خواندن پرۆسەیا سەرەكی و ئێكانەیا زانینێ و تێگەهشتنا بابەتان و ڕۆنكرنا مژاران و بنسترا ئاڤاكرنا نڤیسەران بوویە، لێ كێم كەس هەنە بابەتان دخوینن و بەهرا پتر حەز دكن ببینن؛ چونكو پرانییا مرۆڤان حەز ژ كار، كریار و پرۆسەیێن ب ساناهی و ب لەز دكن، بێ وەستیانەكا لەشی و هزری ئەنجام بدن و ئەڤ چەندە بۆ ئالاڤێن ڕەوشەنبیری و خوە ڕەوشەنبیركرنێ و زانینێ ژی دهێتە گۆتن كو هەتا بەری چەند سالەكان ژی ڕێكا ئێكانە و ب تنێ (خواندن) بوو.

ل ڤی سەردەمێ لەزێ و بەزێ و تەكنۆلۆژیا گەلەك پێشكەڤتی، كو مرۆڤ دخوازت ب كێمترین و كورتترین دەم، شیان، هزركرن و مەزاختی هەموو تشتا بزانت و ببتە ستێر و ناڤدار بت یان ژی ئارمانجەك ئابووری و ئایدیۆلۆژی ب جهـ بینت و سەردەمێ زێڕین و كلاسیكی یێ پێشكەفتنا زانینێ، هزرێ، گەشەكرنا شیانان، ڕەسەناتییێ و خوە ڕەوشەنبیركرنێ هینگێ بوو دەما نڤیسین (ڕۆژنامە، گۆڤار و پرتووك) دهاتن خواندن و كریارا خواندنێ ئاسۆیێن زانستی بەرانبەر هزرا مرۆڤی ڤەدكر و كلیلا تێگەهشتنێ بوو، لێ ئەو دەم ب دووماهی هات، گاڤا خەلكێ ب ڕێكا دیتنێ (وێنە و ڤیدیۆیان) بزاڤا ب دەستڤەئینانا پێزانین و خوە ڕەوشەنبیركرنێ كرین؛ چونكو ڕێكەكا ب ساناهی بوو. چاوا؟ ل شوونا چەندین ژێدەران بخوینن و بەراورد بكن و پارادۆكسان دەربهینن و ئەنالیزە بكن و ئەنجامان دیار بكن، كریارەك ب زەحمەتە، لێ ئێك ڤیدیۆیا خودان شیانەك سنووردار و ئەكادیمیستەك خودان ئارمانجەك نەپاقژ، دێ هەموو بابەتی د 3 -5 خولەكان دا بۆ وەرگری ڕۆهن كت.

ڕەوشەنبیرییا خواندنێ ب تێگەهەك ئەرێنی:

1) دەمەك درێژ و شیانێن هزری دخوازت ژ بۆ وەرگرتن و تێگەهشتنێ.

2) ئاسۆیێن زانستی بەرانبەر هزرێ ڤەدكت و د كۆكا خوە دا ئالاڤێ گەشەكرنا شیانان و ڕەسەناتی و خوە ڕەوشەنبیركرنێ یە.

3) نڤیسەری دووری دزیا هزری و ژێدەرێن نەباوەرپێكری دكت.

4) زمان و ڕێنڤیسا مرۆڤی ب هێزتر و فەرهەنگێ بەرفرەهتر دكت.

5) كێم كەس دشێن پرتووك، ڤەكۆلین و گۆتارێن نوویاتی تێدا بنڤیسن، ئانكو هەژمارا نڤیسەرێن ڕاستەقینە سنووردارە و بەرنیاسن و نە هەر كەسەك دو ڕێز نڤیسین، نڤیسەرە.

6) د خواندنێ دا ماف و ئەرك هەنە و دڤیا ژێدەر ڕوون، ئاشكرا و ڕەسەن بن.

7) خواندن پێزانین و زانیارییێن عمباركری د بیردانكێ دا ڤەدژینتەڤە و ڤەدگەڕینت، بۆ نموونە خواندنا ڕۆمانەكێ نە وەكێ دیتنا وێ یە ڕاستە دیتن ب ساناهیترە، لێ تام و گەرمییا بابەتی دكوژت و داهێنان و ئاشۆپا وەرگری تێكددت و ئێك وێنە یان ڤیدیۆ تێگەهشتنەكا نەخشەكێشای ددتە وەرگری و زمانی بەر ب نەمانێ دبت… و هتد.

8) د كریارا خواندنێ دا د شیاندایە وەرگر ژ ژێدەرێن باوەرپێكری پشتڕاست بت.

ڕەوشەنبیریا دیتنێ ب تێگەهەك نەرێنی:

1) كورتكرنا بابەتان د ڤیدیۆیەكا چەند خولەكی دا تەمبەلییا هزری پەیدا دكت، ڕاستی و ژێدەرێن ڕەسەن هندا دكت و داهێنان و هزرتیژییێ دكوژت.

2) ڤیدیۆیەكا پلاتفۆرمێن سۆشیال میدیایێ نابتە ژێدەر (ئەو تێ نەکو تێلەڤزیۆنەكا باوەرپێكری و ب ناڤودەنگ بت)؛ چونكو ل سەردەمێ دزیێن هزری و مۆنتاجی و ژێرییا دەستكرد باوەری ب ڤیدیۆیان ژی كێم بوویە، لێ ب سەدان سنێلە كارێ مۆنتاجكرنا ڤیدیۆیان دكن و ب پێزانینێن كێم و دەستپێكی یێن تەكنۆلۆژیا پێشكەڤتی و ژیرییا دەستكرد خوە دكنە ستێر.

3) بكارهێنەر و چێكەرێن ناڤەرۆكێ خوە ژ چو تشتی نادنە پاش، ب تایبەت ئەوێن لایڤان پەخش دكن.

4) ژ بەر كو ئەوێن كاری ل سەر ڤیدیۆیان دكن نەزان و بێشیانن… زمان و زانینا مرۆڤی بەر ب لاوازی و كۆلانێ دبن و ناڤەرۆكەكا سەختە و ڤالا دخولقینن و كارێ وان یێ سەرەكی دزینا بابەتانە و چقا ژێ دبن.

5) یێ ژ هەمووان ب ڕەوشتر دنڤیست (ڤەگوهاستییە یان دوبارەیە) و ئەڤێ نەخوەشییێ ڕۆماننڤیس ژی ڤەگرتینە، بنێرە ئاستێ لاوازێ هندەك ڕۆماننڤیسان!

6) ڕەوشەنبیریا دیتنێ گەلەك بەربەلاڤە، لێ ئاستێ وێ گەلەك لاوازە و ژیكورتە.

7) پەنایێ دبنە بەر هندەك بابەتێن نەئەخلاقی، هەتا دەما ناڤەرۆكەكا مرۆڤایەتی پێشكێش دكن، زارۆكان و هەژاران دكنە تەماشە هەتا چەند دۆلارەكان بۆ كۆم دكن و جاران هاریكارییا دراڤی یا ب ناڤێ وان هاتی كۆمكرن ددزن یان ژی چیرۆكا لەشفرۆشبوونا كەسەكا مێ نیشاددن و چاوا ب سەر دا چوویە، هەتا جاران تێلەڤزیۆنێن خودان ئاستەك ناڤنجی ژ پێخەمەت لایك، كۆمێنت و فۆلۆیان، خوە ل وان بابەتان دكنە خودان و ل سەر كار دكن و هندەك فلتەر و سانسۆران ل سەر دادنن، لێ یاری ژ عەقلێ وان مەزنترە.

8) خرابیێن ڤیدیۆیا د هزرا جڤاكێ پاشكەڤتی دا پتر خوەجهـ دبن، ئەڤە هەموو ل ژێر باندۆرا كونترۆلكرنا ڤیدیۆیان ل سەر هزرا مرۆڤێن ڤی سەردەمی.

9) جەماوەرێ ڕەوشەنبیرییا ڤیدیۆیان پتره ژ یێ دیتر، پرانیا وان بێ ئاستن و نەخویندەوارن؛ چونكو ڤیدیۆ پێدڤی چو شرۆڤە و خواندنا ناكت، هۆسا نەزانین زێدە دبت و ڕۆلێ تێگەهشتنا ڕاستەقینە نامینت.

10) جڤاك وەك جەلەبی زوو دهێتە كونترۆلكرن و هاژۆتن بەر ب ئاقارەكێ بێ ئارمانج، ژ ئەنجامێ دوبارەبوون و ئالوودەبوونا تاكە كەسی ل سەر ئالاڤێن دیتنێ، ئەو ژی ب پلە ئێك لاپتۆپ و تەلەفۆنێن سمارت و (ژێر هەكەر ناڤێ كوردی دروست بت) دووركەڤتن ژ خواندنا پرتووك، گۆڤار و ڕۆژنامەیان چ كاخەز یان pdf ئانكو ژ دەستدانا پرۆسەیەكا پێدڤییە بۆ زانین و تێگەهشتنێ و ڕەوشەنبیرییەكا سووك و سڤك بۆ زانین و تێگەهشتنێ دروست دكت.

11) ديتن ڕۆلێ گۆتارنڤیسان لاواز دكت و پاشی نامینت، چونكو خودانێن پۆست و تویتان… وهتد سەركێشی وەرگرتن، پشتی وەرگری پشكدار دكت ب كۆمێنتەكێ یان لايك یان ئيمۆجييان.

12) ديتنێ؛ بەرهەم و ئەنجامێن پرۆسەیا زانين و تێگەهشتنێ سەقەتكرن؛ چونكو لێبۆكەك پۆستەك فەلسەفی بەلاڤ كت، پتر لایكا دئينت و پتر كارتێكرنێ دكت ژ ئەناليزەكرنا فەيلەسۆفەكی، بۆ زانین ئەو پۆستێ لێبۆكی دزییە یان دەستكاری تێدا كریە.

13) بابەتێن سێكسی و ڕەخنەیا سیاسی كارتێكەرترن ژ بابەتێن هزری و چارەنڤیسساز و ئەو تامساری پتر د لایڤان دا دیارە، كو كەسەكە یێ بەحسێ ژیانا كەسۆكییا مرۆڤەكی دكت و دبتە ترێند و بابەتێ پربینەرترین مژار.

14) هێزا وان د مۆبایلێ دایە كو هەردەم د گەل وانە و دووڤچوونا یاسایی بۆ سەرپێچكاران نینە و هەكەر هەبت ناهێتە تێبینی كرن.

د كۆكا خوە دا ڕەوشەنبیرییا دیتنێ جۆرە مرۆڤەكێ نەزان و تەمبەل ل سەر ئاستێ هزری ئاڤا دكت و ڕەوشەنبیرییا خواندنێ یا ڕەسەنە و پتر خزمەتا گەشەكرنا هزرێ و زانستی دكت و بەرهەمێ وان نڤیسەرێن ڕاستەقینە و خودان وژدان و بەروڤاژی ڕەوشەنبیریا دیتنێ، قارەمانێن لێبۆك دخۆلقینت، كو دبنە نموونە بۆ كەسێن دیتر و هەژمارا یێن وەكی وان زێدەتر دبت و دەستێن ئایدیۆلۆژییا و سیاسەتڤانان پێڤە دیارە و ل هندەك وەلاتان دڤیا ڕەوشەنبیر پشتەڤانییا وان لێبۆك و خودان شیانێن سنووردار بكت؛ چونكو بێدەنگی و نەپشتەڤانیكرنا وان تامساران دژاتییا بازرگان و پشکەکا دەستهەلاتێ یە.