جیهانا ئەدەبیاتان بیاڤەکی بەرفرەهە، کەسێن زیرەک و چەلەنگ دشێن د وی بیاڤی دا زوی پێش بکەڤن و بەهەمێن خوە پێشکێشی خواندەڤانان بکن و ببنە ستێرێن بریسقەدار د جیهانا ئەدەبیاتێ دا، دبت ئەڤ کەسە بشێن ژی سنۆرێن وەلاتێ خوە دەرباز بکن و ل ناڤەندێن جیهانی بێنە نیاسین و ناڤدار ببن.. ئەو کەسێن خزمەتا گەل و وەلاتێ خوە دکن، هەردەم د دل و جانێ مللەتی دا دژین و بەرهەمێ وان ل سەر زار و زمانێ خەلکی یە.. دکتۆر بەدرخان سندی، ئێک ژ وان کەسانە یێن هەمی شیانێن خوە د وارێن جودا دا بۆ دۆزا گەلێ خوە تەرخان کرین.. ئەوی هەر زوی هەست ب ئێش و ئازارێن مللەتێ خوە کریە و شیایە ب رێیا خامەیێ خوە ڤان نەخوەشیان ب نازکترین پەیڤ ڤەهینت و پێشکێشی گەل و وەلاتێ خوە بکت.. شعرێن وی (ئەی فەلەک، دستار، ئەز کچا گوندانم/کوردانم و… هتد) وەکو ستێران ل ئاسمانێ کوردستانێ دبرسقن و گەلەک ژ سترانبێژێن ناڤدار شعرێن وی ستراندینە، مینا، (تەحسین تەها، بشار زاخۆیی، فوئاد ئەحمەد، گولبهار، ئەیاز زاخۆیی، شاکر ئاکرەیی و سیتا هاکۆپیان و گەلەکێن دی.. بۆ ڤی هەژمارێ، ژ بەر خزمەتا پ.د. بەدرخان سندی د وارێ سیاسی و  ئەدەبی و رۆژنامەڤانیێ و گەلەک بیاڤێن دی دا، مە ئەڤ هەڤپەیڤینە ل گەل کریە.

دەستپێکا تە ل گەل شعرێ کەنگی و چاوا بوو؟

– ل ژیەکێ زوی من حەز ژ هۆزانان کرییە وەک خواندن، لێ ل سالا ئێکێ ل زانکۆیێ 1961ێ من دەست ب ڤەهاندنا سروودێن کوردینیێ و شۆرەشگێڕیێ کر، من و هەڤالێن خوە بۆ خوە ژبەردکرن و مە ب سترانکی ژی دگۆتن، هینگێ تەحسین تەها ل بەغدا ل پەیمانگەها هونەرێن جوان بوو. من دیت هەڤالێن من گەلەک داخبارێن ڤان سروودانن و ئەڤە بوو کارتێکەرەک بۆ بەردەوامییا من د نڤیسینا هۆزانان دا، پشتی هینگێ من هندەک هۆزانێن ئەڤینداریێ ڤەهاندن، دیسان هەڤالێن من یێن زانکۆیێ ب داخباری ئەو هۆزان ژبەردکرن و دگۆتن، هەتا کو هۆزانێن من گەهشتن (ئیزگەهێ دەنگێ کوردستانێ) ل شۆرەشا ئیلۆنێ، پاشی هۆزانێن من یێن ئەڤیندارییێ ل (ئیزگەهێ کوردی) ل بەغدا وەک ستران دهاتنە پەخشکرن.. گولبهار و تەحسین تەها و بشار زاخۆیی… هتد دگۆتن. هندەک ژ هۆزانێن من تایبەت ب من ڤە د گەل من دا بوون و من بۆ خوە دنڤیسین.

تو چاوا رۆلێ شعرێ د دەربڕین و بەرەڤانیکرنێ ژ دۆزا کوردی دبینی؟

– هەکەر ئەم بەرێخوە بدینە مێژوویا ئەدەبیاتێن کوردی و شعرا بکین، بێگۆمان (کوردستان) وەک خەمەک ژ خەمێن هۆزانڤانێ کورد بوویە.  جزیری (1570-1640ز) ناڤێ کوردستانێ د شعرێن خوە دا دئینت و هاتنا پەیڤا کوردستانێ د هۆزانا مەلایێ جزیری دا ل وی دەمی سەنگا خوە هەیە، وەک (هەبوون) کو کوردستان هەبوونەکا جوگرافی یە و د گەل مللەتێ کورد دا دێ هەبوونا خوە یا دیمۆگرافی ژی هەبت. هەر چەندە جزیری هۆزانڤانەکی تەسەوفی یە، لێ نیشانکرنا(اشارة) وی بۆ (کوردستانێ)یە. نیشانکرنەکا ب بهایە بۆ مللەتێ کورد و وەلاتێ کوردان (کوردستان).

ژ هینگێ وەرە پەیوەندیا هۆزانێ ب کوردستانێ ڤە دەستپێ کرییە، قووناغا دویێ ل سەر دەستێ هۆزانڤانێ مەزن ئەحمەدێ خانی دەستپێ کر، دبت د ناڤبەرا هەردو هۆزانڤانان هندەکێن دی هەبن، ئەڤە ژی دویڤچوون بۆ دڤێت.

خانی ب ئاشکرایی رەخنەیێ ل مللەتێ کورد دکت، مللەتێ خوە دکەتە ئەگەرا نەبوونا دەولەتا کوردان.. بۆچوونا ئەحمەدێ خانی یا دلێرانە بوو، هەروەسا ئاشکرانە بوو.

ژ هینگێ وەرە هۆزانڤانێن کورد و هەتا ئەڤرۆ ل سەر پەیرەوا خانی هۆزانێن خوە یێن کوردینییێ دڤەهینن. دشێم بێژم هوزانڤان ل کوردستانێ نینە، هەکەر نەدەولەتبوونا کوردستانێ نە کربن بابەت بۆ هۆزانا نشتیمانی، ئەڤە نیشانا هندێ یە کو ئەو فاکتەرێن ئەحمەدێ خانی دیارکرین هەر بکارن و نەهاتینە چارەسەرکرن.

سەبارەت هۆزانێن من، ئەز دشێم بێژم 98% نشتیمانینە و ل دۆر کێشەیا کوردی نە و مێژوویا شۆرەش و سەرهلدانێن کوردان بۆ ئازادیێ و دەولەتبوونێ نە. ب گشتی ب ئاخڤین هۆزانڤانێن هۆزانێن کوردینییێ، وەک جگەرخوین، ئەنوەر مایی، حاجی قادرێ کۆیی، ئەحمەدێ نالبەند، فایەق بێکەس، شێرکۆ بێکەس و گەلەکێن دی، کارەک مەزن ل جڤاکێ کوردی ژ ئالیێ پالدانا مللەتی بەر ب ئارمانجێن کوردینییێ کرینە.

دشێم بێژم هۆزانێن کوردینییێ هەڤ لتەڤ بکن، دێ بتە شۆرەشەکا مللی، ئەز دبێژمێ شۆرەشا پەیڤان…

چ شاعران کارتێکرن ل شێوازێ تە یێ شعری ب گشتی کریە؟ ئانکو تو ب کێ داخبار بوویی؟

کورت و کرمانجی، ئەز خوە ب قوتابییێ مەلایێ جزیری ددانم. هێشتا ئەز (20) سالی داخبارێ هۆزانێن وی مە.. ئەز بەحسێ تەسەفوفێ ناکم، چونکو ئەز نە سۆفی مە، لێ ئەز یێ بەحسێ هونەرمەندی یا جزیری د هۆزانا کێش و سەروا و شعرا سویار دا دکم، ئەوا خواندنا وان بێی تە وەک سترانا لێ دهێن، هندی هند سویارن.

زەوقێ هۆزانێ چی یە؟ پەیوەندیا پەیڤان و دەنگان د هۆزانێ دا تشتەکێ ئێکجار گرنگە، د هۆزانا کلاسیکی دا فێرسی یا هۆزانڤانی دیار دبت، تو دکاری دو پارچەیێن هۆزانان بینی هەردو د کێشاینە، وەلێ ئێک ساخە و یا دی کەلەخە، ئەڤا ئێکێ ساخە و پڕە ژ روحێ و لڤینێ و گەرماتییێ، یا دویێ هۆزانە، کێشە و سەروایە، وەلێ سارە، یا بێ تێهنە و تەمرییە. هۆزانێن جزیری، ب روحن، د ساخن، ب تێهنن و د گەشن.

مەلایێ جزیری وەک سەیدایەکی بوسلمان و رەوشەنبیری یا وی عەرەبی و فارسی یە و گەلەک هۆزانێن عەرەبی و فارسی یێن خواندین، لەورا پەیڤێن وان د هۆزانێن وی دا گەلەکن، وەک هەمی هۆزانڤانێن کلاسیکی یێن کورد. ئەڤە د ناڤ هۆزانێن فارسی و تورکی ژی دا وەسا دیار دبت. ئەز هندەک جاران دبێژم هەکەر من بڤێت ئەز زانینا خوە یا زمانێ عەرەبی د هۆزانێن خوە یێن کلاسیکی دا بکار بینم، دا من گەلەک دیوانێن کلاسیکی هەبن ل سەر ئاوایێ مەلایێ جزیری.

مخابن مە گەلەک پەیڤێن کوردی یێن هەین، لێ نیڤ ساخن و مەبەستا من ژ ڤێ دەربڕینێ ئەڤەیە کو مە گەلەک پەیڤێن کوردی یێن هەین نە د ئەکتیڤن د زمانێ مە دا نە یێ رۆژانە و نە د زمانێ نڤیسینێ ژی دا. ئەز ل وێ باوەریێ مە هندەک پەیڤێن کوردی یێن هەین تاکێ کورد وان پەیڤان دزانت، نەکو نزانت، لێ ژ بەر زالبوونا دو فاکتەران ئەو تاکە مرۆڤ وان پەیڤان د هەمی ژیێ خوە دا بکار نائینت، ئەو ژی ژ بەر ڤان دو فاکتەران:

1- زالبوونا زمانێ عەرەبی ل باشوور ل سەر زمانێ مە دێ بینی خوە تاکێ نەرەوشەنبیر ژی پەیڤێن عەرەبی د ناڤ ئاخفتنا خوە دا بکار دئینت.

2- زالبوونا ئیدیەمێن چێکری یان دروستکری ل سەر پەیڤێن مە یێن رەسەن، ئەڤە ئاستەنگەکا ب ترسە ل سەر زمانێ کوردی. ئەز نکارم د ڤێ دەلیڤێ دا بەحسێ ڤێ ئاستەنگێ بکم.. لێ براستی ئێشە و پێدڤی یە بێتە چارەسەرکرن، چی ئەو ئیدیەم ل بەهدینان هاتبن دروستکرن، چی ئەوێن ژ دەرڤەی بەهدینان بۆ مە دهێن و ئەم ب هووری تەماشە بکین دێ بکارئینین.. ب کورتی گەلەک زیان ب زمانێ مە یێ شرین رۆژانە دکەڤن!

شاعرێن کار ل شێوازێ بەرهەمێن من کرین، مەلایێ جزیری یێ سەرەکی یە، لێ من هەمی هۆزانڤانێن کلاسیکی یێن کرمانجییا مە و یێن سورانی ژی بەردەوام دخواندن و من تامەکا بێ سنور ژ وان هۆزانان د دیت.

– تە دەمەکی پرۆژەک بۆ زمانێ ئێکگرتی یێ کوردی هەبوو، چ ل وی پرۆژەی هات و  بۆچی سەرنەگرت و  ئەگەر کی بوون؟ تە نە ل بەرە جارەکا دی وی پرۆژەی ب ڤەژینیەڤە؟

– ئەڤ پرسیارە گەلەکا ژاندارە دەمێ دهێتە بیرا من. ئەو پرۆژە گەلەکی پیرۆز بوو، چونکو من ڤیا ئەز چار دیالێکتێن کوردی بگەهینمە ئێک و ئەو دیوارێن د ناڤبەرا وان دا بهەریفینم و زمانێ کوردی ببتە ئێک زمان. ئەو دایالێکت ژی چارن کرمانجیا مە واتە ئەڤ کوردییا ئەم و رۆژئاڤای و باکور پێ دئاخڤین و یا دویێ سۆرانی یا هەولێر و سلێمانی و هندەک ژ ئیرانێ و یا سیێ هەورامی و یا چارێ لوڕی.

من ل بەر بوو، لژنەیەکا بلند پێک بێت و ئەم ب دانانا فەرهەنگەکێ رابین و پەیڤێن ڤان چار دایالێکتا کۆم بکین و ل دویڤ سیستەمێ نوی یێ فەرهەنگان رێز بکین و هەر پەیڤەکێ بێ گۆمان رامانا وێ ژی دانین. ژبلی پەیڤان من ل بەر بوو ئیدیەمێن کوردی ژی ژ ڤان چار دایالێکتان بکەڤنە د ناڤ فەرهەنگێ دا، لێ برایێن مە یێن سۆران بۆ وان نەخوەشبوو و دگوتن بەدرخان سندی دڤێت زمانێ کوردی نەهێلت! مە ژی هێلا.. من نەڤێت ئەز زێدەتر ل سەر ڤی بابەتی ب ئاخڤم.

جوداهیەک هەیە د سەرەدەریکرنا تە ل گەل زمان و وێنەیێن شعری د ناڤبەرا شعرا ئازاد و شعرا ستوونی دا؟

بەلێ، نە هەما ئەز ب تنێ.. هەکەر ئەم ب گشتی ب ئاخڤین ئەگەرێ پەیدابوونا هۆزانا ئازاد ل دەف عەرەبان ژی ئەوە، هۆزانا ئازاد بەرفرەهترە بۆ وێنەیێن هۆزانان و دەربڕینان. بەلکی د زمانێ کوردی دا ئەڤ تشتە پتر دیارە، چونکو گەلەک ژ پەیڤێن مە یێن کوردی مخابن د ڤەشارتینە و نە د ئەکتیڤن.

خواندنا تە یا دەروونناسیێ چ کارتێکرن ل نڤیسینا تە یا شعری کریە؟ و تو خوە دبینی کو کەساتیان یان هەستان د شعرێ خوە دا شرۆڤە دکی؟

بەلێ، هەتا سنوورەکی، لێ من نە هێلایە رەخنەیا ئەکادیمی کارتێکرنەکێ ل هۆزانێن من بکت.

ل سالێن حەفتێیا هەوە گۆڤارەک ب ناڤێ (چیا) دەردئێخست، دەرکەتنا وێ چاوا بوو و هەڤکارێن تە کی بوون و بارەگایێ هەوە ل کیڤە بوو؟

من گۆڤارا (چیا) دەرئێخست و هینگێ من هەستەک هەبوو کو دڤێت مە ل بەهدینان گۆڤارەک هەبت، لێ مخابن مە نەبوو، ئەز رابووم من گۆڤارا (چیا) دەرئێخست و ئەز ب تنێ بووم و ئەڤێ گۆڤارە رەواجا خوە دیت و بۆ رەوشەنبیران گەلەک یا خوەشبوو، لێ من نەشیا بەردەوامیێ بدمە گۆڤارێ، ژ بەر بێ پارەیێ، من ژ هەردو پارێزگەهێن دهۆکێ و هەولێرێ خواست، پشتا ڤێ گۆڤارێ بگرن، هەما چونەبت ل چاپخانا ئیدارا خویی یا پارێزگەهێ بۆ من چاپ بکن، ئەڤە تاکە گۆڤارە ل بەهدینان بەلاڤ دبت، مخابن نەکرن و هەردو ژ (بەهدینان بوون).

ل سالا 1977 تە (براءة الاختراع) وەرگرتبوو، د چ واری دا بوو، چیرۆکا وێ چاوا بوو؟

– من ئامیرەک چێکربوو هاریکاریا نابینا د خواندن و نڤیسینان دا دکر، ئەڤ ئامیرە ژ لایێ (رێبەریا گشتی یا زانستى) هاتە پەسەند کرن، ئەز و هندەک قوتابیێن نابین د تەلەفزیۆنا بەغدا دا دەرکەتن و قوتابیان خواندن و نڤیسینێن خوە نیشا بینەران دان و پاشی من (براءة اختراع) یا فەرمی وەرگرت و هەتا نهو ژی مایە. پرسیار ئەوە پا بۆچی ئەڤە نەما، بەرسڤ ئەوە کو پشتى چەند سالەکا کومپیۆتەر دەرکەت و خواندن و نڤیسینا نابینا ب سانەهی کر و پێدڤی ب ڤی ئامیرى ژی نەما.

سترابێژێن ناڤدار گەلەک شعرێن تە یێن کرینە ستران و هندەکان ژی ئەو شعرێن تە  یێن ل سەر ناڤێ خوە تۆمارکرین! ئانکو گەلەک شعرێن تە یێن هاتینە دزین، بۆ نموونە  شعرا تە (ئەی فەلەک، ئەز کچا گوندانم/ کوردانم،… هتد)، تو بۆ ڤان کەسان چ دبێژی؟

هوزانێن من خوەشتڤیێن منن و ب تایبەتى ئەوێن بووینە ستران یان ئەوێن ل ئیزگەهێ شۆرەشا ئیلونێ دهاتنە پەخشکرن.. و کا چاوا ئەز حەز ژ زارۆکێن خوە دکم  وەسا حەز ژ هۆزانێن خوە دکم، ڤێچا گەلەک دئێشم دەمێ سترانبێژەک یان

هۆزانڤانەک هۆزانا من بکتە یا خوە، من قەد هزر نەدکر کو هۆزانڤانەک یان سترانێژەک سترانێن کوردینیێ بدزت! چونکو یا ژ من ڤە ئەڤ رەنگە ژ سترانبێژان یان هۆزانڤانان رەوشەنبیرن، لێ مخابن نەوەسانە.

هندەک خواندەڤان دبێژن شعرێن دکتۆر بەدرخان سندی یێن کلاسیکی ( ب کێش و سەروا) گەلەک ب هێزترن ژ شعرا وی یا ئازاد، تو ڤێ چەندێ چاوا دنرخینی؟      

ئەز د گەل وان مە و نە د گەل وان دا مە ژى، هەکەر بابەتانە ب ئاخڤین چێنابت ئەم شعرا  کلاسیک د گەل شعرا بەرهنگار بکین یان ب سەنگینن، چونکو هەر رەنگەک ژ ڤان هەردو هۆزانان تایبەتمەندیێن خوە هەنە:

1- هۆزانا کلاسیکی یا نشتیمانی ژی یە، موسقا وێ یان (کێشا وێ) خوین گەرمیەکێ (حەماسەت)ێ ددتە هۆزانێ، لێ هۆزانا ئازاد ئەو حەماسەت تێدا دیار نابت.

2- هۆزانا کلاسیک دهێتە ژبەرکرن ژ لایێ گوهداران ڤە، لێ هۆزانا ئازاد ژبەرکرنا وێ

ب زەحمەتە، هۆزانا کلاسیک پتر دگەهتە وەرگران و دژیت و کارتێکرنا وێ بەردەوامە.

وەکو دی ژی هەکەر ب تنێ بەحسێ شعرێن بەدرخانی بت، ژیانا مە ژ لایێ سایکۆلۆژی ڤە بەرێ و نهۆ ژێکجودانە.

ئەز بەرێ گەلەک ئومێدەوار بووم ب کێشەیا کوردی و خەباتا چەکداری، لێ ئەڤرۆ وەک هەر تاکەکی کورد و ئەو ئاگرێ د روحا مە دا گەش نە وەک بەرێ یا گەشە، مخابن ئەم ب هندەک رویدانان سەتمین، چو جاران نە ل بیرا مە بوو ئەم دێ وان هەلویستان بینین، ئەو پیرۆزیا مە د کوردینیێ دا ددیت مخابن ئەز ئەڤرۆ نابینم و  نە ئەز ب تنێ وە دبێژم، بەلکو هندەک بەرپرسێن کوردینییێ ل کوردستانێ ژی وە دبێژن.. و مللەت ب جارەکێ تووشی ئەڤی هەلویستی بوویە.

من یا دانای ئەز دوبارە بزڤڕمە هۆزانا کلاسیکی، چونکو مخابنی ئەز یێ نەمانا ڤی رەنگێ هۆزانێ دبینم.

بیوگرافییا پ. د. بەدرخان سندی:

ــ سالا 1943 هاتە سەر دنیایێ ل باژێرێ زاخۆ.

ــ قوتابخانا سەرەتایی ل دهۆكێ ب دووماهی ئینایە.

ــ سالا 1966 ێ باوەرناما بەكالوریۆسێ ب دەروونناسیێ ل زانكۆیا بەغدا وەرگرت.

ــ سالا 1976 ێ باوەرناما ماستەرێ و سالا 1979 ێ باوەرناما دكتورایێ ژ زانكویا ویلز ل بریتانیایێ وەرگرت.

ــ سالا 1966 ێ ببوو ماموستایێ پەیمانگەها ماموستایان ل هەولێرێ.

ــ ل سالا 1997 وەكو لێكۆلینەر ل سەنتەرێ لێكولینێن دەروونی ل زانكۆیا بەغدا هاتە دامەزراندن.

ــ ل سالا 1980 ببوو ماموستا ل كۆلیژا پەروەردەێ ل زانكۆیا بەغدا.

ــ ژ سالا 1980  هەتا نهو ژی سەرپەرشتیا گەلەك نامەیێن ماستەر و دكتۆرایێ كرینە ل زانكۆیێن بەغدا و هەولێر و دهۆك.

ــ  ل سالا 1990 پلا پروفیسۆریێ ل زانكۆیا بەغدا وەرگرت.

ــ ل سالا 1990 ببوو رێڤەبەرێ گشتی یێ رێڤەبەریا رەوشەنبیری و بەلاڤگرنا كوردی ل بەغدا ب پەسەندكرن و زانینا سەركردایەتیا كوردیا سیاسی (پارتی) .

ــ ل سالا 1995 ێ هاتە گرتن ژ لایێ دائیرا ئاسایشا گشتی ل بەغدا و بۆ گەلەك هەیڤا ل زیندانا ئینفیرادی مابوو و هاتبوو ئەشکەنجەدان. جەنابێ سەرۆك بارزانی بەریز كاك نێچیرفان بارزانی هنارتە دەف سەدام دا ئیعدام نەكت، پاشی ل (محكمة مجلس قیادة الثورة) بریار هاتەدان هەتا هەتایێ(مؤبد) بێتە حوكم كرن و ل دەلیفەیەكێ دا سەركردایەتیا كوردی بزاڤەك بۆ كر و حوكمێ وی بوو 8 سال و پشتی (3) سالان  لێبۆرینەكا گشتی بۆ زیندانیێن سیاسی ویین ھزری دەركەت و ئەو ژ زیندانێ  بەردان و هاتە ڤە كوردستانێ. هەتا ڤێگاڤێ ژی ئەو گرفتارێ ژان و دەردێ پشتا خوەیە ژ بەر ئازاردانا وی د زیندانێ ڤە.

ــ ل سالا 1970 ب هەلبژارتن ببوو سەرۆكێ ئێکەتیا نڤیسەرێن كورد تایێ هەولێرێ.

ــ ل سالا 2022ێ خەلاتێ جگەرخوین یێ ئەدەبیاتێ وەرگرتییە.

ــ ل رۆژ 8/12/ 2023 ێ ژ ئالیێ ناڤەندا خانی یا رەوشەنبیری و راگەهاندنێ ڤە رێز لێ هاتییە گرتن.

ــ ل سالا 1972 ببوو سەرنڤیسەرێ گۆڤارا چیا كو ئێكەم گۆڤارە ل دەڤەرا بەهدینان دەردكەت.

–  ژ سالا 2005 بوو سەرنڤیسەرێ روژناما (التاخی) هەتا 2021.

پرتووکێن بەلاڤكری:

1- طبیعة المجتمع الكردی فی ادبه، 1967.

2- طریقة فی تدریس القرا‌ءة والكتابة للمكفوفین، 1976.

3- استثمار الموارد الطبیعیة فی التربیة، 1980.

4- صادق بها‌ءالدین نڤیسڤانەكێ كوردە، 1983.

5- سایكولوجیة الطفولة ودور المربی، 1983.

6- مەمێ‌ ئالان – وەرگێران بۆ عەرەبی، 1985.

7- المشاكل النفسیة للاطفال فی العراق، 1985.

8- الحكمة الكوردیة، 1989.

9- مذكرات فؤاد عارف، 1998، تعلیق كمال مظهر.

10- المجتمع الكردی فی المنظور الاستشراقی، 2003.

11- التربیة للجمیع (یونسیف)، 2004.

12- زێمارێن چیا – دیوان، 2005.

13- قوتابخانەی هاورێ، 2005.

14- هوزانڤانێ گوندێ پەریخانێ – دیوان، 2008.

15- هوزانێت من – دیوان، 2009.

پرتووکێن بۆ چاپێ:

1- حقوق الانسان فی سجن أبی غریب.

2- تداعیات، شعر.

3- زار گۆتنا كوردا – فۆلكلۆرێ كوردی.

ئەندامەتی:

ــ ئەندامێ سەندیكا روژنامەگەریا كوردستانێ.

ــ ئەندامێ كۆمیتا وەرگێرانێ ل بەغدا.

ــ ئەندامێ كۆمیتا پەروەردە و سایكولوجی ل بەغدا.

ــ ئەندامێ دو كومیتا ل ئەكادیمیا كوردی (1996–1980)

ــ ل سالا 1974 ێ ئامیرەتەك دروست كر، بۆ مرۆڤێن نابین کو پێ بخوینن و بنڤیسن و ئەو ئامیرەت هاتە پە سە ندكرن و (برا‌ءة اختراع) پێ وەرگرت و ل تەلەفزیۆنا بەغدا هاتە نیشادان.

ــ ل سالا 2025 ژ لایێ ئێكەتیا جیهانیا راگەیاندنێ‌ ل باژێرێ لەندەن هاتە خەلات كرن وەك باشترین رۆژنامەگەر ل عیراقێ و  كۆنفرانسەك ل لەندەن هاتە گرێدان ژ رۆژنامەگەرێن (32) دەولەتان پێك هاتبوو، (7) كەس ژ (32) دەولەتان هاتنە خەلاتكرن و ئەو ئێك ژ وان بوو.