دیدارا مەتین، دیدارەكا ڤەكری یا ھەیڤانەیە، ژ لایێ گۆڤار مەتین یا ڕەوشەنبیری – گشتی ڤە دھێتە برێڤەبرن. ھەر جار دۆسیەكا گەرم یا رۆژەڤێ گەنگەشە و  بنكۆل دكەت. بۆ دیدارا ڤی سەكۆیێ ھەیڤانە، ل رۆژا چارشەمبی رێككەفتی 9ی تیرمەھا 2025ێ، ھژمارەكا تایبەتمەند و شارەزایێن سیاسەتا نیڤدەولەتی ھاتبوونە مێھڤانكرن، داكو ل دۆر “کورد د نەخشەیێ سیاسی یێ نوی یێ رۆژھەلاتا ناڤین دا” دید و بۆچوونێن خۆ دەرببڕن.

ديدارا ڤێ جارێ ژ لایێ ھۆشەنگ تاجر، ئەندامێ دەستەكا نڤیسینێ یا گۆڤارا مەتین ڤە ھاتە برێڤە برن. ژ لایێ خۆ ڤە تاجری چاڤخشاندنەك د دیدارێن بۆری یێن مەتین دا بر و بەحس ل سەر گرنگییا دیدارێ و سازدانا وێ و بنكۆل گەنگەشەكرنا وان بابەتێن گەرم یێن رۆژەڤێ كر و ب كورتی بەحس ل سەر بۆیەرێن سیاسی یێن، كو ئەڤرۆ جیھان ب گشتی و ب تایبەتی رۆژھەلاتا ناڤین تێ دا دەرباز دبیت و پێگەھێ كوردان و كوردستانێ د نویترین فۆرمێن سیاسی یێن رۆژھەلاتا ناڤین و گوھۆرینێن وێ دا كر. تاجری دەلیڤە دا مێھڤانێن خۆ، كو ھەر ئێك ژ وان ب كورتی دید و بۆچوونێن خۆ ل سەر بابەتی دەرببڕیت.

مامۆستایێ زانكۆیێ د. وەجیھ عەڤدۆ، ژ  مێھڤانێن سەرەكی یێن دیدارێ بوو، ل سەر بیرۆكەیا دابەشكرنا رۆژھەلاتا ناڤین و ئەو پلانێن بۆ دابەشكرنا وێ ھاتینە دارشتن ئاخڤت و گۆت: «رۆژھەلاتا ناڤین، ئەو دەڤەرا ھەرە گرنگ یا جیھانێ یە، كو بوویە جھێ فۆكەس و تەكەزییا ھێزێن نێڤدەولەتی. دەمێ دھێتە گۆتن ’رۆژھەلاتا ناڤین‘ نە بتنێ دەڤەرەكا جۆگرافی، بەلكو مەیدانەكا جیۆسیاسی یا ئالۆز و شویلی دھێتە سەر ھزرا مرۆڤی. ئەڤە ل گۆر گۆتنا بیرمەند و سیاسەتمەدار بێرنارد لویس، دەمێ دبێژیت: ’رۆژھەلاتا ناڤین؛ دلێ ناكۆكییێن نیڤدەولەتی و كلیلا تێگەھشتنا دیرۆكێ یە.‘ ئانكو ئەڤە وێ ڕامانێ ددەت؛ ھەر لایەنێ  رۆژھەلاتا ناڤین كۆنترۆل بكەتن، ئانكو ھەمی جیھان و قۆلاچێن وێ یێن كۆنترۆل كرین.»

د. وەجیھی د بەردەوامییا ئاخڤتنا خۆ دا گۆت: «ب درێژاهییا دیرۆكێ ھەمیێ رۆژھەلاتا ناڤین یا ب بزاڤ و لڤۆك بوویە ژ رویێ سیاسی ڤە. بەلێ ئەگەر ئەم بەرێخۆ بدەینێ دێ بینین، كو ئەڤ لڤینە و دینامۆیێ گوھۆرینێن سیاسی ل رۆژھەلاتا ناڤین د ڤان سالێن دویماھیێ دا و ب تایبەت پشتی سالا 2003ێ و ژ ناڤچوونا رژێما بەعس ل عێراقێ و ھاتن و سەرھلدانا بھارا عەرەبی ل سالا 2011ێ بلەزتر كەفتییە. ھەر چەندە ھەبوونا كۆمەكا پلان و بەرنامەیێن دارشتی یێن گرێدایی رۆژھەلاتا ناڤین نە یا نوی و گرێدایی ڤان بۆیەرێن سیاسی یێن ڤێ دویماھیێ یە، بەلێ وەكی مە گۆتی؛ د ڤان سالێن دویماھیێ دا شەڕعییەتەكا دیتر دایە پرۆژێ دابەشكرنا رۆژھەلاتا ناڤین، كو ھێز و كارێكتەرێن سەرەكی یێن دابەشكرنا رۆژھەلاتا ناڤین ل بن بەهانەیێن، رێزگرتنا مافێن مرۆڤی و دەستەبەركرنا وان، بەڵاڤكرنا دیمۆكراسییەتێ، شەڕێ ژن اڤبرنا تیرۆرێ… ھتد. بێگۆمان ئەڤ گوھۆرینە ژی دێ ل گۆر بەرژوەندیێن وان بن.

رۆژھەلاتا ناڤین د بنیات دا، خۆ د دو ئاستان دا دبینیت؛ پرۆژێ رۆژھەلاتا ناڤین یێ مەزن (وەڵاتێن ئیسلامی + وەڵاتێن رۆژئاڤایێ ئاسیا) و پرۆژێ رۆژھەلاتا ناڤین یێ نوی (تركیا، ئیران، ئەفغانستان، ئیسرائیل + وەڵاتێن عەرەبی). بێگۆمان؛ بیرۆكە و ھزرا دابەشكرنا و دەستێوەردانا رۆژھەلاتا ناڤین یا بنیاتگرتی یە ل سەر ھندەك تیۆر و بیرۆكەیێن ھزری و ئەمنی، كو گرنگترین ژ وان:

– ساموێل ھینتیگتۆن ؛ د پەرتۆكا خۆ یا بناڤێ ’هەڤڕکیێن باژێڕڤانییان – The Crash of Civilization‘ دا ب تێر و تەسەلی بەحس ل سەر ھەبوونا ناكۆكیێن رەگەزی و ئەتنیكی و دەستێوەردانا ھێزێن دەرەكی دكەتن ل رۆژھەلاتا ناڤین و ژ بلی ھەبوونا ڤان بلۆك و باسکێن د نوكە دا ھەی، ئەو پێشبینیا ھەبوونا ناكۆكیێن ئیسلامی  ل گەل چینی دكەتن ل بەرامبەر رۆژئاڤایێ.

– ھەر دیسان، بێرنارد لویسێ (ئەمریكی – بەریتانی) بەحس ل سەر دارشتنا وێ پلانێ دكەتن یا ھاتییە دارشتن بۆ دابەشكرنا رۆژھەلاتا ناڤین.

– تیۆرا چەوانییا دروستكرنا ئەنارشیەتێ (نە دەستهەڵاتداریێ)، ئەوا ژ لایێ كۆندالیزا رایزڤە ھاتییە دارێشتن د دەمێ شەڕێ لبنانێ دا ل سالا 2006ێ .. ھتد».

د دویماھییا ئاخڤتنا خۆ دا، ناڤبری گۆت:» ئەڤ پلان و بەرنامەیێن ھاتینە دارشتن بۆ دابەشكرنا رۆژھەلاتا ناڤین ھەمی ل سەر ئاستێن ناڤەندێن ڤەكۆلینێن نێڤدەولەتی بووینە. ل سەر ڤێ چەندێ ھەر چ نەخشەیەكێ سیاسی ل ھەر سازی یان ژی ناڤەندەكا ڕاگەھاندنێ بھێتە بەڵاڤكرن نە د فەرمی و جھێ باوەریێ نە. ئەڤ ھەمی پلان و بەرنامەیێن ھەی و ھاتینە بەحس كرن، نیشانێن زیقن ل سەر وێ چەندێ؛ كو ب چ ئاوایان رۆژھەلاتا ناڤین بەرقەرار نابیت، یان ھەكە ئاساییشا ھەرێمی بەرقەرار ببیت ژی، دێ یا ب زەحمەت بیت.»

مامۆستایێ زانکۆیێ، د. ھەوار نێروەیی پشکداریبوویەکی سەرەکی یێ ڤێ یدارێ بوو، ناڤبری پتر رەھەندێ ئارمانجێن نەخشێ دابەشكرنا رۆژھەلاتا ناڤین بەحسكر و گۆت: «ب دیتنا من، ئارمانجا ھەرە سەرەكی یا ھەبوونا بەردەوام یا شەڕ و ناكۆكیێن رۆژھەلاتا ناڤین ’ژناڤبرنا ھەڤالبەندییا كلاسیكە،‘ پتر ژ وێ بیرۆكەیا دبێژیت، كو دێ دەرئەنجامێ شەڕ و ناكۆكییێن رۆژھەلاتا ناڤین دانانا بنیاتێ دەولەت و سیستەمێن دیتر یێن حكومڕانیێ بیت. ئانكو ئەم نەشێین بێژین، ئەڤ شەڕ و ئالۆزیێن نوكە ھەین دێ 100% بنە ئەگەر بۆ گوھۆرینا نەخشێ سیاسی یێ رۆژھەلاتا ناڤین. ژبەركو؛ ئەڤ نەخشەیێ د نۆكە دا ھەی ژی نە یێ تەمامە، بەلكو ئێك ژ وان قۆناغێن نەخشەسازیێ یە یێ رۆژھەلاتا ناڤین تێدا دەرباز دبیت، كو ب دیتنا من، قۆناغا چارێ یە و د بیت دناڤبەرا سالێن 2025 – 2050ێ دا ھندەك گوھۆرین دروست ببن، بەلێ ب مەرجێ وێ چەندێ، كو ژ چارچووڤێ خۆ یێ ئاسایی دەرنەكەڤیت (فۆرم و ستراكچەرێ دەولەتێ یێ ھەیی نەھێتە گوھۆرین) ئەڤە ژی ژبەر وێ چەندێ یە، كو دیزاینەرێن نەخشێ سیاسی یێ رۆژھەلاتا ناڤین، كو بەریتانیا، فرەنسا و ئەمریكانە دەست ب گوھۆرینا نەخشێ رۆژھەلاتێ كرییە و گەھاندیە قۆناغێن دوماھیكێ، یەلێ ب دویماھیك نە ئینایە. ئەھا ل سەر ڤی بنیاتی، وەكی مە ل سەری ژی دایە دیاركرن، كو دبیت دناڤبەرا سالێن 2025 – 2050ێ دا شێوەیەك ژ شێوەیان ھندەك گوھۆرینان ب خۆ ڤە ببینیت.»

نێروەیی د بەردەوامیا ئاخڤتنا خۆ دا گۆت: «ھێشتا گەلەك زوی یە بەحس ل سەر گوھۆرینێن ریشەیی یێن گرێدایی ب گوھۆرین سیستەمێن سیاسی یێن رۆژھەلاتا ناڤین بكەین، ئەڤە سەرەڕاێ وێ چەندێ، كو ئەم نەشێین بەحس ل سەر ھەبوونا دیمۆكراسییەتا گەل و نەتەوەیێن جودا جودا ژی بكەین ل رۆژھەلاتا ناڤین. رەوشا سیاسی یا رۆژھەلاتا ناڤین یا گرێدای رابردوویێ دیرۆكا دەڤەرێ، دیفاكتۆیا ھەیی ل رۆژھەلاتا ناڤین و وان پلان و بەرنامەیانە یێن بۆ دابەشكرنا رۆژھەلاتا ناڤین ھاتینە دارشتن، كو دبیت د پاشەڕۆژێ دا شێوەیەك ژ شێوەیان بھێنە جھ. ئانكو ب كورتی؛ سووبەھییا مە یا گرێدا ئەڤرۆ و ئەڤرۆیا مە ژی یا گرێدای دووھییا مەیە. بەلێ گەلەك جاران ترێندێن سیاسی یێن ژ نیشكەكێ ڤە دەردكەڤن، كو ھەتا رادەیەكی كاریگەریێ ل سەر رۆژەڤا سیاسی دكەتن، بەلێ نا بیتە ئەگەر بۆ وێ چەندێ، كو شێوە یان ژی دیزاینا نەخشێ سیاسی بھێتە گوھۆرین.

ئەم د شێین بێژین؛ خۆ ڤەكێشانا بەریتانیا ژ كەنداڤێ فارسی ل دەستێپێكا سالێن 1970 یان دبیتە سەردەمێ ب دویماھیك ھاتنا بزاڤێن كۆلۆنیالیزمێ ل رۆژھەلاتا ناڤین، كو بۆ دەمێ 400 سالان بوو د ھەول و بزاڤێن بەرفرەھكرنا ھەژمۆنا خۆ یا سیاسی – لەشكەری و ئابووری دا بوو ل دەڤەرێ. ب دویماھیك ھاتنا پرۆسەیا كۆلۆنیالیزمێ ل رۆژھەلاتا ناڤین دەستپێكەك بوو بۆ ڕاگەھاندنا دویماھیك دەولەتێن سەربخۆ ل كەنداڤی. لەوما ژی ئەو قۆناغێن نەخشێ سیاسی یێ دەڤەرێ تێدا دەربازبووین ب ھزرا من كەفتیە سەر رێچكا خۆ یا دروست و ھێدی یا مای بگەھیتە دویماھیكا خۆ (ئانكو بناتێ خۆ یێ سیاسی یێ وەرگرتی بەلێ ب دویماھیك نە ھاتییە). لەوما ژی ئەگەر د نوكە دا ترێندەكا سیاسی یا بھێز ھەبیت ھەمی بۆ وێ چەندێ یە ھەڤالبەندییێن كلاسیك ل دەڤەرێ بھێنە ژناڤبرن و ھەلوەشاندن. شەڕێ دھێتە كرن ژی شەڕێ پاراستنا ئیسرائیلێ یە و مەحالە ھند دژوار ببیت، بۆ نموونە رژێمەكا وەكی یا ئیرانێ ژناڤ بچیت.»

د دویماھییا ئاخڤتنا خۆ دا، نێروەیی گۆت: «ل گۆر زانستێن سیاسی و خواندنا رۆژەڤا سیاسەتا رۆژھەلاتا ناڤین؛ مەحالە ھەتا سالا 2030ێ ژی چ گوھۆرین، نە د بچویك و نەژی یێن مەزن ل رۆژھەلاتا ناڤین چێ ببن ژ رویێ گوھۆرینا نەخشەیێ سیاسی ڤە. ب دیتنا من؛ كورد ب قەبارێ خۆ یێ بەرھەڤ نینە بشێت خۆ بگونجینیت ل گەل پێشھات و گوھۆرینێن ھەرێمی. ئەڤە ب تایبەت ژی ل سەر ئاستێ نافخۆیا ھەرێما كوردستانێ. یا د مینیت دەستێ دەرەكی و ھێزێن نیڤدەولەتی نە، كو بھێن و فاكتەرێ خۆ بكەنە دیفاكتۆ و ریرەوێ سیاسی یێ ھەرێمێ ل گەل پێشھاتان بھێتە گوھۆرین. دوبارە شەڕێ رۆژھەلاتا ناڤین، شەڕێ ژناڤبرنا ھەڤالبەندییا كلاسیك و پاراستنا ئاساییشا ئیسرائیلێ یە، ب شێوەیەكی كو ل دویڤ بەرژەوەندیێن رۆژئاڤای بن. ھەر چەندە ھەولێن ھەرێمێ ب تایبەت بۆ ڤەحەواندنا پەنابەران و پاراستنا رێكخراوێن نەحكۆمی  و گرنگی پێدانا جڤاكێ نیڤدەولەتی بۆ ھەرێمێ كێرفەكێ دیتر یێ گرنگ بوویە ل سەر بلندكرنا ئاستێ سیاسی یێ ھەرێما كوردستانێ.»

سیاسەتمەدار و ئەندامێ بەری یێ جڤاتا نوینەرێن عیراقێ، عەبدولڵا سالح، كو ئێك ژ پشکداربوویێن سەرەکی یێن دیدارێ بوو ل سەر بابەتی و ب تایبەت ’رێگری  و بەربەستێن د رێكا پرۆژەیێ دابەشكرنا رۆژھەلاتا ناڤین‘ دا ئاخفت و گۆت: « د راستیێ دا ئەم نەشێین ب چ ئاوایان بەحس ل سەر ھەبوونا پرۆژەیێن مەزن و ستراتیژی یێن دابەشكرنا رۆژھەلاتا ناڤین بكەین، بەلكو ئەو ھندەك تیۆر و ھزرن، كو ھەتا نھا ژی نەكەفتینە ل سەر رێكا پراكتیزە و جێبەجێكرنێ. ب دیتنا من؛ رێگرێ ژ ھەمییان مەزنتر و بھێزتر ل بەر سینگێ وێ چەندێ، كو ئەڤ ھزر و تیۆرە ببنە پرۆژە و بكەڤنە د بوارێن خۆ یێن جێبەجێكرنێ دا؛ ئەمریكا و بەردەوامییا گوھۆرینا ستراتیژییەتا ئەمریكایە  بۆ رۆژھەلاتا ناڤین و وێ سیاسەتا وێ ھەی ل بەرامبەر دەڤەرێ. چونكی؛ پێدڤی یە بۆ پرۆژەیەكێ ھۆسا و گرنگ یێ وەكی رۆژھەلاتا ناڤین ب تایبەت، ئێك دیدا نەگۆر، ئێك بەرنامە، ئێك پلان، ئێك ستراتیژییەت و ئێك ئارمانج ھەبیت ب شێوەیەكی، كو ئەڤ پلان و ئارمانجە نەھێنە گوھۆرین.»

عەبدولڵا سالحی ئاماژە ب وێ چەندێ كر، كو: «د نھادا ستراتیژییەتا بكارئینانا ھێزێ بۆ دابینكرنا ئاشتیێ بوویە ئەجندایا ھێزێن رۆژئاڤایی، بەلێ پێدڤی یە ئەم وێ چەندێ ژ بیر ژی نەكەین؛ بتنێ ئامرازێ نافخۆ و دید و ھزرێن خەلكی بۆ دەستھەلاتێ دشێت رێكێ ل بەرامبەر ھێزێن دەرەكی خۆش بكەتن، كو ب مخابنی ڤە ژ رویێ نافخۆ ژی ڤە دەڤەر یا بەرھەڤ نینە وێ رێكێ ل بەرامبەر دەستێوەردانێن دەرەكی خۆش بكەتن.»

عەبدولڵا سالحی، ئاماژە ب گەلەك خالێن دیتر یێن، كو دبنە رێگر و بەربەست ل بەرامبەر گھۆرینا رویێ جیۆسیاسییا رۆژھەلاتا ناڤین كر، وی د بەردەوامیا ئاخڤتنا خۆ دا گۆت: «ڕاستە ئەڤ خالا مە ل سەری دیاركری، كو ئەمریكا و ب بەردەوام گوھۆرینا دیدا وێ یە بۆ رۆژھەلاتا ناڤین، بەلێ گەلەك خالێن دیتر ژی ھەنە، كو ئەم نەشێین كاریگەرییێن وان ژ خالا ئێكێ كێمتر ب دانین. ئەوژی؛ مللەتێن دەڤەرێ و ھزرا خەلكێ وێ یە بۆ دەستھەلاتدارێن وێ یە. ئەگەر ئەم بەرێخۆ بدەینە دیرۆكا سیاسی یا رۆژھەلاتا ناڤین ب تایبەت د ڤێ سەدسالا بووری دا، دێ بینین، كو شێوەیێ گوھۆرینا دەستھەلاتان ب رێكا كۆدەتایێن سەربازی بوویە، نموونە ژی؛ گوھۆرینا رژێمان ل مسر، سووریا، عێراق، لیبیا و توركیا. لەوما ژی ژ بەر ڤێ چەندێ؛ مللەتێن مە یێن رۆژھەلاتی وەكو ئۆپزسیۆن گەلەك ب ھەیەجان و گەرم نینن ل بەرامبەر دەستھەلاتدارێن خۆ، ئانكو نە مللەتێن زیندی نە. ئەگەر نەء، كوردان ل رۆژھەلاتا ناڤین تێرا ھەشت دەولەتان قوربانی داینە، بەلێ ھەتا ڤێ گاڤێ خودانێن خۆ و ئێك ستاتۆیا سیاسی یا سەربخۆ ژی نینە.

ھەر دیسان دەمێ بەحسا ھێزێ و رۆژئاڤایێ دھێتە كرن ئێكسەر ئەمریكا دھێتە سەر ھزرا تاكێ رۆژھەلاتی و ھەتا شرۆڤەكارێن سیاسەتێ ژی ل دەڤەرێ، كو ئەڤە بخۆ ژی گەلەك یا شاش و نە ڕەوایە. ژبەركو؛ نوكە و د گرۆپەنا سیاسەتێ دا بتنێ ئەمریكا نینە خودان بریار و ھێز بۆ پەیداكرنا گوھۆرینان ل دەڤەرێ. بەلكو گەلەك ھێزێن دیتر یێن ھەین و دشێن راستەوخۆ بەرپەچی سیاسەتا ئەمریكا ببن ل دەڤەرێ و ھەتا پرۆژە و تیۆرێن ئەمریكا ژی سست و لاواز بكەن، وەكی؛ رۆسیا، چین، ئیران، پاكستان، توركیا، سعودی و كەنداڤی ب شێوەیەكێ گشتی.»

ناڤبری، د دویماھییا ئاخڤتنا خۆ دا گۆت: «ئەڤ شەڕ و ئالۆزیێن خۆ ب سەر رویێ رۆژھەلاتا ناڤین دا گرتین و گەرمە گەرما ترافیكا سیاسی ل رۆژھەلاتا ناڤین و ب تایبەت بزاڤێن خۆ نێزیكرنا ئەمریكا و سعودیێ بتنێ ئێك ئارمانج ھەیە، كو ئەو ژی پاراستنا ئاساییشا ئیسرائیلێ یە و نە زێدەتر. د بیت ئەڤ پاراستنە ژی ب رێكا گوھۆرینا ھندەك رژێمان بیت، بەلێ ب مەرجێ وێ چەندێ ئەو رژێما نوی د بەرژەوەندیا پاراستنا سیاسەتا ئەمریكا و پاراستنا قەوارێ سیاسی یێ ئیسرائیلێ بیت. ئەڤ خالە ژ رویێ سیاسی ڤە ژ ھەمی خالێن دیتر زانستیترە. وەكی دیتر ئەڤا د دەرحەقا رۆژھەلاتا ناڤین و پارچەكرن و سەر ژنوی دیزاینكرنا نەخشێ وێ یێ سیاسی دا دھێتە گۆتن ھزرە نەكو پرۆژە. راستە بەحسێ ھەین و دھێتە كرن، بەلێ ھەتا نوكە ژی نە بوویە پرۆژە و چ پلان و بەرنامە بۆ نەھاتینە دانان.»

بەدرخان زاویتەی، شرۆڤەكارێ سیاسی، کو مێھڤانەکێ سەرەكی یێ دیدارێ بوو. وی ل سەر (چارەنڤیسێ كوردان د نویترین پرۆژە نەخشەیێ سیاسی یێ رۆژھەلاتا ناڤین دا) ئاخڤت و دید و بۆچوونێن خۆ ب شێوەیی دەربرین: «بێرنارد لویس و گەلەك سیاسەتمەدارێن دیتر یێن جیھانی گۆتییە، كو ‘رۆژھەلاتا ناڤین دلێ جیھانێ یە، یێ رۆژھەلاتا ناڤین كۆنترۆل بكەتن، ھەر وەكی جیھان ھەمی كۆنترۆلكری،’ بەلێ ئاخڤتنەكا دیتر یا ھەی دبێژیت: ’كورد، دلێ رۆژھەلاتا ناڤینە،‘ ئەڤە بخۆ ژی گۆتن یان ژی نیشانەكا زیق و سۆرە ل سەر گرنگییا پێگەھێ نەتەوا كورد ل رۆژھەلاتا ناڤین و مەحالە ئەڤ چەندە بھێتە رەت و ئینكاركرن. لەوما ژی د ھەر پرۆژە و پلانەكا نوی یا، كو دێ رۆژھەلاتا ناڤین تێ دا دەرباز بیت، كورد دێ رۆلێ كارێكتەرەكێ سەرەكی گێریت.

ئەم نەشێین بێژین، كو چ پرۆژە یان بەرنامە بۆ رۆژھەلاتا ناڤین نابن. بەروڤاژی، ل سەر ئاستێ جیھانێ ھەمیێ رۆژھەلاتا ناڤین و جیۆسیاسییا وێ یە ب بەردەوامی دھێتە ئاپدێت كرن. ژ رویێ دیرۆكی ڤە، خۆ یا دبیت، كو ھەر ل گەل سەرھلدانا دەولەت نەتەوە ل رۆژھەلاتا ناڤین و نەخشێ سایكس بیكۆ، كورد تاكە مللەت بوویە ژ مللەتێن رۆژھەلاتا ناڤین یێن، كو رەت و ئینكارا ھەبوونا وان سنووران و فۆرم و ئاپدێتا وان كرین.  پشتی ب دویماھیك ھاتنا شەڕێ ئێكێ یێ جیھانی و پرۆژێ سایكس بیكۆ، كو پرۆژەیەكێ بەریتانی – فەرەنسی بوو، بەریتانیا و فەرەنسا ب ھەمی شیانێن خۆ بەرگری ژ ئاساییشا وان وەڵاتان كر، یێن وان بخۆ بۆ بەرژەوەندیێن خۆ یێن ئابووری دامەزراندین ب تایبەت ژی ل كەنداڤێ عەرەبی و عێراقێ.  ھەر ل سەر ڤێ چەندێ؛ ئەو روی ب روی ھەمی وان بزاڤ و راپەرینان بوون یێن د چارچۆڤێن ڤان دەولەتان دا ھاتینە كرن، ب تایبەت ژی یێن ژ لایێ كوردان ڤە ھاتینە كرن، ھەر وەكی مە ل بەری نوكە ژی دایە دیاكرن، كو كورد تاكە مللەتێ یاخی بوویە ل سەر رەت و ئینكاركرنا وێ سیاسەتا د ھاتە مەشاندن ل دەڤەرێ. بەریتانیا دەستەكێ سەرەكی د ژناڤبرنا شۆرەشا سمكۆیێ شكاك ل ئیرانێ، شۆرەشا شێخێ حەفید و شۆرەشێن بارزان و ھەتا یێن باكۆرێ كوردستانێ ژی ھەبوو. ئەڤ رەوشە ژی یا بەردەوام بوویە ھەتا كۆدەتایا 14ی تیرمەھا 1958ێ و ژناڤچوونا رژێما پاشایەتی و لاوازبوونا پێگەھێ سیاسی یێ بەریتانیا ل عێراقێ.

ئانكو؛ ژ ئەڤا مە ل سەری گۆتی دیار دبیت، كو كورد كارێكتەرەكێ سەرەكی یێ دینامۆیێ سیاسی یێ رۆژھەلاتا ناڤینە. بێی كورد و بێی ھەبوونا كوردان، ڤێجا ب چ شێوە و د چ ئاست دا بیت، مەحالە ھەر پرۆژەیەك بشێت سەربگریت ل رۆژھەلاتا ناڤین.»

بەدرخان زاویتەی د بەردەوامییا ئاخڤتنا خۆ دا ھاتە سەر پرۆژێ نوی یێ سیاسی ل رۆژھەلاتا ناڤین و پێگەھێ كوردان تێ  دا و گۆت: «پرۆژێ نوی یێ رۆژھەلاتا ناڤین ب شێوەیەكێ ئێكسەر و سۆر ب سۆر ژ لایێ شەمعۆن پریسێ ڤە ھاتییە ڕاگەھاندن د سەردەمێ ب دوماھیك ھاتنا شەڕێ ئێكێ یێ كەنداڤی دا ل سالا 1993ێ. ئەڤە ژی ھینگێ بوو دەمێ ناڤھاتی گۆتی:’پرۆژێ رۆژھەلاتا ناڤین یێ مەزن، دێ بیتە پرۆژێ رۆژھەلاتا ناڤین یێ نوی.‘ لەوما ژی یا مومكنە د ھەر دەلیڤەیەكێ دا ئاپدێتەكا دیتر خۆ ب سەر رۆژھەلاتا ناڤین و جیۆسیاسییا وێ دا بگریت، كو دێ كورد تێدا كارێكتەرێن سەرەكی بن. ئەڤە ژ بلی وێ چەندێ، كو ب چ شێوەیان یا لۆژیكی نینە، ئەڤ ھەمی شەڕ و ناكۆكیە د رۆژھەلاتا ناڤین دا ھەبن و ھژمارەكا زێدە یا دەزگەھێن ھەوالگێری و ناڤەندێن ڤەكۆلینان ل سەر رۆژھەلاتا ناڤین كار بكەن و چ گوھۆرین نەكەڤنە شێوەیێ وێ. گەلەك جاران دھێتە گۆتن بۆچی ئیران نە د شەڕێ ئێكێ یێ جیھانی دا  نە ژی د چ پرۆتۆكۆلاتێن دیتر یێن سیاسی دا نەبوویە ئارمانجا پلانێن ستراتیژی. ئەڤە ب دیتنا من یا گرێدای وێ ھەڤالبەندیێ بوو یا وێ د دەمێ بووری دا ل گەل بەریتانیا ھەی. كو بەرۆڤاژی د نوكە دا ئارمانجا سەرەكی یا ھێزێن رۆژئاڤایی یە ل رۆژھەلاتا ناڤین.»

ناڤھاتی د دویماھیك ئاخڤتنا خۆ دا گۆت: «گوھۆرینێن سیاسی ل رۆژھەلاتا ناڤین قۆناغ و ئاستن. پێدڤی یە، ئەڤ قۆناغ و ئاستە ژی ھەمی ل گۆر دیتن و بەرژەوەندیێن رۆژئاڤای و ھێزێن دەرەكی بن. وان ل دەستپێكێ فۆكس دانایە سەر لاوازكرنا ناڤەندێن سیاسی ل رۆژھەلاتا ناڤین. ب دیتنا من وان ئەڤ قۆناغە تەمامكرینە، كا چەوا د نوكە دا دیمەشق، بەغدا، بەیرۆت، تەھران و جھێن دیتر، كو ناڤەندێن سیاسی یێن گرنگ بوون لاواز بووینە. قۆناغا دیتر دروستكرنا ھندەك ستاتۆیێن فیدرالی یێن بھێز و گرنگن ژ رویێ ئابووری ڤە ب ناڤەندێن لاواز یێن سیاسی ڤە. ئانكو نەھێلانا وەڵاتێن مەزن و كشكرنا وان ب تایبەت ژی ژ دەردۆرێن ئسیرائیلێ. لەوما ژی ل گۆر دیتنا من؛ مەحالە وەڵاتەك ژ وەڵاتێن داگیركەر یێن كوردستانێ بشێت بێی ئارامییا كوردان ئاساییشا خۆ بپارێزیت  و دیرۆكێ ژی ئەڤ چەندە دۆپات كرییە.

ل دویماھییا دیدارا مەتین یا ڤی جارێ، ھەر ئێك ژ بەرێزان؛ مامۆستا ئیحسان ئامێدی بەرپرسێ ناڤەندا خانی، نڤیسەر عەبدولرەحمان بامەرنی، سەگڤان ئەرتیسی، د. ئەمجەد عوبەید و  د. ھەژار  بەشیر سەعدوو ب دید و بۆچوون و پرسیارێن خۆ دیدار دەولەمەندتر لێ كر.