هەر ژ دەمێ مرۆڤێ عاقل Homo sapiens دەست ب نکراندنا هزرێن خۆ ل سەر دیوارێن شکەفتان کری، پێڤاژۆیا نڤیسینێ د گەلەک قۆناخان را دەرباز بوویە، هەر ژ نڤیسینا ل سەر بەلگ و چەرمێ گیانداران، خشتەیێن تەقنێ و کاخەزێ، هەتا گەهشتییە پەرتووکێن چاپکری، ڕۆژنامەگەریێ، سینەما، ڕادیۆ و تەلەڤزیۆنێ، چاند و کوولتور ل سەر کەلەکبوونا زانیارییان ئاڤابوویە و کویراتییا هزری بوویە پیڤەرێ مرۆڤی.

بەلێ ئەڤڕۆ ئەم ل هەمبەر دیمەنەکێ دی یێ گەلەک جوداینە کو تێدا هزرا مرۆڤی یا پرت و بەلاڤ بووی و کەفتییە د ناڤا شاپێلەکا بێ ڕاوەستان یا وێنە، گرتەیێن ڤیدیۆیی و نامەیێن بلەز، دا کو هەر زوی دهێن و زوی ژی بەرزە دبن و بها و هەلسەنگاندن ب هەژمارا دیتن Viewers و حەزژێکرنان Likes دهێتە پیڤان، ئانکو کا ئەو هزر گەهشتییە چەند ژ خەلکی. ب ڤێ ئێکێ، ئەم نها یێن د ناڤ ئاوایەکێ نوی یێ گەهاندنێ داینە کو ژ هەژی لێنێڕینێ یە.

ئەڤ ئاوایێ نوی کو ئەنتەرنێت و تۆڕێن جڤاکی و ل چەند سالێن کێم یێن چوویی ژی زیرەکییا چێکری AI نە، سیستەمەکێ تەکۆز کو پەیوەندیێن مە ژ نوی ب زانین و هشیاریێ ڤە گریددەت و تیدا پەیڤ دبنە هێما و وەکی بۆرینا چریسکەیان کاریگەریێ ل سەر وەرگری دکەن، بۆچوون و رایان دروست دکەن و پەیوەندیێن مرۆڤان دکەڤنە د چارچویڤێ ئاگاهیێن لەز و بەز دا.

 ل ڤێرێ، ئەلگۆریتم (خەوارزمی) ناکەڤیتە د خزمەتا ڕامانێ دا، بەلکو دبیتە رێکەکا گەهشتنا بلەز و ب ئاراندنێ هەر تشتەکی ژ هەژی گڤاشتنان دەرباز دکەت و پشتگوهـ دهاڤێت. د ڤی جیهانێ دا، تشتێ ب ساناهی و سەرنجڕاکێش سەردکەڤیت، و پێزانین دبیتە «ناڤەرۆک» و ناڤەرۆک دبیتە کەرستە و هشیاری دبیتە داتا.

ئەگەر بپرسین: مرۆڤایەتی چاوا گەهشتە ڤێرێ؟ هەلبەت بەرسڤ نە یا ب ساناهییە! چونکو شۆڕەشا دیجیتالی ئەنجامێ تێکهەلبوونا فاکتەرێن جڤاکی، ئابۆری و تەکنیکییە. هەردو زانایێن جڤاکناسێن ئەلمان تیۆدۆر ئادۆرنۆ Theodor W. Adorno (1903 -1969) و ماکس هۆرکهایمەر Max Horkheimer (1895–1973)، د ڕەخنەیا خۆ دا ل دۆر «پیشەسازیا چاندێ Culture Industry»، بەری چەند سالان، هشیاری ژ مەترسییا گوهۆڕینا داهێنان و هزری بۆ بەرهەمێن بکاربرنێ یێن ئاراستەکری بەرچاڤکرینە. ئەڤڕۆ، ئەم هشیارییا وان ب توندترین شێوەیێن وێ دبینین؛ چونکی ل گۆرەی پێڤەرێن بازاڕی و سەرنجا بلەز، ئیدی چاند ئانکو رەوشەنبیری ل ستۆدیۆ یان چاپخانەیان ناهێتە بەرهەمئینان، بەلکو د ئامیرێن مە یێن هەلگرتی د دەستێ هەر تاکەکێ دا. جڤاکناسێ ناڤدارێ پۆلۆنی زیگمۆنت باومان Zygmunt Bauman، د پەسنکرنا خۆ دا دەربارەی «مۆدێرنا شل Liquid Modernity» دا، دبێژیت کو هەر تشتەک یێ بوویە دەمکی و پەیوەندێن جڤاکی یێن بووینە تێکهەلیێن سەرپێ و  لاواز و شلاتییا هزری و جڤاکی ب ڕوونترین شێوەیێن خۆ، د پێگەهێن دیجیتال دا یێن بەرجەستە بووین، جهێ کو سنۆر د ناڤبەرا رژدیبوون و پێتڕانکی و گالتەجاریێ دا یێن بهوژین و راستی د ناڤ نووچەیێن دروست و گۆتگۆتکێن نەراست و چیکری دا یێن بەرزە بووین.

ئەڤ چەندە، ب تنێ ب تاکان ڤە یا گرێدایی نینە، بەلکو سازیێن رەوشەنبیری و چاندێ ب خۆ ژی نەچار بووینە کو د بەریکانەیا ترێندان دا مەلەڤانیێ بکەن، دەست ژ گەلەک پێڤەرێن کویراتیێ بەردەن و ب زمانەکێ نوی کو ل گەل پێگەهان بگونجیت بکار بینین. ب ڤی رەنگی، سروشتێ نڤیسین و خواندنێ دهێتە گوهۆڕین؛ ئیدی پەرتووک ژ بەرگی بۆ بەرگی ناهێنە خواندن، بەلکو ڕستەیێن بژارتی ژێ دهێنە وەرگرتن دا ببنە «پۆست» یان «تویت». ئیدی گۆتارێن درێژ وەک جاران سەرنجا وەرگری راناکێشن، بەلکو گرتەیێن ڤیدیۆیی کو ژ خولەکەکێ دەرباز نابن جهێ وان دگرن. ل گەل هندێ ژی، نابیت ئەم ژ ڤێ گوهۆڕینێ وەک پیلانەک یان هەڕفینەکا ڕەها بگەهین، بەلکو وەک قۆناغەکا دیرۆکی یا نوی کو پێدڤی ب ئامرازێن خواندنێ یێن جودا و هەلویستەکێ ڕەخنەیی یێ هشیارتر هەیە.

ل گەل دەستپێکرنا هەر سالەکا نوی و ژ بە کو رۆژنامەڤانی کاکلکا کار و گرنگیدانا مەیە، ئەم وەکو ستافی گۆڤارا (مەتین)، د ڤێ سالێ دا، دێ خۆ د ڤێ بەریکانا مە ل سلال بەحسکری بینین و دڤێت ئەم ژی وەکو سازیێن دی یێن راگەهاندنا مۆدرێن د پێشڤەچوونەکا بلەز و بێ راوەستییان دا بین، چونکو نەما ئیدی رۆژنامەڤانی  پشتبەستنێ ل سەر ئاویز و رێکێن کلاسیک ب تنێ بکەت، بەلکو یا چوویە د سەردەمێ نوی یێ دیجیتال و بهەڤگەهشتنا ئێکسەر دا، لەوڕا دبن سیبەرا ڤێ گوهۆڕینێ دا، سازیێن راگەهاندنێ و رۆژنامەڤانان ب گشتی، پێدڤی ب خۆگونجاندنێ هەیە، ل گەل دانێن بلەز یێن ئەڤرۆ کو تەکنەلۆژیایێ و پێگەهێن میدیایێ ل گەل خۆ ئیناین.