گۆڤارا مەتین گۆڤارا مەتین
وەلید سلیڤانەیی
سۆشیال مێدیا ب شێوەیەکێ زۆر خراب هاتە د ناڤ کومەلگەهێ مە دە، بەری ئەم خۆ بەرهەڤکەین و زەمینەکێ بۆ دورستکەین، کارتێکرنەکا هەرە مەزن ل ژیانا مە یا روژانە و پاشەروژێ کر. بێ گومان هەر تشتێ نوی بێتە د ناڤ ژیانا مە دە، دێ باشی و خرابیێن خۆ هەبن، سۆشیال مێدیا بوویە ئێک ژ وان تشتا تا وێ رادەیێ کو ئەم ئێدی نەشێن بێ وێ بژین هەر وەکو ئێک ژ پێدڤیێن ژیانێ و بوویە ئۆکسجین و هەڤال جێمکێ مە و سیبەرا ل گەل لەشێ مە.
کارتێکرنا سۆشیال مێدیایێ ل سەر کەسەکێ بۆ یێ دی جێوازە، ل سەر بکارئینانا وێ دمینت. هەر دەمێ بەحسێ سۆشیالێ هاتە کرن، ئێکسەر دێ توهمەتبارکەین و تنێ خرابیێن وێ دەینە دیارکرن. لێ بەروڤاژی یا هاتییە دورستکرن، دا بەرژەوەندی و مفا ژێ بێتە وەرگرتن.
بۆ ب رێڤەبرنا ژیانەکا تێر زانین و زانست و سیستەمکرن و رێکخستنا ساخلەم. جیهان کرییە گوندەکێ بچیک، دا د چەند خولەکان دە بشێی هەمیێ تێکڤەدەیی،هەروەسا تو دشێی ب رێکا وێ ب نامە و دەنگ و رەنگ پەیوەندیێ دگەل جیهانێ هەمیێ بکەی.
بەهرا پتر بازرگان مفا ژێ وەردگرن؛ وەک رێکلام و ئونلاین و فرۆتنا کەل و پەلان. هەروەسا مفایەکێ دی یێ هەرە گرنگ بۆ خواندن، زانستێ، گهورینا پێزانینان، دورستبوونا هەڤالینی وهەڤالێن نوی ل سەرانسەری جیهانێ هەیە، ژ بەر نۆکە نێزیکی ٤ ملیار کەسان سۆشیالێ بکاردئینن. زۆر جاران دەلیڤێن کاری پەیدادبن ب رێیا سۆشیال مێدیایێ. ئەم دشێن بێژین هزر و دەربرینا ئازاد یا پتر بەربەلاڤە.
دوبارە دێ بێژین سۆشیال مێدیا یا هاتیە دورستکرن، بو پتر خزمەت و باشی پێ بێتە کرن، لێ یا کارەسات ئەوە، مە ل دەسپێکێ خۆ لێ شارەزا نەکر و شاش مە بکارئینا. لەورا ئەم دبێژین خرابیێن وێ ژی زۆرن، تا وێ رادەیێ، زۆر رویدان، کارەسات، کوشتن و دوماهیک ب ژیانێ ئینان، یێن ب رێیا سۆشیالێ و چاڤلێکرنا فلم و ڤیدیویێن شەر و تاوانان هاتینە کرن، چاڤلێکرن دسۆشیال مێدیایێ دە باشترین تشتە بۆ داهێنانێ، رەوشت، خواندن و زانینێ، بەروڤاژی چاڤلێکرنا خراب و لایفێن بێ سەروبەرێن د نۆکە دا بووینە تشتەکێ ئاسایی. سۆشیال یا بوویە مەزنترین دزیکەرێ چەرخی د ناڤ جڤاکێ مە دە، کو روژانە نە دەمژمێرەک، بەلکو پترییا دەمی ل بەر شاشەیێن یا موبایلێ و ئایپاتێ و کومپیۆتەری دبورینین، ئەڤ دەمە ب هەروە ژ مە دهێتە دزین. هەروەسا گەلەک جاران دێ هندەک دەنگوباسان یان ڤیدیوییان بەلاڤ کەن، دل ئێشن یان چ راستی بۆ نینە، ئەو ژی د بیتە ئەگەر و کارتێکرن ل سەر دەروونێ مروڤی هەیە. تایبەت کارتێکرنا خراب ل سەر قووناغا سنێلەیێ هەیە، دەمێ بێ چاڤدێری تەماشەیێ ڤیدیویێن بێسەروبەر و دژی ئاین و رەوشتی دکەن. کارئینانا سۆشیال مێدیایێ یا بەردەوام و روژانە و ب دەمژێران، ئەم یێن تۆشی (ئالودەبوونێ) کرین و تایبەت زارۆکان زۆر حەز ل تنێبوونێ هەیە، نەڤێت تێکەلی خێزانێ و کەسێن دی ببت، دڤێت تنێ دگەل جیهانا شاشا شین بژیت، تا وێ رادەیێ دیاردا یان ئێشا تنێبوونێ (توحد) یا زارۆیان، سال بۆ سالێ بەرەڤ زێدەبوونێ یە و بەهرا پتر ژی دەیک ئەگەرە. ژ بەر زۆربەی جاران؛ وەکو مە دیتی دەیکێ بو ماویێ درێژ تەلەفون یا کرییە د دەستێ زارۆکی دا، تنێ دا زارۆک مژیل بیت و دەیک کارێ خۆ بکەت یان خوارنێ بەرهەڤکەت یان ژ دێ بینێ ل سەر سفرا نانخوارنێ موبایلا کرییە دەست زارۆکی دا، دا کو خوارنێ بخوت. خرابییا هەرە مەزن یا سۆشیال مێدیایێ ئەوە، زێدەبوونا حالەتێن بەردانێ (طلاق)ێ ژ ئێکجودابوونا هەڤژینان. هوکار ژی چافلێکرنە، کچە مودێل و خیانەتا هەڤژینیێ، دیسان گەلەک مال و خێزان ژ ئێک ڤەکرینە و خرابکرینە، زارۆک هێلاینە بێ سە میان. گەلەک تشت هاتییە د ناڤ کومەلگەھ و جڤاک وخێزانێن مەدا، یێن دگەل دابونەریتێن مە یێن کوردەواری وعەشائری نە گونجاینە، ل سەر بنیاتێ مەدەنیەتێ رێز و ڤیان، بەها و دلوڤانی د ناڤ مەدا کێم کرییە. ئەگەر ئەم بێن سەحکەین زیان و کارتێکرنا سۆشیال مێدیایێ ل سەر مێشکی و لەشی، دێ بینین، دەمێ شەڤا مە کرییە روژ و بەروڤاژی، سیستەمێ مە یێ ب رێڤەبرنا ژیانا روژانە گوهارتییە، کێم نڤستن دێ بیتە ئەکەرێ تێکچوونا مێشکی و سەرئێشان و هزرێن وەستیایی.
هەروەسا روینشتنا بەرداوام و نەگهورینا جهی، وەستیانێ و ئێشانێ ل سەر بربرێن پشتێ و ستۆیی و چاڤان و بیناهیێ پەیداکەت.
هەلبەت دەمێ ئەم سۆشیال مێدیایێ د هەمی بوارێن وێ دا، تایبەت د ناڤ خێزانێ دا بکاردئینن، دڤێت هشیاربین و ب دەم و پلان و خشتە، نەکو بشێوەیەکێ بەرەلایی بکاربینین. دەم و ژمارا دەژمێرێن بکارئینانێ بێنە دەسنیشانکرن، حەفتیێ جارەکێ موبایلا زارۆیان ژلایێ سەمیانان ڤە بشێوەیەکێ جوان بێتە دیتن، نەکو پولیسی و هەروەسا بێنە فیلتەرکرن. مەترسییا ئالودەبوون ب سۆشیال مێدیایێ ژ ئالودەبوونا ب هە تشتەک دی کێمتر نینە، پڕ خرابە. لەورا یا فەر و پێدڤییە، ئەم هەمی وەک کەنالێن تەلەڤزیۆنی و راگەهاندنێ، شارەزا ونوژدارێن دەروونی و ماموستایێن ئاینی ژی ل سەر منبەران و ماموستایێن قوتابخانان، ژ دل ل بەرسێنگێ ڤێ مەترسیێ راوەستین. یا باشتر ئەوە، هەر ئێک د بوارێ کارێ خۆ دا راسپاردە و تێبینی و بەرنامە و ئاموژگارییان بدەت. ژ بەر ئەڤ چەندە یا بوویە بەشەک ژیانا مە، دڤێت باشی و ب خرابکارئینانا سۆشیال مێدیایێ ببیتە بابەت یان زێدەکرنەک ل سەر پروگرامەکێ خواندنێ و ل قوتابخانان بێتە خواندن و ب تایبەت بۆ ژی و قووناغێن پێدڤی، پەروەردە رولێ خۆ ببینیت. ئەز دبێژم بلا دەیباب زارۆیێن خۆ پەروەردە بکەن، بەری ئەنتەرنێت وان پەروەردە بکەت.
