ژێبوون Belongingness

فاضل عمر

د كوردی دا ھێشتا زاراڤەكێ ستاندەر بۆ تێگەھێ (انتماء)ێ جھگیر نەبوویە، ھەكەرچی، ئنتیما و ژێبوون و ژێیاتی.. ھتد، بكاردھێن و كوردان گۆتیە:(سە بە ژ ملەتێ خوە بە- ژێبوون). ئەز ھزردكەم ئینتیمائا ئەرەبی ژی ژ لاتینی ھاتیە وەرگرتن، لێ قالبێ خوەیی ئەرەبی ستاندیە و دەربازی زمانێن دی ژی بوویە.

د ئنگلیزی و ئەرەبی دا، كۆمەكا زاراڤان ھەنە، دەربڕینێ ژ جۆرێن ھەڤبەندیێ و ژێبوونێ و خوە پێڤەگرێدانێ دكەن، وەكی:

  • Loyalty ئەمەكداری، وەفاداری (وفاء، ولاء): مرۆڤ ژ بەر قەنجیێن ئێكی/ ئێكێ دچتە بەر سیبەرێ و قەت نەشێت ھەڤدژیێ بكەت.
  • Affinity; Affiliation حەزژێكرن، خوەپێڤەگرێدان، بەندەواری (انتساب، التقارب): مرۆڤ حەز ژ كەسەكی دكەت، خوە پێڤە گرێ ددەت.
  • Kinship مرۆڤانی، خزماتی (القرابة): مرۆڤ ب خوونێ یان ئالیێ جڤاكی دگەھتە كەسەكی.
  • Commitment خوە بۆ تەرخانكرن، خوە پێڤە گرێدان، پەیرەواتی (التزام، وعد): ژ ھەڤسۆزی یان ئەھدەكێ مرۆڤ خوە ددەتە دگەل كەسەك ئان ئالیەكێ دی.
  • Belongingness ژێبوون (الانتماء): ژ بەر كۆمەكا ھۆكاران، مرۆڤ گرێدایی كۆمەكێ و شێوازێ ژیارا وێ دبت.

ھەلبەت ئەڤە مژارێ پتر دشێلینت و مرۆڤی د ناڤ زاراڤ و بیاڤێن ھەڤبەندیان دا ھندا دكەت، لێ سەرەداڤەكێ ددەن مە، كو ئەم پێ سینۆران ببینین و ڤێڕا ھەر تشتی ل جھێ وی بناسین.

خوەناسین و ژێبوون – خوەناسین:

خوەناسین كلیلا ژێبوونێیە. كەسێ خوە نەناست، نەشێت ژ تشتەكی بت. ب گۆتنەكا دی، تاكو ھەمی ھەڤبەندیێن مرۆڤی زەلال و جھگیر نەبن، ناسنامە دیار نابت (نابن)، و ژێبوون و بەرگومانە.

خوەناسین و ناسنامە مژارەكا گەلەك بەرفرەھە و ناھێتە گونجاندن د پاراگراف ئان گوتارەكێ دا. لێ ھندی مەرەمێ دێ لێ راوەستین. ناسنامە identity ژ كۆمەكا داڤێن ھەڤبەندیێن جڤاكی و ئابۆری و سیاسی و رەوشەوشەنبیرینە دگەل كۆمەكێ پەیدا دبت، دگەل كێلەھیا مرۆڤی و رەوشا وی. پێناسە و ژێبوون ژی، ژ ئەوان ھەڤبەندیان پێكھاتینە ئەوێن كەس دگەل خەلكەكی گرێ ددەت. بۆ نموونە:

شكلێ دەرڤەیێ مرۆڤی: چ بەژن و بالا بت چ رەنگ و كاملانی.

چین ئان تەخەیێن جڤاكی: د ھەمی جڤاكان دا، دەستەك و ئاستێن جڤاكی ھەبوون و ھەنە، جڤاكا كوردی ژی پڕە ژ ئەوان جوداھیێن جڤاكی، دبت ئاغا و شێخ و سەید و كرمانج نموونەیەكا باش بن.

چینێن ئابۆری: داشتن و نەداشتن (دارین و نەدارین) پتر ژ ژێبوونەكا جودا بۆ كەسان چێ دكەت و ئاستێن ئابۆری، ئاستێن جڤاكی و جوداھیان ژی پەیدا دكەن.

باوەریێن سیاسی، دینی، و ھەلوەستێن ئەخلاقی ژی ژێبوونێن جوداجودا پەیدا دكەن. د جڤاكا كوردستانی دا، ژێبوونا دین و سیاسی ھند دیارە، جڤاك ژێكڤەكریە.

ھەروەسا، ژێبوون كۆمەكا بەھایانە، خەلكەكی باوەری پێ ھەیە، و ڤێڕا ھیڤی و ئارمانج و پاشەڕۆژا ھەڤپشك د ھندیشەیا وان دا دھێتە چاندن.. ھتد.

ژ ئالیەكێ دی ڤە، خوەناسین و پێناسە، ل سەر دو روویێن دی ئاڤا دبت؛ روویێ كەس چاوا خوە دبینت و روویێ خەلك چاوا كەسی دبینن و دناسن. ئەڤە ھەمی دبتە ھێڤێنێ ژێبوونێ؛ پرۆسێسا خوە دیتنێ و خوە ناسینێ د ناڤ كۆمەكێ دا و پەژراندنا سیستەمێ ھزركرن و رەفتار و كاركرنا ئەوێ كۆمێ.

ئەڤجا، ژێبوون خوەناسینە ب سیستەمێن جڤاكی و ئابۆری و سیاسی و رەوشەنبیری یێن كۆمەكێ. ب ئەڤێ دیتنێ، ژێبوون ژ خێزانێ و تاخێ و رەفا دبستانێ دەست پێ دكەت، تاكو دگەھتە گەل و مرۆڤانیێ.. دوور نینە ھندەك ژ ئەردی ژی دەركەڤن، ھەمی ھەڤبەندیێن ئەردی و خاكین ببزدینت و دگەل خوە و گەردوونی بژیت.

رەھێن ژێبوونێ

ھەلبەت، ھند سانەھی نینە ئەم باسێ دەستپێك و رەھێن تشتەكێ گرێدایی ھەبوونا مرۆڤی بكەین. نەخاسمە وەكو دھێتە ھندێشەكرن، ژێبوون، گرێدایی ئاغازا ھەبوونا نفشێ مرۆڤیە و ھندی مرۆڤ ھەیە، ب كۆم ھەبوویە؛ چ بچووك چ مەزن، و ئەڤان كۆمان ب پێكڤەژیارێ و زمانی و باوەریان و بەھایێن ھەڤپشك..ھتد، خوە پێكڤە دگرتن.

ب ھەر ئاوایێ ھەبت، ئەم دشێن پاشڤە – نێڕینەكا مەنتقی بكەی و ب گۆرەی توخمێن ژێبوونا نھۆ، دەستپێكێن ژێبوونێ ھەلشكێڤین. ب گۆتنەكا دی، لسەر چ بنەمایێن كو ھینگێ ھەبووینە ژێبوون پایدا بوویە و مایە. ئەم دزانین ھینگێ ھۆلانێ و پیشەیێن نھۆ نەبوون داكو لسەر بناغەیێ پشتەڤانیێ ئان پیشەیێ فیتەریێ وەكو نموونە، ژێبوون پەیدا ببت. لەو، فەرە ڤەگەڕینە ھەڤبەندیێن نەخری د مێژووا مرۆڤان دا.

ل سەردەمێن دێرین، كۆم/ كۆمەل بۆ پاراستن و مانا مرۆڤی پێدڤی بوو، كەسێ تەك ب سانەھی دبوو نێچیر، لێ یێ د كۆمەكێ دا، پاراستی بوو. ھینگێ، كۆما مرۆڤان، پێكڤە نێچیر دكر و پێكڤە دخوار و پێكڤە خوە دپاراستن. ژ ئەڤێ، ئەم دشێین، پاراستن و زادی و ئێمناھی و ئارامیا كۆم دبەخشت، بكەینە ستوونێن ژێبوونێ.

ژ ئالێ دیڤە، گەر ل ژیارا جڤاكان بنێڕین، دێ بینین؛ مرۆڤ پتریا ھەوجەییان ژ كۆما خوە وەردگرت، نە ژ ژینگەھا خوە. ب گۆتنەكا دی، بۆ گەلەك ھەوجەیی و داخوازیان، مرۆڤ ب ھیڤیا كەسێن دیڤەیە. ئەڤ خوەپەسارتن و ب دەست ڤە ئینانا پێدڤیان، ستوونەكا دی یە، مرۆڤ خوە ددەتە دگەل كۆمێ.

ب ئەڤێ دیتنێ، ژێبوون ل سەردەمێن دێرین، كاكلا كارێن مرۆڤی بوویە، ھەم بۆ ژیارێ ھەم بۆ خوەپاراستنێ. ل رەخێ دی، چونكی ڤەدەریێ ژ كۆمێ باجا خوە ھەبوویە و ھەردەم گران بوویە، لەو ھەر كەسی بزاڤێ دكر، پارچەیەكێ كارا بت د ناڤ جڤاكێ دا، داكو ل ناڤ جڤاكێ پەسەند و پایەدار بت.

ئەڤ راستیێن مەنتقی و گەلەكێن دی، وەكی ھەوجەییا جنسی و خوە زێدەكرنێ و ھێژاتیێ… چاڤرۆھنیەكێ بۆ ھەڤبەندیا كەس-كۆم ددەنە مە، كانێ بۆچی كەسێ تەك و خوەپەرێس و ئازاد و بەندەوارێ كۆنترۆلێ و داشتنێ و كونجكرنێ،.. بزاڤێ دكەت كەسەكێ كارا و گرێدایی كۆمەكێ بت و خوە تێدا باشتر ببینت.

نەدوورە ل سەر ئەڤی بنەمای ئەرستۆی گۆتیە؛ مرۆڤ بوونەوەرەكێ جڤاكیە.. گەر ئەڤە راست بت، پێدڤیە مرۆڤ بوونەوەرەكێ فرە – ژێبوون (فرە – ئێنتیما)بت؛ خێزان، گوند، شەھر، دبستان، ھۆز، نەتەوە، دین، ئایین، كولتۆر، كۆمەكا پیشەیی، پارتەكا سیاسی، تیمەكا یاریان، پشتەڤانێن كەسەكی یان تیمەكێ،..ھتد. دگەل ئەڤێ و جودا ژ ھەمی بوونەوەرێن كۆمخواز، مرۆڤی ئەوا دبێژنێ دیاردەیا جڤاكدارییێ چێكریە؛ مرۆڤ تشتان بازاڕ دكەت و پێك دگوھۆڕت، مرۆڤی دین و باوەرییێن پاش-مرنێ ھەنە، مرۆڤ سیاسەتێ دكەت، مرۆڤی زانست و ئەدەب و فیلۆسۆفی ھەنە..ھتد. ئەڤە جڤاكێ گرنگتر لێ دكەت بۆ كەسێ تەك ژ كۆمبەندا بۆ ژیارێ و خوەزێدەكرنێ تنێ.

ل بەرانبەر ئەڤێ، و وەكو مەنتقێ ژیانێ، پێدڤیە ھەمی بوونەوەر تەك و خوەپەرێس و خوەپارێز بن، چونكی خوەڕسكا مانێ ب ھێزترە ژ ئەندامبوونێ د كۆمەكێ دا.. ئەڤە ھەڤدژیەكێ پەیدا دكەت؛ چاوا مرۆڤ دشێت یان دێ شێت ھەڤسەنگیێ بێختە خوەپەرێسیێ و كۆمپارێزیێ؟

خالەكا دی گرنگە باس بكەین؛ بۆچی كەسەك ل كۆما خوە یاخی یان دلتەنگ دبت و مشەختی كۆمەكا دی دبت؟ و دگەل وەختی دبتە ژ كۆما نوو. ئانكو، مرۆڤ دشێت ژێبوونا خوە بگوھۆڕت و ڤێڕا ژێبوون دێ بتە دیاردەیەكا ژیانێ، نە تشتەكێ گەوھەری.

ل ئەڤی واری، دو سێ پرسیار، ھەوجەی لێ راوەستانێنە:

1 ئەرێ مرۆڤێ سەردەمانە ھەمان ھەوجەییا زەمانێ بەرێ ب كۆمێ ھەیە یان كۆم و ژێبوون كولتۆرەكێ دێرینە ژ بابكالكان بۆ مە مای، و ئەم نەشێین دەستان ژێ بەردەین؟

2 ئەرێ ژێبوون ھەڤسەنگ و بەردەوامە یان ئالیسەنگ و بەرگوھۆڕە؟

من بەرسڤا دووەمین پرسیارێ دا، كو ژێبوون بەرگوھۆڕە. و ھندی جڤاك پێش بكەڤن، بەرژەوەندی و پێدڤیێن كەسێ تەك جھێ یێن كۆمێ دگرن و ل شوونا كۆم ئارمانجا تەكان بت، تەك دبنە ئارمانجا كۆمێ. لێ بەرسڤا ئێكەمین پرسیارێ دێ مە ژ مژارێ دەرێخت و گەلەك وەختی بەت، دێ بۆ جارەكا دێ ھێلم.

ژێبوون و گوھاڕتنا ژێبوونێ

ب كورتی، ژێبوون ئەوە مرۆڤ ژ/ دگەل كۆمەكێ بت و خوە تێدا ببینت و خوە پێ بدەتە ناسین، ھەروەسا، خەلك ژی مرۆڤی پێ بناسن. د ژێبوونێ دا، مرۆڤ لبنەك یان پارچەیێ نژیارەكێیە و رۆلێ خوە وەكو پارچە دگێڕت، لەو ژ دەرڤە و ناڤدا لێ بنێڕی ب ھەمان تەرزی خویا دكەت. لەو، كەسێ دەست ژ ژێبوونێ بەرددەت، بۆ دەمەكێ درێژ نەشێت ناڤێ خوە بھاڤێژت، چونكی ژینگەھا نوو ئەوێ كریارێ پەسەند ناكەت.

ئێكەمین پرسیارا ل ئەڤی واری دھێتە ھزرا مرۆڤی ئەوە: ئەرێ ژێبوون تێگەھەكێ رووتە یان بنەمایێن مادی و سایكۆلۆجی ھەنە؟ ب گۆتنەكا دی، ژێبوون دۆزەك نەژادی یان رۆحانیە و نەگوھۆڕە، یان لسەر ھەوجەییێن ژیارا رۆژانە ئاڤا دبت و بەرگوھۆڕە؟ ھەلبەت بەری نھۆ، من رەئیا خوە لسەر ئەڤێ ئێكێ گۆتیە و ئەز دگەل ژێبوونا بەرگوھۆڕم. دا پتر ئەڤێ رۆھن بكەین.

ھەست ئان ھەوجەییا ژێبوونێ Sense of Belonging or need to belong وەكو شەھرەزایێن رەوانناسی و جڤاكناسیێ بۆ دچن، ھەوجەییەكا ناخینە و مرۆڤ بزاڤێ دكەت سەرنج و پشتەڤانیا ئەندامێن كۆما خوە وەرگرت، داكو د چاڤێن وان دا پەسەند بت و ڤێڕا ھەم ھەوجەییێن وی بقەتن، ھەم ژ خوە رازی بت. ب ئەڤێ دیتنێ، كەس ھەوجەی كۆمانە داكو تێدا خوە ببینت و ئارام بت.

ئەڤە كلیلەكا گرنگە بۆ ڤەكرنا بابەتێ كەسێن یاخی یان ئەوێن جڤاكەكا دی بۆ خوە پەسەندتر دكەن و دكەنە نموونەیا دلخواز بۆ ژیانێ، بۆ نموونە، جیھانا رۆژاڤا وەكو بەھەشتەكا سەرئەردی بۆ پارچەیێن دی یێن جیھانێ. ب گۆتنەكا دی، ھندەك كەس ھەو جڤاكا خوە ژ خوە مەزنتر و گرنگتر دبینن، لەو بەرەڤ كۆمەكا دی دچن داكو خوە تێدا ببینن. ئەڤ رەتكرنا جڤاكێ خوە، رەتكرنا ژێبوونێیە و ڤێڕا دەستپێكا گوھاڕتنا ژێبوونێیە.

ھەلبەت، كۆمەكا فاكتەرێن دی، ژێبوونێ لاواز دكەن، تاكو دھێتە گوھاڕتنێ، وەكی پێدڤیێن مادی، جنسی، قەدر، باوەری، ئەرك و پاداشت،.. پاشی دێ ل سەر راوەستین.

چیڕۆكەك

ل سالێن نۆتان ژ سەدسالیا بیستێ، ھندەك نووخواز ھەبوون. باسێ وەرگوھاستنا جڤاكا كوردی ژ ھزرێن ئەفسانەیی بۆ فەلسەفێ و ھزرا زانستی دكر، ژ ھۆزان بۆ نەتەوە، ژ چاندنێ بۆ سازتنێ دكر،.. ئانكو بزاڤ دكرن، جڤاكەكێ  نووژەن ئاڤابكەن داكو خوە تێدا ببینین و تێدا بەختەوەرتر بژین. ژ نشكێڤە، نووخوازەكی خەرجیەكێ زێدە ل مێڤانداریەكێ خەرج كر، داكو ھۆزەكێ ژ خوەلیێ بۆ خوە پەیدا بكەت و خوە تێدا ببینت و تێدا ئارام ببت!

ئەرێ چاوا چێ دبت كەسەك ھندە دژوار پاشڤە ڤەگەڕت؟ ژ كراسێ فرەھێ جیھانا مرۆڤانیێ بۆ كراسێ بەرتەنگێ ھۆزێ (ئانكو بۆ وی/وێ ژیان د ھۆزێ دا، یان د چیڕۆكێن مێژوویێ دا، خوەشتر و باشتر بت، ژ سەردەمێ تێدا دژیت).

ئەرێ ئەڤە پارچەیەكە ژ رەڤینێ ژ ژیوارێ تال و پاش-ڤەگەڕانا گشتی بۆ ناخ و ھەمبێزا مێژوویێ یان وەغەرەكا كەسانەیە بۆ یۆتۆپیا ھۆزێ و ژیانا سادە دگەل رەڤدەیا پسمام و دۆتمامان، دوور ژ جڤاكەكا ئالۆز و شەپرزە و بەرگوھۆڕ و بێكەسوكار؟ ھەمان پرسیار بۆ كەسێن مێژووپەرێس ژی دھێتە گۆتن: ئەرێ چارەسەریا گرفتاری و گەفێن ئیرۆ، د مێژوویێ دایە یان ل پاشەڕۆژێیە؟

لێگەڕانێ بۆ من دیاركر: مرۆڤ ژ وی/وێ یە یا پترین ھەوجەییان بۆ دابین بكەت. ئانكو، بۆ ژێبوونێ ژی، فەرە ڤەگەڕینە قۆچا ھەوجەییێن ماسلۆی داكو بشێین ب دروستی، رەفتارێن كەسان د كۆمێ دا شرۆڤە و فەھم بكەین.

كورت و ب كرمانجی، پشتی لێكۆلینێ بۆ من دیاربوو، د جڤاكێن پاشدامایی دا ژی، ژێبوون گرێدایی ھەوجەییێن مرۆڤی یێن مادی و ھزری و سایكۆلۆجی و قەدرزانینێیە.. ھەر جڤاكەكا نەشێت ھەوجەییێن كەسێن خوە پەیدا بكەت، دگەل وەختی ژێبوون دێ لاواز بت و دێ ھەلوەشت، نەخاسمە وەختێ پێگوھۆڕك ھەبن.

كورد و ژێبوون: پاشخانا مێژوویی

ھەكەر ژێبوون، پتر پرسەكا جڤاكی-ئابۆری-رەوشەنبیری بت و گرێدایی كۆمەكێ بت و ئەو كۆمە لسەر ئەردەكی بژین، فەرە ئەم ژ ئەردی دەست پێ بكەین، ئەوێ مە بۆ كۆمێ گۆتیێ وەلات ئان نشتمان و بۆ كەسان و خێزانان گۆتیێ؛ مال، خانی.

وەلات

ئەو خەلكێ دبێژتە خوە كورد، ھەردەم سێ جڤاكێن ژێكجودا و تێكڕەس بوون د وەلاتەكی دا. ئەو ھەرسێ جڤاكێن ژێكجودا ب بەرھەم-ئینانێ، د پتریا وارێن دی دا، ژێكجودا بوون. ئەڤ ھەرسێ رەنگە ب ئاوایەكێ ستوونكی ژێكجودانە، نە یێ ئاسۆیی. مەرەم پێ؛ باژێڕی (سازتن و بازرگانی) و گوندی(چاندن) و كۆچەرن (كەوال خودانكرن).

باژێڕی: ژ بلی سەردەمێ میرگەھان، باژێڕ د بن دەستێ دەولەتەكا دی دا بوون و ھەردەم گرێدایی كولتۆر و بەرژەوەندیێن دەولەتێ بوون، و ھەردەم خوە ژ جڤاكا كوردی بلندتر دزانین و ب چاڤەكێ نزم ل گوندی و كۆچەران دنێڕین كو خودان كولتۆرەكێ نزمترن. چونكی باژێڕ تێشكا دەستھەلاتێیە و دەستھەلات ل جھەكێ دی و ژ كولتۆرەكێ دی بوون، ئەو نەفسبلندی ل ھەمی باژێڕان دژی كوردان ھەبوو. مخابنی، ژبەر جوداھیا ھێزێ ل ناڤبەرا باژێڕ-گوند، گوندیان ھەست ب كێمانیێ دكر و پتریا جاران، خوە رادەستی باژێڕی دكر.

ھەروەسا باژێڕ ئانكو دەولەت، ژبلی سەردەمێ میرگەھان، باژێڕێن مە گرێدایی دەرڤە بوون و ڤێڕا، لەشەكێ بیانی و ھێزدار و ستەمكار بوون، ل كوردستانێ.

گوند: جڤاكەكا رەنجبەر بوون و پتر گرێدایی سیستەمێ دەرەبەگیێ بوون. ئانكو ئەرد یێ ئاغای یان بەگی بوو، گوندیان وەكو پالە لسەر ئەردێ وی كاردكر. گوندی گرێدایی زەڤیێ و چاندنێ بوون. ئەڤە تا رادەیەكێ گرێدایی ئەردی بوون.

كۆچەر: تاكو سەدسالیا بیستێ، ھەمی ھۆزێن كوردان، جۆرەكێ كۆچەریێ دكر؛ چ ل ناڤبەرا دەشت-چیا یان زۆزان-گەرمیان. كۆچەری گرێدایی چەروانەیانە. ھەروەسا ھەمی ھۆزان، وار و زۆم ھەبوون. ب گۆتنەكا دی، ژینگەھا گونجای بۆ كەوالی، نشتمانێ وان بوو، نە وەلاتەكێ دەستنیشانكری و بەردەوام. ئەڤجا، ل باشترین رەوش، زۆم و وار دو وەلاتێن وەرزی یێن كۆچەران بوون.

ب كورتی و كرمانجی و ژ خواندنا ئەڤان ھەرسێ جڤاكێن جودا د جڤاكەكێ دا، كوردان ھەڤبەندیەكا گەوھەری و چارەنڤیسانە ب ئەردی ڤە نەبوویە. دبت، چیای ژی وەكو كەلھەیەكا سروشتی، رۆلەك ھەبت، لێ ل پلە دو دھێت.

رەوشەنبیری

ئەز دێ كوردێ گرێدایی كولتۆرەكێ بیانی دانمە رەخەكی، چونكی ژ ئالیێ رەوشەنبیری ڤە، ژێبوونا خوە گوھاڕتیە، دێ باسێ مرۆڤێ كوردێ نەتەوەخواز كەم، كو ئیرۆ ژی ل ناڤبەرا كولتۆرێ خوەجھ و كولتۆرێ ئیرانێ ھندایە و ھێشتا بڕیارا خوە نەدایە كانێ رەھێن وی دگەھنە كاردا و كاردۆخ و كوردوێنی ئان كوردا پەھلەڤی ب واتەیا گوندی (نەباژێڕیێن ئیرانی).

ترسا من ژ ھندێیە، ھێژ بڕیار نەدای، جیھان یا بەرەڤ تێك-بھوژینا كولتۆران و سەردەستیا كولتۆرێ ئنگلیزی دچت؛ جیھان یا بەرەڤ كولتۆرەكێ جیھانی و سەرانسەری دچت، باوەر ناكەم مە بەھرا خوە تێدا ھەبت.

پرسیار ئەوە: ئەرێ مە وەخت مایە ل وارێ رەوشەنبیری، ھەم خوە بپارێزین، ھەم ھەڤڕكیێ بكەین؟ ھەلبەت بەرسڤەكا بەردەست نینە، لێ ھەكەر پلانا رەوشەنبیری ھەبت، ب دیتنا من كوردی و رەوشەنبیریا كوردی دێ پاشەڕۆژەكا گەش ھەبت، نەخاسمە ھەژمارا كوردان ھاریكارە، لێ نەبوونا دەولەتێ و لاوازیا ھێزا سیاسی، خەتەرەكا مەزنە لسەر پاشەڕۆژێ.

وەلات – دەولەت

راستە كورد باسێ كوردستانێ دكەن، لێ دابەشكرنا كوردستانێ لسەر پتر ژ چار دەولەتان، كورد ب فەرمی كرینە ئیراقی و سۆری و ئیرانی و توركی! نەبوونا دەولەتا نەتەوەیی و ھەوجەییێن ژیارا رۆژانە، ھەر كوردەك ل ئەڤی واری، تووشی سكیزۆفرینیا ژێبوونێ كریە؛ ل دەرڤە ئیراقی یان سۆری یان ئیرانی یان توركینە و د ناخێ خوە دا كورد و كوردستانینە!

ئەز دێ بێژمە ئەڤێ دیاردەیێ، سكیزۆفرینیا ژێبوونێ؛ ھەر كوردەك ل جھێ خوە ھەم ژێیە و ھەم نەژێیە.. ئەردێ لێ و دەولەتا لێ، ھندی كوردستان بت، ژێیە، لێ وەختێ دبتە تركیا و ئیران و ئیراق و سۆریا، نەشێت ژێ بت. د ئەنجام دا، ھەمی كوردان سكیزۆفرینیا ژێبوونێ بۆ دەولەت-وەلاتی ھەیە، د ھەمان وەخت دا، ھەم ژێیە و ھەم نەژێیە.

بۆ چارەكرنا ئەڤی دەردی، فەرە تێگەھێ كوردستان بندەستە و پێدڤیە بھێتە رزگاركرن، د سەرێ ھەر كوردەكی دا چاندی بت و بەردەوام بھێتە ئاڤدان.

ھۆز – نەتەوە

تاكو سەدسالیا بیستێ، كورد ل سەر ھۆزان دابەشبوون. ب خوە ئەوێن ناسنامەیەكا بەرفرەھتر ژی ھەی، دو ناسنامەیی و پتر بوون؛ ھەم گرێدایی میرگەھەكێ یان شێخاتیەكێ بوون، ھەم ھۆزەكێ.. سەدسالیا بیستێ و دامەزرانا كۆمێن سیاسی ئەڤ خەریتە پچەكێ گوھاڕت، لێ بەردەوام ڤەگەڕان بۆ ھۆزێ ھەبوو و ھێشتا ھەیە. نەدوورە دامەزرانا پارتیا دەمۆكراتا كوردستانێ، مەزنترین پێنگاڤ بت بۆ نەتەوەسازیێ ل دەرڤەی چارچۆڤەیێ ھێزا دەولەتێ، دگەل داچۆن و ھلچۆنان، پرۆسێس ھێشتا بەردەوامە.

ئەڤجا، مە بڤێت نەڤێت، خورتبوونا ھزر و ژێبوونا ھۆزێ، دێ لسەر كیستێ نەتەوە بت و بەرەڤاژ ژی دروستە. لەو، خورتكرن و گەرمكرنا سووكا ھۆزێ ژ بۆ دەنگێن خەلكی ل ھەلبژارتنان، دربەكێ مەزنە ل نەتەوەسازیێ و ڤێڕا ئاڤاكرنا جڤاكێ شەھری.. ل شوونا جڤاكا سڤیل و دەمۆكراسیێ، ئەم فەدەراسیۆنا ھۆزان ل ئاستێ پەڕلەمانی دادمەزرینین، بێی ئەو ھەست و ئەرك و داخوازیە ل خوارێ ھەبت.

ھەروەسا، ئەڤ كریارە، ڤەژیاندنا سیستەمێ ئاغاتیێیە كو ھەم بەرەڤ ئاڤابوونێ چۆبوو، ھەم چێكرنا ھەڤڕكیا سیاسیە بۆ پارتێن سیاسی. ڤەژیاندنا سیستەمەكێ سیاسیێ كەڤن و ئەگەرەكێ سەرەكەیێ دەردەسەریا كوردان كو پرت و بەلاڤی و فرەسەری و لاوازیە، خەتەرە ل ھەمیێ كوردان.

ھزرا نەتەوەیی – ھزرا پارتایەتی

كانێ چاوا كوردان پێیەك ل ناڤ نەتەوەیە ئێك ل ناڤ ھۆزێ، ھەمان دیاردە دەربازی پارتێن سیاسی ژی بوو، تاكو 1964ێ، كوردان ل ھەر دەڤەرەكێ، ب ئێك پارتا سیاسی و ئارمانجا نەتەوەیی كاردكر. ب گۆتنەكا دی، ھەمی كوردان خوە د پارتی دا دیت. لێ دابەشبوونا 1964 و شكەستنا 1975ێ و سەرھلدانا گەلەك پارتێن كوردی، بزاڤا رزگاریخواز تنێ دابەش نەكر، ھەست ب ژێبوونێ ژی ژ نەتەوە دابەزاندە پارتا سیاسی. ئەڤە ھەمان دیاردەیا ڤەگەڕانێیە بۆ ھۆزێ لێ ب ناڤەكێ دی.

لەو ئەم دشێن ببێژین؛ دابەشكرنا پارتی ل 1964-1966ێ و دامەزراندنا پتر ژ پارتەكا سیاسی پشتی 1975ێ بزاڤا رزگاریخوازا كوردی ژ نەتەوەخوازیێ ئێخستە تەپكا پارتایەتیێ.. ئانكو نەتەوە یان جڤاك؛ بوو پارتەكا سیاسی، و خەبات؛ بوو كاركرن بۆ گەھشتن ب ئارمانجێن پارتا سیاسی و پاراستنا كوردان بوو پاراستنا ئەوێ پارتا سیاسی.

ل 2017یێ سەرۆك بارزانی ڤێیا ئەڤێ خەریتەیێ بگوھۆڕت و ئارمانجا ھەڤپشكا بارزانیێ نەمر خەبات بۆ كری، ڤەژینت، ئەو بوو رێفراندۆم ھاتەكرن و ھزرا نەتەوەیی و دەولەتا نەتەوەیی، جارەكا دی ڤەژیان، لێ بەلك و ھەڤڕكێن نەتەوەسازیێ (ھۆز، ھزرێن ناڤنەتەوەیی چ دینی چ مادی،..) مە ب خوە چاندبوون و ماتی ژێ دكر!! لەو، ڤێڕا شەڕێ كورد نەتەوەنە یان پارتێن سیاسینە دەست پێكر و ھێشتا بەردەوامە.

سەردەمێ جڤاكێن لەرزۆك

كوردەواری وەكو سیستەمەكێ ھەڤبەندیان، و كورد ب سەدان سالان پێ ژیاینە و پێ ماینە ژی، لبەر ھەلوەشانێیە ھەكەر نەھەلوەشا بت. نەبوونا سیاسەت و پلانەكا رۆھنا پەروەردەیی و جڤاكی و لەھیا زانشێن (زانیاری) تۆڕێن جڤاكی پەخش دكەن و ئێریشا جیھانیبوونێ و كولتۆرێن سەردەست و جەنگا سایكۆلۆجی یا دەولەت دگەل كوردان دكەن،.. جڤاكا كوردستانی برییە سەر لێڤا ھەلوەشانێ، ئەڤ گوھۆڕین و وەرگوھاستن نۆرمالە، لێ.. پرسیار ئەوە؛ مە پلانەكا ئاشكرا ھەیە بۆ جڤاكسازیێ؟ ب گۆتنەكا دی، مە پلانەك ھەیە كانێ پشتی دەھ سالێن دی دێ جڤاكا مە چاوا بت؟ من گومان ھەیە.

ئەڤجا، مە جڤاكا دێرین ژ دەست دا و ئێكا باشتر ل شوونێ ئاڤا نەكر!

ئەڤێ جڤاكا كوردستانی ھێلایە لبەر ھوڕ و بایێ گوھۆڕینەكا ب لەز و نەرێنی، ل رەخێ بێپلانی دیارە و ل رەخێ كوردستانڤەگران، پلان و ئارمانج دیارن و رۆژانە، بەرھەمی ددەن. دبت بھوژاندنا كوردان ل توركیا، نموونەیەك زیندی بت.

ئەڤە ژی گونەھا رەوشەنبیر و سیاسیانە بەری ھەمیان.

ژێدەرێن ئابۆری و ژێبوون

ئەم دزانین ژێدەرێن ژیارێ و یێن ھزر و باوەریان، ژێبوونێ خورت – لاواز دكەن؛ بۆ خوە ب ھێز دكەن، و بۆ دیگەران لاواز دكەن. ئەڤجا، داكو كوردستانیبوون خورت ببت، پێدڤیە خەلكێ كوردستانێ ژیارخوەشتر بن، ئازادتر بن، بەختەوەرتر بن و رازیتر بن.. نە خوە پتریا خەلكی، دێ ل ئەوێ بەھەشتێ گەڕن یا وەلاتێ وان نەدەتێ.

مخابنی ل كوردستانێ، مە پلانەكا رۆھن و ئاشكرا نینە بۆ دەربازكرنا جڤاكا كوردستانی ژ چاندنا دەستپێكی بۆ چاندنا زانستی و جڤاكەكا پیشەسازی و سازتنێ. مە پلانەكا رۆھن و ئاشكرا نینە بۆ وەبەرھێنانا سەرمایەیێ ل ھندەك جھان كۆمبووی و ئەوی سەرمایەی بكەینە پڕۆژەیێن بەرھەمدار ھەم سەرمایە پێ گەشتر ببت، ھەم جڤاك  سوودمەند بت. وەبەرھێنان ل ئەڤی وەلاتی بوویە تەلار ئاڤاكرن!! و ئەز نە ئابۆرزانم، بەس ھندی ئەز دزانم، ئاڤاھی نە وەبەرھێنانە، چونكی نە دەلیڤەیێن كاری ھەنە، نە بەرھەم ھەیە. ب دیتنا من، زنجیرا وەرچەرخانا سەرمایەی ل كوردستانێ فالنجیە، و ئەڤە گەلەك خەتەرە ل سەر ھەرتشتی،

ل كوردستانێ، پڕانیا خەلكی و چینا ناڤین كو چینا كۆمەل-ڕاگرە، ب مووچەی دژین. ئەڤ راستیە جڤاكەكێ بێبەرھەم و پارەمەزێخ پەیدا دكەت. چونكی نەفت ژێدەرێ مووچەییە، نە دەرامەتێ چاندنێ و سازتن و تەكنۆلۆجیا سەردەمانە، كۆمەل ل سەر خامێن سروشتی دژین، و خام خلاس دبن، و پێگوھۆڕك بۆ چێ دبن. ئانكو، ئەم لەشكەرەكێ مشەخۆرین لسەر سامانێ گشتی. ئەڤە نە بەس تاوانە، ئەڤە مەزاختنا سامانێ رڤێشتێن پاشەڕۆژێیە ژی.

ژ ئەڤێ خواندنا سەرپێ بۆ جڤاكا مە دیار دبت: ئەم د قۆناغەكا خەتەر و نازك دانە و فەرە كارەكێ ئەفسانەیی بھێتەكرن داكو سەرساخ ژێ دەرباز ببین. ھەمی بەندكێن ژێبوونێ لاوازبووینە و پێگوھۆڕكێن وان، مە چێ نەكرینە. ئەڤە دگەل ئێریشێن كولتۆرێن جیھانی و یێن داگیركاران و شەڕێ سایكۆلۆجی یێ دگەل مە دھێتە كرن، ئەم ئێخستینە رەوشەكا ھند خراب، بەس دلێ دوژمنان پێ خوەشە.

ھندە پرسیار

ئەرێ ل ھەرێما كوردستانێ، ئەم دێ چاوا ھەڤڕكیێ ژ پارتایەتیێ ڤەگەڕینین ھەڤڕكیا نەتەوەیی و ئارمانجێن نەتەوەیی و نشتمانی؟ ئانكو رێیەك ھەیە پارتێن سیاسی ڤەگەڕنە بن چادرا نەتەوەی و ئارمانجەكا ھەڤپشكا بلندتر و گشتگیرتر؟

ئەرێ ئەم دێ چاوا شێین بیرھاتنێن خوەش دگەل وەلاتی، لسەر یێن نەخوەش زال بكەین؟

گەر ژێبوون لاوازە یان ئەم لاواز دبینین، ئەرێ چونكی ھندەك وەلاتی وەكی مە ھزرناكەن لاوازە، یان ب ئاوایەكێ ئەكادمی مە بورھان كریە، ل وەلاتێ مە ژێبوون لاوازە؟ گەر لاوازە ل چ واری لاوازە؟ و بۆچی لاوازە و چ بۆ چارەكرنێ ھاتیە كرن؟

یا ژ ھەمیێ گرنگتر، گەر ژێبوونێ بناغەیەكێ مادی و ھزری و سۆزداری ھەبت، ھەر كەس ب چی و چەند گرێدایی وەلاتیە داكو ژێبوونا وی/وێ بھێتە پیڤان؟ ب گۆتنەكا دی، ھەركەسی چەند بیرھاتنێن خوەش دگەل وەلاتی ھەنە داكو ژێبوون بھێزتر بت؟

ھۆسا ئەم دگەھینە دەرەنجامەكێ كو ل ئەڤی واری تەرازیەك ھەیە، رەخەك ژێبوونە، رەخێ دی بیرھاتنێن مرۆڤینە دگەل وەلاتی؛ ھندی بیرھاتنێن خوەش زێدەتر بن، ژێبوون بھێزترە و بەرەڤاژ بەرەڤاژە.

ئەزموونا ھەرێمێ

ھەلبەت، ژ من زێدەیە بشێم ئەزموونا ھەرێمێ د ھندەك رێزكان دا ھەلسەنگینم، ئەڤە ھەوجەی لێكۆلانێن زانستی و ئەكادمیە داكو ب دروستی بزانین چ ھەیە و چ پێدڤی كاراكرنێیە، لێ ئەڤە رێ ل مە ناگرت ھندەك خالێن سەرەكە بەرچاڤ بكەین، تاكو ئەو كارە دھێنە كرن.

خالێن نێگەتیڤ كو ژێبوونێ لاواز دكەن:

  • پاشخانامێژوویی:

o كولتۆرێ كۆچەریێ كو مرۆڤ گرێدایی ژیارێیە نە ئەردەكێ دەستنیشانكری.

o نەبوونا دەولەتا نەتەوەیی.

o ئەردێ ئاغای یان یێ دەولەتێ: وەختێ ئەرد یێ خەلكی نەبت، پێڤەگرێدان ژی لاواز دبت.

  • سیستەمێ دیمۆكراسی: ل سیستەمێ دیمۆكراسیێ، تەكگەری (تەكخوازی) جھێ كۆم-پارێزیێ دگرت. وەختێ دیمۆكراسی نە ببتە كولتۆرێ جڤاكێ و تاك ھوشیار و فەھما نەبن، جۆرەكێ خوەپەرێسیێ ژێ پەیدا دبت. ئەڤە ژێبوونێ لاواز دكەت.
  • شۆكا باژێڕیبوونێ و دەستھەلاتێ: وەرگوھاستن ژ ھەڤبەندیێن كوردەواریێ و شۆڕشێ و پێشمەرگاتیێ و قوربانیدانێ بۆ ھەڤبەندیێن مادی، خەلك شۆك كریە. پێیەكێ ل ناڤ شۆڕشێ و قوربانیدانێ، پێ یێ دی ل ناڤ دەولەتێ و بەرژەوەندیان و خوەپەرێسیێ.
  • ھەیمەنا حزباتیێ لسەر جڤاكا كوردی: بەری دەولەت مەرجێن نەتەوەیی كاملان بكەت، پارتێن سیاسی بووینە پێگوھۆڕكێ ھۆزێ و ھندەك جاران یێ نەتەوەی ژی، ئەڤێ ژێبوونەك پێگوھۆڕك ئاڤاكریە.
  • ئاستەنگ: ئاستەنگێن ناڤخوەیی و دەرەكە لپێش كارێ حوكمەتا ھەرێمێ بۆ دانان بنەمایێن دەولەتێ و قانوونێ و دادیێ؛ بۆ ئاڤاكرنا چادرا تێرا ھەمیان بكەت.

خالێن پۆزەتیڤ ل پێش ژێبوونێ

  • ھەبوونا قەوارەیێ ھەرێمێ یێ سیاسی، ھیڤیەكە مە ھەمیان ب خوە ڤە گرێدەت و نەسازیان رۆژ بۆ رۆژێ لاواز بكەت.
  • خورتبوونا ھزرا نەتەوەیی وەكو كارڤەدانەك بۆ شۆڤینیزما نەتەوەیێن سەردەست.
  • پێشكەفتنا رەوشەنبیریا كوردی ل ھەرێمێ و دەرڤەی ھەرێمێ وەكو جۆرەكێ ئینتیمایێ و خوەپاراستنێ.
  • بەردەوامیا دەولەتێن نەتەوەیی ل رۆژھەلاتا ناڤین: كوردان پال ددەن كو ھەمان كارڤەدانێ بكەن و بزاڤێ بكەن دەولەتا خوە یا نەتەوەیی دامەزرینن. ئەڤە ژێ ڤەڕێژا ھەڤبەندیەكا جانكیە ب خاك و كولتۆرێ خوە ڤە.

ئالیێ سایكۆلۆجی

ھەلبەت ژێبوون پتر كارەكێ سۆسیۆسایكۆلۆجیە (جڤاكی-رەوانی)، ژ ھەمی فاكتەرێن دی، لەو ئەز دێ ئالیەكێ دی یێ ئەڤی بابەتی ب كورتی پێشچاڤ كەم.

ل دەڤەرا مە، ھزرا زال و بەربەلاڤ ھزرا دینیە، ئانكو پڕانیا جڤاكا كوردستانی، ل قۆناغا ھزرا دینیە دگەل ھندەك سەرشەقێن ھزرا فەلسەفی و زانستی. ھزرا دینی ل ھەمی دنیایێ، جیھانێ رەش و سپی دبینت و ژینگەھ لسەر دۆژەھ-بەھەشت ئاڤا دبت. ئارمانجا ھەر خەباتەكێ ئەوە؛ مرۆڤ ژ ژینگەھا دۆژەھێ دەركەڤتە ژینگەھا بەھەشتێ. ب گۆتنەكا دی؛ سەركەفتنا گەلێ مە ل سەرھلدانێ و دامەزراندنا حوكمەتا ھەرێمێ= بەھشت.

وەكی سەرھلدانێ بەھشت چێ نەكر، پێدڤیە ئەڤا ئەم تێدا دژین جۆرەكێ دۆژەھێ بت! ئەڤە رەوشەكا سایكۆلۆجیە، ژ ئەنجامێ ژیارەكا دوور و درێژ د رەوشا بندەستی و ستەمێ و شەڕی دا، رەوشا خراب دبتە ژیارا ھێسایی و رەوشا ئاشتیێ و خوەشیێ دبتە ژیارا نە نۆرمال. ئانكو، مرۆڤ تووشی ترۆما ئاشتیێ دبت و نازانت تێدا بژیت!!

رۆلێ ئنتەرنێتێ

جیھانیكرنێ و ئنتەرنێتێ جیھان گوھاڕتیە و مە بڤێت نەڤێت، ئەم ل دەستپێكا سەردەمەكێ نوونە. دبت ب ئەڤان سەرقەلەمان ل جیھانا نوو بنێڕین:

  • بچووككرنا دنیایێ د تەلەفۆنێ دا: ئەڤێ وا كریە، مرۆڤ د ژینگەھەكا بچووك دا دژیت، لێ ل ھەمی گەردوونی د جیھانا ھندێشەكری دا دژیت.
  • ھەلوەشاندن یان بەرگومانكرنا پەروەردە و مەدیا و رەوشەنبیریا نەریتی و سازگەرانی (مؤسساتية) institutional.
  • ھەلوەشانا بەھایێن كۆمبەندیێ ل ھنبەر ماف و داخوازیێن تاكەكەسان.
  • ھەڤبەندیێن بەروەخت بەرانبەر یێن دۆمدرێژ.
  • دانانا بنسترا جڤاكا جیھانی و لاوازكرنا ھەڤبەندیێن خێزانی و ھۆزی و نەتەوەیی.
  • ھەبوونا نموونەیێن سەركەفتیتر ل جیھانێ، ھەمی سیستەمێن دێرین و دەولەتێن جیھانا سێیەم، شەپرزەكرینە.. و ژێبوون لاواز كریە.

چارە چیە؟

گەر ئەڤا ل دەڤەرا مە رووددەت، بۆ تە تشتەكێ نۆرمال و ھێسا بت، ھەلبەت جیھان یا لسەر رێیا خوە یا دروست و ئەم ژی وەكی ھەمی خەلكی، یێن دگەل دچین. لێ گەر ئەم ھزربكەین، وەكی ئەز ھزردكەم، ئەم كورد د ریپەكێ دانە، و پێدڤیە ئەم ل چارەسەریێ بگەڕین، ھینگێ پێكڤە دێ ھزرا چارەكرنێ كەین.

پەروەردە: چونكی پەروەردەیا میری، گرنگترین رێك و مەتۆدا ئاڤاكرنا مرۆڤانە، و تاكو نھۆ، پەروەردەیا مە كەسەكێ سەردەمانە ئاڤا نەكریە بشێت خوەڕاگر بت و بشێت خوە دگەل سەردەمی بگونجینت و بزاڤێن پێشەنگیێ بكەت. سیستەمێ نھۆ، ھەوجەی پێداچۆنەكا سەرانسەریە، نەخاسمە وەكی دیار، مرۆڤێ پاشەڕۆژێ و جڤاكا سوبەھی، ل دبستانێ دھێتە ئاڤاكرن.

مەدیا و چێكرنا ھەیمەنا ھزری: مەدیا كوردی تاكو ئەڤێ چركێ ژی مەدیایەكا پارتایەتیا كورت و تەكبینە. باشترە حوكمەتا ھەرێمێ و وەزارەتا رەوشەنبیری، پێگوھۆڕكێ رەوشەنبیری بۆ پەیدا بكەت، ئانكو بەرانبەر مەدیا حزبی رەوشەنبیریا گشتی و یا نەتەوەیی خورت بكەت. ئەڤە دێ مرۆڤێن ھۆشمەند و لۆژیكدار ئاڤاكەت و پێ رەفتاران و كارڤەدانان بكەن، ئو یێن ب ھەست و سۆزان رەفتارێ دكەن، پەڕواز كەت، كو نھۆ ئێك ژ فاكتەرێن خەتەرن لسەر خوە و ھەرێمێ.

كولتۆرێ نەتەوەیی: تاكو نھۆ، ئەم جەڤەنگ و سیمبۆلێن خوە دكوژین و یێن بیانی بلند رادگرین! فەرە گرنگی ب كەسانێن كورد بدەین، و یێن بیانی ھێدی ھێدی پەڕواز بكەین.

دادی: ھەستكرن ب نەدادیێ، سەرەكانیا لاوازكرنا ژێبوونێیە. ل كوردستانێ، پێشكەفتنەكا مەزن دھێتە دیتن، لێ شێوازێ مفادیتنێ ژ بەرھەمێ ئەوێ پێشكەفتنێ، نەدادیەك پەیداكریە و ژێبوون لاوازكریە. ئەز ھەردەم دبێژم؛ ھەمی ل كوردستانێ مفادارن، لێ چونكی ژێكجوداكرن د مفاداریێ دا ھاتیە كرن، ھەمی ھەست ب نەدادیێ دكەن! و یێ ژ ھەمیان مفادارتر، دەڤ ب گازندەترە! و پتر فاكتەرێ لاوازكرنا ژێبوونێیە.

دەولەتا قانوونێ: تاكو نھۆ كۆمەكا رەفتارێن رۆژانە دھێنە دیتن و بھیستن، گومانێ دئێخنە سیستەمێ قانوونی، وەكی؛ بەردەوامیا گەندەلیێ، ھەبوونا ھێزێن دەرڤەی حوكمەتێ، دروست ژێكجودا نەكرنا دەستھەلاتان..ھتد.

حوكمەت: تاكو نھۆ، ژبەر ھەر ھۆكارێ ھەبت، حوكمەتا ھەرێمێ نەشێیایە چادرا ھەمی ھەرێمێ پێكڤە بت، ھەروەسا نەشێیایە ھندەك خزمەتێن سەرەكە و رۆژانە و فەر مسۆگەر بكەت، وەكی كارەبێ، سۆتەمەنیێ، ئالاڤێن ھاتن و چۆنێ، سیستەمێ بەنكی،..ھتد. ئەڤ كێماسیێن كارێ حوكمەتێ، ھندەك سادە وەردگرن، ئەو ب خوە بەرەڤاژە. چاوا؟ ب دیتنا من، حوكمەت روویەكێ نەتەوەییە ھەكەر ھێزا بلندا نەتەوەی نەبت، ئانكو بۆ مە كوردان، حوكمەت ھەم نەتەوەی دپارێزت، ھەم رادگرت، ھەم پێشدئێخت، لەو، ھەر لاوازیەك دبتە ھێڤێنێ لاوازكرنا ژێبوونێ و گومانێ دئێختە گرنگیا نەتەوەسازیێ. چاوا بت، ئەز دبینم، حوكمڕانیەكا باش، گرنگترین دەرگەھێ ژێبوونێیە

پێداچۆنەكا سیستەمێ ئابۆری و دەلیڤەیێن كاری: وەكی مووچە تێرا فەرمانبەری بكەت، وەبەرھێنانا دروست بھێتە كرن نە بەس خانیان ب ناڤێ وەبەرھێنانێ ئاڤا بكەین، سەرمایەیێ ل ھندەك جھان كۆمبووی بھێتە نەچاركرن وەبەرھێنانا دروست بكەت (دەلیڤەیێن كاری+ بەرھەمداری)..ھتد.

Check Also

رەوشەنبیری وەك دیاردەكا جڤاكی

حسام الدین فیاض وەرگێران ژ عەڕبی: مستەفا سەلیم ئاكرەیی رەوشەنبیری ئەو تێگەهێ سەیرە، ئەوێ كەسایەتیێ …