گۆڤارا مەتین گۆڤارا مەتین
ڕۆماننڤیسێ ڕۆسی یێ ناڤدێر دۆستۆیڤسكی د نڤیسینەكا خوە دا دبێژیت: “من ئاورێن ڤیانا ڕاست و دورست ب تەنێ ل دەرازینكێن گۆرستان و خەستەخانەیان دیتینە، ئەم مرۆڤ هەتا كو هەر تشتێ هەیی ب داوی نەهێت بیرا مە قەت ل خوەشتڤیێن مە ناهێت”. هەلبەت گۆتنەكا ب ڤی ئاوایی، گەر بنیاتەكێ ڕاستەقینە هەبیت، زەنگەكا جڤاكی یا زێدە خەتەرە، چونكو ل گۆر ڤێ ئێكێ وەسا دیار دبیت كو هەتا مرنا مە مسۆگەر نەبیت، ڤیانا كەسێن نێزیكی مە بۆ مە ئاشكەرا نابیت، و ئەڤە ژی – بێ گۆمان – دەمەكێ زێدە درەنگە د حسێبا مە مرۆڤان دا.
ڤیانەكا درەنگ …
لێ بلا ئەم ژی ب ئێكجاركی، وەكی دۆستۆیڤسكی، د ڕەشبین نەبین، و پرسیارەكا ژیواركی ژ خوە بكەین:
گەلۆ، چەند كەس ل دەردۆرا مە هەنە كو نەڤیانێ ژ مە ڕادكەن نەخاسمە دەما مە ل پێگەهەكێ بلند یان د ڕەوشەكا جڤاكی یا بالكێش دا دبینن؟
یان ژی بلا ئەم ب ئاوایەكێ سادەتر بپرسین:
ئەرێ چەند كەس ل دەردۆرا مە هەنە كو د ناخێن خوە دا دپەقن و ژ كەربان دا دمرن دەما سەركەفتنێن مە دبینن، و د دلێن خوە دا خوەزییا ڕادهێلن كو ئەڤ سەركەفتنێن مە هەین نەمینن، یان ژی مرازا وان هەمی ئەوە كو ئەو ڕۆژەكێ ژ ڕۆژان بشێن ل شوونا مە بن؟
بەرسڤ: هەلبەت، گەلەك كەس ب ڤی ئاوایی هەنە، بەلكو زێدەبێژی د ئاخفتنا مەدا نابیت گەر ئەم ببێژین كو مرۆڤێن ب ڤی ئاوایی، ل دەردۆرا مە، زێدە د زەحفن ژی.
ئەڤ كەسە دژمنێن سەركەفتنانە. ب كورتی، ئەو تژی پلاتفۆرمێن سۆشیال مەدیایێ نە؛ و ئەو، ل دەردۆرا مە، و ل جهێ كارێ مە، و د ناڤ ناسیارێن مە دا، و ل هەر جهەكێ نێزیكی مە ژی هەنە.
دبیت ئەو گەلەك جاران نێزیكترین كەسێن مە بن ژی، لێ كەیفا وان، ب گشتی، ب چو سەركەفتنێن مە ناهێت.
ئەو ڕەوشا ئێكانە یا كو دشێت هەستێن وان یێن ئەرینی د ڕاستا مەدا بلڤینیت ب تەنێ نەساخییەكا مە یا زێدە گرانە؛ یان ژی مرن و نەمانا مەیە!
ئانكو هەتا ئەم ب ئاوایەكێ گران و بێهیڤی نەساخ نەبین، یان ژی ل پێش چاڤێن وان نەمرین و ڕوحا مە ژ قالبێ مە دەرنەكەڤیت، ئاورێن دلپێڤەبوونا ڤان توخمە مرۆڤان د ڕاستا مەدا ناهێنە دیتن؛ كو ئەو ژی، وەكو مە بەری نها ژی گۆتی، دەمەكێ زێدە درەنگە د حسێبا مە مرۆڤان دا.
ئەم دشێین ببێژین كو ئەڤ توخمە مرۆڤە ژ وان كەڤالێن جوان و ڕەنگین حەز ناكەن یێن كو بالا خەلكەكی، ب گشتی، دكێشن. ئەو ل هەمبەری بالكێشترین كەڤالان بێ هەست و سۆز، مینا پەیكەران، ڕادوەستن.
ئەو دشێن ل سەرپێ هزار قسووری و كێماسییان ژ وان كەڤالان دەربئێخن، و ڕەخنەیان ل خودانێن وان بكەن، لێ گەر تو ژ وان بخوازی كو ئەو ب خوە كەڤالەكی ڕسم بكەن، هینگێ ئەو ژ بلی هندەك خیچوڤیچێن بێسەروبەر چو تشتێن دی نزانن ڕسم بكەن.
دژمنێن سەركەڤتنان ب توندی ل هەمبەری سەركەفتن و جوداوازییا كەسێن دەردۆرا خوە ڕادوەستن، و دبیت چو تشت وەكی بەهرەیێن دۆست و هەڤال و كەسوكاران وان نەئێشینن.
دژمنێن سەركەفتنان …
لیۆ تۆلستۆی دبێژیت: «چو جاران د دەردەسەری و دلشكەستنێن خەلكەكی دا نەكەنە. د حزوورا برینان دا مرۆڤەكێ ب تۆرە بە.. یان مرۆڤ بە، یان ژی د هەولدانا خوە دا بمرە».
ئەڤ ئاخڤتنا تۆلستۆی ـیی ئیشارەتەكا زەلالە بۆ هەبوونا وان كەسان یێن كو د ناخێن خوە دا زێدە كەیفخوەش دبن دەما كو مرۆڤ ل پێش چاڤێن وان شكەستنەكێ دخوەت. و بەرەڤاژی ژی هەر دورستە؛ دبیت هیچ تشتەكێ هەیی د ڤێ دنیایێ دا وەكو سەركەفتن و پێشكەفتن و جوداوازییا تە ڤان توخمە مرۆڤان ئەزیەت نەدەت و نەئێشینیت.
چو تشت وەكو شكەستن و كەفتنێن تە دلێن ڤان توخمە مرۆڤان هین ناكەن. دیمەنێن شكەستن و كەفتنا كەسوكار و ناسیار و هەڤالان، ب ئاوایەكێ گشتی، ڤان كەسان زێدە كەیفخوەش و ڕحەت دكەن.
ئەو د حزوورا برینێن خەلكەكی دا مرۆڤێن زێدە بێ تۆرەنە. دیمەنێن لاوازییا مرۆڤان، و شكەستن و ژناڤچوونا كەسێن دەردۆر كەیفەكا مەزن د ناخێن وان دا پەیدا دكەن و هەستەكا بهێز ددەنە وان كو هێژ دنیا ب وی ئاواییە یێ كو ئەو بۆ خوە د خەیالا خوە دا ڕسم دكەن؛ نە چو مرۆڤ ل دەردۆا وان د سەركەڤتی نە، و نە ژی چو كەسێن نێزیك ئێدی جوداواز دهێنە بەر چاڤێن وان.
مرۆڤێ سەركەفتی جۆڕە ڕەخنەیەكە بۆ دژمنێن سەركەفتنان چونكو ئەو ب سەركەفتنا خوە قسووری و كێماسیێن وان ب ئاوایەكێ نەڕاستەڕاست ئاشكەرا دكەت. سەركەفتنا تە پەیامەكا زەلالە بۆ وان كەسێن هەنێ كو هێژ د شیانێن مرۆڤان دایە خوە پێش بئێخن و ب سەر بكەڤن د دەمەكی دا كو ئەو هەر د جه دانە و نەشیاینە ژ جهێن خوە بلڤن.
ئەم دشێین بێژین: دەما تو ب سەر دكەڤی تو تانەكێ ل دلێن ڤان توخمە مرۆڤان ددەیی چونكو ئەو د ناخێن خوە دا وەسا هەست دكەن كو ئەو نەشیاینە وەكو تە بن، و قسووریێن وان ئەو ئاستەنگ كرینە كو بگەهنە وی پێگەهی یێ كو تو شیایی بگەهیێ.
دژمنێن سەركەفتنێ د كووراتییا خوە دا هەست ب شەرمزارییەكا مەزن دكەن دەما تە سەركەفتی و جوداواز دبینن، چونكو ئەو ب ڕێكا سەركەفتن و جوداوازییا تە ب سەر شكەستن و لاوازییا خوە هەلدبن و بهایێ خوە یێ ڕاستەقینە دزانن.
هەلبەت، بۆ وان، گرنگ نینە كا ئەو جوداوازییا تە هەیی د چ بیاڤەكی دایە، دبیت ئەو جوداوازییەك بیت د كاری دا، یان جوداوازییەك بیت د پۆستی دا، یان جوداوازییەك بیت د ڕەوشەكا جڤاكی و ڕەوەشەنبیری و دارایی دا، یان ژی دبیت خوە ئەو جوداوازییەك بیت د وێ جوانییێ و كەشخەییێ و سەرەدەرییا بالكێش دا یا كو تو نیشا دەردۆرا خوە ددەیی. یا گرنگ ئەوە كو جوداوازییا تە، ئالاڤەكە لاوازییا وی نیشا وی ددەت، و شكەستنا وی بۆ وی ئاشكەرا دكەت، ئەڤجا ئەو ژی د ئەنجام دا زكڕەشییا خوە ل هەمبەری تە دەردبڕیت.
دەما ئەو لاوازییا خوە ب ڕێكا تە ئاشكەرا دكەن، هەستەكا زێدە نەخوەش و بترس ل نك وان پەیدا دبیت، ئەڤجا ئەو چ بكەن هەتا كو پیچەك ڤێ هەستا هەنێ بشكێنن؟
ئەو چاوا بێ سەركەفتن دێ شێن ل هەمبەری سەركەفتنا تە ب ڕاوەستن؟
ئەو چاوا بێ جوداوازی دێ شێن ل هەمبەری جوداوازییا تە ب ڕاوەستن؟
ئەو چاوا بێ قەدر و قیمەتەكا جڤاكی دێ شێن ل هەمبەری قەدر و قیمەتێن تە یێن جڤاكی ب ڕاوەستن؟
ئەو چاوا بێ جوانی و كاڕیزما دێ شێن ل هەمبەری جوانی و كاڕیزمایا تە ب ڕاوەستن؟
ئەو نەشێن وەكو كارەكێ سەربخوە یان سەربۆرەكا خوەسەر تەماشەیی سەركەفتنێن تە بكەن، ئەو هەردەم سەركەفتنێن تە وەكو تشتەكێ گرێدایی خوە دبینن: مادەم تو یێ سەركەفتیی، ئانكو ئەو د شكەستینە.
ئەڤە ئەو هەڤكێشەیە یا كو دەروونێن وان بۆ وان دانایی و بەردەوام وان پال ددەن كو ل سەر بچن و ژبیر نەكەن.
ئەم دشێین بێژین كو سەركەفتنا تە بۆ ڤان مرۆڤان خوەدیكەكە ئەو شكەستنێن خوە تێڕا دبینن.
سەركەفتن و جوداوازییا خەلكەكی دلگرانییەكا مەزن ل نك ڤان كەسان پەیدا دكەت، و ئەڤ دلگرانییە ڤەناڕەڤیت هندی كو ئەڤ سەركەفتن و جوداوازییە ل بەر چاڤێن وان هەبن، چونكو ئەو ژێدەرێ وان هەستێن نەخوەشە یێن كو ل نك وان پەیدا دبن، لەوڕا ئەو بزاڤەكا مەزن دكەن كو ئەڤ سەركەفتن و جوداوازییێن هەنێ نەمینن، و ب ساناهیترین ڕیك كو ئەو ڤێ چەندێ بكەن ئەوە ئەو وان كەسێن سەركەفتی و جوداواز بشكێنن و ناڤێ وان كێم كەن و ئاستەنگان بئێخنە د ڕێكا وان دا.
كۆرەیێن كێچگرتی …
هندەك كەس د سەركەفتی نینن داكو ب سەركەفتنا خوە ل هەمبەری سەركەفتنێن خەلكەكی ب ڕاوەستن، یان د زەنگین نینن داكو ب زەنگینییا خوە ل هەمبەری زەنگینییا وان ب ڕاوەستن، یان د جوان نینن داكو ب جوانییا خوە ل هەمبەری جوانییا وان ب ڕاوەستن، لەوڕا ئالاڤێ وان یێ ئێكانە كو ئەو بشێن ب كار بینن شكاندنا كەسێن سەركەفتی و زەنگین و جوانە.
ئەو ناڤێن مرۆڤێن سەركەفتی و جوداواز ل كۆچك و دیوانان كێم دكەن، و وێنەیێن وان د چاڤێن خەلكەكی دا كرێت دكەن. مخابن كو سەردەمێ مە یێ نها بوویە سەردەمێ ڕێكلامكرن و نمایشكرنێ، و دەولەت سەرێ تۆڕێن جڤاكی ئێدی دەلیڤە بۆ هەمی ئاستان بەردەست بوویە كو مرۆڤان بشكێنن و سەخەركا وان ببەن و ناڤێن وان كرێت بكەن، لەوڕا دێ بینی كو ڕەوشەنبیریا هەری بەربەلاڤ و كولتوورێ هەری زال بوویە شكاندنا ناڤێن خەلكەكی و كێمكرنا وان د چاڤێن دەردۆران دا.
دژمنێن سەركەفتنان هەردەم دەمێ وان زێدەیە، و سەرێن وان ژی د ڤالانە، و ئەڤ پلاتفۆرمێن سۆشیال مەدیایێ ژی نها ل بەر دەستێن وانن كو وەكو كۆرەیێن كێچگرتی لێ هاتینە و باوەر ناكەن كو دەنگ و ڕەنگێن وان دگەهنە هەمی قولاچكێن دنیایێ. ئەو ب هەمی ئاوایان قڕێژا خوە دژی مرۆڤێن سەركەفتی و جوداواز دادڕێژن و كەربا خوە ل سەر وان بەلاڤ دكەن.
هەر دیمەنەكێ جوان كو ئەو ببینن، یان كەسەكێ جوداواز د ڕەوشەكا بالكێش دا بكەڤیتە بەر چاڤێن وان، ئەو د بەرهەڤ نینن كو ڕاڤەكرنەكا جوان و ئەرێنی بدەنێ. بەلكو ئەو ڕازی نابن گەر تشتەكێ نەرێنی و كرێت د دەرهەقێ وی دیمەنێ جوان دا دەرنەبڕن یان ژی سەخەركا وی كەسێ جوداواز نەبەن و دەقێ وی نەشكێنن.
ئەڤ كەسە دەما ژنەكا جوان ل پێگەهەكێ باش دبینن ئێكسەر دبێژنە خەلكی: «ئەو ب بێڕەوشتییا خوە گەهشتیە وی جهی»، و دەما مرۆڤەكێ حالخوەش و دەولەمەند دبینن دودل نابن كو بڕیارێ بدەن و ببێژنە خەلكی: «ئەو ب گەندەلی و مالێ حەرام زەنگین بوویە»، و دەما نڤیسكارەكێ سەركەفتی، بۆ نموونە، دبینن باوەر ناكەن كو ببێژنە خەلكەكی: «چو ل نك نینە، لێ ئەو ب قەلەمێ خوە دزانیت چاوا دێ سالۆسیێ بۆ دەستهەلاتداران كەت و دەلیڤەیان بۆ خوە تەرخان كەت».
هەلبەت ئینكار ناهێتە كرن كو ئەم وان جۆڕێن مرۆڤان ژی د ژیانا خوەدا دبینین یێن كو ل سەر ملێن خەلكەكی ڕا دەرباز دبن، ژ بەر كو گەلەك خودان دەستهەلات هەنە دەستێن ڤەشارتی بۆ هندەك كەسان درێژ دكەن داكو وان سەر بئێخنە جهێن باش، ئەڤجا چ ژ بەر حەزەكا پیس بیت یان سەخمەراتی بەرژەوەندییەكا تایبەت بیت، یان ژی ب هاندەرێ مرۆڤكانێ و ناسیاریێ بیت. هەروەسا، هەر ئەو خودان دەستهەلاتە د هەمان دەم دا ڤان دەستێن ڤەشارتی درێژ دكەن داكو سەركەفتنا هندەك مرۆڤێن هەژی و خودان شیان و زەحمەتكێش ژی ئاستەنگ بكەن، نەخاسمە گەر هات و ئەڤ مرۆڤێن هەنێ كەفتنە د ڕێكا سەرئێخستنا وان كەسان دا یێن كو وان دڤێت سەر بئێخن.
ب ڕاستی ئەڤ جۆڕە مرۆڤە ژی ل دەردۆرا مە هەنە، لێ پا ئاریشەیا دژمنێن سەركەفتنان هەردەم ئەوە كو ئەو جوداهیێ نائێخنە د ناڤبەرا مرۆڤان دا.
ئاریشەیا وان ئەوە كو هەمی ژنێن سەركەفتی و بالكێش د چاڤێن وان دا د بێڕەوشتن، و هەمی كەسێن حالخۆش و دەولەمەند د حەرامخوەرن، و هەمی نڤیسكارێن سەركەفتی ژی دەلیڤەپەرێسن، و هتد.
ئەو د بەرهەڤ نینن كو ب چاڤكێن جودا جودا تەماشەیی خەلكەكی بكەن، بەلكو وان ئێك چاڤك هەیە و ب وی چاڤكی تەماشەیی هەر كەسەكێ هەیی ل دەردۆرا خوە دكەن.
پەیامەكا خەتەر …
دژمنێن سەركەفتنان هەردەم هەلگرێن پەیامەكا زێدە خەتەرن كو ئەو ژی پەیاما ڕەخنەكرنا سەركەفتنێن خەلكەكی یە و كرێتكرنا وێنەیێن كەسێن جوداوازە.
ئەو بزاڤەكا مەزن دكەن داكو بۆ خەلكەكی ئیسبات بكەن كو ئەو مرۆڤێن سەركەفتی و جوداواز یێن كو ئەو دبینن د ڕاستا خوە دا د بێ شیانن، هەما ئەو ب هەلكەفتن گەهشتینە ڤان پێگەهان، و قسووریێن وان تژی ئەرد و ئاسمانانە.
بۆ وان خەم نینە كو ڕاستییا تشتان ڤەگۆهێزن و بەلاڤ بكەن، یان ژی ناڤەڕۆكەكا ئاڤاكەر پێشكێشی خەلكەكی بكەن، ب تەنێ وان دڤێت ئەو تشتێ ئەو ڤەدگۆهێزن یان بەلاڤ دكەن ببیتە ئەگەرەك كو كەسێ سەركەفتی پێ بشكێت یان كەسێ جوداواز پێ كرێت ببیت، و هند. ئەڤجا كا چەند ئەو تشتێ ئەو دبێژن درەوە یان ڕاستە، باشە یان خرابە؛ ل نك وان هیچ گرنگییەكا خوە نینە، ب تەنێ یا گرنگ ئەوە كو ئەو تشتێ ئەو دبێژن ئارمانجا خوە بهنگێڤیت، و هند.
دەما قاسدێ كیسرایی هاتیە مەدینێ و پرسیارا جهێ ئیمام عومەری ژ موسلمانان كری، و پاشی دیتی كو میرێ موسلمانان ب تەنا سەرێ خوە ل بن دارەكێ نڤستیە بێ كو ترسەكێ ژ چو مرۆڤان بكەت، یان ژی كەسەك زێڕەڤانیێ لێ بكەت، وی ئێكسەر عەجێبییا خوە ل هەمبەری وی دەربڕی، و گۆتێ: «تە عەدالەت كریە، لەوڕا تو تێر دنڤی».
ئەز هەر بۆ خوە خەیال دكەم، گەر ئیمامێ عومەر ل ڤی سەردەمی با، و ئەڤ نموونەیێن ئەم نها بەحس ژێ دكەین د بەر ڕا بۆریبان و ئەو وەسا نڤستی ل بن دارەكێ دیتبا، باوەر بكەن ئەو دا وێنەیەكێ ب مۆبیلا خوە بۆ وی د وێ ڕەوشێ دا گرن و ل سۆشیال مەدیایێ بەلاڤ كەن و ل سەر نڤیسن:
«تو تێر بنڤە، و بلا دایكێن هەژاران ژی بەران بۆ زاڕۆكێن خوە بكەنە د قازانان دا و داننە سەر كوچكان!!».
ئەڤ توخمە مرۆڤە د ناخێن خوە دا ب ئاریشەنە، ئەو بەری نها ژی هەر هەبوون، لێ دەنگێ وان وەكو نها هند یێ بهیستی نەبوو. نها، ب خێرا ڤان تۆڕێن تێكهەلیكرنا جڤاكی، دەنگ و قڕێژا وان دگەهیتە هەمی قولاچكێن دنیایێ.
هەر دەما مرۆڤێن سەركەفتی شكەستنێ دخوەن، یان ڕۆناهییا جوداوازییا وان ڤەدمریت، هینگێ ژ نوو گڕێ ڤان كەسان ژی دشكێت و دنیا د چاڤێن وان دا گەش دبیت، و ژ نوو هەر تشتەكێ هەیی نۆرمال و ئاسایی دهێتە بەر چاڤێن وان.
وان ئیرادە نینە …
دژمنێن سەركەفتنان هەمی هەولان ددەن كو ئاستەنگان بۆ تە پەیدا بكەن. ئەو خەباتێ بۆ خوە ب خوە ناكەن، چونكو وان ئیڕادەیا پێشڤەچوونێ نینە، لەوڕا ئەو ئاستەنگان بۆ كەسێن چێ دكەن داكو ئەو ژی، وەكو وان، هەر ل جهێ خوە بمینن.
تو دشێی بێژی كو وان قەت هێز و تاقەتا سەركەفتنێ نینە، ئەڤجا ئەو ئاستەنگان بۆ كەسێن دی ژی پەیدا دكەن و بەرپێكان ددەنە وان داكو ئەو ژی، وەكو وان، ب سەر نەكەڤن. ئەو زكڕەشی و حەسوودییا ڤان توخمە مرۆڤان هەیی نەڕحەتییەكا مەزن دئێخیتە ناخێن وان، ئەڤجا ئەو بزاڤێ دكەن كو ئیرادەیا تە ژی نەهێلن داكو تو ژی وەكو وان د جهێ خوە دا بمینی. ئەم دشێین بێژین كو ئەزمانحالێ وان دبێژیت: «مادەم ئەم ل بنینە، بلا هەمی د گەل مە بن».
ئەو ل سەر دو ئاستان ب دژی تە كار دكەن. ئەو ل پێش تە یارییان ب هەول و بزاڤێن تە دكەن، و پلان و پڕۆژەیێن تە دكەنە جهێ تڕانەپێكرنێ، و هەردەم بیرا تە ل وان ئاستەنگان دئینن یێن كو دێ كەڤنە د ڕێكا تەدا، و گەر ئاستەنگ ژی نەبن ئەو هەول ددەن ئاستەنگێن وەهمی د سەرێ تەدا پەیدا بكەن. ئەو شیانێن تە كێم دكەن، و ئارمانجێن تە ل بەر چاڤێن تە بزەحمەت دئێخن.
ئەو د پشت تەڕا ژی دیسا ب دژی تە كار دكەن. ئەو ل دەستپێكێ ل شاشیێن تە دگەڕن داكو تە ل پێش چاڤێن خەلكەكی بشكێنن، و گەر زانی كو تە چو شاشیێن وەسا مەزن نینن، هینگێ ئەو هەول ددەن بۆ تە شاشییان چێ بكەن، و پاشی وان شاشیێن وەهمی د چاڤێن خەلكەكی دا مەزن ژی دكەن.
دژمنێن سەركەفتنان هەول نادەن د بەری تەڕا بكەن، ئەو ب تەنێ هەول ددەن كو تە ژی بكێشنە پشتێ داكو د گەل وان بمینی. ئەو هزر د كەن گەر مرۆڤێن سەركەفتی و جوداواز ل دەردۆرا وان نەمینن هینگێ دەلیڤەیا وان بهێزتر لێ دهێت كو ئەو جوداواز بهێنە بەر چاڤێن خەلكەكی. لەوڕا ئەو هەمی هەولێن خوە ددەن داكو مرۆڤێن سەركەفتی و جوداواز ل دەردۆرا خوە نەهێلن، لێ ئاریشەیا وان ئەوە كو ئەو هەر د هەولێن بدەستڤەئینانا جوداوازیێ دا شەرەفا وێ جوداوازیێ ب ئاوایەكێ هەتاهەتایی ژ دەست ددەن.
ئانكو ئەو د بزاڤا بدەستڤەئینانا «جوداوازیێدا ڕەفتارەكا وەسا دكەن كو ئەو ئێدی ب چو شكلان د ژیانا خوەدا مستەهەقی ناسناڤێ «جوداوازیێ نابن.
نابیت مرۆڤ د هەولا بدەستڤەئینانا جوداوازیێ دا ڕێكەكا وەسا ژێ بگریت كو جوداوازی وەكو شەرەفەك وێ ڕێكێ پەسەند نەكەت.
گەر كەسەكی بڤێت ببیتە مرۆڤەكێ «باش»، نابیت ئەو د هەولا بدەستڤەئینانا ناسناڤێ «باشی» ـیێ دا ئالاڤەكێ «خراب» ب كار بینیت، چونكو ل وی دەمی دبیت ئەو ب وی ئالاڤێ خراب بشێت گەلەك تشتان ب دەست خوە بئێخیت، لێ – بێ گۆمان – ئەو ناسناڤێ «باشی» ـیێ هەر ب دەست خوە نائێخیت.
گەلۆ، ما قیمەت و بهایێ وان هەمی تشتان چییە یێن كو مرۆڤ ب دەست خوە دئێخیت و قازانج دكەت پشتی كو مرۆڤ وی ناسناڤی ژ دەست ددەت یێ كو ژ هەمی دلێ خوە خوەزی بۆ ڕاهێلاین؟!
یان ژی بلا ئەم ب واتەیەكا دی بێژین: ما قیمەت و بهایێ وان هەمی تشتان چییە یێن كو مرۆڤ ب دەست خوە دئێخیت و قازانج دكەت پشتی كو مرۆڤ خوە ب خوە ژ دەست ددەت؟!
مەسیح دبێژیت: «ما فایدە چییە گەر تە دنیا قازانج كر و تە خوە ب خوە ژ دەست دا؟!».
برایێن یووسفی …
دەما برایێن یووسفی دیتی كو ئەو هەر ژ زاڕۆكاتییا خوە مرۆڤەكێ جوداوازە و دلێ بابێ وان بۆ خوە ڕاكێشایە و نیشانێن پێغەمبەران ل نك هەنە، هینگێ وان كەربەكا مەزن ژ وی ڕاكر، و حەسوودییەكا مەزن ل نك وان پەیدا بوو كو ئەو شوونا یووسفی بگرن، و ئێدی وان وەكو هەڤڕكەك، نەكو برایەكێ بچووك، تەماشەیی یووسفی كر.
وان پیلان داڕێژتن كو یووسف د ڕێكا وان دا نەمینیت داكو ئەو ل شوونا وی ببنە مرۆڤێن چاك، و وان حەز هەبوو كو ل پاشەڕۆژێ پێغەمبەر هەر ژ وان ب خوە بن. ئینا وان كۆمبوونەك د ناڤبەرا خوەدا كر، و ئەو گەهشتنە وێ قنیاتێ كو یووسف ئاستەنگەكا مەزنە د ڕێكا حەز و خوەزیێن وان دا، و گەر ئەو بشێن یووسفی بكوژن یان ژی ژ وارگەهێ كەنعانێ دوور بئێخن هینگێ بابێ وان كەسەك ژ بلی وان نامینیت، و ئەو هۆسا دێ شێن جهێ یووسفی گرن و ل شوونا وی ببنە مرۆڤێن چاك، و گەر هات و ل پاشەڕۆژێ پێغەمبەرەك ژی ژ بنەمالا وان دەربكەڤیت هینگێ هەر دێ ئێكێ ژ وان ب خوە بیت.
خودێ بۆ مە د قوڕئانێ دا دانوستاندنا وان ڤەگوهاستیە دەما دگۆتە هەڤدو:
«اقْتُلُوا يُوسُفَ أَوِ اطْرَحُوهُ أَرْضًا يَخْلُ لَكُمْ وَجْهُ أَبِيكُمْ وَتَكُونُوا مِن بَعْدِهِ قَوْمًا صَالِحِينَ»
سوورەتا یووسف «9»
واتە: «یان یووسفی بكوژن یان ژی وی ببەنە جهەكێ دوور، ڕوویێ بابێ وە دێ بۆ وە ڤالا مینیت، و هوون ژی پشتی وی دێ بنە دەستەیەكا چاك».
لێ، وەكو دیار، ل ڤێرێ ڕاستییەكا مەزن ل بیرا برایێن یووسفی نەمابوو.
گەلۆ، ما ئەو مرۆڤێ كوشتن و ڕەڤاندن و خیانەتێ دكەت دێ چاوا شەرەفا چاكی و پێغەمبەراتیێ ب دەست خوە ئێخیت؟!
ئەو ڕێكا برایێن یووسفی هەلبژارتی سەر بۆ شەرەفا چاكی و پێغەمبەراتیێ نەدكێشا. وان هزرا خوە نەدكر كو مرۆڤێن تاوانبار و زكڕەش و خیانەتكار مەحالە بشێن ناسناڤێ چاكیێ ب دەست خوە بئێخن یان ژی بشێن جارەكێ ژ جاران ببنە پێغەمبەرێن خودێ!
ما كەنگی تاوان و زكڕەشی و خیانەتكاریێ جهەك د ناڤ ژیانا پێغەمبەرێن خودێ دا هەبوویە؟
ئانكو هەتا برایێن یووسفی هەول دایی كو شەرەفا چاكی و پێغەمبەراتیێ ب دەست خوە بئێخن وان هەر د وێ هەولێ دا ئەو شەرەفە ب ئاوایەكێ ئێكجاركی و هەتا هەتایی ژ دەست دا، چونكو وان ئالاڤەكێ وەسا پیس و كرێت ب كار ئینا كو چو جاران د گەل چاكی و پێغەمبەراتیێ نەگونجایە.
ئەڤە هەردەم ئاریشەیا دژمنێن سەركەفتنان بوویە؛ دەما ئەو هەول ددەن كو شەرەفا ناسناڤەكی ژی ب دەست خوە بئێخن، ئەو هەر ب وێ هەولا خوە ئێدی مستەهەقی وێ شەرەفێ نابن، چونكو ئەو ڕێكەكا وەسا هەلدبژێرن یان ئالاڤەكێ وەسا ب كار دئینن كو چو جاران د گەل وێ شەرەفێ نەگونجایە.
ئێخسیرێ گۆتنێن وان نەبە …
نابیت هەر گاڤا تو ژ خەو ڕادبی یان پلانەكێ بۆ خوە دادنی تو هزرا خوە د وان دا بكەیی:
ئەرێ ئەو دێ چ بێژن؟
ئەرێ بەرسڤا وان، ڤێ جارێ، دێ یا ب چ ڕەنگ و ئاوا بیت؟
گەر تە وەسا كر، یان ئاوایێ هزركرنا تە كەفتە د ڤی قالبی دا، هینگی تو پڕۆژەیێن خوە د ژیانێ دا پووچ دكەیی.
ل شوونا كو تو خەباتێ پێخەمەتی سەركەفتن و جوداوازییا خوە بكەیی، هینگی هەمی هەول و بزاڤێن تە دبنە ئەو كو تو ئیسباتا خوە ل هەمبەری ڤان كەسێن هەنێ بكەیی.
تو ب ڤێ چەندێ خوە دكەیە ئێخسیرێ وان بێ كو ئەو نێزیكی تە ببن یان دەستێ خوە بكەنە تە، چونكو هزرا تە گرێدایی وانە نەكو گرێدایی ئارمانجا تەیە.
ئەڤ كەسە ل سەر بەرسڤدانێ دژین، و بەرسڤدانێن مە بۆ ئاخفتنێن وان هێژ دلێن وان پتر ڤەدكەن و دلچوونێن وان زێدەتر لێ دكەن. لەوڕا هند ل دووڤ نووچە و دەنگوباسێن وان نەچە، و هند كۆمێنتێن وان ل سەر سۆشیال مەدیایێ نەشۆپینە، و گەلەك وەختێ خوە نەدە وان.
دەنگودۆرا وان پشتگوهـ بكە، و نەهێلە كو ئەو جهەكێ ژ بیردانكا تە دا بگرن. گەر تە خوە ب بەرسڤدانا وان ڤە مژوول كر، واتەیا وێ ئەوە كو ئەو شیاینە تە تێ بئێخن، و وەكو وان ڤیایی تە مژوول بكەن و بهاژۆن.
ل شوونا كو تو بێژی: پا ئەو دێ چ كەن؟
ببێژە: پا ئەز د پێنگاڤا خوە یا بهێت دا دێ چ كەم؟
تو پێشڤەچوونا خوە ل گۆر پلانا خوە ب هەلسەنگینە نەكو ل گۆر دەنگودۆر و پتپتا وان.
هەر گاڤا تە هەست كر كو تو هزرێن وان دكەیی یان ئەو جهەكێ بۆ خوە د بیردانكا تەدا دگرن هینگی بلا ل بیرا تە بیت كو مەیدانا سەركەفتن و جوداوازییا تە نە مەژییێ وانە، بەلكو ژیوارێ تەیە.
سەركەفتن و جوداوازییا تە د وێ خەبات و كێفەراتێ دایە یا كو تو بۆ خوە دكەیی، ئەڤجا بلا تاقەت و ئەنەڕژییا تە هەمی بۆ سەركەفتن و دەستكەفتیێن تە بیت.
هزر بكە كو تو د پاپۆڕەكێ دایی، گەر تە كابینا هاژۆتنێ ڕادەستی دژمنێن سەركەفتنان كر، هینگی ئەو دێ بڕیارێ دەن كا دێ بەرێ تە دەنە كیژان لایی، لی بەلێ گەر تە ب خوە پاپۆڕا خوە هاژۆت، هینگی ئەو ب تەنێ دێ بنە هندەك سوار ل پشت تە. دبیت ئەو تە ب قەڕەبالغ و دەنگودۆرا خوە بێزار كەن، لێ ئەو نەشێن ئاراستەیا تە بگوهۆڕن.
بلا ئەنجامێن تە ب ئاخڤن …
بلا هەردەم ئەنجامێن تە پێش تەڤە ب ئاخڤن، هەر ئەنجامەكا تو نیشا د دەیی؛ هینگی تو قەڕەبالغ و دەنگودۆرا وان بێدەنگ دكەیی و دەڤێ وان د دانیە سەرئێك، چونكو تو چەند بئاخڤی و بەرسڤا وان بدەیی، ئەو ژی هەر دێ گەنگەشەیا تە كەن و بەرسڤا تە دەن، و قاهیشێ د گەل تە كێشن، لێ گەر تە ئەنجامێن خوە نیشانی وان دان، هینگی تو دێ وان بێدەنگ كەیی، چونكو گەنگەشە د گەل ئاخفتنان دهێتە كرن نەكو د گەل ئەنجامان.
سەركەفتنا تە پێدڤی ب بالداری و هایدارییا تە هەیە، نەهێلە دەنگودۆرا وان تە مژوول بكەت.
دژمنێن سەركەفتنان ب كرێتكرن و تۆمەتباركرن و كێمكرنێ دژین، ئەڤجا گەر تو بەرسڤا وان ب ئاخفتنان بدەیی ئەو هینگی تو ئالفەكی ددەیە وان داكو ئەو بەردەوامیێ پێ بدەنە خوە، و تو ب ڤێ ئێكێ خوە شۆر دكەیە د گۆڕەپانا وان دا.
بۆ نموونە، گەر ئەو بێژنە تە: تو فێرخوازەكێ بێسەروبەری، تو ب نمرەیێن باش بەرسڤا وان بدە.
گەر ئەو بێژنە تە: تو كارسازەكێ سەرنەكەفتیی، تو ب پڕۆژەیەكێ سەركەفتی بەرسڤا وان بدە.
گەر ئەو بێژنە تە: تو نڤیسكارەكێ بێشیانی، تو ب چاپكرنا پرتووكەكا ژێهاتی بەرسڤا وان بدە.
دبیت تو وێ هزرێ نەكەیی، لێ پشتڕاست بە كو ئەو ب وان ئەنجامێن تو پێشكێش دكەیی زێدە بێهیڤی دبن و دقەهرن چونكو ئێقینەكا مەزن بۆ وان چێ دبیت كو هەولێن وان چو باندۆرێن نەرێنی ل سەر پێشڤەچوونا تە نەبووینە.
تو هەر بەردەوام ببە، چونكو چو تشت وەكو بەردەوامبوونا تە وان نائێشینن. ئەو ل داوییێ هەر دێ زانن كو ئاخفتنێن وان د دەرهەقێ تە دا وەكو گازییا ل دووڤ گورگی بوون.
هەر ئاخفتنەكا وان گۆتی داكو تە پێ كێم بكەن، ئەو وەكو دەنگڤەدانەكا بێ ڕوح ل هەمبەری ژیوارێ تە یێ سەركەفتی و پێشچاڤ هاتیە پێش. لەوڕا بارا پتر ژ جاران ئەو نەچار دبن كو بێدەنگ ببن و دەڤێ خوە بگرن، چونكو ئاخفتنا وان یا بێ بنیات ل حزوورا ڕاستیێ نیازێن وان یێن خراب بۆ خەلكەكێ ئاشكەرا دكەن.
ئەو وەكو مارێ بریندارن …
گەلەك جاران ئەو زكڕەشی و دلپیسییا دژمنێن سەركەفتنان هەیی ژ ئاخفتن و بەرێخوەدانێن وان دەرباز نابیت، و پڕانییا جاران باندۆرا ئاخفتن و گۆتنێن وان یا سنۆردارە، و ئەو نەشێن ب وان ئاخفتن و گۆتنان زەرەرێ بگەهینیتە كار و جهێن تە.
ئەو بارا پتر ژ جاران هەولا تووڕەكرن و ئاراندنا تە ددەن، و ل بەندا كارڤەدانا تە دمینن، و دبیت بارا پتر ژ جاران پشتگوه كرنا وان ژ لایێ تەڤە باشترین بەرسڤ بیت بۆ وان. لێ ئاریشە ئەوە كو گەلەك جاران دەما ئەم بێدەنگ دبین، هەست و نیازێن وان یێن خراب زێدەتر لێ دهێن و دچنە د قووناغەكا پڕاكتیك دا، و ئێدی تو دێ بینی كو ئەڤ توخمە مرۆڤە یێن خەلكەكی ب دژی تە پال ددەن، یان ژی ئەو ب خوە یێن پلانێن خەتەر بۆ تە دادڕێژن.
دبیت ئەو بزاڤێ بكەن كو بەرژەوەندیێن تە ئاستەنگ بكەن، یان زەحمەت و خەباتا تە بدزن و بۆ خوە ببەن. و دبیت گەلەك جاران ژی هەست و نیازێن وان یێن نەرێنی وەسا ل سەر وان زال دبن كو وان پال ددەن داكو ڕوو ب ڕوو تە كێم بكەن یان تەعداهیێ ل تە بكەن و ئەزیەتەكا جەستەیی ژی بگەهیننە تە. لەوڕا پێدڤییە كو مرۆڤ د ڕێكا سەركەفتن و جوداوازییا خوەدا هشیاری ڤان توخمە مرۆڤان بیت، و هندی بشێت خوە هەڤتووشی وان نەكەت.
هەلبەت نابیت ئەم بەحسا جوداوازییێ و دژمنێن وێ بكەین و سۆكراتێ ئاتینی ژ بیر بكەین؛ ئەو مرۆڤێ كو جوداوازی و ناڤودەنگێن وی سەرێ وی دایە بەر مرنێ.
ل سالا 399 بەری زاینێ ب تۆمەتا سەردابرنا گەنجان و پووچكرنا بیروباورییێن وان، دادگەها ئاتینی سزایێ سێدارەدانێ ل سەر سۆكرات ـی سەپاند، و هۆسا دبیت ئەو ئێكەمین كەسێ بەرنیاس بیت د دیرۆكا نڤیسكی دا كو ب ئەگەرا ڕا و بۆچوونێن خوە ژ لایێ دادگەهەكا فەرمی ڤە ب مرنێ هاتیە مەحكووم كرن.
ئەو كەسێ شكایەت ل سەر سۆكرات كری و كێشایە دادگەهێ ناڤێ وی «مێلێتوس» بوو؛ ئەو هەلبەستڤانەكێ ئاتینی بوو، و ئێك ژ وان ڕهسپی و ماقوولێن ئاتینایێ بوو یێن كو چاڤێن وان ب سۆكراتی و زانینا وی ڕانەدبوون.
مێلێتوسی ل دادگەهێ ب ئاوایەكێ فەرمی شكایەت ل سۆكراتی كر و ئەو نەچار كر كو ل ژییێ حەفتێ سالیێ ل هەمبەری پێنج سەد دادوەران و جەماوەرەكێ زێدە مەزن ب ڕاوەستیت، و ب دژی وان تۆمەتێن وی، و دو كەسێن دی، بۆ وی پەیدا كرین بەڕەڤانیێ ژ خوە بكەت.
هەلبەت پڕانییا ڕهسپی و ماقوولێن ئاتینایێ چاڤ ب زانین و ڕوحسڤكی و ناڤودەنگێن سۆكرات ڕانەدبوون، و كەربێن وان زێدە ژ وێ فەلسەفەیێ ڤەدبوون یاكو سۆكراتی گەنگەشەیێن خوە ل دیوان و بازاران، و ل بەر مێزێن پارەگوهۆڕان پێ دكر.
دەما سۆكرات ل هەمبەری دادوەران ڕاوەستیایی داكو بەڕەڤانییێ ژ خوە بكەت؛ بۆ وان ئاشكەرا كر كو ئەو تۆمەتێن د شكایەتا فەرمی دا بۆ وی هاتینە چێكرن، هەر عەینی وان تۆمەتان بوون یێن كو بەری هینگێ وان د گەنجاتی و زاڕۆكاتییا خوە دا د دەرهەقێ وی دا دبهیستن.
ئانكو ئەو دادوەرێن ژیێ وان ل وی دەمی چل سال، بەری هینگێ ب بیست سالان گەنج بوون، و یێن كو ژیێ وان ل وی دەمی سیهـ سال، بەری هینگێ ب بیست سالان زاڕۆك بوون، و ئەڤ چەندە ژی وێ ئێكێ دگەهینیت كو ب درێژاهییا بیست و تشتەك سالان ڕهسپی و ماقوولێن ئاتینایێ تۆمەتێن كرێت و بێ بنیات ددانە پال سۆكراتی، لێ وی هیچ پووتەیەك ب وان و تۆمەتێن وان نەدكر.
دەما ڕهسپی و ماقوولێن ئاتینایێ ددیت كو گەنج ب حەزا خوە ب دووڤ سۆكراتی دكەڤن و ب كەیفخوەشی گوهدارییا ئاخفتنێن وی دكەن، و پڕانییا وان گەنجان ژی كوڕێن زەنگینان بوون، وان حەسوودییەكا مەزن ب سۆكراتی دبر و زكڕەشییەكا مەزن بۆ وی د دلێن خوە دا ڕادكر.
وان تۆمەت بۆ سوكراتـی چێدكرن كو ئەو یێ پەژییەكا پیس ل ئاتینایێ بەلاڤ دكەت و گەنجێن وێ سەردا دبەت.
وان سۆكرات ب گونەها سەردابرنا گەنجان و پووچكرنا بیروباوەرێن وان تۆمەتبار كر، و سۆكرات ب خوە ژی ل هەمبەری دادوەران دانپێدانێ دكەت كو وی ب گەنگەشەیێن خوە گەلەك دژمن بۆ خوە د ناڤ ئاتینایێ دا چێكرینە.
سۆكرات شیا د سەر هەژاری و پێخواسییا خوە ڕا ناڤێن پڕانییا ڕهسپی و ماقوولێن ئاتینایێ بەرزە بكەت، و پارە و بەندە و كۆچك و زەڤیێن وان نەشیان وان بگەهیننە ئاستێ سۆكراتی و ناڤێن وان وەكو یێ وی ل ئاسمانێ ئاتینایێ گەش بكەن.
هەبوونا كەسەكێ وەكو سۆكراتی ل ئاتینایێ ڕەخنەیەكا دژوار بوو بۆ ڤان كەسان كو شیانێن وان زێدە د بەرتەنگ بوون و زانینا وان گەلەك یا كێم بوو، ئەڤجا یا ئەو شیاین بكەن ب تەنێ ئەو بوو كو سۆكراتی نەهێلن و ژ ڕێكا خوە لابدەن داكو بەرێ خەلكەكی بكەڤیتە وان.
پشتی كو دادگەهێ حوكمێ سێدارەدانێ ل سەر سۆكرات سەپاندی، ئەو ل هەمبەری قەدەرا خوە مرۆڤەكێ زێدە ئازا و وێرەك بوو، و بیروباوەرییا وی چو ڕێك نەدان كو ئەو د ڕاستا جەلادێن خوە دا خوە كێم بكەت.
خوە ئەو هەیاما كو سۆكرات د زیندانێ ڤە ل بەندا سێدارەدانا خوە ژی مایی، وی بۆ هەمی كارمەند و زێرەڤانێن وێ سەلماند كو ئەو مرۆڤەكێ زێدە كبارە، و چو كەسێن ل ئاستێ وی و ب ڕەوشتێ وی نەهاتینە د وی جهی ڤە.
سوكراتی ب چاڤێ ڕەحمێ تەماشەیی هەمی كەسێن دەردۆرا خوە دكر، و خوە ئەو كارمەند ژی ژ ڕێزگرتن و ئاخفتنێن خوە یێن جوان بێبار نەكر یێ كو ژەهر بۆ وی لێنایی و ترارێ وێ ڕادەستی وی كری داكو ڤەخوەت و پێ بمریت.
وەكو وان نەبە …
گۆمان نینە كو كوشتنا هابیلی ل سەر دەستێ برایێ وی قابیلی، هەر وەكو قورئان بۆ مە ڤەدگێڕیت، هەر ب ئەگەرا سەركەفتن و جوداوازییا هابیل بوو.
دەما خودێ قوربانێ هابیلی قەبوول كری و یێ قابیلی قەبوول نەكری، و قابیل زانی كو قەبوول كرنا قوربانێ هابیلی نیشانێ تەقواداری و جوداوازییا وی بوو، هینگێ قابیل زكڕەشییەكا مەزن بۆ برایێ خوە د دلێ خوە دا ڕاكر، و پاشی ڤێ زكڕەشییا وی ئەو پال دا كو گەفێن كوشتنێ ب ئاشكەرایی ل برایێ خوە بكەت، و ل داویێ ژی دلێ وی ڕحەت نەبوو هەتا كو ئەو ب دەستێن خوە نەكوشتی.
خودێ د قورئانێ دا دبێژیت:
«وَاتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ ابْنَيْ آدَمَ بِالْحَقِّ إِذْ قَرَّبَا قُرْبَانًا فَتُقُبِّلَ مِنْ أَحَدِهِمَا وَلَمْ يُتَقَبَّلْ مِنَ الآخَرِ قَالَ لَأَقْتُلَنَّكَ قَالَ إِنَّمَا يَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقِينَ»
سوورەتا ئەلمائیدە «27»
واتە: «و تو خەبەرێ هەردو كوڕێن ئادەمی ل سەر وان بخوینە، دەما هەردویان قوربانەك پێشكێش كری، ژ ئێكێ ژ وان هاتە قەبوول كرن و ژ یێ دی نەهاتە قەبوول كرن. گۆت: ئیلا ئەز تە بكوژم، یێ دی گۆت: هندی كو خودێ یە، ئەو ژ تەقواداران قەبوول دكەت».
دەما كو تو د ڕێكا سەركەفتن و جوداوازییا خوە دا ڕاستی دژمنێن سەركەفتنان دهێی، چو جاران وژدانا خوە پیس نەكە، و دەلیڤەیێ نەدە كو ئەو بشێن تە ڕابكێشنە د بازنەیا زكڕەشیێ دا.
نابیت تو هەر ب ڕێكا وان شەڕێ وان بكەیی، چونكو ل وی دەمی چو جوداهی د ناڤبەرا تە و وان دا نامینیت، و تو ژی هەر وەكو وان دێ دیار كەیی.
تو داخوازییا مرنا وان نەكە، و ئەزیەت و زەرەرا وان ژی نەخوازە. بلا چو جاران ژ بەر وان ناخێ تە و وژدانا تە پیس نەبن، و تو چو جاران – وەكی وان – خوە نەكە د بازنەیا زكڕەشیێ دا.
نیتچە دبێژیت: «هەر كەسێ كو شەڕێ دڕندەیان دكەت لازمە هشیاری خوە بیت كو ئەو ژی د ڤێ پڕۆسێسێ دا نەبیتە دڕندە».
گەر تو خوە وەكو كەسەكێ سەركەفتی و جوداواز ببینی، نابیت تو وەكو ڤان مرۆڤان ڕەفتارێ بكەیی، یان ژی وان ڕێكان ب كار بینی یێن ئەو ب دژی تە ب كار دئینن، چونكو هینگێ چو جوداهی د ناڤبەرا تە و وان دا نامینیت، و تو ژی هەر وەكو وان دێ هێیە بەر چاڤێن خەلكەكی.
بلا ل بیرا تە بیت دەما كو قابیل گەفا كوشتنێ ل برایێ خوە هابیلی كری ژ بەر سەركەفتن و جوداوازییا وی، هینگێ هابیل بەرسڤا وی وەسا دا كو ئەو چو جاران نەشێت هزرا خوە دكوشتنا وی دا بكەت.
خودێ ل سەر زارێ هابیلی دبێژیتە قابیلی:
«لَئِن بَسَطتَ إِلَيَّ يَدَكَ لِتَقْتُلَنِي مَا أَنَا بِبَاسِطٍ يَدِيَ إِلَيْكَ لِأَقْتُلَكَ إِنِّي أَخَافُ اللَّهَ رَبَّ الْعَالَمِينَ».
سوورەتا ئەلمائیدە «28»
واتە: «گەر تو دەستێ خوە بۆ من درێژ بكەیی داكو من بكوژی، ئەز دەستێ خوە بۆ تە درێژ ناكەم داكو تە بكوژم، ئەز ژ خودێ دترسم؛ ئەو خودانێ هەمی جیهانانە».
لازمە تو هەتا داویێ بۆ وان ئیسبات بكەیی كو تو وەكو وان نینی لەوڕا تو یێ گەهشتیە ڤێ قووناغا تو تێدا، و گەر تو وەكو وان بایی، بێ گۆمان تو ژی دا وەكو وان كەسەكێ شكەستی و پاشڤەمایی بی.
بمرن ژ كەربان دا …
دەما ئەم د ڕێیا سەركەفتنێ ڕا دچین، ئەم د ڕێیەكێ ڕا ناچین كو ب گول و كولیلكان هاتیە خەملاندن، بەلكو ئەم د ڕێیەكێ ڕا دچین كو تێدا ڕاستی ستریان دهێین و تووشی باهۆزێن تۆزێ دبین، و دەنگودۆرا دژمنێن سەركەفتنان و گازیێن وان ژ هەر لایەكی ڤە دهێنە مە.
دژمنێن سەركەفتنان ل سەر ئێك دین خڕڤە نابن، و ب ئێك ڕەنگ ژی خویا نابن، لێ ئێك خسلەت وان ب هەڤڕا دجەمینیت، ئەو ژی ئەوە كو زكڕەشییەكا مەزن وان دگریت دەما كو ڕۆناهی ژ كەسەكی دچیت د دەمەكێ دا كو ئەو هەر ئاكنجیێن تاڕیستانێ نە.
ئەو ژ نەفسا خوە د سلن، و نەشیاینە سولحێ د گەل زاتێ خوە بكەن. ئەو د سەركەفتنێن خەلكەكی دا شكەستنێن خوە دبینن، هۆسا ب هەبوونا كەسێن سەركەفتی و جوداواز عەوەرەتا وان دەردكەڤیت و هەتكا وان دچیت، و قیژییەك د ناڤچاڤێن وان دا دهێتە ڤەدان و وان پاشڤە دبەت ژ بەر كو ئەو نەشیاینە چو تشتێن ببها د ژیانا خوە دا بكەن.
هەلبەت سەرەدەرییا ڤان توخمە مرۆۆڤان ژ لایێ كەسێن سەركەفتی و جوداوازڤە تشتەكێ لایەكی نینە، بەلكو ئەو پارچەیەكا هەری گرنگە ژ خەباتا سەركەفتن و جوداوازیێ، سەركەفتن و جوداوازییا تە نە ب تەنێ دەست كەفتیەكە، بەلكو ئەو ئەزموونەكە بۆ سەبر و هەدارا تە ژی ل هەمبەری دەنگودۆرا ڤان توخمە مرۆڤان.
تشتێ كو فەرە بەری هەر تشتەكێ هەیی ئەم بزانین: دژمنێن سەركەفتنان چو دەستهەلاتێن ڕاستەقینە ل سەر مە ب خوە نینن. یا كو ژ وان دهێت بكەن، ب تەنێ چاڤ پێ نەڕابوون و دەرئێخستنا دەنگودۆرانە داكو ڕێیا مە ل بەر مە بەرزە بكەن، لێ پا ئەو نەشێن پێیێن مە ل سەر ڕێیا مە بلڤینن گەر ئەم ب خوە ب دەستێن خوە وێ دەلیڤێ نەدەینە وان.
گەر تە بڕیار دا كو ئەڤ مرۆڤە د سەرێ تە دا بژین، و ببنە پیڤەر بۆ كار و كریارێن تە، و تە گرنگترین دەمێن ژیانا خوە دانە وان و گۆتگۆتكێن وان، هینگێ بزانە كو تە بڕیار دایە بكەڤیە داڤێن وان، و ببیە ئێخسیرێ دەستێن وان.
دڤێت تو بزانی كو تو نا ژی داكو چو تشتان بۆ كەسەكی ئیسبات بكەیی، بەلكو تو د ژی داكو خوە ئاڤا بكەیی و بشێی شوونوارەكێ باش ل دووڤ خوە بهێلی.
بلا تاقەتا وان ل حزوورا سەركەفتنێن تە پووچ ببیت، و پشتڕاست ببە كو زكڕەشییا وان ب تەنێ تێرا هندێ هەیە كو ئەو ب خوە هێدی هێدی ب ڤەمرن، و بێدەنگ ببن، و بێ پێژن بمینن.
زكڕەشی، مینا كرمێ دارێ یە، خودانێ خوە ژ ناڤ دا دخوەت. تو نەشێی مرۆڤێن زكڕەش ژ زاتێن وان یێن نەساخ قوڕتال بكەیی، لێ تو دشێی خوە ژ وان ب پارێزی. بهێلە بلا زكڕەشییا وان سەرێ وان بخوەت، و ب مرن ژ كەربان دا.
هەردەم بلا ل بیرا تە بیت كو تو مرۆڤی، و چو جاران مرۆڤاتییا خوە ژ دەست نەدە. و هەبوونا دژمنان نە نەفرەتەكە، بەلكو نیشانەكا ئیلاهییە كو تە تۆزەك ژ وێ ڕێیێ بلند كریە یا كو تو تێڕا دەرباز بوویی.
سەركەفتن و جوداوازی گەشتەكا كتە كەسی نینە، بەلكو ئەو ئەزموونەكە بۆ دەردۆرا مە ژی. هندەك ب سەركەفتن و جوداوازییا مە كەیفخوەش دبن، و بەردەوام پشتا مە دگرن، و هندەك ژی نەڤیانێ ژ مە ڕادكەن، و د گەل هەلاتنا ئێكەم تیژكا سەركەفتنا مە و دەستپێكا برسقینا ستێرا جوداوازییا مە قوماشێ وان یێ ڕاستەقینە بۆ مە دیار دبیت.
ئەو هەردو دیاریێن خودێنە: یێن ئێكێ پشتەڤانن، لازمە ئەم سپاسییا وان بكەین و هەبوونا وان د ژیانا خوەدا باش بنرخینین، و یێن دویێ ژی، خوەدیكا مەنە، لازمە ئەم بشێین ژ وان ژی فێر ببین كا دێ چاوا خوە پارێزین.
ئەم دێ بەر ب ئارمانجێن خوە چین، و دەنگودۆرا وان پشتگوهـ كەین، و قەت ل پشت خوە نازڤڕین.. و ئەو ژی بلا بمرن ژ كەربان دا.
