مان ده‌م دا، وه‌ختێ تو دچیە جڤاکه‌کێ دی یێ پێشکه‌تیێ و مۆدێرن یێ قه‌درێ علمی و زانست و زانینێ دزانت، تو هه‌ر ژیانا وان فێرببی، ئه‌و کاریگه‌ریه‌کا باش ل مرۆڤی دکه‌ت. ئێدی ژ بلی هندێ هه‌که‌ر ته‌ ده‌لیڤه‌ هه‌بت تو ئه‌ده‌بێ وان ژی بخوینی هێشتا دێ پتر فایدەی گه‌هینته‌ ته‌. یا دویێ ژی کورد هه‌می ل وێرێ دگه‌هنه ئێک و ب تایبه‌تی ل سوێدێ، بۆ میناک مرۆڤی دشیا به‌رهه‌مێ کوردێن باکور ل وێرێ بخوینت، به‌رهه‌مێ کوردێن رۆژئاڤا، یێن رۆژهه‌لات، یێن باشۆر هه‌می ل وێرێ کۆم دبوون، مرۆڤی دشیا وان به‌رهه‌مان هەمیا ل وێرێ بخوینیت، زێده‌باری فێربوونا ژیان یان سیسته‌مێ وان وه‌لاتێن پێشکه‌تی و زمانێ وان ژی کاریگه‌ریه‌کا گه‌له‌کا باش ل مه‌ کر و ئه‌م شیاین نێزیکی سێ سالان ژی من و سێ برادەران مه‌ ل وێرێ گۆڤاره‌ک ده‌ردئێخست ب ناڤێ گۆڤارا «په‌یام» یا وه‌رزی بوو کو کرمانجی و سۆرانی و ب پیتێن لاتینی و عه‌ره‌بی و ل دویماهیێ سوێدی ژی مه‌ لێ زێده‌کربوو، بۆ ده‌مێ سێ سالان مه‌ ئه‌و گۆڤار ژی ده‌ردئێخست.

– هزرا دامەزراندنا سەنتەرێ کۆماتە ژ کیڤە هات؟

من گەلەک ژ مێژە هێشتا ئەز ل سوید بووم، من هەمیگاڤا گەلەک خەما هندێ دخوار و دگۆت مە کوردان گەلەک قوربانی دان، گەلەک پێشمەرگێن مە، خەلکێ مە گەلەک قارەمانی کرن، بەرخودانا زیندانا، شەڕێ چیا، مالباتێن خەباتکەر، یێن دەربەدەر، ئەنفال، گوند خرابکرن، خەلکێ مە گەلەک قوربانیدان، ل گورەی ڤان قوربانیا مە گەلەک کێم دیرۆکا خۆ نڤیسیە و تۆمار و ئەرشیف کریە. گەلەک جاران هندەک کەس من دیتن، کەسێن وەکو سەلمان حاجی محەمەد کو پێشمەرگەکێ دێرین و ئێک ژ ئەندامێن حزبا هیوا و پێشمەرگەیەکێ ئیلۆن و گولانێ بوو.. هتد یان ئێکێ وەکی حەمید بەرواری کو ئێک ژ هەڤالێن بارزانیێ نەمر بوو، ئینسانەک بوو گەلەک تشت ل نک هەبوون، من ئەڤە ل سوێد ددیتن، من خەما هندێ دخوار کو رۆژەکێ ئەز بشێم ڤان خەباتکەران و ئەو تشتێ ل نک وان و ئەو دیرۆکا د سنگێ وان دا، ئەڤ چیرۆک و سەرهاتیێن ل نک وان ئەز هەمیێ تۆمار بکەم و بپارێزم و ئەرشیف بکەم کو ژ ناڤ نەچن. پشتی هنگێ ئەز ل ٢٠٠٧ێ زڤڕیمە کوردستانێ، ل ٢٠٠٩ێ من دەست ب خواندنا پشکا مێژوویێ ل زانکۆیا دهۆکێ کر. ئەم کۆمەکا هەڤال و برادەران بووین کو بارا پتر ئەم بەرێ پێشمەرگە و  کادر بووین، مە پێکڤە دخواند، ئەم ل قووناغێن جودا بووین، بەلێ ئەم هەڤالێن ئێکدو بوون، ئەم پێکڤە دڕوینشتین و  گەلەک جارا ئەڤ سحبەتە مە دکر  و برادەرێن دی ژی دیتنا وان ئەو بوو و گەلەک د رژد بوون ل سەر ڤێ مەسەلێ کو ئەم تشتەکێ وەسا بکەین. هینگێ ل ٢٠١٠ێ من پرۆژەیەک نڤیسی، پرۆژەیەکێ ١٥ خالی بۆ دامەزراندنا سەنتەرەکێ و مە گەلەک دەرگەهـ قوتان، مخابن چو بەرسڤێن دروست مە وەرنەگرتن، ئێدی ئەم بێ هیڤی بووین. پشتی هنگێ من دەست ب نڤیسینا بیرەوەریێن خۆ کر، من بیرەوەریێن خۆ نڤیسین، د پێشەکیا بەرگێ ئێکێ یێ بیرەوەریێن خۆ دا من ئەڤە بەحس کر بوو، کا بۆچی من بیرەوەریێن خۆ نڤیسین؟ چونکی من نڤیسی بوو مە ل دەستپێکێ بزاڤ کر ئەم سەنتەرەکێ دامەزرینین، بەلێ ب دەست مەڤە نەهات، ژ بەر هندێ من بڕیار دا هەر چو نەبت هەما هەکەر ئەم نەشێین وێ ژی بکەین، ئەز دشێم بیرەوەریێن خۆ بنڤیسم. ئاکۆ محەمەد ڕێڤەبەرێ تورا میدیایی یا ڕووداو، دیارە پەرتووکا من خواند بوو و پەیوەندی ب من کر، وی و  سابیر یاسین کو ئەو ژی بەرپرسێ ئەلمانیا یێ ڕووداوێ یە، هەردویان پەیوەندی ب من کر و داخواز ژ من کر و گۆتن هەکەر ئەو پرۆژەیێ تە مابیت بۆ مە فرێکە، من بۆ ئاکۆ فرێکر و وی ژی گەهاندە رێزدار نێچیرڤان بارزانی. ل دووماهیا سالا ٢٠٢١ێ، رێزدار نێچیرڤان بارزانی مالا وی ئاڤا پشتەڤانیا پرۆژەیێ مەکر و قەبویل کر، بۆ مە کامیرەک و کۆمپیوتەر کڕین و ئۆفیسەک ژی گرت و مە هەر ئێکسەر دەست ب کارێن خۆ کر. هەلبەت هزرا  سەنتەری وەکی من گۆتی گەلەک تشت بوون ١٥ خال بوون کو ئەو گەلەک تشتان ڤەدگرن، بەلێ نوکە ئەڤ کارێ ئەم دکەین ب تنێ سێ خال ژ وان ١٥ خالانە، چونکی شیانێن دارایی و مرۆڤی نەبوون و ئەڤە جارێ د دەستێ مە دا هەبوون ئەم بکەین، ئێک ژێ چاڤپێکەفتنێ ل گەل پێشمەرگە و زیندانیێن سیاسی و بەرگری مللی و ژنێن ناندە، هەتا نوکە ئەم شیاینە ٤٠٧ کەسان چاڤپێکەفتنێ ل گەل بکەین، هندەک ژ چاڤپێکەفتنێن وان هەتا ١٢ سەعەتان ژی دچن، ئانکو ژ دو سەعەتان هەتا ١٢ سەعەتان ڤەدگرن. ئەڤ ئەرشیفە یا مە کۆمکری یا وان ٤٠٧ کەسان دەوروبەرێن ١٦٤٥ سەعەتێن چاڤپێکەفتنێن ڤیدیۆیی نە و ئەم ل چار جهان ئەرشیف دکەین، دو جهان ئۆنلاین، دو جهان ژی د هاردیسکادان و د بەر ڕا ژی ئەم دنڤیسین کو هەتا نوکە نێزیکی ١٧٠ ژ وان چاڤپێکەفتنان مە نڤیسینە و پاقژ کرینە و دارێتینە و ل مالپەر و سۆشیال میدیایا خۆ ئەم بەلاڤ دکەین و ل دەف مە ژی د ئەرشیف کرینە، هەکەر رۆژەکێ دەستێ مە بگەهیتێ ئەم دشێین بکەینە پەرتووک. کارێ مە یێ دی یێ ئەم دکەین چاپکرنا پەرتووکانە و هەتا نوکە مە حەفت پەرتووک یێن چاپکرین و سێ چارەکێن دی ژی یێن ل بەردەستێ مە، کارێ دی ژی د ناڤ کارێ مە دا وەختێ ئەم دچین چاڤپێکەفتنان ل گەل خەلکی دکەین، گەلەک جاران ئەم راستی چێرۆکێن گەلەک بالکێش یێن شۆرەشێ دبینین و چێرۆکێن تراجیدی و رویدانێن گەلەک بالکێش ئەم وان دنڤیسین و پێشکێشی رووداو دکەین، مە ل گەل پشکا دۆکیۆمێنتاریا رووداو هەماهەنگیەکا باش ب رێکا رێڤەبەرێ رووداوێ ئاکو محەمەد یا هەی، ئەم وان رویدانان دکەینە فلمێن دۆکیۆمێنتاری، هەتا نوکە نێزیکی ١٥ فلمێن دۆکیۆمێنتاری ژی پێکڤە ل سەر بابەتێن جودا جودا یێن شۆرەشێ و دیرۆکا مە ل گەل رووداو مە یێن چێکرین، ئانکو د ڤان سێ بیاڤان دا هەتا نوکە مە کار یێ کری، ژ بلی ڤان سێ بیاڤان ١٢ خالێن دی ژی مە یێن هەین هەکەر رۆژەکێ هیڤیا مەیە شیانێن دارایی و مرۆڤی هەبن، ئەم وان خالان ژی هەکەر هەمی نەبن هندەک ژ وان ژی ئەم جێبەجێ بکەین و ل سەر کار بکەین.

– دەستەکا دامەزرێنەر کی بوون؟ و کی پشتەڤانیا هەوە دکت؟

ئەم ستافەکێ بچویکن، سەنتەرێ کۆماتە؛ سەنتەرەکێ ب کار و بزاڤێن خوە یێ مەزنە، بەلێ ستافێ وی یێ بچویکە و پێنج کەسین: (رزگار کێستەیی، نعمەت مارونسی، ئیدریس ئیسماعیل تروانشی، ژینوار سدقی کەستەیی و کەڤین سیاری)، ئانکو ئەم پێنج کەسین، ئێک کامیرەمان و سۆشیال میدیایێ ب رێڤە دبەت و ئەم یێن دی ژی کارێن دی دکەن و هەتا نوکە ئەم د بەردەوامین ل سەر کارێ خوە.                                                                                      پشتەڤانیا مە ژی رێزدار نێچیرڤان بارزانی سەرۆکێ هەرێما کوردستانێ دکەت کو مالا وی ئاڤا، ب راستی هەکەر ئەو نەبایە ئەم نەدشیاین ڤێ کاری بکەین، ئەم ب خێرا وی و ب ڕێکا جەنابی شیاین پشکەکا گەلەکا مەزن یا دیرۆکا مە ژ مرنێ و بەرزەبوونێ رزگار بکەین.

– ئەرێ ئەڤ کارێن هوین تۆمار و دۆکیۆمێنت دکن، ب تنێ وەک ئەرشیف دێ ئێنە پاراستن یان هوین دێ کنە پرتووک و ب ناڤێ سەنتەرێ کۆماتە بەلاڤ کن؟

 هەتا نوکە مە حەفت پەرتووک یێن چاپکرین، بارا پتر ژ وان بیرەوەریێن پێشمەرگە و کادر و خەباتکەرێن شۆڕەشێ نە، هندەک ژ وان ژی بابەتێن دی یێن گرێدای شۆڕەشێ نە و چەند پەرتووکەکێن دی ژی د رێ دانە، بەلێ ئەڤ هەڤپەڤینێن ئەم دکەین ب راستی مە ل بەرە ئەم وان ژی بکەینە پەرتووک، لێ هەتا نوکە ئەو شیانێن دارایی ل بەر دەستێ مە نینن. هەکەر نە، مە ل بەرە بۆ میناک ئەم هەر 20 یان 40 چاڤپێکەفتنان ل گۆرەی درێژیا وان وەک زنجیرە بکەینە پەرتووکەک، بەلێ هەتا نوکە جارێ قووناغا ئێکێ مە ژ مرنێ رزگارکرن و مە یێن ئەرشیفکرین، قووناغا دویێ ئەم دنڤیسین و قووناغا سێیێ ژی مە ل بەرە هەکەر رۆژەکێ دەلیڤە بۆ مە بێت ئەم چاپ بکەین.                                                                                                               ب راستی بۆ ڤی کاری مە گەلەک حەز دکر، ل گەل هندەک ناڤەندێن ئەکادیمی مە هەماهەنگی کربایە، ب تایبەتی بۆ کارێ چاپێ و نڤیسینا پەرتووکان، دا پتر ب شێوەیەکێ ئەکادیمی ئێنە نڤیسین و بەلاڤکرن و مفا ژێ ئێتە دیتن، مە ل دەستپێکێ گەلەک هەول دان و مە وەختەکی هەماهەنگیەکا باش ل گەل سەنتەرێ ڤەکۆلینێن زانکۆیا زاخۆ هەبوو، هندەک پێنگاڤ ژی هاتنە هاڤێتن، پاشێ هندەک گوهۆڕین ل وێرێ هاتنە کرن ل سەنتەری ب خوە، پاشی ئەو ژی نەمان. ل دهۆکێ مە گەلەک پێنگاڤ هاڤێتن ل گەل زانکۆیا ڤێرێ، بەلێ هەتا نوکە بەرسڤدانەکا وەسا نینە. لێ جارێ ئەم یێن ئەرشیف و تۆمار دکەین و دنڤیسین ژی و یا گرنگ ئەوە ئەم جارێ ڤێ دیرۆکێ ژ مرنێ رزگار دکەین.

بیۆگرافیا ڕزگار کێسته‌یی:

– ڕزگار تەها ئۆسمان یێ ناسیار ب (رزگار كێسته‌یی) ل سالا 1961ێ ل گوندێ كێسته‌ یێ سه‌ر ب ده‌ڤه‌را كانى ماسێ ڤه‌ هاتيه‌ سه‌ر دونیایێ.

– خواندنا خوە یا سه‌ره‌تايى ل كێسته‌ و مالتا ژێرى ب دووماهی ئينايه‌.

– به‌رى ئاماده‌يێ ل دهوكێ ب دوماهي بينيت، 1981-1982 ب ده‌ستێ ئه‌منا رژێما بەعس هاته‌ گرتن و ل زيندانێن ئه‌منا دهۆكێ و یا مویسل و هه‌يئا كه‌ركوكێ. پتر ژ ساله‌كێ هاته‌ ئه‌شكه‌نجه‌دان.

– ل سالا 1982 بوویە پێشمه‌رگه ل سنوورێ لقێ ئێک یێ پارتی دیمۆکراتی کوردستان، ل هەر وێ سالێ بوویە کادرێ سیاسی و  ڕێکخستنێ.

– ل سالا 1988 بوویە ئەندامێ لژنا ناڤچا شێخان.

– ل دەمێ پێشمەرگاتیێ سێ جاران بریندار بوویە.

– ل سالا 1992 بوویە په‌نابه‌ر ل سوێد.

– ل سالا 1999 ئابوورى ل سوێد خوانديه‌.

– ل سالا 1995هه‌تا 1998 ئه‌ندامێ ده‌سته‌كا نڤيسه‌رێن کۆڤارا (پەیام) بوویە ل سوێد. دیسان ئەندامێ دەستەکا نڤیسەرێن چه‌ند مالپه‌ره‌كێن كوردی بوويه‌.

 – ل سالا 2007 زڤريه‌ ڤه‌ كوردستانا ئازاد و ل هەمان سالێ بوویە کاڕگێڕێ لقێ 18 یێ پارتی دیمۆکراتی کوردستان ل ئامێدیێ.

– ل سالا 2013 کۆلیژا ئادابێ پشکا مێژوویێ ل زانکۆیا دهۆک ب دوماهی ئینایە.

– ل سالا 2014- 2016 وەک خوەبەخش پشکداری د شەڕێ داعش دا کریە.

–  هەتا نوکە شه‌ش پەرتووک چاپ و بەلاڤکرینە، کو ئەڤێن ل خوارێنە:

 1- سترانێن کۆماتەی – 2011- هەلبەست.

 2- گولان و پێشمەرگە و بەرخوەدان – 2010 – بیرەوەری – ب هەڤپشکی ل گەل چەند هەڤالان.

 3- خواندنەک بۆ هزرا پارتی دیموکراتی کوردستان – 2015 – وەرگێڕان ژ عەرەبی بۆ کوردی – ب رێنڤیسا لاتینی هاتیە چاپکرن. ژ نڤیسینا رێزدار فازل میرانی.

 4- ل ژێر سیبەرا چیا، بەرگێ ئێکێ، بیرەوەری، 2019.

5- ل ژێر سیبەرا چیا، بەرگێ دویێ، بیرەوەری، 2021.

6- پێلێن خەریبیا تە، 2019، هەلبەست.

– زمانێن کوردی، عەرەبی و سوێدی دزانیت وگەلەک گۆتار و نڤیس ب هەرسێ زمانان بەلاڤکرینە.

– نوکه‌ به‌رپرسێ سه‌نته‌رێ کۆماته‌ یێ دۆکیۆمێنتکرنا دیرۆکا شوڕەشێ یه‌، ل دهۆکێ.