هەلبەستا تایبەت یا بۆ زارۆکان دهێتە نڤیسین، چەندین ئاسۆیێن پەروەردەیی و فێرکاری بخۆڤە دگریتن، کو دبیتە ئالاڤەکێ گرنگ، ب شێوەیێ هونەری و ئەدەبی دهێتە بکارئینان بۆ پەروەدە و فێرکرنێ بۆ قووناغێن جۆدا یێن ژيیێ زارۆکان ب تایبەت قوتابیێن قووناغێن باغچا و یێن بنەرەت، ئەڤە ژی ئێک ژ وان رێکانه‌ زارۆک ب رێکا خواندنا وان چێژ و تامەکا هونەری ژ بابەتان وەردگرن، زێدەباری خۆرتکرنا کارامەیێن وان یێن زانیاری و رەوشتی، نەخاسمە ئەگەر وان بابەتان ئارمانجێن پەروەردەیی و فێرکرنێ یێن دەست نیشانکری تێدا هەبن،

بۆ هەلبژارتنا بابەتێن ب ڤێ مژارێ ڤە دگرێدايى، دمینتە ل سەر شيیان و شارەزایێن نڤیسەری یان وی هەلبەستڤانێ کو تایبەت بۆ زارۆکان دنڤیسیت، کا دێ هزر د چ جۆرە بابەتەکی دا کەتن، کو یێ گۆنجای بیتن ل گەل وێ قووناغا ئەو بۆ دنڤیسیت، هەروەسا  دێ چەند شێت بابەتەکێ پڕ ڕامان و مفادار و مشت ژ شیرەت و ئامۆژگاریيان، زێدەباری بکارئینانا پەیڤ و زاراڤێن گونجای د چارچۆڤێ ژینگەها زارۆکی دا ب هەلبژێریت، هەروەسا شیيانێن وی مامۆستا و وانەبیژی (پەروەردکارێ) ب ئەرکێ خواندن و نیشاندانێ رادبیت بۆ زارۆکان ب تایبەت زارۆکێن قوتابی.

خالەکا دی یا گرنگ د ڤی بابەتی دا، شارەزایی و دەستهەلیيا مامۆستایە د گەهاندنا بابەتی دا، دێ چەند شێتن زارۆکی ل گەل وانا خۆ گۆنجینیت و گرێدانێ د ناڤبەرا قوتابی و بابەتى دا پەیدا بکەتن، چونکە هەر بابەتەکی ئەتەکێت و بنەما و پڕەنسیپ و شێوازێن خۆ هەنە، بۆ وێ ئێکێ بشێتن زارۆکی ل سەر بنەما و بنیاتێن زانستی و ساخلەم پەروەردە و فێر بکەتن.

پەروەردە و فێرکرنا زارۆکان نە کارەکێ ئاسانە، بەلێ کارەکێ گەلەک ب زەحمەتە و سەربۆڕ و شارەزایی بۆ دڤێتن، هەمی کەسان ژی ئەو هونەرێ سەرەدەریکرنێ ل گەل زارۆکی نینە، ئەڤ گۆتنا مە ژی دەربارەی وی کارێ ژ دەرڤەی چارچۆڤێ خێزانێ يه‌، چونکە زارۆک تاکەکێ هەست نازکە، زوی ب زوی هەمی کەس د هەستێن وی ناگەهن. هەروەسا مێشکێ وی هێشتا وەسا بەرفرەهـ نەبوویە، کو هەستێن وی ب شێوەیەکێ دروست و باش بکەڤنە کاری و هشیاريیا وی گەلەک لاوازە، شیانێن وی یێن هزری دەولەمەند نەبووینە د هەمی بیاڤان دا، جەستەیێ یێ وی هێشتا ئەو هێز نینە خۆ گۆنجاندنێ ل گەل هەر سەقایەکی بکەت و کەهیبوون د ناڤبەرا وی و وان کەرستێن ل دەوروبەرێن وی ژی چێ نه‌بوویە، بێگۆمان هەر تشتێ زارۆک دبینیت، دبیت بۆ وی دنوی بن.

زارۆکی هێدی هێدی چاڤێن وی ل ژیانێ و دەروربەرێن وی ڤەدبن و ل گەل دەربازبوونا دەمی، فێری تشتان دبیت، ئەڤێ چەندێ ژی بهێنفرەهی و دەمێن درێژ بۆ دڤێن، هەتا چەندەکێ ژ قووناغێن ژيیێ دەرباز دکەتن و ئەو هەمی کەرستە و کەل و پەلێن د ژینگەها وی دا بۆ کەهی دبن و گۆنجاندەکێ د گەل دا پەیدا دکەتن.

زارۆک ب سرۆشتێ خۆ د هەر قووناغەکی دا فێری هندەک تشتا دبیتن، لەورا دڤێت خێزانا وی زێدەتر یێ پێڤە گرێدای بیت و هەول بدەت گەلەک جاران ل دویڤ حەزێن وی ره‌فتارێ د گەل دا بکەت، تاکو بشێت کونترۆلێ ل سەر هەست و داخوازیێن وی بکەت و بزانیت دێ چەوا هەر تشتەکی گەهینیتێ و دێ چەوا هەستێن وی هشیار کەت و لڤینیت، تا کو ژ دەرڤەی خێزانێ ژی کارڤەدان بۆ دروست نەبن ل گەل کەسێن دەوروبەرێن وی.

رێکێن پەروەردەکرنا زارۆکان د زۆرن و ئارمانجێن وان ژی د گرنگن، لەورا پێدڤی یە ب گرنگی ل بەر چاڤ بهێنە وەرگرتن، چۆنکە هەر رێکەکێ تایبەتمەندیا خۆ و سەرەدەریيەکا گۆنجای هەیە و دبنە هۆکار بۆ هشیارکرن و پەروەردەکرنا وان.

ل دویڤ ڤەکۆلینەکا زانستی ل کۆلیژا ئاداب و زمانان يا زانکۆیا (بجایە) ل وه‌ڵاتێ جەزائیر ب ڤی بابەتی ڤە، ژ لایێ  ڤەکۆلەران (سنجاقەددين ليليە) و (رەحمانی صەليحە) هاتیيە ئامادەکرن، کو تێدا چەندین ئارمانجێن هەلبەستا زارۆکان هاتینە دیارکرن کو کارتێکرنەکا ئەرێنی ل سەر هەست و سۆزێن زارۆکی هەیە ژ وان ژی ئەڤێن ل خارێنە:

– هەلبەست دبیتە هۆکار بۆ پەیداکرن و دەولەمەندکرنا سامان و پێکهاتەیێن دەربڕینێن زمانی ل دەڤ زارۆکی

– شەهرەزابوون د تێکستێن هەلبەستان دا و فێربوونا رێنڤیسێ و رێزمانێ.

– دبیتە هاریکار بۆ باشتر لێکرن و پاقژکرنا زمانێ وی، هەروەسا هاریکاريا وی دکەت، کو بێژە و فۆنه‌تیکا وی باشتر بکەت و پیتان ل جهێن وان یێن دروست دیار بکەت و هه‌ڤۆكان ب شێوەیەکێ دروست لێک بدەت.

–  پێشڤەبرنا شيیانێن وی بۆ رەخنەگرتن و هەڵسه‌نگاندنێ.

– هەلبەست زارۆکی رەوشەنبیر دکەت و مێشکێ وی ڤەدکەتن و ناخێ وان پاقژ دکەت، هزرێن وان بەرفرەه دکەت و ڤیان و هەستا هونەری و وێژەیی ل دەڤ خورت دکەتن.

– دبیتە هاریکار ل سەر گەشەکرنا بهایێن روحی ل دەڤ زارۆکی ب رێکا سەربۆرێن جۆدا جۆدا.

– هشیارکرنا هەستێ خۆشیيێ ل دەڤ زارۆکی و ئارامکرنا دەروونێ وی و پەیداکرنا کەیف و شادیيێ د ناخێ وی دا.

– دەولەمەندکرنا هزرا زارۆکی و گەشەکرنا شيیانێن وی ل سەر داهینان و ئافراندنێ.

– دبیتە هاریکار بۆ وەگرتنا زانیاریيان ل سەر تایبەتمەندیێن جوانيیێ د شێوازێن زمانڤانیيێ بۆ خواندن و نڤیسینێ.

– هەلبەست هاریکاريیا زارۆکی دکەتن ل سەر ڕەهوانبوونێ د خواندنێ دا ب دەنگەکێ بلند و دروست و ب دەربڕین و کارتێکرن.

– گەشەکرنا هەستێ دەربڕینێ و ژێکجوداکرنا هزرێن گشتی و یێن تاک تاک.

 ڕۆلێ هەلبەستێ د گەشەکرنا کارامەیێن زمانی ل نك زارۆکان

هەلبەستا زارۆکان کاریگارترین ژانڕێ وێژەیی یە کو ژ هەر ژانڕەکێ دیتر زویتر زارۆک وەردگریتن و بلەزترین کاریگەریێ ل هەستێن وی دکەت، دیسا ئاسانترین رێکە کو نڤیسەر بشێت ب رێکا وێ خۆ پێ بگەهینیتە ناخێ زارۆکی، ب تایبەت ئەو هەلبەستا ژ چارچۆڤێ ژینگەها زارۆکی نەدەرکەڤیت و هەگرا پەیامەکا پەروەردەیی و فێرکاری بیت و پەیڤ و دەستەواژەیێن وێ د نازک و جوان و ئاسان بن و ژ لایێ کێش و سەروایێ و موزیکێ ڤە یا ئاڤا بیت.

لەورا دبینین کو خێزان، ب تایبەتی دایک و باب، هەر دەم بۆ وێ ئێکێ کار دکەن کارامەیێن زمانی ل دەڤ زارۆکێ خۆ ، هەر ژ قووناغێن دەستپێکێ ژ ژیانا وی گەشە و باشتر لێبکەن، لەورا یا گرنگە بەردەوام ئەو زارۆکێ خۆ هانبدەن بۆ خواندنا وان جۆرە هەلبەستێن مە ل سەری ده‌ست نيشان كرين، هەر ئەو بخۆ بۆ زارۆکێن خۆ بخوینن، ئەگەر بهێینە خواندنا هەلبەستێ بۆ زارۆکی مفا و گرنگيیەکا مەزن تێدا هەیە ژ بەرکو دبیتە هاندەر بۆ ب دەستڤەئینانا حەزا خواندنێ و شیانێن دارشتنێ و خورتکرنا باوەری بخوبوونێ، هەر د ڤی ژی دا و زێدەباری شیانێن دروستکرنا پەيوەنديیێن راست و ساخلەم ل گەل دەوروبەرا و ژینگەها خۆ.

هەلبەست ئێک ژ زۆرترین کەرستێن زمانی یێن بنەجهـ و بالکێشە، هەروەسا ئێک ژ رێکێن کاریگەرە ل سەر هەستێن مرۆڤان، د ڤی بابەتی دا دێ ئاماژێ ب رۆلێ هەلبەستا بۆ زارۆکان دهێتە نڤیسین و ئاراستەکرن، یا کو دبیتە هۆکار بۆ گەشەکرنا کارامەیێن زارۆکی یێن زمانی.

گرنگییا ب کارئینانا هەلبەستێ:

هەلبەست د هەمی فۆرمێن خودا، جوانترین و باشترین جۆرێن هونەری یە، هەروەسا دهێتە هژمارتن ب بەرزترین ئاستێن ئەدەبیاتێ، هەر  ژ بەر ڤێ ئێکێ ڕەخنەڤانێن عەرەب  یێن ئەدەبیاتێ کو ب ناڤێ (دیوانا عەرەبان) هاتە بناڤکرن، دبێژن چونکە هەلبەست دەربڕینێ ژ سەربۆڕێن مللەتان دکەت، ژ بەر وێ ئێکێ هەلبەست بوویە ئینساکلۆپیدیایەکا زانین و زانیاریان (معرفی)، کو دەنگ و باسێن ژیيانناما کەسایەتیێن ناڤدار د خۆ دا هەمبێز دکەت، هەروەسا هەلبەست ب شێوە و فۆرمیێن خۆ یێن جۆرەوجۆر پەیامەکا مرۆڤاتی دگەهینیتە وەرگری، کو دبیتە ژێدەرێ گەلەک بهایێن مرۆڤاتی و ڕەوشتی، هەروەسا دبیتە وانەکا گرنگ د ناڤ پەیرەو و پرۆگرامێن خواندنێ دا، هەروەسا دبیتە هۆکار بۆ جوانکرنا رفتار و ڕەوانبێژیيا زمانی و گەلەکێن دی.

هەر دکەڤن دا، هەلبەستێ ڕۆلەکێ گرنگ د هەمی مژارێن ژیانێ دا د ناڤا هەمی مللەتان گێرایە، د ناڤا جڤاکا کوردی ژی دا، گەلەک مفا ژێ هاتیيە وەرگرتن، چ بۆ مەزنا یان بۆ زارۆکان، ب تایبەت د ناڤا فلوکلۆری دا کو زۆربەی وان سترانێن بۆ زارۆکان دهاتنە گۆتن ل سەر بنەمایێن هەلبەستێ هاتینە دانان، دیسا هەلبەستڤانێ مە یێن کلاسیک ژی بەهر د ڤی پشكا ئەدەبی دا هەبوویە، ب تایبەت هەلبەستڤانێ مەزن (ئەحمەدێ خانی) دەما فەرهەنگەکا زمانی ب شێوێ هەلبەست بۆ زارۆکێن کوردان نڤیسی ب ناڤێ (نووبارا بچووکان).

ژبەر وێ ئێکێ  گرنگیيا هەلبەستێ د گەلەک لایان دا دهێتە دیتن، ب تایبەت دەمێ دهێتە بکارئینان د هەلکەفت و بیرەوەريیێن نەتەوەیی و نيشتمانى دا، د ئاهەنگ و هەلکەفتێن جۆداجۆدا و تایبەت یێن گرێدایی ب قوتابی و مامۆستا و خواندنێ ڤە، هەروەسا گەلەک جاران هەلبەست دهێتە ب کارئینان بۆ مەرەمێن بلندکرنا وورەیێن لەشکری د شه‌ڕ و جەنگان دا، بۆ دیارکرنا کێماسی و شکاندنا لایێ بەرامبەر، دیسا دهێتە بکارئینان بۆ مەرەمێن ئابووری و گەشت و گۆزاری و جڤاکی و دلداری… و هتد.

هەلبەست دبیتە هۆکار بۆ پاقژکرنا دەروونی و چاکسازی و بەرزکرنا هەستێن مرۆڤان و بەلاڤکرنا هشیاريیێ د ناڤا جڤاکی دا، گەلەک جارا مالکێن هەلبەستێ وەک نموونە و پەند سەربۆڕ دهێنە بکارئینان د ناڤ ئاخفتنێن ڕۆژانە دا، ژ بەر وێ ئێکێ هەلبەست بوویە جوانترین جۆرێن هونەری، کو بهایێن ڕەوشتی د ناڤا خۆ دا دهەلگریت و بوویە خودانا ڕۆلەکێ پەروەردەیی یێ دیار.

کاریگەريیا هەلبەستا زارۆکان ل سەر زارۆکی:

نڤیسنا هەلبەستا زارۆکان، ب تایبەت هەلبەستا مفادار ئەوا مشت ژ تێگەهێن پڕی ڕامان وێنەدار، کو زێدتر د چارچۆڤەیێ پەروەردەیی و فێرکاریيێ دا بن، دشێت تێگەهـ و بیروباوەرێن ڕەوشتێن و جڤاکی ب ڕەنگەکێ ئاسان و بالکێش بگەهینیتە زارۆکی، کو یا گونجای بیت ل گەل وێ قووناغا ژيیێ زارۆکی، ئەڤێ چەندێ ماندیبوون و شارەزایەکا باش بۆ دڤێت ب تایبەت ژ لایێ هەلبژارتنا پەیڤ و زاراڤ و تێگەهێن هەلبەستڤان بکاردئینیت.

هەروەسا هەلبەستا زارۆک دخوینن دبیتە هەڤکار و پشکدار بۆ ئاڤاکرن و پەروەردەکرنا وان ب پەروەردەیەکا تەمام و ساخلەم، هندەک راستی و تێگەهـ و پێزانینان د بیاڤێن جۆدا پێ دبەخشیت، دیسا بێژە و زاراڤ و پەیڤێن دروستکەر یان لێکدەر سامانێ وان یێ زمانی دەولەمەند دکەت، هاریکاریا وان دکەت بۆ بکارئینانا زمانی ب شێوەیەکێ ساخلەم و راست و دروست، ئەو هەلبەستا بۆ دهێتە نڤیسین و پێشکێشکرن لایەنێن ویژدانی هەست و سۆزان گەشە دکەت و پێدڤیێن دەروونی یێن هەمەجۆر تێر دکەت، هەروەسا کارامەیێن چێژێن ئەدەبی و گۆتنێن زمانی یێن فرەلایەن گەشەيێ دکەن، هەروەسا دبیتە هاندەر بۆ گوهداريیا باش ل هەر تشتەکێ جوان.

ژێدەر:

 – شعر وأناشيد الطفل (دراسة فنية)، د. اعجاز احمد، محاضر ضيف بقسم اللغة العربية وآدابها، جامعة لكناؤ – لكناؤ  الهند.

– دور الشعر في تعليم الطفل وتربيته/حدیث نت.

https://hadith.net › n3688-e49542-pi

– فن الشعر.. دور تربوي، د. نورة المزروعي، مركز الاتحاد للأخبار/ مركز الاتحاد للأخبار.

https://www.aletihad.ae › wejhatarticle

– دور الشعر في تنمية المهارات اللغوية عند الأطفال – مكتبة نوري.

 https://noorybooks.com › blog ›