گۆڤارا مەتین گۆڤارا مەتین
عەبدولرەحمان بامەڕنی
بەری دەمەكی هێلا ئەنتەرنێتێ بۆ دەمەکێ کورت هاتە بڕین. ئێکسەر بیرا من ژ لیستەکا کار و چالاکییان هاتەڤە، کو بتنێ ب رێکا نێتێ دهێنە ئەنجامدان. چەندین ھزران خوە ل سەرێ من دان، پا ئەگەر ئەنترنێت ب ئێكجاری ھاتە بڕین و ئەڤ هێلە بەرزەبوو، دێ چ روی دەت؟
ئەرێ ل وی دەمی، ئەم دێ خوە ل كیڤە بینین؟ ژیانەكا دەستپێكی، تو ھزر بكەی جیھان یا چاوا بیت، ئەو جیھانا تەكنەلوجیایێ كریە گوندەكێ بچویك؟!!
ئەم و تەکنۆلۆژیا
تەکنۆلۆژیا یا بەر ب مەڤە دھێت و مە بڤێت و نەڤێت؛ یا دبیتە بەشەكێ گرنگ ژ ژیانا ھەر ئێك ژ مە، ئەم چەند بەرسینگا وێ بگرین، ل سەر داب و نەریتێن خۆ راوەستین و ئایینی بۆ بكەینە بەربەست، بەلێ ئەو بێ دەستوردان یا دھێت و وەك لەھییەكێ یە یا ھەمی تشتەكی ل گەل خۆ دئینیت و ھەلبژارتنا مە بۆ بەرسینگرتنا وێ لەھییێ، تێرا وێ چەندێ ناكەت كا ئەم خۆ ل گەل بگونجینین یان نە! ژبەركو یا دبیتە كەتوار و ئەو ھەمی تشتێن ب ناڤێ بەدڕەوشتی، بێ عاری، شەرم و عەیبە و ل گەل داب و نەریتان ناگونجیت، ھەمی یێن دبنە تشتەكێ بۆرى، چاڤێن ھەمییان یێ ڤەدبن، ئێدی خەلك یێ تشتی ب چاڤ دبینیت و خەلك ئێدی باوەر ژ گوھێ خۆ ناكەت.
چەند نموونە:
ژ ڕوویێ ئایینیڤە:
خەلك زێدەتر د ئایینی و باشی و خرابییان دگەھیت و ئەگەر ل دەمەكی ب تنێ ب رێیا بلندگویێن مزگەفتێ، ب تنێ زەلامی گوھدارییا مەلایی كربایە، ئەڤرۆ ژن و زارۆك ژی دشێن ب رێیا تیڤی و مۆبایلێ گوھدارییا باشی و خرابییان بكەن.
ژ ڕوویێ جڤاكی ڤە:
دەما بەحسا ئەنترنێتێ دھێتە كرن، ھەمی گازندا وێ چەندێ دكەن، كو سەرەدان و ھەڤگەھشتن یێن كێم بووین، لێ ئەگەر تو ب رەخەكێ دیڤە لێ بنێڕی، بەروڤاژی یێن زێدەبووین و تایبەتی ئەگەر بەحسا ژنان بكەم، كو رۆژانە دشێن دانوستاندنێ و پرس و سلاڤێن خۆ و سەح و سییان ل چەندین كەسان بكەن، خۆ چەند د دویر بن، ژبلی كو چاڤڕوونییەك ژی ل دەف خەلكی ڤەكرییە. مرۆڤ رۆژانە پەیوەندییێ ل گەل چەندین كەسان دكەت و دان و ستاندنێ د گەل دا دكەت، ئەگەر د دەمەكی دا مە پەیوەندییێن خۆ ل سەر بنەمایێ تەمەنی ب تنێ كربن، ئەڤرۆ وەك سەروچاڤ و ڕەگەز ژی مرۆڤ نابینیت، ب تنێ كا ئەو چ دنڤیسیت و گرنگ نینە باوەرناما وی ل چ ئاست بیت، ژبەركو ئەوا ئەو دنڤیسیت، ئاستێ وی دیار دكەت.
ژ ڕوویێ زانستیڤە:
تەكنەلوژیایێ گەلەك تشت دگەل خۆ ئینان، كو ژیانا مە ئاسان بكەت و بكەڤنە دخزمەتا مەدا، ئێدی بۆ گەلەك تشتان پێدڤی ناكەت تو پارەی ب مەزێخی و تو دشێی برێكا ئەنترنێتێ باشترین و نووترین رێكارێن جوتیاریێ و پیشەسازیێ و ھەمی بوارەكی وەربگری، ناسیارەكێ مە ھوسا دگوت: ئەز برێكا كورێ خۆ یێ شیایم گەلەك مفای ژ جوتیاریێ و چاندنێ وەربگرم، چاوانییا چاندنێ و زێدەكرنا بەرھەمی، ئەو ڤان ھەمیان ب ڤیدبو و دەنگ و رەنگ نیشا من ددەت، ئەز باوەردكەم ئەگەر بەری نوكە مە ئەڤە زانیبان، مە گەلەك زەحمەتی نەدبرن.
ژ روویێ پەیوەندیانڤە:
گەلەك دبێژن ئەنترنێت كوشتنا پەیوەندیێن جڤاكییە، لێ بەروڤاژی، ئەز بەحسا وان ناكەم ئەڤێن بێ پلان و ب كوراھی ئەنترنێتێ بكار دئینن، ئەز بەحسا وان دكەم ئەڤێن ب زانابوون دچنە دناڤا ڤان مالپەراندا و باشترین پەیوەندیێن ھەڤالینی یێن دروست كرین، بۆ لێكگوھارتنا پێزانینان، تا بابەتێ دلداریێ و ھەڤژینیێ ژی.
ژ روویێ خواندن و رەوشەنبیریێ ڤە:
ئەنترنێت باشترین ژێدەرێ بدەستڤەئینانا پەرتووكانە، ئەو پەرتووكێن رەنگە ل پەرتوكخانان بدەستنەكەڤن، یان ژبەر گرانییا وان ھەمی خویندكار نەشێن بكڕن، ئەڤرۆ ب كلیكەكێ دێ ئەڤ قوتابییە چیتە ناڤ پەرتوكخانەكێ كو ب ھزاران ناڤ و نیشانێن پەرتووكان تێدا ھەبن. ب كلیکەكێ دێ چیتە ناڤا دەھان مالپەران، نووترین فلم و شانۆیان بینیت، نە ب تنێ ئەو، دێ خێزانێ ژی بەشداری بینەرییا وێ كەن.
ژ ڕوویێ داب و نەریتانڤە:
دەما ئەز دبێژم چ دی جیھان چاڤەڕێی مە ناكەت، ژبەركو ئەڤ پێشكەفتن و تەكنۆلۆژیایە وەكی لەھییەكێ یا ب سەرمەدا دھێت، ئەگەر مە بەرسینگا وێ گرت، وەك نوكە ئەم دبینین ھەر كەسەكێ بابەتەك ئازراند و ل گەل داب و نەریتان، یان ئەو تشتێ ل سەر مەزن بوویی؛ نەگونجا، ئێكسەر دێ ھێتە بەرسینگا و چ جورەكێ سڤكاتیێ ھەیە، دێ بێژیتێ، كو ئێدی چ بابەتێن ژ وی رەنگی نەھێنە ئازراندن، ژبەركو ئەو یێ ل سەر ھندەك بیروباوەران ڕاھاتی و ل دەف وی نەگوھۆڕن، سەرەڕای كو تشتێن نوی پەیدا دبن و ئەگەر نموونەكێ بینم، خەسیەكێ داخاز ژ بویكا خۆ یا نوی كر، ماسیێ بۆ وان بقەلینیت، بویكێ ژی ل دویڤ داخوازییا وێ ماسی قەلاند و دەما ئینایی، خەسیا وێ دیت كو ھندەك ژ بەشەك ژ سەری و بەشەك ژ كوریێ یێن ژێڤەكرین و نە قەلاندینە. دەما پرس ژێكری، د بەرسڤا وێ دا گۆت: دایكا من ھۆسا یا نیشا من دایی، دەما چووینە دەف دایكا وێ، وێ ژی گۆتێ دایكا من یا نیشا من دایی، دەما چووینە دەف پیرا بویكێ، وێ گۆت ھینگێ ئاقلەویكا مە یا بچیك بوو و نەچار دبووم سەروبنێن ماسیێ ژێڤەكەم، دا جھێ وێ د ئاقلەویكێ دا بكەت و بھێتە قەلاندن. ئەرێ لڤێرە مە چەند بیروباوەرێن نەدروست ھەنە و د ناڤ مە دا دبلاڤن و دەما ئێك دئێختە بەر دان و ستاندنێ، دبیتە جھێ نەقەبویلكرنێ! لڤێرە ژی مە بڤێت و نەڤێت، بابەت دێ ھێنە ئازراندن، ھەر تشتێ نەباش یان یێ نەگونجایی دێ ھێتە ئازراندن و خەلك دێ بینیت و هەڤبەر كەت، ھینگێ ئەگەر مە ڕكویی ل سەر بیروباوەرێن خۆ كرن، ئەم نەشێین خەلكێ پێگەھشتی و نفشێ نوی رازی بكەین!
شۆڕشا تیك توكی
سەرەڕای گەلەك تورێن جڤاكی یێن ھەین، بەلێ بۆ ڤێ نڤیسینا خۆ، ب تنێ ئەز دێ ل سەر ئەپڵیکەیشنا تیك توكێ ڕاوەستم، بەرییا چەند ھەیڤان ڤیدیۆیەك ل سەر ئەپڵیکەیشنا تیك توكێ بەلاڤ بوو و ڤیدیۆ ل دھۆكێ ھاتبوو وێنەكرن، كەسەكی پارە د جاما ترۆمبێلێ دا دھاڤێژتن، دەھان و سەدان كۆمێنت بۆ چوو بوون، ھندا دگۆت ئەڤە بەتڕانە، ھندا دگۆت كوڕێ بەرپرسانە و پارێ وی یێ گەندەلیێ یە و كەس نەمابوو ئەگەر كۆمێنتەك بۆ نە نڤیسایی و ھەمیان دھاڤێژتێ! ژبەركو د جڤاکێ مە و داب و نەریتێن مە دا، چ جارەكێ وەسا نەبوویە كو كەس پارەی پاڤێژیت و ئەز ب باوەرم ئەڤە ل چ جھان نینە، لێ ئەم دێ بێژین بلا وی (20 یان تا 50) ھزار دینار ھاڤێتبن، تو بێژی وی ب وان كۆمێنت و لایك و بەرێخودانا وێ ڤیدیۆیێ چەند پارە قازانج كر بیت؟
ئەم ھەمی د ڕێكکەفتینە كو (پۆپجی) یارییەكە و دەھان جاران مە زارۆك و گەنج یێن پاشە برین، كو ئەڤە چییە دەمێ وان ھەمی پێڤە دەرباز دبیت، لێ كەسێ دویێ ل سەر جیھانێ دەركەفتی و گەلەك پارە ب ھزاران دولاران ب رێكا پۆپجی بدەست ڤە ئیناین، ھەر خەلكێ دھۆكێ بوو. نمونا وی كابرای ئەڤێ کەنالەکێ تەلەڤزیۆنی دیدار د گەل دا كری و ئەگەر بەرێخۆ بدەیە پارچە ڤیدیۆیێن وی، ھەمی خەبەرێن ڕەشن، چ كرێتێ و ئەزمانڕەشی دھێنە گۆتن، كچك ژی و ب كوردی مێھڤانێن وینە و ب ناڤ بەحسا وان دهێتە كرن، كو مرۆڤ گوھێن خۆ ژبەر بگریت، د پارچە ڤیدیۆیەكا وی دا، ژنەكا دھۆكێ دكەڤیتە سەرچوكان و وەك كویچكێن سا ل دویڤ داخازییا وی عەو عەوێ دكەت، ھەر وەكو وی بخۆ گۆتی ئەڤە باشترین ژێدەرێ پارەیە بۆ وی!!
یا من دڤێت ژ ڤێ نڤیسینێ بێژم، ئەنترنێت یا بوویە بەشەك ژ ژیانا مە، خوشك و برا و زارۆكێن مە، ئێدی ئەم نەشێین وان ب ھندەك تشتان رازی بكەین یێن ئەم ژ داب و نەریتێن خۆ ل سەر مەزن بووین و مە بۆ خۆ كرینە ھەڤكێشەیێن ژیانێ، ئێدی ئەم ل بەر سینگا دو ھەلبژارتناینە، یان دێ خۆ ل گەل گونجینین و گونجاندنەكا گەلەك زیان ب مە و خێزان و زارۆكێن مە نەكەڤن شوینا خرابییێ بۆ باشییێ بكار ئینین و زانستییانە، یان ژی دێ ب داب و نەریتێن خۆ بەرسینگا وێ گرین، وەك نوكە گەلەك جاران دھێتە دیتنێ، دێ ھەمی تشتێ وێ ڕەدكەین، بەلێ پرسیار، ئەڤ بەرسینگگرتنا مە دێ ھەتا كەنگی بیت، ئەگەر نموونا ماسیێ و بویكێ و خەسیێ ل بەر چاڤ وەربگرین.
