گۆڤارا مەتین گۆڤارا مەتین
د. رێبەر فەتاح
د ڤان سالێن دوویماهییێ دا، بازرگانیكرن د بازارێن جیهانی دا بوویە دیاردەكا بەرچاڤ د ناڤ گەنجێن هەرێما كوردستانێ دا و گەلەك ژ وان بەرەڤ لێگەریانا دەرفەتێن وەبەرهێنانێ د بازارێن فۆرێكس، پشكان، و دراڤێن دیجیتال دا دچن. ڤێ گوهۆڕینێ خواستا گەنجان بۆ بدەستڤەئینانا سەربەخۆیا دارایی و تێكەلبوونێ د گەل پێشكەفتنێن تەكنۆلۆجی یێن كو بازرگانیكرنێ ل سەر پلاتفۆرمێن ئەلیكترۆنی ب ساناهی دئێخن، پتر كرییە. لێ، ئەڤ دیاردە د ناڤا خوە دا مەترسیێن مەزن ژی هەلدگریت كو ژ كێمیا زانینێ و دەستكاریكرنا بازاران پەیدا دبن ئەگەر ب شێوەكێ ژیرانە نەهێنە بكارئینان. د ڤی بابەتی دا، دێ ڤان مەترسییان ب هویری باس كەین.
مەترسیێن گرێدایی ب بازرگانیكرنێ:
ئێك ژ مەزنترین ئاستەنگێن كو رووبروو گەنجێن هەرێما كوردستانێ دبیت د كارێ بازرگانیكرنێ دا، نەبوونا زانیاریێن تەمام دەربارەی میكانیزمێن بازارێن دارایی یە. گەلەك گەنج دكەڤنە د ڤێ رەوشێ دا ژبەر سۆزێن قازانجێن زوو و ئێكسەر كو ژلایێ هندەك كۆمپانییان یان كەسان ڤە ل سەر تۆرێن جڤاكی دهێنە بەلاڤكرن، هەروەسا هزر نە كرنەكا كویر ژ بۆ مەترسیێن گرێدایی ب بكارئینانا لەڤەرەجا دارایی ( رافیعا مالی ) یان گوهۆڕینێن بهایان. بۆ نموونە، لەڤەرەجا دارایی، كو بازرگان پارەیێن زێدەتر ژ سەرمایێ خوە وەبەردهێنیت، دكاریت قازانجان مەزن بكەت، لێ د هەمان دەم دا دكاریت ببیتە ئەگەرێ زیانێن گران ژی كو ژ شیانێن وی زێدەتر بن.
زێدەباری ڤێ یەكێ، مەترسییێن كەفتنا ناڤ تۆڕا كۆمپانییێن ناڤبەینكارییێ یێن بێ مۆلەت یان سەختە هەنە. ژ ئەگەرێ نەبوونا سیستەمەكێ رێكخستی و رێكوپێك ژ بۆ بازارێ بازرگانیكرنێ ل هەرێمێ، هندەك گەنج دكەڤنە بەر فێلبازییان، ئەڤ كۆمپانییە خزمەتێن خەیالی بەلاڤدكەن یان رێكێن چەواشەكرنێ بكاردئینن ژ بۆ راكێشانا وەبەرهێنەرێن نوی. ئەڤ چەندە مەترسییان زێدەتر دكەن، بتایبەت دگەل سنۆردارییا هشیاریا یاسایی و دارایی د ناڤ بازرگانێن نوی دا.
نەزانین: ئاستەنگەكا سەرەكی:
گەلەك گەنجێن كوردستانێ پەروەردەیا وان یا دارایی یا كو دكاریت وان بگەهینیتە بڕیارێن ژیرانە د بازرگانیكرنێ دا، یا كێمە. بازارێن جیهانی ل سەر شرۆڤەكرنێن ئابووری و تەكنیكی یێن ئالۆز راوەستیاینە كو پێدڤی ب تێگەهشتنا نیشاندەرێن ئابووری، نووچەیێن جیهانی و تەنانەت دەرونناسییا بازاری هەیە. بێی ڤان زانینان، بازرگان دكەڤیتە بەر وەرگرتنا بڕیارێن بلەز یان وەرگرتنا شیرەتێن نەباوەرپێكری ژ ژێدەر یان كۆمەلێن نە پسپۆر. ئەڤ چەندە گەنجان زێدەتر دئێخیتە بەر زیانان و شیانا وان ژ بۆ وەرگرتنا مفای ژ دەرفەتێن راستەقینە یێن كو بازار پێشكێشدكەن، كێم دكەت.
دەستكاریكرنا بازاران ژ لایێ وەبەرهێنەرێن مەزنڤە:
لایەنەكێ دى یێ نیگەرانكەر، كارتێكرنا وەبەرهێنەرێن مەزن و سازییێن داراییە ل سەر بازارێن جیهانی. ڤان یاریكەران شیانێن دەستكاریكرنا بهایان هەنە ب رێكا كرین و فرۆتنێن مەزن، كو كارتێكرنەكا نەرێنی ل سەر بازرگانێن بچویك، وەك گەنجێن كوردستانێ دروستدكەت. بۆ نموونە، د بازارێ فۆرێكس یان دراڤێن دیجیتال دا، لڤینەكا ژنیشكەكێڤە ژلایێ « وەبەرهێنەرێن مەزن « دكاریت ببیتە ئەگەرێ گۆهۆڕینێن مەزن كو بۆ بازرگانێ ئاسایی بزەحمەت دكەڤیت پێشبینیا تەوژم و رێرەوێن بهایان بكەت یان پاراستنا وەبەرهێنانێن خوە بكەت. ئەڤ دەستكاریە وان گەنجان د پێگەهەكا لاواز دا دهێلیت، یێن ئامراز و ژێدەرێن وەبەرهێنەرێن مەزن خوە پێ دگەل ڤان گۆهۆڕینان رێكدئێخن، ژ وان دكێم.
زەحمەتیا كێشانا پارەی:
ئێك ژ بەربەلاڤترین رێكێن فێلبازییێ ئەوە كو رێ ب بازرگانی دهێتەدان ب ساناهی وەبەرهێنانا پارەی بكەت و قازانجێ بكەت، لێ دەمێ هەولددەت قازانج یان سەرمایێ خوە دەربێخیت، كۆمپانی وی رووبروو ئالۆزی و مەرجان دكەت، یان ب تەمامی بەرسڤا وی نادەت.
نەبوونا دەستویریێ:
گەلەك ژ ڤان كۆمپانییان بێ هەبوونا دەستویریێ ژ دەستهەلاتێن رێكخستنێ كاردكەن، رامان ژێ ئەوە نە د بن چاڤدێریا قانوونی دانە و ب زەحمەتە لێپرسین دگەل بهێتە كرن.
قازانجێن بازرگانیكرنێ: دەرفەتەك ژ بۆ گەشەكرنێ:
سەرەرای مەترسییان، بازرگانیكرن د بازارێن جیهانی دا قازانجێن مەزن هەلدگریت ئەگەر ب شێوەكێ زانا و هوشیارانە بهێتە كرن، ب شێوەیێ: ئێك، بازرگانیكرن دەرفەتێ ددەتە گەنجان كو ژێدەرێن داهاتێ خوە جۆراوجۆر بكەن دناڤ ئاستەنگێن ئابووری یێن كو هەرێم رووبروو دبیت، وەك بێكاری و سنووردارییا دەرفەتێن كاری. ب رێكا بازرگانیكرنا سەركەفتی، كەس دكارن قازانجان بدەستڤە بینن كو ببنە ئەگەرێ باشتركرنا ئاستێ ژیانا وان یان پارەداركرنا پرۆژەیێن تاكەكەسی.
دوو، بازرگانیكرن هوشیاریا دارایی و ئابووری دناڤ گەنجان دا پێشدئێخیت. بازرگانیكرن ب خوە بازرگانان هانددەت كو بابەتێن وەك رێڤەبەریا مەترسیان، شرۆڤەكرنا تەكنیكی و پلانكرنا دارایی فێرببن و ئەڤ چەندە دكارن كارتێكرنەكا ئەرێنی ل سەر ژیانا وان یا پیشەیی و تاكەكەسی بكەت. هەروەسا بازرگانیكرن دەرفەتێ ددەتە وان كو پەیوەندییێ دگەل بازارێن جیهانی دوستبكەن كو ئاسۆیێن وان بەرفرەهـ دكەت و وان ب ئابووریا جیهانی ڤە گرێددەت.
رەوشا هەرێما كوردستانێ و چارەسەریێن پێشنیاركری:
ژ بۆ وەرگرتنا مفای ژ قازانجێن بازرگانیكرنێ و كێمكرنا مەترسیێن وێ، گەنجێن كوردستانێ پێدڤی ب پشتەڤانییا دامەزراوەیی و پەروەردەیی هەنە. حكومەتا خوەجهی و سازییێن خواندنا بلند و سازییێن دارایی دكارن خولێن راهێنانێ ل سەر بازرگانیكرن و وەبەرهێنانێ پێشكێشبكەن، دگەل بالدانا ل سەر رێڤەبەرییا مەترسییان و شرۆڤەكرنا دارایی. هەروەسا پێدڤییە رێكخستنا خوەجهی ژ بۆ كۆمپانیێن ناڤبەینكارییێ بهێتە بهێزكرن ژ بۆ پاراستنا بازرگانان ژ فێلبازییان. ژلایێ خوە، پێدڤییە گەنج د پەروەردەیا خوە یا تاكەكەسی دا وەبەرهێنانێ بكەن ب رێیا بكارئینانا ژێدەرێن بەردەست وەك پەرتووك، خولێن ئۆنلاین، و هەژمارێن پراكتیكی یێن بازرگانیكرنێ ژ بۆ راهێنانێن بێ مەترسی.
دەرئەنجام:
بازرگانیكرن د بازارێن جیهانی دا بوویە دیاردەیەكا بەرچاڤ دناڤ گەنجێن هەرێما كوردستانێ دا كو دەرفەت و ئاستەنگان پێكڤە گرێددەت. هەرچەندە مەترسیێن نەزانینێ و دەستكاریكرنا بازاران ئاستەنگێن راستەقینە دروستدكەن، لێ قازانجێن چاڤەرێكری ڤی بواری دكەنە دەرفەتەك كو نابیت بهێتە پشتگوهخستن. ب پەروەردەیا گونجای و رێكخستنا كارتێكەر، گەنج دكارن ڤێ دیاردەیێ بكەنە ئامرازەك ژ بۆ گەشەكرنا رەوشا ئابووری و شیانێن تاكەكەسی، كو ببیتە ئەگەرێ ئاڤاكرنا داهاتەكێ مسوگەر، بەروڤاژی مامەلەكرن دگەل كۆمپانییێن ناڤبەینكارییێ یێن نەباوەرپێكری و نەبوونا زانیارییێن پێدڤی، دكاریت ڤێ دەرفەتێ بكەتە كابووسەكێ دارایی و زیانێن گەلەك مەترسیدار.
