هندەك دیتنێت كەڤن بۆ نڤیسینەكا نوی

حجی جعفر

ژ وەشانێت پارێزگەها دهۆكێ‌ ب هەماهەنگی ل گەل رێڤەبەریا راگەهاندن و چاپ و بەلاڤكرنێ‌ ل دهۆكێ، پەرتووكەك ب ناڤونیشانێت (قوتابخانا رۆژنامەڤانییا بەدرخانییان) یا نڤیسەرێ‌ هێژا (سەردار هێتوتی)، ساڵا 2023 هاتە چاپكرن. ئەڤ پەرتووكە ژ (102) لاپەرا ژ قەوارێ‌ بچووك پێكهاتییە، (31) لاپەر ژ بۆ رۆژناما دایك (كوردستان 1898 ــ 1902) هاتینە تەرخانكرن. ل پێشییێ‌ دەستخۆشییێ‌ ل نڤیسەری دكەم و هیڤییا بەرهەمەكێ‌ باشتر بۆ دخازم.

ژ وەشانێت پارێزگەها دهۆكێ‌ ب هەماهەنگی ل گەل رێڤەبەریا راگەهاندن و چاپ و بەلاڤكرنێ‌ ل دهۆكێ، پەرتووكەك ب ناڤونیشانێت (قوتابخانا رۆژنامەڤانییا بەدرخانییان) یا نڤیسەرێ‌ هێژا (سەردار هێتوتی)، ساڵا 2023 هاتە چاپكرن.

ئەڤ پەرتووكە ژ (102) لاپەرا ژ قەوارێ‌ بچووك پێكهاتییە، (31) لاپەر ژ بۆ رۆژناما دایك (كوردستان 1898 ــ 1902) هاتینە تەرخانكرن. ل پێشییێ‌ دەستخۆشییێ‌ ل نڤیسەری دكەم و هیڤییا بەرهەمەكێ‌ باشتر بۆ دخازم. پشتی من ئەڤ پەرتووكە خاندی، بۆ من هندەك دیتن ل سەر وان (31) لاپەرێت بۆ رۆژناما كوردستان 1898 ــ 1902 هاتینە ڤالاكرن؛ پەیدابون، ژ وان دیتنان:

1 ـ نڤیسەری نە ژ دوور نە ژ نێزیك ناڤێ‌ (دكتۆر كەمال فوئاد)ى د پەرتووكا خو دا نە ئینایە، هەروەسا رۆژناما (كوردستان 1898 ــ 1902)ێ‌ یا كو بابەتێ‌ وی ئەو، نەكرییە ژێدەرێ‌ بابەتێ‌ خو!! هەر وەكو نڤیسەری رۆژناما كوردستان نە دیتی، هەكە دیتبیت ژی نە خاندییە، ب تنێ‌ هندەك ژ وان پەرتووكا یێت خاندین، ئەوێت ل سەر رۆژناما كوردستان 1898 ــ 1902ێ هاتینە نڤیسین، ئەڤ دیتنا من ژ ناڤەرۆكا بابەتێ‌ ناڤبری هاتییە وەرگرتن، چونكی چەوا چێدبیت تۆ ل سەر رۆژناما (كوردستان 1898 ــ 1902) بنڤیسی و تۆ (دكتۆر كەمال فوئاد) و رۆژناما (كوردستان)، بۆ بابەتێ‌ خو نە كەیە ژێدەرێ‌ سەرەكی(1)!

ئەز نابێژم ئەو ژێدەرێت نڤیسەری بۆ بابەتێ‌ خو ئیناین؛ دبێ‌ بهانە، قەد مەخسەدا من ئەو نینە، ئینانا ژێدەرا گەلەكا فەرە، لێ‌ ئەز دبێژمە نڤیسەری فەرتر ئەو بوو، تۆ رۆژناما (كوردستان 1898 ــ 1902) ب خو بۆ خو بكەیە ژێدەرێ‌ سەرەكی بۆ بابەتێ‌ خو.

2 ـ نڤیسەری نە ژ دوور نە ژ نێزیك ناڤێ (دكتور مەغدید سەپان) و پەرتووكا وی (رۆژنامەی كوردستان و هەڵومەرجی دەرچوونی یەكەم ڕۆژنامەی كوردی)، كو ژ (583) لاپەرا پێكهاتیە، ژ قەوارێ‌ مەزن، ئانكو شەش جارا هندی پەرتووكا (قوتابخانا ڕۆژنامەڤانییا بەدرخانییان)ە، وەكو مە گۆتی، نە ژ دوور نە ژ نێزیك نڤیسەری خو نێزیكی ڤی ژێدەرێ‌ هندێ‌ گرنگ ژی نە كریە!!

چ نە مایە ڤی ژێدەری ل سەر ڕۆژناما (كوردستان 1898 ــ 1902) نە گۆتی(2)، لەوما چ پێزانینێت نوی د ڤێ‌ پەرتووكێ‌ و هەر پەرتووكا پشتی ڤی ژێدەری هاتییە نڤیسین نە هاتینە، ژبلی شاشییان(3).

3 ـ نڤیسەر خو بەرامبەری وان ژمارێت ل سەر دەمێ‌ (دكتۆر كەمال فوئاد) دووڤدا كو ئەڤە بون (10، 12، 17، 18، 19) بێ‌ دەنگكرییە(4)، هەروەسا بەحسێ‌  كەدا وان نڤیسەران ناكەت یێت كو ئەڤ ژمارە دیتین، ژبلی ژمارە (19) كو هێشتا نە هاتییە دیتن(5)!!

4 ـ نڤیسەر ل دۆر خانی و مەم و زینا وی را بێ‌ سلاڤ دەرباز دبیت، كو ڤێ‌ ڕۆژنامێ‌ هەر ژ ژمارە دو هەتا ژمارە (31) ل سەر لاپەرێت خو بەلاڤكرییە(6)!!

ژبەر هندێ‌ ئەز هزر دكەم، كو نڤیسەری (سەردار هێتوتی) وەكو رۆژنامەڤانەكێ‌ دی یێ كو ل سالا 1984ێ، گەنگەشە ل سەر ڤێ‌ رۆژنامێ‌ دكر بێ‌ كو وی دیت بیت(7).

5 ـ نڤیسەر دبێژیت: (ئەڤ ڕۆژنامەیە ژ ئالیێ‌ دەستەیەكا رەوشەنبیر و نیشتمان پەروەرێن كورد ل نڤیسەر و شاعیران ب هەڤكاری دهاتە ئامادەكرن، ب تایبەتی وان رەوشەنبیرێن شۆڕەشگێرا، كو بەشداری د شۆڕەشێن كوردا دا كر بون و ل گەل وان خاندەكارێت كوردێن دلسۆز؛ ئەوێن ل قاهیرە و ئیستانبولێ‌ دخواندن…..)(8).

ما ئەزێ‌ نە هەقم بێژم كو ڤی نڤیسەری رۆژناما كوردستان نە خاندیە! هەكە خاندبایە، دا چەوا ڤان گۆتنێت بێ‌ بنەما كەت؟

تۆ هەر (30) ژمارێت ڤێ‌ رۆژنامێ‌ تێكڤەدەی، تۆ ئێك پەیڤ ژی نابینی كو وان خوێندكار و رەوشەنبیران نڤیسی بیت ئەوێت نڤیسەر دبێژیت: (اللهم الا) د وێ‌ ژمارا نە دیتی دا هاتبن! ئەوا راستی بیت، هەكە خاندەڤانێت كورد ل قاهیرە و ئیستانبولێ‌ ژی هەبن، لێ‌ چ نیشانێت وەسا د رۆژناما كوردستانێ دا نینن، كو بێژین ڤان خاندەڤان و شۆڕەشگێرا پشكدارییا د نڤیسینا ڤێ‌ رۆژنامێ دا كری، چونكی هەمی ناڤەرۆكا ڤێ‌ رۆژنامێ‌ یا ب دەستێت هەردو برا (عه‌بدلره‌حمان به‌درخان و میقداد مه‌دحه‌ت بەدرخان) هاتینە نڤیسین، ژ بلی وێ‌ هەلبەستێ‌ و وان دو سێ‌ گوتارێت ب توركی هاتینە نڤیسین، هەروەسا ژ بلی وان نامێت بۆ وان ژ دیاربه‌كر و سلێمانیێ‌ و ئەدەنە و موسل هاتین، وان ژی ل سەر لاپەرێت رۆژناما كوردستان 1898 ــ 1902ێ بەلاڤكرینە. ئەڤە ژی ئانكویا وێ‌ هندێ‌ ناگەهینیت، كو ئەڤە قوتابیێت زانكۆیا قاهێرە و ئیستانبولن یان ئەو شۆڕەشگێرن ئەوێت نڤیسەری ئیشارەت پێداین!! چونكی هەر نامەیەكێ‌ ناڤێ‌ خودانێ‌ وێ‌ ل سەرە، كو یان مەلانە یان ژی ئەشرافن.

ئەڤ شاشی یە هەر ئەو شاشی یە یا سەیدا (به‌هجه‌ت محه‌مه‌د) د وەختێ‌ خو دا كری(9).

6 ـ نڤیسەر دبێژیت: (هەروەسا شاعیرێ‌ نیشتمانی حاجی قادرێ‌ كۆیی ب هەلبەستێن خو بەرپەرێن رۆژنامێ‌ دخەملاندن…)(10).

دیسان دێ‌ دووبارە كەم كو ڤی بەرێزی رۆژناما كوردستان نە خاندییە، چونكی هەلبەستڤان (حاجی قادرێ‌ كۆیی) سالا 1897ز یێ‌ چوویە بەردلۆڤانیا خودێ،‌ ئو رۆژناما كوردستان ساڵا 1898ز دەرچوویە، ئانكو بەری رۆژناما كوردستان دەركەڤیت، ب ساڵەكێ‌ حاجی قادرێ كۆیی یێ‌ چوویە بەردلۆڤانییا خودێ، ئەڤ راستییە ژی هەر یا د رۆژناما كوردستان ب خو دا هاتی گاڤا د ژمارا سێیێ دا نڤیسی:

(عالمەك ژ سورا هەبی، ساڵا دی وەفات كر، رەحمەتا خودێ‌ لێبە، خودێ‌ گونەهێن وی بغەفرینە، ناڤێ‌ وی حاجی عبدالقادر بی، ئەڤ مرۆڤە د ساخیا خوە دا، گەلەك خەبتیە، دەرهەقا عەلماندنا علم و مەعریفەتێرە، گەلەك بەیت و ئەشعارێن كرمانجی دنڤیسی و ڕێدكرە وەلاتێ‌ خوە سورا، عەزمانێ‌ وی عەزمانێ‌ سورایە، لەوما كورد حەمی ڤی عەزمانی نزانن. پشتا كتێبا مەم و زینێدە ب خەتێ‌ دەستێ‌ خوە هن بەیت نڤیسینە، تبركا من ئەو ئەبیات ل ڤێ‌ جەریدێدە نڤیسین وەكی ب دیقەت بێخوندن، مەعنا وان خوش تێت فهمكرن:

زەمانە رەسمی جارانی نە ماوە

چراخی نازم و مونشی كوژاوە

لە دەوری ئێمە رۆومان و جەریدە

ئەگەر چی مەقصەدە زانین باوە

…هتد)(11).

لڤێرە دیار دبیت كو حاجی قادرێ‌ كۆیی ساڵا 1897ز. یێ‌ چوویە بەردلۆڤانییا خودێ،‌ ئو ئەڤ پێزانینە ژ لایێ‌ خودانێ‌ رۆژنامێ‌ میقداد مه‌دحه‌ت بەدرخان پاشایی ڤە هاتینە بەلاڤكرن، ڤێجا چەوا ب هەلبەستێن خو بەرپەرێن ڕۆژنامێ‌ دخەملاندن!

ئەڤە ژی هەر ئەو شاشی یە یا كو سەیدا (به‌هجه‌ت محه‌مه‌د) د وەختێ‌ خو دا كری و لڤێرە ژی سەیدا سەردار هێتوتی هەمان شاشی دووبارە كریە(12).

7 ـ نڤیسەر دبێژیت: (هەر 15 رۆژان جارەكێ‌ دگەهاندە چاپێ‌…)(13).

ئەوا راستی بیت، هەمی ژمارێت رۆژناما كوردستان نیڤ هەیڤانە نەبوینە، چونكی ل سەر لاپەرێت ژمارە (30، 31)، (28، 29)، (25، 26، 27) نڤیسی یە، (هەیڤێ‌ جارەكێ‌ دەردكەڤیت، جریدەیا كوردی یە…)(14). ئەڤە وەسا دگەهینیت، كو ل ڤێ‌ دووماهیێ‌ رۆژناما كوردستان‌ یا بویە رۆژنامەیەكا هەیڤانە(15).

8 ـ نڤیسەر دبێژیت: (… ژ بەر شاشیێن چاپێ‌ كو رامانا رستەكێ‌ گوهری بوو، رۆژناما (سەباح) هاتبوو گرتن)(16). ئەڤ گۆتنە گەلەك راستە، لەوما ئەز دێ‌ هێشتا ل سەر ڤێ‌ گۆتنێ‌ زێدەكەم، (… د ڤێ‌ گەرماتیێ‌ دا، رۆژنامەڤانییا توركی د دەراڤەكێ‌ تەنگ و ئالۆز دابوو، سولتان عه‌بدلحه‌مید و نۆكەرێت خو ب هەمی رەنگا دۆژمناتییا رۆژنامەڤانییا پاك و پەیڤا رەسەن دكر، گەلەك ژ پەیڤا پاقژ و راست ترسیان، هەتا رادەیەكێ‌ هندەك پەیڤ ل سەر لاپەرێت رۆژناما هاتنە قەدەغەكرن، وەك پەیڤا: (دیموكراتیەت، هەڤپشكی، سەربەستی…)(17).

9 ـ نڤیسەر دبێژیت: (سورەیا بەدرخان بابەتێن خو ل ژێر ناڤێ‌ عەزیز ئەحمەد و د0 بلەچ بەلاڤكرینە)(18).

هەكە ئەڤ ئاخڤتنە راست بیت، ئانكویا وێ‌ ئەوە، ئەو گۆتنا دكتۆرە (دریە محه‌مه‌د عه‌لی عه‌ونی) كری یا دروست نینە، دكتۆرە دبێژیت: (ل ساڵێت سیهان دا، محه‌مه‌د عه‌لی عه‌ونی پەرتووكەك ب ناڤێ ‌(دۆزا كوردی- القضیة الكردیة) ب نازناڤێ‌ (دكتۆر بلەچ شێركو) بەلاڤكرییە، داكو كۆشكا مەلكی بەرامبەری توركیا نە كەڤیتە د كراسێ‌ شەرمێ دا، وی ب ڤی ناڤی چاپكر)(19).

10 ـ نڤیسەر ل سەر رۆژنامەڤانییا سورەیا بەدرخان دو هزرێت جودا د لاپەرێ‌ 34 و 35ێ دا بۆ خواندەڤانی دبێژیت، كو خواندەڤان وەسا هزر بكەت سوره‌یا بەدرخانی دو رۆژنامە دەرئێخستینە ئێك ل ستەنبۆلێ‌، ئێك ل قاهیرە، هەردو ژی ب ناڤێ‌ كوردستان، د لاپەرێ‌ 34ێ دا دبێژیت: (پشتی كو میر سورەیا ڤەدگەریتە ئیستانبولێ، دەست ددەتە دەرئێخستنا رۆژناما كوردستان، ب هەمان ناڤێ‌ مامێ‌ وی میقداد مەدحەت بەدرخان…)(20). پاشی د لاپەرێ‌ 35ێ دا دبێژیت: (ئەڤ رۆژنامەیە (15) رۆژان جارەكێ‌ ل وەلاتێ‌ مسرێ‌ ل باژێرێ‌ قاهیرە ب هەردو زمانێن كوردی و توركی ژ لایێ‌ میر سورەییا بەدرخان دەردكەفت، ژمارا ئێكێ‌ ل رێكەفتی 15 ذی القعدە/1335هجری دەركەفتیە…)(21). ئەڤە ژی جهێ‌ گۆمانێ‌ یە كو وی دو رۆژنامە دەرئێخستبن، ئێك ل ستەنبۆلێ‌ و ئێك ل قاهیرە، ب تنێ‌ هەتا نهۆ ناڤێ‌ وی یێ‌ ب ئێك رۆژنامەڤە هاتییە گرێدان…)(22).

11 ـ نڤیسەر دبێژیت: (ژ بەر فشارێن دەولەتا عوسمانی، میقداد مەدحەت بەدرخان نەچار دمینیت دەستا ژ بەلاڤكرنا رۆژناما كوردستان بەردەت…)(23). دبێژن ئەگەرێ‌ دەستبەردانا میقداد مه‌دحه‌ت بەدرخان ژ بەلاڤكرنا رۆژناما كوردستان 1898 ــ 1902ێ نەساخییا وی بوویە، لێ‌ گۆمانا ل سەر عه‌بدلره‌حمان به‌درخان هەیە كو كەفتیە ژێر فشارا سلتان عه‌بدلحه‌میدى(24).

ژێدەر و پەراوێز:

1 ـ كوردستان، یەكەمین رۆژنامەی كوردی 1898 ــ 1902، كۆكردنەوە و پێشەكی: دكتۆر كەمال فوئاد، چاپی سێیەم،ـ تاران ــ 2006.

2 ـ رۆژنامەی كوردستان و هەلومەرجی دەرچوونی یەكەم رۆژنامەی كوردی، دكتۆر مەغدید سەپان، هەولێر- 2021.

3 ـ مەخسەدا من پەرتووكا دكتۆر ره‌شید فندى یە یاكو ب ناڤێ‌ (خاندنەكا ژ ناڤدا بۆ رۆژناما كوردستان)، ئەوا تژی شاشی، ژ وانە: دكتۆر د لاپەرێ‌ (9) دا دبێژیت: (… لێ‌ مصرا وی سەردەمی ل بن دەستهەلاتیا مەمالیكا بوو …). ئەوا راستی بیت بەری سالا 1843ز. دەستهەلاتییا مەمالیكا ب داوی هاتییە، ئەڤ رۆژناما كوردستان 1898ــ 1902ێ ل سەر دەمێ‌ دەستهەلاتا خدێوی عه‌باس حلمی دەرچوویەـ یێ كو ژ ساڵا 1892ــ 1914 حوكم ل مصرێ‌ كری، خدێوی عه‌باس ئێك بوو ژ نەڤێت محه‌مه‌د عه‌لی پاشایێ‌ مەزن. ب هزرا من ئەڤە ژی ئەگەرەكە ژ وان ئەگەرێت بەدرخانییا رۆژناما خو بریە مصرێ،‌ چونكی پەیوەندیێت ڤێ‌ بنەمالێ‌ ل گەل میرێت كوردان بەردەوام هەبوینە. هەروەسا دكتۆر ره‌شید دبێژیت: (خدێوی یێت مەمالیكا…)، ئەڤە ژی شاشی یە، چونكی پەیڤا (خدێوی) ب تنێ‌ بۆ نەڤیێت محه‌مه‌د عه‌لی پاشایی، وەكو خەلات ژ لایێ‌ سلتان عه‌بدلعه‌زیزێ‌ دویێ‌ ڤە هاتییە … بنێرە: هەمان ژێدەرێ سەری (رۆژنامەی كوردستان… د. مەغدید سەپان. ل جهەك دی ل16 دا دكتۆر دبێژیت: (هەتا نوكە ساڵ بوون و مرنا عه‌بدلره‌حمان به‌درخان نە هاتییە زانین). عه‌بدلره‌حمان پاشا بەدرخان ساڵا 1868ێ ژ دایك بویە و ساڵا 1936ێ چوویە بەردلۆڤانیا خودێ. هەروەسا بۆ ساڵبوون و مرنا میقداد مه‌دحه‌ت دا ل15 دا دبێژیت: (هەتا نوكە نە هاتیە زانین ل كیژ سالێ‌ هاتییە سەر دنیایێ‌ و ل كیژان سالێ‌ مرییە…). میقداد مه‌دحه‌ت بەدرخان ساڵا 1858 ژ دایك بویە و ساڵا 1915ێ چوویە بەردلۆڤانیا خودێ. بنێرە: هەمان ژێدەر، ل10. هەژی گۆتنێ‌ یە بێژم كو سەیدا سەردار هێتوتی ژی ب دروستی سالبون و مرنا هەردو میرا نڤیسییە.

4 ـ هەمان ژێدەرێ بەرێ‌، دكتۆر كەمال فوئاد.

5 ـ هەمان ژێدەر، دكتۆر كەمال.

6 ـ هەمان ژێدەر، دكتور كەمال.

7 ـ مەخسەدا من (به‌هجه‌ت محه‌مه‌د)ە، دەما ئەوی د رۆژناما (هاوكاری)دا، ژمارە (734) ساڵا 1984ێ، گوتارەك ل سه‌ر رۆژناما كوردستان ئینایە خارێ،‌ بێ كو وی رۆژنامە دیت بیت.

8 ــ بنێرە: قوتابخانا ڕۆژنامەڤانیا بەدرخانیان، سەردار هێتوتی، ل18، دهۆك، سال … دیار نینە، لێ‌ مروڤ دشێت بێژیت، ساڵا 2023ێ یە.

9 ــ د رۆژناما هاوكاری دا، ژمارە (734)، ساڵا 1984ێ، سەیدا به‌هجه‌ت محه‌مه‌د د گوتارا خو دا ناڤێ‌ (كوردستان ئێكەمین رۆژناما كوردی) ئینا بو خارێ، تێدا هاتبو: (گەلەك رۆشنبیر و خاندەڤانێت كورد پشكداری د نڤیسینا رۆژنامێ دا كریە…). من بۆ وی د هەمان رۆژنامێ دا، ژمارە (753) ساڵا 1984ێ، ئەو شاشی راستكر بوو، لێ‌ مخابن سەیدا سەردار ژی هەمان شاشی لڤێرە دووبارە كرییە.

10 ــ هەمان ژێدەرێ بەرێ‌، قوتابخانا رۆژنامەڤانیا…، ل18.

11 ــ هەمان ژێدەرێ بەرێ، كوردستان یەكەمین…، دكتۆر كەمال فوئاد، ژمارە سێ.

12 ــ د هەمان ژمارە و ساڵ دا، د هەمان رۆژناما هاوكاری دا، سەیدا به‌هجه‌ت محه‌مه‌د، نڤیسی بوو: (شاعرێ‌ كوردێ‌ نەمر حاجی قادرێ‌ كۆیی بنڤیسین و شیعرێت خو، بەرپەرێت وێ‌ نەقشاندن…). ئەو شاشی ژی د وەختێ‌ خو دا، من بۆ وی د هەمان رۆژناما هاوكاری دا، ژمارە (753) ساڵا 1984ێ، ئەو شاشی راستكر بوو، لێ‌ مخابن سەیدا سەردار دووبارەكرەڤە.

13 ــ هەمان ژێدەرا بەرێ‌، قوتابخانا رۆژنامەڤانیا…، ل17. سەیدا به‌هجه‌ت محه‌مه‌د ژی دبێژیت: كوردستان رۆژنامەیەكا نیڤ هەیڤانەیە… هاوكاری، هەمان ژێدەرێ بەرێ‌.

14 ــ هەمان ژێدەرێ بەرێ‌، كوردستان یەكەمین، دكتۆر كەمال فوئاد.

15 ــ بنێرە: رۆژناما هاوكاری، ژمارە (753)، ساڵا 1984ێ، حه‌جی جه‌عفه‌ر. بۆ زانین، ئەڤ گوتارە  یا د پەرتووكا: (بۆ هەر نڤیسەڤانەكی گولەك) دا دووبارە بویه‌، پشكا دویێ، هەولێر- 2016، ل15.

16 ــ هەمان ژێدەرێ بەرێ، قوتابخانا رۆژنامەڤانیا …، ل28.

17 ــ بنێرە: كۆڤارا (رۆشنبیرێ‌ نوێ‌)، ژمارە (108)، ساڵا 1985ێ، (ل دویڤ چوونەك ل سەر یەكەمین رۆژناما كوردی)، حه‌جی جه‌عفه‌ر یان بنێرە: پەرتووكا (هندەك ڤەكۆلین ل دۆر ئەدەب و ڕەوشەنبیریا كوردی)، بنگەهێ‌ لالش، دهۆك – 2022، ل87. ئەڤ گوتارە لوێرێ‌ دووبارە بەلاڤ بوویە.

18 ــ هەمان ژێدەرێ بەرێ، قوتابخانا رۆژنامەڤانیا …، ل35.

19 ــ بنێرە: دریە عونی، التاریخ والحیاة، تألیف: محمود زاید، تامان شاكر، القاهرة- 2015، ل67.

      هەروەسا من ژی د پەرتووكا (بۆ هەر نڤیسەڤانەكی گولەك) دا، پشكا ئێكێ، ساڵا 1986، ل9، 57، 58)، گەنگەشە ل سەر نازناڤێ‌ بلەچ شێركو كریە، سێ‌ چار بۆچوون هەنە، سەیدا عبدالرقیب یوسف دبێژیت: ئەحمەد سورەیا بەدرخانە، دكتۆر كەمال مەزهەر، جار دبێژیت جەلادت بەدرخانە، جار  دبێژیت محه‌مه‌د عه‌لی عەونی یە،  دكتۆرا نەسرین فخری دبێژیت: سورەیا بەدرخانە، سەیدا صه‌لاح سه‌عدللا دبێژیت: سورەیا بەدرخانە.

20 ــ هەمان ژێدەرێ بەرێ، قوتابخانا رۆژنامەڤانیا …، ل34.

21 ــ هەمان ژێدەرێ بەرێ‌، قوتابخانا رۆژنامەڤانیا …، ل35.

22 ــ هەمان ژێدەرێ بەرێ‌، كۆڤارا: رۆشنبیرێ‌ نوێ، ژماره‌ 108، ساڵا 1985ێ.

 23 ــ هەمان ژێدەرێ بەرێ‌، قوتابخانا رۆژنامەڤانیا…، ل16.

24 – هەمان ژێدەرێ بەرێ‌، كۆڤارا رۆشنبیرێ‌ نوێ، ژماره‌ 108، ساڵا 1985ێ.

ڤان بابەتان ببینە

ديتنه‌كا ده‌روونناسى بۆ كه‌سايه‌تیيا زه‌مبيلفرۆشى… چەند تێبینی ل سەر مژارا (زەمبیلفرۆش د ناڤبەرا ئەخلاق و کێشەیێن دەروونی دا)

عەلى عەبدوللا هەسنيانى داهێنەرێن کەسایەتییا زەمبیلفرۆشی ئەڤ کارتێکەرە ب رەنگەکێ نموونە دیزاین کرییە و داهێنایە …