گۆڤارا مەتین گۆڤارا مەتین
بابەتێ هەڤرکییا خۆ چەککرنێ ب چەکێن نوی و مەترسیدار و دروستکرنا وان ژ لایێ وەلاتێن زلهێز ڤە د ڤێ قووناغا پێشکەفتنا تەکنۆلۆژى و پاراستنا هەڤسەنگیێ د ناڤبەرا ئەمریکا و رووسیا و چینێ بوويه بابەتەكێ گەرم، و لڤينەكا مەزن ب خۆ ڤه ديتيه. ئەڤ چەندە ژی بوویە مەترسیەکا مەزن ل سەر ئاسايشا جیهانى، ئەگەر ئەڤ جۆرە چەکە بهێنە بکارئینان دێ بیتە ئەگەرێ تێکدانا سیستەمێ جیهانى و ئێمناهیا هەرێمی و جیهانی، ب تایبەتی رۆژ بۆ رۆژێ هەڤڕکیا دروستکرنا چەکێن نوی و مەترسیدار زێدە دبیت. هەرچەندە ئەڤ هەڤڕکیا دروستکرنا چەکی نە تشتەکێ نوی یە، بەلکو مێژوویا وێ ڤەدگەریتە پشتى ب دوماهی هاتنا شەرێ جیهانیێ دویێ پشتى سالا 1945 و دەستپێکرنا شەرێ سار د ناڤبەرا وەلاتێن رۆژهەلات ب سەرکێشیا ئێکەتیا سۆڤیێتی یا بەرێ و وەلاتێن رۆژئاڤا ب سەرکێشیا ئەمریکا.
هەژیە بێژین ئەڤ هەڤرکیە دەرئەنجامێ پیڤەرێ کریار و کریارا بەرانبەرە د ناڤبەرا ڤان هەردو جەمسەران دا.
ئەو چەكێ نوى يێ مه د ڤێت ديار بكەين ئەوە یێ رووسیا شیاى د ڤێ هەڤرکیێ دا دروست بکەت ب ناڤێ موشەکا (تسیرکون – Tsirkon) قارەمانا سەر ئەردی، رووسیا شيا بگەهيته وێ تەكنۆلۆژيا پێشكەفتى يا دروستكرنا ڤی جۆره چەكى د چەند قووناغێن سەركەفتيانه دا، بێی هەبوونا هەڤركا د ڤێ چەندێ دا، خالێن باش و گرنگ بدەست خۆڤه بينيت ژ بۆ ئارمانج گرتنا ئارمانجێن ئەسمانی و دەریایی ژى.
ئەڤ موشەکە هاتیە ب ناڤکرن ب نێچیرکرنا هەلگرا فرۆکەیان ل ئاسمانی و دناڤ دەریایێ دا و ژ ناڤبرنا هەر تشتەکێ بلند بفریت ل ئاسمانى یان د كويراتيا دەریایێ دا بلڤیت.
موشەکا تسیرکون ژ لایێ سەرۆکێ رووسیا (فلاديمير پۆتین) ڤە هاتە راگەهاندن، و ب ناسناڤێ (کۆژەکا هەلگرا فرۆکان) ب ناڤکر، ل سالا 2023 رووسیا ب فەرمی راگەهاند، ب دروستکرنا ڤی جۆرە چەکی دێ شێت هەڤسەنگیا هەڤرکیا چەکی راگریت، و دێ بیتە ئەگەر بۆ پاراستنا ئاسایشا رووسیا بۆ چەرخێن بهێن.
بۆ جارا ئێکێ ل سالا 2017 دەست ب دروسکرنا ڤی چەکی هاتیە كرن، و دشێت سەربکەڤیت ل سەر بهێزترین سیستەمێن ئاشکراکرنێ (راداران)، هەمی سیستەمێن ئاگەهدارکرنێ یێن بەرگریا ئاسمانی نەشێن ئاشکرا بکەن، لەزاتیا چوونا وێ (9 ماخ)ە، نەهـ جاران ژ لەزاتیا دەنگی ب لەزترە، دێ گەهیتە ئارمانجا خۆ ب کێمتر ژ 20 چرکان، و ئارمانجا خۆ دێ بجهئینیت.
ل دەمێ قووناغا تاقیکرنا ڤی چەکی ب سەرکەفتیانە هاتیە ئەنجامدان، ل رۆژا چارى چریا ئێکێ یا سالا 2021 ل سەر گەمیا بن ئاڤی ل سەر غەواسەکا ناڤوکى ب نافێ (سیڤیرودفنیسک) هاتیە هاڤێتن بۆ ئارمانجەکا دناڤ دەریایی دا ل دەریا رەش، وەزارەتا بەرگریا رووسی سەرکەفتنا ڤی جۆرە چەکی راگەهاند کو ل دویڤ هەمی پیڤەرێن بۆ هاتینە دانان ئارمانجا خۆ ب هویرى بجهئینا.
دەمێ ئەڤ چەکە دهێتە بکارئینان چ تشت ژ بەر قورتال نابیت و دێ ژناڤ بەت، و دشیانێن ڤێ موشەکێ دایە ژ گەلەک لایان ڤە بهێتە هاڤێتن، دشێین بێژین ب دەستڤە ئینانا ئارمانجێ یا مسوگەرە و دێ ژناڤ بەت.
درێژاهیا موشەکا تسیرکون ژ هەشت – نەهـ میترانه، سەنگا وێ 400 کیلوگرامە، ئەڤ چەندە ژی دبیتە ئەگەرێ بهێزکرنا هێزا پەقینا وێ بۆ ژناڤبرنێ و وێرانکرنێ ب شێوەکێ زۆر مەترسیدار، هەروەسا دهێتە بکارئینان بۆ بەرگریکرنێ ب قەبارێ 11000 کیلو میتران د دەمژمێرەکێ دا، ئەڤ موشەکە دەمێ دهێتە هاڤێتن یا دورپێچ کریە ب دیکێلێ ژ جۆرێ پلازما، ئەوا تیشکێن ئاشکرا کرنێ ب خۆ رادکێشیت، موشەک بەرزە دبیت و ناهێتە دیتن و ئاشکرا کرن ژ لایێ سیستەمێن راداران ڤە، موشەک هاتیە دروستکرن ب رەنگەکی وەسا کو بشێت سەرێن چەکێ ناڤۆکی هەلگریتن.
ژێدەر:
- كتاب التسلح وديراسة نظرية في المفهوم وتاريخ – أ.د سرمد عبدستار أمين – ٢٠٢١.
- الموقع الإلكتروني https// www.skynewsara.
- الموقع الإلكتروني https//ar.wikipedia.arg تسير كون – ويكيبيديا.
- تقرير تلفزيوني عن سيلاح الروسي ساروخ تسير كون.
- ما خصائص صاروخ «تسيركون» الروسي الفرط صوتي؟ | الميادين.
