گۆڤارا مەتین گۆڤارا مەتین
د ڤێ نڤیسینێ دا دێ ل سەر پەیوەندییا د ناڤبەرا نڤیسەر و خواندەڤانی دا ڤەكۆلین، ئەو ژی نڤیسەر بێ خواندەڤان چ تشتە و خواندن بێ نڤیسەر چ تشتە و دێ پرسیارەكا گریمانەیی ل پێشییا خوە دانین، هەکەر نڤیسەر كارسازی بیت، مانە دڤێت خواندەڤان وی كاری بھادار بكەت؟ و ژ ڤی روانگەیی ڤە، هەکەر ئەم نڤیسینێ وەربگرین بەری ببیتە كارەكێ ئەدەبی و هەکەر نڤیسەر ھزرێ د خواندەڤانێ خوە دا نەكەت، دێ چەند كارەكێ سەركەفتی بیت و هەکەر خواندەڤا ب تنێ ل ناڤەرۆكێ بگەڕیێت، تایبەت د سەردەمێ سۆشیال میدیایێ دا، ئایا دێ ئەو خواندەڤان نەچار بیت پەرتووكەكێ ل بەر سینگێ خوە دانیت و بخوینیت ب تنێ دا ناڤەرۆكێ وەربگریت، د دەمەكی دا ب دەھان ئالاڤێن دیتر و ب ساناھیتر و ب دەنگ و رەنگ بۆ وەرگرتنا بابەت و چیرۆكان ھەنە.
گرنگییا نڤیسینێ
نڤیسینا باش خواندەڤانی بۆ خوە دروست دكەت و دا ئەم بشێین مە نڤیسینەكا باش ھەبیت، دڤێت مە نڤیسەر ھەبیت و ھەر كەسەكێ بڤێت ببیتە نڤیسەرەكێ باش، دڤێت بیر ل خواندەڤانێ خوە بكەت. د ھەڤكێشەیا (نڤیسین و خواندن)دا، ئەو نڤیسەرە یێ ل پێش و بابەتێن وی دھێنە خواندن، یێ بیر ل خواندەڤانێ خوە بكەت و بزانیت خواندەڤانەك یێ ھەی دێ وی رەخنەكەت و ئەڤ نڤیسینا ب رەنگێ ڤەكۆلینێ، ھاندانەكە كو زێدەتر نڤیسەر ل سەر بەرھەمێن خوە راوەستن و سنعەتكاریێ تێدا بكەن.
دوئالیزما نڤیسەری و خواندەڤانی
ھەر تشتێ بھێتە نڤیسین، نڤیسەرەك یێ ل پشت وێ نڤیسینێ ھەی و دەما بۆ نڤیسین، خواندەڤانەك بۆ نڤیسینێ پەیدا دبیت و تا ئەو نڤیسینا ھەنێ یا سەر گرتی بیت، دڤێت پەیوەندییا د ناڤبەرا نڤیسینێ و خواندنێ دا، پەیوەندییەك بیت خزمەتا وێ نڤیسینێ و رەواجا وێ بكەت. ئەڤ پەیوەندییا ئەز ژێ بەحس دكەم، ئەو دووراتییەیە یا د ناڤبەرا دەمێ بابەتەك دھێتە نڤیسین و دەمێ ئەو بابەت دھێتە خواندن دایە. كەنگی خواندەڤان ھەست ب ڤێ دووراتییێ ژی دكەت؟ دەما د خواندنێ دا، دەربڕین و یاریكرنێن نڤیسەری د نڤیسینێ دا دبینیت، سنعەتكارییا نڤیسەری د لێكئینانا پەیڤان و دروستكرنا زمانەكێ جوداتر دا، جوداتر ژ زمانێ ئەو پێ دئاخڤیت. ئەڤە ژی كەنگی پەیدا دبیت؟ دەما نڤیسەر دەست ب نڤیسینا كارەكێ ئەدەبی دكەت، ئێكەم جار دێ ھەولدەت كانێ ئەو دێ ل سەر چ بابەت نڤیسیت و بۆ نموونە نڤیسەر یێ ل جھەكی و دێ روودانەكێ بینیت، یێ ل دەف چەند ھەڤالان و دێ گوھـ ل چیرۆكەكێ بیت، یێ ل پێش فلمەكی و چیرۆكا فلمی، كارەكتەرێن فلمی و روودانێن ناڤا فلمی دێ كارتێكرنێ ل وی كەن، دێ دیاردەیەكێ بینیت و ئەو دیاردەیە ب رەنگەكی و دووان دێ كارتێكرنێ ل ھەستێن وی كەن و دەھان بابەتێن ژڤی رەنگی، كو ئەڤێن ھەنێ ھەمی ب بابەتێن خام یێن نڤیسینێ دھێنە زانین و دێ دەست ب نڤیسینێ كەت، پەیڤان رێزكەت و دبێژنە ڤی حالەتی (نڤیسین)، نڤیسەر ژی د ڤی حالەتی دا، ب تنێ نڤیسەرە و نە خواندەڤان، كەنگی كارێ وی دێ سەرگریت، كو من دڤێت ل سەر ڤێ خالێ راوەستم، ئایا ب تنێ قووناغا نڤیسینێ یە؟ نەخێر، د قووناغا دووێ دا، رۆل دھێتە گوھۆڕین و دڤێت نڤیسەر وەك خواندەڤانەك ل نڤیسینا خوە بنێڕیت، هەکەر خواندەڤانەكێ ئاسایی بیت یان ھەر چ خواندەڤان بیت و یێ حەزا خواندنێ ھەبیت و ب تنێ بابەتی بخوینیت و ھەو، ئەڤە ب تنێ بۆ نڤیسەری بەس نینە و دڤێت خواندنا نڤیسەری ب رەنگەكێ دی بیت، ب چاڤەكێ رەخنەیی و ئەو رەخنا نڤیسینا خوە بكەت و خوە بەرپرسیار بكەت، چ پەیڤێ جھێ خوە گرتییە و چ پەیڤێ جھێ خوە نەگرتیە، چ پەیڤ یا زێدەیە و دڤێت بھێتە گوھۆڕین… ھتد؛ ژ بەر كو دەمێ نڤیسەر دبیتە خواندەڤان، ھەمان رۆلێ خواندەڤانێ دووێ ناگێڕیت: ژ بەر كو ئێكەم جار ئەو نڤیسەر بوویە و جارا دووێ، ئەو ئێكەم خواندەڤان بوویە وی بابەتی دخوینیت و خواندنا وی ژ خواندنا خواندەڤانێ دووێ گرنگتر و ئێكلاكەرترە. ئەو دشێت وی بابەتی رەد بكەت، ئەو دشێت وی بابەتی بۆ نڤیسەری كو ئەو ب خوەیە، ڤەگەڕینیتەڤە و دیسان ئەو دشێت بڕیارێ بدەت كا ھێشتا كاركرن و سنعەتكاری بۆ مایە یان نە و ئایا هەکەر ئەڤ كارە نەھێتە پەسەندكرن، ئەگەرێن وێ چنە و دڤێت چ لێ بھێتە گوھۆڕین و چ لێ بھێتە زێدەكرن؟!
بۆچی كەلینا ئاخێ؟
رۆمانا (كەلینا ئاخێ)، ناڤێ رۆمانا نەخری یا نڤیسەر (ئەحمەد بەندی)یە کو ل سالا 2025 چاپ و بەلاڤ کریە. د ڤێ رۆمانێ دا، ژبلی چیرۆكەك ھەیە و چەند كارەكتەرەك پشکدارن د ڤەگێڕانا وێ چیرۆكێ دا، لێ نڤیسەر مە ل بەرانبەری چەند پرسەكان رادوەستینیت، ئەو ژی پەیوەندییا د ناڤبەرا (نڤیسینێ و خواندنێ) دا، ب مەبەستا نڤیسەر و خواندەڤان. نڤیسەر ل ڤێرە ئەو ب خوەیە یێ رۆمان نڤیسی و خواندەڤان ئەمین ئەوێن ئەم رۆمانێ دخوینین و ئەڤێ كەنگی مرۆڤ ھەست پێدكەت؟ دەما ئێكەم جار نڤیسەر بۆ خوە ب تنێ دنڤیسیت و جارا دووێ ژی دھێت بۆ خواندەڤانان سنعەتكاریێ د وێ نڤیسینێ دا دكەت. ئەڤ پەیوەندییا ھەنێ ژی د ڤێ رۆمانێ دا، ب زیقی بەرچاڤ دبیت.
د ڤێ رۆمانێ دا چیرۆكەك دكەڤیتە بەرچاڤ، لێ چەند چیرۆكێن دی ژی وێ تەمام دكەن. ئەم دشێین بێژین، چەند چیرۆكەكێن دی ژی درژیێنە ناڤ وێ چیرۆكێ، لێ زۆما سەرەكی ل سەر چیرۆكا ئێكێ یە و ئەڤ چیرۆكێن دی دكەڤنە د خزمەتا چیرۆكا ئێكێ دا و نڤیسەرێ كەلینا ئاخێ ژی ھەر ئەڤ چەندە كرییە و پڕانییا نڤیسەرێن رۆمانان ژی ئەڤێ چەندێ دكەن و ھەر ئێك ب سەرێ خوە و تەكنیك و شێوازێ ڤەگێڕانێن خوە و تشتێ كەلینا ئاخێ ژ ئەڤێن دی جوداتر لێدكەت، پەنابرنا نڤیسەرێ رۆمانێ یە بۆ پەركێشكرنا دیمەنێن دی و دیمەنێن سنعەتكاریا خوە تێدا كری، ژبۆ بالكێشكرنا ھەر دیمەنەكی و ژبلی كو ھەر دیمەنەكی ناڤەك دەینایە سەر، پێشەكییەكا چەند پەیڤی ژی دروستكریە و د ھەمان دەم دا دبیتە تەمامكەرێ ناڤی و دیسان تەمامكەرێ چیرۆكا د ناڤ دیمەنی دا، كو سەرێن ھەمی دیمەنان ل جھەكی دگەھنە ئێك.
دەستكارییێن نڤیسەری
وەك مە گۆتی، رۆمان ل سەر دیمەنان ھاتیە پارڤەكرن و ھەر دیمەنەكی ژی ناڤەك بۆ ھاتییەدانان و بۆ ناڤی شرۆڤەكرنەك دایێ و ژ نوی دیمەن دەستپێدكەت، بنێرە: «نڤستن د دلێ چیای دا»(لاپەرە 6)، ئەڤ ناڤە مە ھایدار دكەت، كو كەسەك یێ ل چیای نڤستییە و دەما دبێژیت دلێ چیایی، ل ڤێرە دل بۆ حەزژێكرنێ یێ ھاتی و دەما نڤیسەر شرۆڤەكرنا ناڤی دكەت و دبێژیت: «هەكو مرۆڤ چارێكا ژیێ خۆ نەنڤستبا و چارێكا دی ب زارۆكینی نەبۆراندبا، تشتەك نەدما ناڤێ وی مرۆڤ»(لاپەرە 6)، نڤیسەر ل ڤێرە دھێت و بەحسا جوانییا نڤستنێ دكەت، لێ نە ھەر نڤستنەك، ئەوی ب ڤێ سالۆخدانێ ڤیایە بەرێ خواندەڤانێ خوە بدەتە نڤستنەكا جوداتر ژ ھەمی نڤستنا و مرۆڤاھییێ دئینتە بیرا مرۆڤی و ب ڤی ناڤی و ڤێ شرۆڤەكرنێ، نڤیسەر یێ ل سەر پەیوەندییا د ناڤبەرا (نڤیسەر و خواندەڤان)ی دا كار دكەت و بۆ خواندەڤانی دێ بیتە مەرەق، كانێ ئەڤ ناڤە و شرۆڤەكرنا وێ دێ وی كیڤە بەن.
نڤیسەر دشیا ڤی دیمەنی كورت بكەت و بێژیت: «ل ناڤەراستا چیایی و ب تنێ كچەكا ژیێ وێ چار سالی و چەند ھەیڤەك، ب تنێ یا نڤستییە». لێ دا سەحكەینێ كانێ نڤیسەر بۆ ڤێ پەیوەندییێ و بۆ خواندەڤانێ خوە چ كریە! ل ڤان وێنەیان بنێرە: «ل ناڤەراستا وی چیایێ ئاسێ و تژی كەند و تڕاش»، ئەڤ وێنە ب مەبەستا، تشتەكێ سەیرە و زارۆكەكا د ڤی ژیێ بچویك دا ل ڤی جھێ ئاسێ و ب ترس بیت و ب تنێ بیت، «ل بن سیھا كەڤرەكێ شەقكری مابوو د خەو»، ئەڤ وێنەیە پرسیارێ دروست دكەت، سیھا كەڤری و كەڤرەكێ شەقكری زارۆكەكا بێ فام، رەنگە كەسەكی ل وێرێ ب تنێ ھێلابیت، كەڤر بۆ پاراستنا وێ و سیھا كەڤری، بۆ پاراستنا وێ ژ گەرمێ و دەما دبێژیت: «پرچەكا تام زەر وەكی گیایێ نیڤ بەھی»، لێ بنێڕە بۆ سالۆخدان یان جوانكرنا نڤیسینا خوە، چ وەكھەڤی یا ئینای و شوینا بێژیت پرچا وێ یا تام زەرە و ل وێنەكێ دێ دبێژیت: «ھەناسا وێ وەسا نازك دھاتە گوھان، نەدشییا پەڕێ پەلاتینكەكێ بلڤینیت»، ئەڤ وێنەیە ژی بێگونەھییا وێ زارۆكێ نیشان ددەت، بێی بزانیت ئەو ب تنێ و ل ڤی چیایێ ئاسێ و كەس ل دۆرا نە و ھوسا ئارام نڤستی.
تشتەكێ دی یێ بالكێش د رۆمانێ دا، كو نڤیسەری وەك تەكنیك و دەستھەلییا خوە د نڤیسینێ دا دیاركری و بۆ بابەتێ من دگونجیت، دەما دبێژیت: «برسێ شاپەڕێن خۆ ل سەر دابوون، وەك ئەو مارێ ب نەچاری ژ برسان ئاخ خواری، خوارنا ئاخێ گەلەك جاران مرۆڤان ژی هیڤی بۆ خواستینە و ب دەست نەكەفتییە، ئاخ د كووراتییا رامانا خۆ دا، بوویە مرۆڤ و مرۆڤ خوارینە ژی». دێ بینی ل دووماھییا ھەر دیمەنەكی، نڤیسەر خواندەڤانێ خوە بۆ دیمەنێ د دویڤ ڕا كێش دكەت، یا ھەولدایی گرێدانەك ھەبیت و ئەڤە بیرا من ل چیرۆكێن ھزار و ئێك شەڤ دئینیت، كا چاوان دیمەنێ دویڤ ڕا بۆ مرۆڤی ببیتە مەرەق. دیمەنێ دویڤ ڕا ب ڤی ناڤی دەستپێدكەت و ھەر تەمامكەرا دیمەنێ نڤستنا كچێ یە، لێ ژ بەر كو ھەبوونا كچەكێ ب تنێ ل ڤی جھێ بۆ زارۆكان تشتەكێ نەبەرئاقل و دیمەنەكێ سەرنجراكێشە، لەوما نڤیسەری ژی زێدەتر ل سەر كار كرییە و یێ ھاتی بەحسا ئاخێ یا كری، بەحسا ماری یا كری و بەحسا مرۆڤان یا كری، كو ھەر سێكان گرێدانەك یا د گەل ئێك ھەی و دیمەنێ دی ب (مار)ی دەستپێ دكەت و شرۆڤەكرنا ناڤێ دیمەنی ئەڤەیە «هەر مرۆڤە، مرۆڤان و بوونەوەرێن دی ل خۆ دكەتە دوژمن.». و دھێت بەحسا پەیوەندییا ماری ب مرۆڤان ڤەدكەت و ژ بەر كو زارۆكەكا چار سالی ھێشتا یا نڤستی یە، بۆ خواندەڤانی ژی دبیتە مەرەق، كانێ ماری چ پەیوەندی ب ڤێ زارۆكێ و چیرۆكا وێ ڤە ھەیە و دبێژیت: «پشتی ل زڤستانا چوویی، چەند گەزەكان ل ژێر ئەردی، ب ئاخێ ژیایی، حەزا گوهۆڕینا كەڤلێ خۆ و گەرمكرنا لاشێ خۆ هەبوو)، نڤیسەری پەرەگرافەك ئینایە و چ گرێدان نە ب چیرۆكا رۆمانێ، نە ژی ب وێ زارۆكا ل چیایی و ب تنێ نڤستی ڤە ھەیە، لێ دا بابەتی بگەھینیتە ئێك، وێنەیەكی دروست بكەت، سنعەتكارییا خوە بەرچاڤ بكەت، مار ئینایە و ل سەر زارێ وی ھندەك تشتێن گرێدایی مرۆڤان ئیناینە و ژ ڤی دیمەنی، نڤیسەری دڤێت وێ زارۆكێ ڤەجنقی ژ خەو رابكەت و ئەڤ پەرەگرافە دروست كریە: «ماری خۆ هێدی هێدی ڤەكێشا ل بەر شەقا وی كەڤری و كەڤلێ خۆ گوهارت و هندەك هەتاڤ مێژا، مێریەكێ دەستێ كچكێ گەست و ئێك بەژنا خۆ رابوو، گوهێن ماری تژی قێژیێن وێ بوو، ماری پشتا خۆ دایێ و رێكا خۆ گرت.»(لاپەرە 9).
روخسار و ناڤەرۆك
هەکەر نڤیسین ب تنێ ناڤەرۆك بیت، ھەر كەس دشێت ببیتە نڤیسەر، لێ د پرۆسا نڤیسینێ دا تشتەكێ گرنگ یێ ھەی دبێژنێ روخسار و ئەم دشێین ب روویێ ژ دەرڤە یێ نڤیسینێ ب ناڤ بكەین، ئایا ھەر كەس دێ شێت ناڤەرۆكا ھەنێ بەرگەكێ جوان بكەتە بەر. نڤیسەر و رەخنەگر خەلیل حسێن گۆتارەك ل بن ناڤێ قووناغێن نڤیسینێ و رۆلێ خواندەڤانی د بەرھەمئینانا نڤیسەری دا (مراحل الكتابة ودور القراءة في ابتكار الكاتب)، دبێژیت: «یا ب ساناھییە تو بنڤیسی، لێ یا ب زەحمەتە تو ببیە نڤیسەر؛ ژ بەر كو بەری ھەمی تشتەكی نڤیسەر روخسارێ نڤیسینێ یە». رۆژنامەڤان و رۆماننڤیسێ بەریتانی (جورج ئورویل George Orwell)، ل دۆر نڤیسینێ د پەرتووكا خوە یا ب ناڤێ بۆچی ئەز دنڤیسم (لماذا أكتب)، كو ژ لایێ (عەلی مودن)ڤە بۆ سەر زمانێ عەرەبی ھاتییە وەرگێڕان، دبێژیت: «یا ب ساناھییە تو تشتەكی بنڤیسی، لێ یا ب زەحمەت ئەوە تو ببیە نڤیسەر؛ ژ بەر كو بەری ھەمی تشتەكی نڤیسەر شێوازێ نڤیسینێ یە». دیسان دبێژیت: «خەما من یا ئێكەمین ئەوە، ئەز بزانم كی گوھداریێ دكەت». دیسان نڤیسەرێ ئوروگوایی (كارلۆس لیسکانۆ Carlos Liscano)، كو چیرۆكێ و رۆمانێ و شانۆیێ دنڤیسیت، د پەرتووكا خوە یا ب ناڤێ (الكاتب و الاخر) دا دبێژیت: «روخسار ژ نشكەكێ ڤە دروست نابیت، بەلكو د گەل دەمی یان د قووناغان ڕا دھێتە پێشخستنێ؛ ژ بەر كو گرێدایی كەساتییا نڤیسەری یە و ئەو ئەزموونێن د ژیانا خوە دا وەرگرتین». ل دووماھیێ ژی (عەبدوللا داوود) د پەرتووكا خوە یا ب ناڤێ (كیف تكون كاتبا بارعا) دا دبێژیت: «دبیت شێوازێ نڤیسەرەكی د گەل نڤیسەرەكێ دی یێ نزیك بیت، بەلێ د سالۆخدان و ھەستێن وی یێن حەزژێكرنێ بۆ مرنێ و ژیانێ دێ د جوداتر بن».
ل پشت (كەلینا ئاخێ)
نڤیسەرەكێ عەرەب ب ناڤێ (مەحمود ئەلشێخ) ل دۆر مەبەست ژ نڤیسینا رۆمانێ د گۆتارەكێ دا ل بن ناڤێ ئارمانج ژ نڤیسینا رۆمانێ چ تشتە؟ (ما هو الهدف من فن الرواية؟)، كو ئەڤ گۆتارە ل سالا 2001ێ د مالپەرێ حاسوب دا بلاڤكریە دبێژیت: «هەکەر رۆمان چ نھێنییەكا نوی ژ نھێنییێن گەردوونی ئاشكەرا نەكەت، نابیتە رۆمان». هەکەر گۆتنا ڤی نڤیسەری ژی ل سەر رۆمانا كەلینا ئاخێ جێبەجێ بكەین، ئایا د كەلینا ئاخێ دا، (ئەحمەد بەندی) شیایە چ زێدە بكەت؟ رەنگە ل دەستپێكێ خواندەڤانەك ھەبیت و بێژیت، ئەو تشتێن د ڤێ رۆمانێ دا ھاتینە بەحسكرن، ھەمی ئەون یێن رۆژانە دھێنە ڤەگێڕان و نموونەیێن ژ ڤی رەنگی د ناڤا كۆمەلێ كوردی دا د زۆرن، راستە ئەڤ نموونەیێن ھەنێ ھەبووینە و دزۆرن، لێ ئەوێن دھێنە ڤەگێڕان ب تنێ ل سەر ئەزمانن و ژ دەڤی بۆ دەڤی دھێنە ڤەگێڕان و پرت و بەلاڤەنە، لێ د كەلینا ئاخێ دا، گەلەك یا ب زەحمەتە خواندەڤانەك بشێت رۆمانێ ب دووماھی بینیت و رۆندك نەكەڤنە چاڤان. رەنگە مە ھەمیان نموونەیێن ڤان دەردەسەری، زۆرداری، بێ مروەتی دیتینە، لێ ل سەر كار بكەی و بەرێخوەدانەكا دی بدەیێ و ھەمیان د ئێك پاكێج دا كۆم بكەی، ئەڤە زیرەكاتییە و ئھا من مەبەست ژ ڤێ نڤیسینا ب رەنگێ ڤەكۆلینێ ھەمان تشتە، ئەو ژی نڤیسینە و راستە روودان و چیرۆكێن ژ ڤی رەنگی تژی ناڤ كۆمەلگەھینە، لێ بەحسكرنا وان ب ھەمی كەسان ڤە ناھێت و هەکەر كەسەك بنڤیسیت ژی دڤێت نڤیسەرەك خوە لێ بكەتە خودان و ئەو نڤیسەر بزانیت دێ چاوا نڤیسینا خوە ئاراستەی خواندەڤانێ خوە كەت و من ئەڤە د ڤێ رۆمانێ دا دیت.
هەکەر ھندەك نموونەیان ژ ڤێ رۆمانێ پەلكێش بكەین، شیانێن نڤیسینێ بۆ راكێشكرنا خواندەڤانی، كو خواندنا رۆمانێ بۆ وی یا گرنگ بیت: د پەرەگرافەكێ دا دبێژیت: (مار فاماتر ژ مرۆڤان هزر دكەن، كەڤلێ خۆ دگوهۆڕن و وی كەڤلی نیشا مرۆڤان ددەن و راستیەكێ بۆ دیار دكەن، هەر وەك دبێژیتە مرۆڤان خۆ بگوهۆڕن، گوهۆڕین ژ مرۆڤی دەست پێدكەت، نەك ژ یێ بەرانبەر، مە مرۆڤان پتر ژ كەڤلەكی هەنە، كەڤلەك ئەزم، كەڤلەك تویی، كەڤلەك یێ دی یە، جار ئەز دبمە ئەز، جار دبمە تو، جار دبمە یێ دی، لەوما چ جاران نزانم ئەز كیمە و چمە و بۆچی ئەزم»(كەلینا ئاخێ، لاپەرە 10). د پەرەگرافەكا دی دا دبێژیت: «هەكو گەهشتییە دد ەرگەهێ مزگەفتێ دا، ژ وی ترارێ هزار مرۆڤان لێڤێن خۆ پێڤە نویساندین، تژی ئاڤ كر و دا سەر دەڤێ خۆ یێ هشك، نیڤەك ب سینگێ خۆ دا رێت و نیڤا دی ژی ب هناڤێن خۆ یێن سۆتی دا بەردا و ب كۆتەك پێلاڤا خۆ ئێخست»،(كەلینا ئاخێ، لاپەرە 33). هەکەر دوو نموونەیەكێن دلھەژین ژی پەركێش بكەین (ئەو زەلامێ شێرۆ ژ دەرێ قەپانا خۆ كریە دەرێ، یێ ب شەل و شەپك و دو دەرسۆك گرێدای و رویێن خۆ وەكو پەحنكا دەستی حولی كرین و سمبێلێن خۆ ژ تەنییا سێلێ رەشتر لێ كرین، كەیس ماقویل، شێست سال بێ منەت دەرباز كربوون، ناڤ چاڤێن وی ژ خوهدانێ دبرسقین، كورسیكا خۆ دابوو دنگێ قەپانێ و تێدا وەكو ئاغایەكی روونشتبوو، هزرا پیڤازەكێ ژی بۆ كەسەكی نەدكر»،(كەلینا ئاخێ، لاپەرە 74). یان ڤی دیمەنێ دلھەژین، دەما دایكا شێرۆی یا سەر و چاڤێن خوە ڤەشارتین، چەند جاران دھێتە دەف كوڕێ خوە یێ زارۆك شێرۆیی، كو ل بەر ترمزێ ئاڤێ یە و شێرۆ بۆ بەحسا خویشكا خوە یا بچویك دكەت و ھندەك ژ لەشێ وێ ھاتییە سۆتن و ئێدی نەشێت خوە بگریت و سەر و چاڤێن خوە نیشا شێرۆی ددەت و ھەردو خوە تێك وەردكەن: «ئەو ژنا ب عەبا و پێچە ل هنداڤ سەری راوەستیا و شێرۆی پەرداغەكێ ئاڤێ بۆ تێكر، پشتا خۆ دا شێرۆی و پێچا خۆ پیچەك هلدا، دو قورچێن ئاڤێ ب كۆتەك بەرێڤەكرن و ل بەرانبەر شێرۆی روونشت و پێچە ل سەر چاڤێن خۆ راكر، هەكو چاڤێن شێرۆی ب ناڤ چاڤێن دایكا وی كەفتین، رابوو ل سەر پێن خۆ و خۆ تێوەركر و ژ گریان دا دخریقێن چوو، دایكا وی ب سینگێ خۆڤە شداند و ب تنێ شیا بێژیت «شێرۆ» گرییا هەردوكان تێكەلی ئێك بوو، خەلكەك ل دۆر ڤەجەمیان و هەر ئێكی سەحدكرە یێ دی و كەسێ نەدزانی چییە چێدبیت، ب وێ گریێ ڤە شێرۆی سەرێ خۆ ب سینگێ وێ ڤەنا و گۆت «بۆچی تە شویكر، پا ئەز چ بكەم، دلێ من دچیتە خالخالكێ و كەس نادەتە من، دزیكەرا ژی قاسا من دزی، من بۆ خۆ پارە لێكدان، دا عەیدێ بۆ چیمەنێ كراسەكی كڕم، عەیدا دی باپیرێ من بۆ نەكڕی دلێ من ما پێڤە، پشتا وێ ژی سۆتبوو، خۆ مە تشتەك نینە، تە بۆچی ئەم ژی د گەل خۆ نەبرین، ئەز ئاڤێ دفرۆشم، حەتا ئەم كریا خۆ ددەین، باپیرێ من نەشێت شۆل كەت» گریا دایكا شێرۆی پتر خەلك ل خۆ ڤەجەماندن و ئێدی نەهش كەفتە ل بەر دیوارێ مزگەفتێ و شێرۆی ژی وەكی بچویكێن ساڤا خۆ ب سەر كەلەخێ وێ دادا، زەلامەكی ب لەز هندەك ئاڤا ترمزی ل ناڤ چاڤێن وێ رەشاند و هشیار كر، نیڤ مری و نیڤ ساخ ملێن وێ گرتن و ژ ناڤ وێ قەرەبالغا تەماشەڤانان دوور ئێخست….)، (كەلینا ئاخێ، لاپەرە 144).
دەرھاڤێژە
نڤیسین ھونەرە و داكو ئەڤ ھونەرە ل ئاستەكێ بلند بمینیت، دڤێت نڤیسەر ل نڤیسینا خوە دەركەڤیت و بۆ دەرھاڤێژێ ڤێ نڤیسینا ب تام ڤەكۆلینێ، ئەم دێ پەرەگرافەكی ژ ڤێ رۆمانێ وەرگرین و ھونەرێ دارشتنێ ل دەف نڤیسەری دبیتە ئەگەرێ پەیدابوونا خواندەڤانی، ئەوا ئەم ب پەیوەندییا (نڤیسەری و خواندنێ) ب ناڤ دكەین: «خۆ گەهاندە بەر وێ خۆدیكا لێڤەكا وێ شكەستی ب دیواری ڤە، رك ل خۆ نێڕی، دو جاران دەرسۆكا خۆ ل گەردەنا خۆ ئالاند و شداند، لێ هند هێز د لاشی دا نەمابوو تێرا وێ چەندێ بكەت هەناسا خۆ بێ دەنگ بكەت، لەوما د گەل قێژییەكا هشك كەفتە سەر وێ جودەلیكا تژی كون و دویكێلا جگاران، خۆدیك لێ زڤڕی و هەروەكی یا دبێژیت: «شكەستنا تە نە وەكی شكەستنا منە، چ هیڤی د چێبوونا من دا نینن، ئەم خۆدیك هەوە جوان دكەین، هوین بێی مە چ جاران نەشێن بچنە ناڤ مرۆڤان، رۆژانە هوینێن مرۆڤ دبێژنە مە، ل مە بنێڕە كا ئەم دچەواینە، هەكو ئەم وێنێ هەوە د خۆ دا دیار دكەین، ب تنێ هوین وێ مژیلانكێ دبینن ئەوا ژ چاڤێ هەوە دكەڤیت و دمینیتە ب رویێ هەوەڤە، دێ سەرێ تبلەكا خۆ لێدەن و خۆ ژ بەر مە هاڤێژن، من نەدیتییە هەوە جارەكێ د من دا تف كربیتە خۆ! یان هەوە د من دا د گەل خۆ ئاخڤتبیت و هندەك پرسیار ژ خۆ كربن، هوین وەسا تێدگەهن ئەم خۆدیك ب تنێ هەوە جوان دكەین، هوین ب تنێ مە بكاردئینن بۆ خۆ جوانكرنا خۆ، راستە ئەم ب تنێ هەوە ژ سەرڤە دبینین و ئەم ناخێ هەوە نابینین، لێ هەر دەما ئەم ئەنیا هەوە یا گرێ دبینین، ئەم دزانین ناخێ هەوە ژی تژی گرێ یێن تێدا، هێژ مە نەدیتییە هوین جارەكێ ل بەر مە گڕنژیبن، مرۆڤەكی مستەك ل من دا و سەرێ من شكاند و هندەك چپكێن خوینا تبلا خۆ یا شەهدێ هێلانە ب لاشێ من ڤە، هوین مرۆڤ دبێژن هەر شكەستنەك دەستپێكەكە بۆ سەركەفتنێ، لێ من چ جاران سەركەفتن د چاڤێن هەوە دا نەدیتنیە، نوكە ژی من چاڤێن تە یێن تژی رۆندك دیتن و هوین ل بەرانبەر مە چو جاران مەژیێ خۆ نابینن، هەر دەما تۆزێ ئەم گرتین، هوین تف دكەنە ب ناڤ چاڤێن مەڤە و مە ب كاغەزان پاقژ دكەن داكو خۆ جوان ببینن، من نەدیتییە هەوە مرۆڤان جارەكێ ب تنێ ژی تف كربیتە خۆ!»
(كەلینا ئاخێ، لاپەرە 95).
