گۆڤارا مەتین گۆڤارا مەتین
ئووسبێ بێمال – ئورمیە
رهحمهتی مامۆستا عەزیز نێعمهتی ههڤال و ههڤكارێ من – مامۆستایێ زمانێ ئینگلیزی د دبستانێن رۆژهەلاتێ کوردستانێ دا بوو و یهك ژ ئەندامێن سهرهكی یێ ئەنجوومهنێ وێژهیی یا نووبهارێ ل باژارێ ئورمیێ بوو، كو ب سالێن تهمهنێ خوه، كهد دا وارێ چاند و هونهر و زمان و وێژهیا كوردی ل ئورمیێ و ههتا ل سهرانسهری كوردستانێ ژی. ئەو د سالا 1959 زایینی ل گوندێ كانیسپیێ سهر ب ناڤچهیا دهشتهبێلێ گرێدایی باژارێ شنۆیێ د مالباتهكا هێژا و مالمهزن دا تێ دنیایێ.
د دههـ سالیا خوه دا ب رێیا مهولوودنامهیا مهلایێ باتهی، خوه فێری كوردی دكه و هنگێ چهند ههلبهستێن جزیری ژی ئەزبهر/ژ بهر دكه. د ههڤده سالیا خوه دا ئێدی هێدی هێدی دهست ب خوهندنا پرتووكێن ههلبهستڤانێن كورد وهكه مامۆستا هێمن، مامۆستا ههژار، قانی، پیرهمێرد و مهلا ئاواره دكه. ههلبهت دگهل ڤێ خهباتێ ههلبهستێن فارسی یێن نیما یووشیج، ئەخهوان سالس، فروخ فهڕوخزاد، سۆهراب سپێهری و شاملۆیی ژی دخوینه و كێم و زێده دكهڤه بن كاریگهریا وان.
ههروها د سالا 1372 ههتاڤی دا ب كۆڤارا سروهیێ ره ههڤكاری كریه و ئەڤ ههڤكاری نێزی دهه سالان بهردهوام بوویه. ب سهدان ههڤپهیڤین، گۆتار و ههلبهستێن وی د كۆڤار و چاپهمهنیێن مینا سروه، بهیان، ڤهژین، ژیلوان، مههاباد، ئاگری، كوردستان، ئەنستیتویا كوردی یا تههرانێ، رۆژا نوو و مانشێت ههردو یێن زانینگهها ئورمیێ، رامان یا ههولێرێ، شهرمۆله یا قامشلۆیێ، دهستار و خوهبوون یێن ئامهدێ، پهیڤ یا دهۆكێ و شهقام یا سلێمانیێ داه هاتنه وهشاندن. دیسا ژی گهلهك ژ نڤیس و ههلبهستێن وی ل سهر مالپهرێن كوردی هاتنه وهشاندن. د رووپهلا وی یا ئینستاگرامی ب ناڤنیشانێ aziznemati38 دا ژی گهلهك ههلبهستێن وی یێن نوو ههنه، كو پێدڤی یه بێنه پاراستن و چاپكرن.
پرتووكێن وی یێن چاپبوویی:
– ئانتۆلۆژیا چیرۆكێن كوردی ب ناڤێ (The Elegy Of The Mountain) – زێمارا چیێ، ب ئینگلیزی.
– پرتووكا ههلبهستێ ب ناڤێ (مستهك تژی ئاخ).
– پرتووكا ههلبهستێ ب ناڤێ (گاڤهك ههیا بارانێ).
– كۆمگۆتارێن رهخنهیی
– ڤهنڤیساندنا شانۆیا (مێدێا)یێ.
– وهرگهراندنا شانۆیا (سهیدهڤان) ب كافی عەلهوی ره.
– وهرگهراندنا شانۆیا (هیشا: كهچا شنگالێ).
– وهرگهراندنا شانۆیا (دهورێشێ عەڤدی) ب ئووسبێ بێمال ره.
مجموعه داستان: فردا بهار لبخند می زند – مجموعه داستان: دادگاه.
پرتووكێن وی یێن چاپنهبوویی:
– وهرگهراندنا شێخ (عوبهیدوڵاهێ نههری).
– بیرهوهریێن رهفیق حلمی
– وهرگهراندنا دههـ ههزار پهیڤێن فەیسبووکێ ب ئووسبێ بێمال ره.
– ئاوێنەی شکاو، ڕخنه و هێرمێنۆتیک.
– مروری بر پیدایش علم زبانشناسی؛ تالیف.
– شیوەهای نقد ادبی؛ گردآوری.
وی د درێژیا ژیانا خوه یێ كورپهروهرانه دا گهلهك خهباتێن چاندی- هونهری- زمانی كرینه و ریسالهتا خوه یا ئەخلاقی و جڤاكی ب ئاوایهكی بهرپرسیارانه پێكئانیه. ههروها وی پشكداری د گهلهك مێهریجان و فهستیڤالێن هونهری- وێژهیی یێن دهرڤه و ناڤخۆیی وهلاتی دا كریه و خهباتێن وی ب رێزگرتن و سوپاسنامهیان هاتیه پیرۆزكرن. ئەو وهك ئەندامێ لیژنهیا نرخاندن و هەلسهنگاندنا بهرههمێن وێژهیی – ههلبهست و چیرۆك- یێن پێشبازیێن ئەنجوومهنا نووبهارێ ژی بوو و ئەنجوومهنێ ههردهم ژ نێرین و پێشنیازێن وی بههره وهردگرت.
ژ بۆ رێزگرتنا كهسایەتیا نهتهوی یا مامۆستا عەزیز نێعمهتی و ههروها روومهتداین ب كار و خهباتێن وی یێن ب نرخ، ناساندنا كهسایەتیا وی ب نفشێن نوو ره، رێڤهبهریا ئەنجوومهنا وێژهیی یا نووبهارێ- كو نها وهك سازیهكه چاندی هونهری دخهبته- ب سهرپهرشتیا ئوسبێ بێمال و ههڤكارێن وی یێن دلسۆز و ئالیكاریا هن چالاكڤانێن فهرههنگی، رۆژا 1/06/2023 ب پشكداریا پێنجسهد مێهڤانێن باژارێ ئورمیێ و مێهڤانێن ڤهخوهندی ژ باژارێن دن ئێن رۆژهلاتێ کوردستانێ مهراسیمهكه رێزگرتن ژ بۆ مامۆستا هاته ل دارخستن. ئەڤ مهراسیم وهك بوویهرهكه فهرههنگی، پێلهكه قهدرزانین و دلخوهشیێ ژ بۆ خهلكێ باژێر و مامۆستا ژی بوو، و ئەڤ نهما دلێ مه دا كو هندی ئەم ساخ بن ئەم قهدرێ ههڤدۆ، ب تایبهتی قهدرێ نڤیسكار و تۆرهڤانێن خوه بگرن.
مخابن مامۆستایێ مه یێ هێژا و قهلهمبدهست پشتی 66مین بهارا ژیانا خوه یا پر خهبات و دلشهوات د رۆژا ئینێ 11 نیسانا 2725 كوردی 22 فهروهردینا 1404 ههتاڤی خاترێ خوه ژ مه خوهست و مالئاڤایی ل ژیانێ كر و د ههمان رۆژێ ده ب پشكداریا مالبات و ههڤال و چالاكڤانێن چاندی- سیاسی- جڤاكی و ههمی كهدكارێن زمانێ كوردی د گۆرستانا گوندێ خوه; كانیسپیا دهشتهبێلێ تهسلیمێ ئاخێ هاته كرن. رهحمهتا خوهدێ لێ به.
كهسایەتیا مامۆستا عەزیز نێعمهتی
د ههلبهستێ دا
یهك ژ ڤان كهسێن، كو د وارێ ههلبهستا نوو یا كوردی دا دهنگ دایه عەزیز نێعمهتی یه. وهرارا ههلبهستا نوو یا كورمانجی ل رۆژهەلاتێ و ههتا گشت كوردستانێ، د ناڤا ههلبهستێن وی دا جی گرتنه و ئەڤ ئەزموون دكاره رێبازهكه تایبهت یا ههلبهستا نوو ب زمانێ كوردی به. ههلبهستا كوردی یا نوو بزاڤهكە، كو نێزی سهد سال تهمهنێ وێ یه. جهسارهتا هووناندنا ههلبهستا كوردی یا نوو، هێژایی وان كهسانە، كو ئەزموونا ههلبهستا كوردی ههر ژ دهستپێكێ ڤه خوهندبن و لێ خوهدی دهركهتبن.
مخابن هنهك كهس، كو خوه ههلبهستڤان دزانن بێ، كو تۆره و وێژهیا كوردی خوهندبن دخوازن ب زمانێ كوردی ههلبهستا نوو راچینن. ئەو یهك، نحهقیهكه مهزن ل وێژهیا كوردی یه، لێ ئەم دبینن، كو شاعرێ ئاڤا شین ئەزموونێن ههلبهستا كوردی ژ باكوور و باشوور و رۆژهەلات و رۆژئاڤا بگره ههتا ئەزموونا كوردێن سۆڤیهتێ كێم و زێده خوهندیه و پێرا چوویه و ههر وها ههلبهستا فارسی و ئینگلیسی ژی.
تایبهتمهندیێ ههلبهستا كوردی یا نوو:
ههلبهستا كوردی یا نووژەن دژی سێ تشتان رابوویه: دژی ترسێ، دژی نهزانینێ و دژی بێ هێڤیتیێ. مرۆڤ دكاره ببێژه، كو پێشهنگێ ڤێ باوهریێ د دهما خوه دا رهحمهتی ئەحمهدێ خانی بوویه. ههر دیسا ڤێ ههلبهستێ خوهستیه میراسا زمانی، ههڤگرتن و ئاخێ بپارێزه لهورا ههلبهستا كوردی گهلهك ب نرخ و گهوههرە و ههلبهستڤانێن كورد ژی كهسایەتیێن گهلهك هێژا و قهدربلندن، ژ بهر كو ئەو باشترین كهسێن كێرهاتی نه، كو پارێزهرێن ڤێ میراتێ نه.
تایبهتمهندیێ ههلبهستا مامۆستا
بهدهوی و تایبهتیا ڤێ ههلبهستێ، ئەوە كو ئەڤ ههلبهست كورت و كورمانجی نه. ههلبهستڤانێ ئاڤا شین ب زمانهكی دهلال و زهلال، فیستان و خهملهكه كوردەواری و نوو ل بهژنا ڤان ههلبهستان كریه، كو شبێ بووكهكێ دمینه، كو سوارێ ههسپێ نازان و مرازان ببه.
ناڤهرۆكا وان ئاواز و هاوارن، ئاواز; دهنگێ ڤین و ئەڤینا وی و هاوار ژی ههوارا وی یه. ئەڤ لههڤئانین و ڤههووناندن، بهدهویهكه شارانه دایه ههلبهستێ و هۆستایی و سهركێشیا وی نیشان دده، كو ب وان بووكهبارانهكه كوردواری پێ بنهقشینه.
پهیڤێن وی ساده و ساكار، نازك و نازدار، نگار و دیار و خهبات و خهلاتن و ڤێ یهكێ دهولهمهندیهكه تێر و تژی ل بهژنا ڤان ههلبهستان پێچایه: وهلات، ئاخ، چیا، ئەرد، ئەسمان، رۆژ، ستێر، ئازادی، زنار، زۆزان، ئاڤ، چهم، دار، كهڤر، دارستان، خهزال، بهار، بالنده، باران، كهو، خهو، كهچ; هێمانن، خوهزی نه، خوهزا نه، وهلاتێ جوانە. ههلبهستڤان نكاره خوه ژ خهمل و خهون و خهیالا كوردستانێ ڤهقهتینه و ئەڤینهكه ههستاوی و رۆمانتیكانه ژی خهون و خهیالێن وی ئازراندنه و دلێ وی بوویه هێلوونا گولان و كولان.
شاعرێ ئاڤا شین، چهند مۆرك ژ ههلبهستێن خوه ب ئینگلیسی و فارسی ژی هووناندنه. د یهك-دو ههلبهستێن وی یێن نیڤكلاسیك دا ژی مرۆڤ دكهڤه بیرا مۆزیكا مهلایێ جزیری و دهردێ بابا تاهیرێ عوریان.
ههروها دو سێ نڤیس و نیڤرۆمان ژی د ناڤا ڤان ههلبهستان ده جیێ خوه گرتنه. ئەو دگهل خوه رووراستە و دخوازه ل سهر عەردێ وی گهنم بێ چاندن نهكو مرۆڤ بێن دالقاندن.
ئهو ب هزرا خهلكێ و ت كهسی ناژی، لێ ب خهلكێ و ب ههر كهسی ره دژی و دیسانێ دخوازه نانێ خوه ب مهردی بپێژه و دهردێ خوه ب كوردی ببێژه. وی بێ مزمزاندن گۆتنا خوه گۆتیه و نانێ خوه ژی پاتیه. ئەو ژ مرۆڤاهیێ، سروشتێ، ئەڤینێ، ژنێ، كوردستانێ و بووكهبارانێ حهز دكه و ژ كینهیێ، خهمساریێ و ههڤنهگرتنێ دلپهرۆشە.
لێ تشتا ههری گرینگ ئەوە، كو ههلبهستڤانێ ئاڤا شین د هووناندنا ههلبهستێ دا ههول دایه، خوه، ژ رهوشا ئاسایی بپارێزه و ئەوا كو ئێدی ب ناڤێ ههلبهستا نوو، خهلكێ ره بوویه ئادهت، خوه ژێ دوور كریه. د ڤێ شۆپێ دا ب ئاشكرایی تێ دیتن، كو ههلبهستێن ئاڤا شین ئالیێن تهشهسازی و تهشهشكێنی -constraction & deconstruction-,، نهئاسایی و نهخهلی و نامۆكرن -defamiliarization- و ههیا د گهلهك جیان دا درووڤاندن و فۆرمگراییێ – فۆرمالیسم – د هووناندنا ههلبهستێ دا ئەساس دگره. ئەڤ یهك بوونه سهدهما دارشتن و ئافراندنا وێنهیێن نوو، كو تایبهتیێن ههلبهستڤان ب خوه نه. د ڤان وێنهیان دا، رهههند و تێگەهێن تهزه و چهند-ئالی هاتنه خهبتاندن، كو كووراهی دایه واتهیا ههلبهستێ و مرۆڤ دكاره ببێژه، كو شاعرێ ئاڤا شین خوهدی رێبازهكه تایبهتە و ههر دهرێ، كو ههلبهستهك ژ وی بێ خوهندن و بهیستن، ت كهس نكاره نهپهژرینه، كو ئەڤ ههلبهست گرێدایی شاعرێ ئاڤا شینە.
واته و بهرواتهیێن (دال و مهدلوولێن) زمانێ تایبهت یێ ڤێ ههلبهستێ، ب شێوهیهكێ هاتنه ههڤخستن و ئافراندن، كو ههلبهستڤانی شیایه ههلبهستا خوه ژ دال و مهدلوولێن قراردادی دوور بێخه. ههلبهستێن ئاڤا شین سێ رێبازێن فۆرمالیزم، رۆمانتیزم و رەئالیزما ئاكتیڤ د حەمبێزا خوه دا حهواندنه و دبه، كو ئەڤ ههلبهست رەئالیزمهكه جڤاكی- هونهری بن ژی.
رێبازا رۆمانتیزمێ، راستیان، ب پهیڤێ، بهدهو یان ژی كرێت دكه، رهوشهكه ههیهجانی دئافرینه و راستیان ژ وێ رهوشا كو، ههی پڕرهنگتر و پڕدهنگتر دوهسفینه. رێبازا رەئالیزما ئاكتیڤ ژی تهنێ سالۆخدان نینه، ئەو مه ڤهدخوینه، مه ژ تشتهكێ دپارێزه و ئارمانجا وێ گوههرینا رهوشێ و گوههرتنا مرۆڤانە.
ههروها ئەو رەئالیزمهكه رهخنهگرە ژی. ئەڤ ههمی ئالترناتیڤ، خوه د ناڤا ڤێ ههلبهستێ دا پهیدا دكن. شاعر د پێكئانینا دارشتنا ڤی زمانێ تایبهت و ڤان ههمی بوێژێن مه گۆتی دا، سهركهفتی بوویه، كو مرۆڤ بسته دكاره ببێژه ئەڤ زمان، زمانێ ههلبهستێ یه نه زمانێ نورمال و رۆژانه. ڤێجا ئەم دكارن ببێژن دبه، كو ههر كهس ههلبهستڤان به، لێ ههر كهس نكاره ههلبهستڤانهك باش به و ههلبهستڤان ئاڤا شین ب بكارئانینا ڤان پیڤانێن ناڤبری یهك ژ وان ههلبهستڤانێن ههری باشە.
ئهزموونا ههلبهستڤانێ ئاڤا شین، ئاسۆیهكه نوو ژ بۆ زمانێ كوردی دگهشینه، كو دكاره ببه سهبهب، زمانێ مه ژ مان و ڤهمان و راوهستانێ بفلته و خوه نووژهنتر بكه و ئاخ و كهوشهنێ مه یێ فهرههنگی بپارێزه و بهرفرەهتر بكه. ئەڤ ئەزموونە دكاره وهكی ئەزموونهكه سهركهفتی و شارانه وهره شۆپاندن و بدووڤچوون.
ههلبهت، ههلبهست ب تهڤایی نایێ شرۆڤهكرن و ههر كهس دكاره ب دلێ خوه بخوینه و پێلا ههستێ ژێ بستینه. ئەڤ ههلبهست، د دو دهرپێچان(جلد) دها ب ناڤێ مستهك تژی ئاخ و گاڤهك ههیا بارانێ هاتنه ئامادهكرن، كو هێڤیدارم ب دلێ وه به.
چاوا كو چیا بهدهوە، دهریا بهدهوە، گول بهدهوە، بلبل بهدهوە، وهرهنگ ههلبهست ژی بهدهوە. ههلبهت كارێ ههلبڤهستڤان تهنێ بهدهوبێژی نینه. ئەو، كرێتیان ژی ب ئاوایهكی بهدهو دبێژه و گهلهك جاران كارێ وی نه كرێتكرن بهلكی نیشاندانا كرێتیا جڤاكێ و بێ عهدالهتیێ یه. ههلبهستڤان ئاسۆیا هونهر و بهدهویێ ب كهڤال و رهنگێن پهیڤان دنهقشینه و وهك ئەفسوونگهرهكێ، بووكا زمان پێ دخهملینه و ئەڤینداران ل ڤێ مهیدانێ دجڤینه دا كو ڤێ بهدهویێ د جانێ مرۆڤان دها بنترینه. ههلبهست پشكهكه هونهرێ یه، كو وێنهیێن وێ پهیڤن، خهملن، خهیالن، ههستن و مهبهستن. ههلبهست رها ملهت و مرۆڤانە، كو ههلبهستڤان ب وێ، خوه، د درووڤێ ههلبهستێ دها ئیفاده دكه.
د ناڤا ههلبهستێ دا چار هێڤن و بنهمایێن سهرهكی ههنه: هزر، ههست، ئاشۆپ، ئاههنگ. جیهانا ههلبهستێ ژ ڤان چار هێڤنان پێك تێ، ئەڤ چار بنگهه ب ههڤ ره ههلبهستێ دكهملینن. ل گۆر ڤان پیڤانان، دڤێ ههلبهستڤان ژی بینا و بینهر، تێرام و رامینهر و تێكۆش و تێكۆشهر به.
نایێ پهژراندن، كو مرۆڤ هونهرهكێ بقهبلینه یان بقهبهینه. دڤێ ههر جوره هونهرا ههلبهستێ گۆرهكی دهم و كاودانێن جڤاكی یێن سهردهما خوه بێنه رهخنهكرن و هلسهنگاندن. سێ پشكێن ههڤگر یێن هونهرا ههلبهستێ ئەڤن: ناڤهرۆكا هزری- هونهری، تایبهتمهندیێن ئافرانكاری و بهدهویێ و ههروها تایبهتمهندیێن تهكنیكی.
ئهڤ ههر سێ رهه گرێدایی ههڤن لێ زانایێن وێژەیێ دبێژن كوالیێ ئافرانكاری و بهدهویێ، پێشترە. شهكل ئان فۆرم و ههروها تێگەها ههلبهستێ ژی گرینگن. لێ شهكلگرایی و فۆرمپارێزی و خهفلهت ژ تێگەهان ژی رند نینه، ههر یهك د جیێ خوه دها هێژایه. دبه كو شهكل زاهرا ههلبهستێ و تێگه ژی باتنا وێ به و دڤێ ههر دو ژی بهدهو بن.
ئهز باوهر دكم ههلبهست باشترین دهربڕین و ئازادترین سهكۆیه، كو ههلبهستڤان ب ئاشكرایی و نهێنی ههمی گرۆڤێن ئالۆز یێن كهسایەتیا خوه و جڤاكێ تێدا دێورینه. ههلبهستا نوو ئان ژی ههلبهستا سپی و سهردهم، ئالۆزترین و بهزرترین پهیڤە، كو دخوازه ئالیێن ئالۆز یێن دهروونی و نهفسانەیا مرۆڤ و جڤاكێ هلكۆله و هلبهرینه، كو د ناڤا وێ دا رامانێن وێژهیی و فهلسهفی خوه ڤهشارتنه. ژ خوه ههلبهستڤان ب شێوهیهكێ، زمانزان و زمانحهزە ژی، ژیربێژ و وێنهسازە ژی. ئەو، رامانێن گهلهك كوور، ب خهملا وێژهیێ دخهملینه و وهك مرۆڤهكێ ب مرۆڤێن دن ره دئاخڤه یان دپهیڤه.
ئهنجام:
نابه رهخنهیا ههلبهستا نوو تهنێ ل سهر پیڤانێن كهڤن بێ ئەنجامدان، بهلكی دڤێ ئەم ب تێگەهیشتنا تایبهتیێن تهكانه وهك تهشهشكێنی، زمانێ ئەزموونی و ناڤهرۆكا رازبهرانه ل ههلبهستێ بنێرن. ههروها سهرهدهری و ههڤپێوهندیێن ناڤبهرا شێواز و ناڤهرۆكێ، رۆلا بهردهنگ و پهیوهندیا ههلبهستێ ب جیهانا ههڤچهرخ ره ئالیێن كلیتی یێن رهخنهیێ نه. پێداچوونا ههلبهستهكه نوو ب رهههندێن رهخنهگرانه ههلبهت خوهندنهكه بسپۆرانه و كوور دڤێ و تهنێ تۆرهڤانێن شارهزا دكارن دهرحەق ڤێ كووراهی و بهرفرههیا واتهیێ، گیانێ خوه ب سلامهتی بگژینن تخووبێن سلامهتیێ و چێژا پێژا ههلبهستێ تام بكن.
د ههلبهستێن وی دا زمانێ ئەزموونی-ئیشارهیی كو تێدا ههلبهستڤان ب ئارمانجا چێكرنا گۆتنهكه نوو و راگەهاندنا پهیامهكه گرینگ ب شێوازێن نوو و نهئاسایی مفایێ وهردگره دا كو ب تهشهشكێنیا زمان – ههیا ژ هێلا دیتباری ڤه- یان كهشفكرنا قابلیهتێن نهناس یێن پهیڤان و پێكهاتهیێن وان كووراهیێ دده پهیڤ و واتهیێ و ژ ڤێ ههیندهیا/پۆتانسیهلا زمانی یا ههی، تخووبێ كهڤن و نهسهردهمی یێ خهبتاندنا زمان دهرباس دكه و زمانێ عادهتی دشكینه.
ئهڤ جوره زمان، تخووبێن رێزمانی، واته و ههیا فۆرم و شهكلێ ههلبهستێ ژی تێخینه ناڤا بهرهنگاری و چالنجێ دا و هن جاران ژی ههلبهستڤان د ڤێ ئەزموونێ دا ب ئافراندنا شێوازێن كهسانه – وهكه ههلبهستا مامۆستا- و بزاڤێن وێژهیی یێن پێشرهو، شۆرەشهكێ د خهبتاندنا زمانی دا پێك تینه و رێبازهكه نوو دئافرینه; ئەوا كو مامۆستا كری.
تایبهتمهندیێن ڤی زمانێ ئەزموونی- ئیشارهیی ئەڤن:
ئا- ژێبرن و بڕینا ههڤۆكسازیا ههیی وهك ژێبرنا لێكهران یان گۆتنێن ناتهمام.
ب- دارشتنا پهیڤ و دهستهپهیڤێن نوو.
ج- چێكرنا پهیڤێن خهلكێ نهبهیستی یان پهیڤێن ڤهدهر ژ زمانێ پیڤهر.
د- گوههرینا پێوهندیێن واتهیی وهك بهام و شێلووتیێ یان تهدایكرن و پێوهندكرنێن باوهرنهكری ب خهبتاندنا پهیڤێن نهپێوهندیدار.
ه- تێكدانا شهكل و ئاوایێ نڤیساندنێ وهك بكارئانینا دهنگێن نامهفهووم یان گوههرینا رێنڤیس و فۆنتا پهیڤان، هوور و گركرنا وان یان شهكل و هێمانێن دن ژ بۆ ڤهگوهاستنا ههستهكێ. دووركهتن ژ بكارئانینا پهیڤان د ههلبهستێ دا وێ نێزی ههلبهستا لال دكه. د ههلبهستا لال دا ئێدی پهیڤ تنهنه، تهنێ دهق و خهت و خال ههنه.
ف- لێكراچاندنا زمانان و شێوازێن زمانی وهك چهندزمانی و چهندشێوازیێ.
ب گشتی ئارمانجا ڤی زمانێ ئەزموونی- ئیشارهی; بهرفرههكرنا تخووبێن ڤهگۆتن و بهیانكرنێ، كهشفكرنا دهرفهتێن تهزه و نوو ژ بۆ نهگۆتنیان، بهرخوهدان ل هەمبهر قالب و كلیشهیێن ههیی و دووركهتن ژ زمانێ ساده و نهریتی یه. ب ڤان ههمی ئەزموونان، ههلبهستڤان ههول دده، كو ب خوهندنهكه نووتر، بهردهنگان ژ بۆ كهشفكرنا واتهیهكه كوور و هاڤی هان بده و وان بێخه ناڤا پشكداریهكه چالاك و كهشفاندێرانه.
رهنگه ههلبهست ژ بۆ ههلبهستڤانێن كورد، روومهت و خێرهكه زێدهتر ژ ههلبهستێ ب خوه به. ههلبهستا وان قێرین و گازیهكه، دادگهری دژی بێ دادیێ و رزگار بین ژ بهندێن كۆلهتیێ یه. ههلبهستا وان نماندنا راستی و حهقیقهتا زمانێ وانە، كو هاتیه قهدهخهكرن و دهستوورنهداین، لهورا ههلبهستڤانێن كورد مرۆڤێن حهقیقهتپارێزن و ل سهر راستیا خوه و زمانێ خوه رادوهستن، ئەگهر چ بێ پشتەڤان و بێخوهدی بن ژی…ههیا دنیا خوهش و ئاڤا به و ههیا ژیان ههبه، ئەڤ رێز و رێ ئهزموون ت جاری داوی نایێ…پهیڤ یادگارهكه نهمرە.
«جیهان یادگارە و ئەم یێ چوونێ دنێ دا نامینه بلی گۆتنێ»
فردهوسی
