گۆڤارا مەتین گۆڤارا مەتین
ل درێژاهییا سەردەمان، ل سەر ئاستێ جیهانێ، هندەک کەڤالێن هەنە یێن بووینە ئایکۆن و هێما و ناڤودەنگییەکا مەزن ب هونەرمەندێن ئەو کەڤال نیگارکرین پەخشییە و ناڤێن وان د بیردانکا مرۆڤایەتیێ دا نەمر کرینە. ئەڤ چەندە ب تنێ ژ بۆ خۆیاکرنا بەهرەیا وان هونەرمەندان خودانێن وان نەبوون، بەلکو ژ بەر وان پەیامێن جوان و پایەبلند یێن ئەو کەڤال ب خۆڤە دگرن.
١- کەڤالێ مونالیز Mona Lisa :
ژ لایێ هونەرمەندێ ئیتالی لیۆناردۆ دا ڤێنچیLeonardo da Vinci (١٤٥٢ – ١٥١٩)ڤە هاتییە کێشان. ئێکە ژ بناڤودەنگترین کەڤالێن جیهانێ، د ناڤبەرا سالێن 1503 و 1519ێ دا ب دوماهی ئینایە. گرنگترین سیمایێ پێ دهێتە نیاسین ئەو بێزارییا مژاوی یە کو ل سەر دێمێ مونالیزایێ یە.
٢- کەڤالێ قێژی The Scream:
ژ لایێ هونەرمەندێ نەرویجی ئێدوارد مونکEdvard Munch (١٨٦٣ – ١٩٤٤)ڤە هاتییە کێشان و سیمایێ دلتەنگی و بێئۆمێدییا مرۆڤی بەرچاڤ دکەت. ئەڤ کەڤالە ل سالا ١٨٩٣ێ هاتییە کێشان پشتی کو ئەزموونەکا کەسی دەما هونەرمەندی هەست ب قێژییەکا سروشتی د ناخێ خۆ دا کری. ئەڤرۆ ئەڤ کەڤالە وەکو ئێک ژ کارێن گەلەک بناڤودەنگ یێن هونەرێ دەربڕینخواز Expressionism دهێتە هەژمارتن.
٣- سەما ل مولان دو لا گالێت Bal du moulin de la Galette: ئێک ژ بناڤودەنگترین کەڤالێن جیهانێ یە، ژ لایێ هونەرمەندێ فەرەنسی پیێر ئۆگوست ڕینوار Pierre-Auguste Renoir (١٨٤١ – ١٩١٩) ل سالا ١٨٧٦ێ هاتییە کێشان. ئەڤ کەڤالە شێوازێ ژیانا فەرەنسی د ئاهەنگ و جلوبەرگ و سەمایێ دا د وی سەردەمێ دا نیشان ددەت.
٤- کەڤالێ ڤینسێنت ڤان گۆخ Vincent van Gogh (١٨٥٣ – ١٨٩٠) : ئەڤ کەڤالە ب ناڤێ «شەڤەکا پڕ ستێر ل سەر ڕووبارێ ڕۆن» کو ب کورتى ب «شەڤا ستێران» The Starry Night دهێتە نیاسین. دیمەنێ شەڤەکا گوندەکێ ئارام ل بن ئەسمانەکێ پڕ ژ ستێرێن گەش نیشان ددەت و وەکو هێمایەک بۆ ململانێیا ناخێ مرۆڤی و پەیوەندییا وی ب سروشتی ڤە دهێتە دانان.
٥- باهۆز ل سەر دەریایا جەلیل The Storm on the Sea of Galilee: کەڤالێ بناڤودەنگ یا هونەرمەندێ هۆلەندی ڕێمبرانت Rembrandt (١٦٠٦ – ١٦٦٩)ی یەکو ل سالا ١٦٣٣ێ دروست کرییە. ئەڤ کەڤالە کارێ وی یێ ب تنێ یە ل سەر دەریایێ و رامانەکا ئایینی یا تێدا، کو تیشکا رووناهیێ د کەڤالێ دا، ئاماژەیێ ب هەبوونا هیڤی و ئۆمێدێ یە ب ژیانێ.
٦- کەڤالێ گێرنیکا Guernica: ژ لایێ هونەرمەندێ ئیسپانی پابلۆ پیکاسۆ Pablo Picasso(١٨٨١ – ١٩٧٣)ڤە کو کارەکێ شاهانە یە، ل سالا 1937ێ بۆ ب بیرئینانا قوربانیێن باژێرێ گێرنیکا [1] هاتییە کێشان تێدا وێنەیێ بۆمبەبارانکرنا وی باژێری دکێشیت ل سەر دەمێ شەڕێ ناخۆیی یێ ئیسپانیا. ئەڤرۆ ئەڤ کەڤالە ئێکە ژ بناڤودەنگترین کەڤالێن جیهانێ.
٧- کچا ب گوهارێ مراریGirl with a Pearl Earring : کەڤالەکێ نیگارڤانێ هۆلەندی یۆهانیس ڤێرمیر Johannes Vermeer (١٦٣٢ – ١٦٧٥)ی یە کو ل سالا 1665ێ هاتییە کێشان. د کەڤالی دا کچەکا گەنج ب سیمایەکێ بێگونەهـ و مژاوی دیار دبیت، سەرپۆشەک یان شالەکا رۆژهەلاتی ل سەرێ وێ یە و گوهارەکێ مراری یێ مەزن ل گوهێ وێ یێ چەپێ یە. ئەڤ گوهارە خالا هەرە دیارە د کەڤالێ دا و ب ئەگەرێ وی گوهاری، ئەڤرۆ ئەڤ کەڤالە ب «مونالیزایا باکور» دهێتە نیاسین.
٨- کەڤالێ پێلا مەزن یا کاناگوا The Great Wave off Kanagawa، ئێکە ژ بناڤودەنگترین کەڤالێن جیهانێ، هونەرمەندێ ژاپانی کاتسوشیکا هۆکوسای Katsushika Hokusai (١٧٦٠ – ١٨٤٩) بەری نێزیکی 200 سالان کێشایە. گەلەک شارەزایێن هونەری دبێژن کو ئەڤە پترترین کارێ هونەری یە ل جیهانێ هاتییە چاپکرن و کۆپیکرن. ئەڤ کەڤالە وەک وەرچەرخانەک د هونەرێ ژاپانی دا دهێتە نیاسین.
٩- کەڤالێ هەلاتنا رۆژێ Sunrise ل سالا 1872ێ، خالا وەرچەرخانێ بوو د ژیانا هونەری یا وێنەکێشێ فەرەنسی و پێشەنگێ قوتابخانا ئینتیباعی Impressionism، کلۆد مۆنێ Claude Monet (١٨٤٠ – ١٩٢٦). ناڤێ ئەڤێ قوتابخانا هونەری ژ ناڤێ ڤی کەڤالی هاتییە وەرگرتن و مۆنێ ئێکەم کەس بوو ئەڤ شێوازێ نوو د وێنەکێشانێ دا بکارئینای داکو ببیتە ئێک ژ گرنگترین هونەرمەندێن سەردەمێ خۆ.
١٠ – کەڤالێ ژ دایکبوونا ڤینۆس The Birth of Venus : ژ لایێ هونەرمەند ساندرۆ بۆتیچیلی Sandro Botticelli (١٤٤٥ – ١٥١٠) کو ل سالا 1485ێ هاتییە کێشان. ئەڤ کەڤالە هێمایەکە بۆ جوانی و ئەڤینیێ و ئێکە ژ کارێن هونەری یێن گەلەک بناڤودەنگ و ب ئایکۆنەکا دیار یا سەردەمێ رێنێسانسێ Renaissance دهێتە هەژمارتن.
ژێدەر:
https://blog.artlounge.in/blog/2021/1/6/qirhuui335och2s5z6p7hde93v0zrj
[1] ل ٢٦ێ نیسانا ١٩٣٧ێ، ل سەر دەمێ شەڕێ ناڤخۆ یێ ئسپانیا، ل سەر داخوازا بەرەیێ نەتەوەیی یێ ئسپانی، فەیلەقا ‘کۆندۆر’ یا سەر ب هێزا ئەسمانی یا ئەڵمانی و فەیلەقا دەستێوەردانا بلەز یا هێزا ئەسمانی یا ئیتالی، باژێڕێ گێرنیکا یێ هەرێما باسک بۆمبەبارانکرن و تێدا ١٦٥٤ هاتنە کوشتن.
