ئەنفال، زاراڤەکێ عەرەبی یە دەربڕینێ ژ رەفتارێن عەربان بەری هاتنا ئیسلامێ دکەت.
ئەنفال، یانی دەستکەفتییێن شەڕی، شەڕ و داگیرکرن و پویڕە و تالانکرن!.
ژ کەڤن دا هۆزێن عەرەبان، کو ل بیابانێن کێم دەرامەت د ژیان، ژبەر برسێ و کێمییا ژێدەرێن ژیانێ، پشتبەستبوون ل سەر شەر و داگیرکرن و تالانکرن و دەستکەفتییێن شەری دكر و د گۆتنە وێ کریارا شەر و تالانکرنێ (ئەنفال)، ئانکو وان هۆزان هەڤدو ئەنفال دکرن، ل هاتنا ئیسلامێ پیرۆزی دا وێ رەفتارێ و پاراست، سورەتا هەشتێ ژ قورئانا پیرۆز ناڤێ وێ (ئەنفال)ـە.
رژێما دکتاتورییا سەدامی ناڤێ کریارێن خۆ یێن جینۆسایدکرنا کوردستانێ کرە ئەنفال داکو داپۆشینەکا ئایینی بدەتە تاوانێن خۆ یێن شەری و تالانکرنێ و خەلکی هاندەن خۆ بکەنە گوری و قوربان بۆ ئارمانجين وان.
ئەنفال ل کوردستانێ ئەو کریارێن لەشکەری یێن رژێما دکتاتورییا سەدامی بوون دژی کوردستانا رزگارکری ژ بوونا ژناڤبرنا ب کۆما خەلکێ کوردستانێ، ئەڤ کریارە ل سەر هەشت قووناغان هاتنە ئەنجامدان، قووناغا ئێکێ ل ٢٢ یێ شواتا سالا ١٩٨٨ێ دەستپێکر و قووناغا هەشتێ و یا دووماهیێ ل ٦ی ئەیلولا ١٩٨٨ێ دووماهی پێ ئینا، د گەروا وێ دا، پتر ژ ١٨٠٠٠٠ کەسا بوونە قوربان و ٤٥٠٠ گوند هاتنە وێرانکرن.
ئەڤ کۆمکوژی یە درێژەدانا وان کۆمکوژییا بوو یێن حکونەتێن عیراقێ ئێک ل دویڤ ئێکێ دژی کوردستانێ ئەنجامداین و ل کریارێن ئەنفالان گەهشتی یە گوپیتکا کۆمکوژییێ و وێرانکرنا کوردستانێ.
دەستپێکا کریارێن کۆمکوژين رێکخستی ل بهارا ١٩٨٧ێ دەستپێکرن، پشتی صەدامێ دکتاتور، تاوانبار عەلی حەسەن مەجید ل ٢٩ی ئادارا ١٩٨٧ێ کرییە بەرپرسێ (مکتب تنظیم الشمال) و هەمی دەستهەلاتێن (القيادة القطرية) و ( مجلس قيادة الثورة) یێن حزبا بەعس بۆ بجهئینانا سیاسەتا بەعسیان ل کوردستانێ پێداین، هەمی دەستگەهێن ئەمنی و لەشکری و ئیداری یێن کوردستانێ ئێخستنە ژێر دەستهەلاتا وی ڤە و پێگیرکرن فەرمانێن وی بجهبینن.
پشتی کۆمەکا هێرشێن بەربەلاڤ دژی دەڤەرێن رزگارکری، تاوانباري ناڤئینای ل 20/6/١٩٨٧ فەرمانەک دا فەیلەقێن ئێک و دو و پێنچ کا چاوا سەرەدەرییێ ل گەل گوندێن کوردستانێ بکەن و هێلا سۆر دانا ل ناڤبەرا گوند و دەڤەرێن رزگارکری و دەڤەرێ داگیرکری، دبێژیت ژ ٢٢ی خزیرانێ و وێڤەتر نابیت هاتن و چوونا گوندان بهێتەکرن و کارێن چاندنێ و پیشەسازی و گیانەوەری لێ قەدەغەکەن، ئەڤە دەڤەرێن شەری نە، تەقە لێکرن ئازادە و هێزێن لەشکری دەم بۆ دەمی و ب شەڤ و رۆژان دەڤەرێ ب توپا و ب سەمتییا و فرۆکەیا بومباران کەن؛ دا پترییا خەلکێن وان دەڤەران ب کوژن، هەر ئێکێ بکەڤیتە بەردەستێ وە بگرن و ڤەکولینێ د گەل دا بکەن و زانیارییان لێ وەرگرن و پاشی یين تەمەنێ وان ١٥ سالی تا ٧٠ سالی بکوژن.
پێشمەرگەیي کوردستانێ بەرسینگا ڤان لێمشتا گرتن و شەرێن مەزن کرن و گەلەک هێرشێن دژمنی شکاندن و نەهێلان سیاسەتا رژێما دکتاتوری سەر بکەڤیت، ئەو بوو پلانا کریارێن ئەنفالان یاکو ژ لایێ سەرۆکاتیا ئەرکانێن لەشکرێ عیراقێ ڤە دانای دژی کوردستانێ بجهئینا، کو دەڤەرێن پارێزگەهێن سلێمانیێ و هەولێر و دهۆکێ و کەرکووک و هندەک ناوچەیێن سەر ب تکریت ڤە بخوڤە گرتن.
هەژی یە بێژین ژ ١٥ی نیسانا ١٩٨٧ێ تا ٢٩ی تەباخا ١٩٨٨ێ رژێما دکتاتوری ٥٤ جاران گوند و دەڤەرێن کوردستانێ کیمیا و ژەهر بارانکرن و قرکرنێن تەڤایی لێکەفتن.
سیاسەتا کۆمکوژییا کوردان هەر ل سەردەمێ چێکرنا دەولەتا عیراقێ هەبوویە و درێژی کێشایە، دەمێ هێزێن لەشکری و ب فرۆکەیێن بەریتانی و حکومەتێن عیراقی ئێک ل دویڤ ئێکێ هێرش دکرنە سەر کوردستانێ، ل سەردەمێ شۆڕشا شێخ مەحموودێ حەفید و شۆڕشێن بارزان و شۆڕشا ئەیلولێ و شۆڕشا گولانێ و سەرهلدانێ و کۆچا ملیۆنی!، ب ناڤودەنگترینێن وان، بۆمبەبارانكرنا قەلادزێ و هەڵەبجە ل ٢٤ و ٢٦ی نیسانا ١٩٧٤ێ و کۆمکوژییا فەیلییان ل ١٩٨٠ێ و کۆمکوژییا بارزانییان ل تیرمەها ١٩٨٣ێ و بۆمبەبارابکرنا کۆمەلگەها زێوە ل خزیرانا ١٩٨٥ێ و کۆمکوژییێن چەندین گوندان ل ساڵا ١٩٨٧ێ و کیمیابارانا هەڵەبجە ل ١٦ی ئادارا ١٩٨٨ێ و کۆمکوژی یێن ئەنفالان ل ساڵا ١٩٨٨ێ و کۆمکوژییێن سەرهەلدانێ و کۆچا ملیۆنی ل ئادارا ١٩٩١ێ.
ئەڤ تاوانە هاتینە پەسەندکرن ژ لایێ دادگەها بلند یا تاوانێن عیراقێ ڤە یا دادگەهکرنا سەرانێن عیراقی یێن بەرپرس ژ وان تاوانان، کو تاوانێن جینۆسایدکرنێ نە، کەفتنە بەر سزایێن یاسایی ب تاوانێن شەری و دژی مرۆڤایەتییێ و براندنا ب کۆم.
پشتی روخاندنا رژێما دکتاتورییا صەدامی ل ساڵا ٢٠٠٣ێ، کۆمەڵا نیشتمانییا عیراقێ یاسایا ژمارە ١٠ یا ساڵا ٢٠٠٥ێ یا دادگەها بلند یا تاوانێن عیراقێ دەرئینا، د ناڤەرۆکا وێ دا دیار دکەت هەر ئێکی تاوانێن کۆمکوژییێ و دژی مروڤایەتیێ و یێن شەری، ئەو کریارێن ئەڤ یاسایە ب تاوان بزانیت ئەنجامدابن پشتی ١٧ی تیرمەها ١٩٦٨ێ، دێ دەنە دادگەهێ و دێ دادگەهکرنا وان ل سەر وان کریارێن تاوانباری هێتە کرن.
رونشتنێن دادگەهکرنێ ل سەر دۆزا ئەنفالان ل ٢١ێ تەباخا ٢٠٠٦ێ هاتنەکرن و دووماهی رونشتنا دادگەهێ ل ٢٤ی خزیرانا ٢٠٠٧ێ بوو، د وی ماوەی دا، ٦١ روونشتن هاتنەکرن، حوکم ل سەر حەفت سەرێن رژێما بەعسییان دەرئینا، دادگەهێ ئەو تاوانێن بەعسییان کرین ب تاوانێن براندنا ب کۆم و تاوانێن دژی مروڤایەتییێ و تاوانێن جەنگی ناساندن و بڕیار دا قەرەبوویا قوربانییێن ڤان تاوانان بهێنە کرن.
بڕیارێن دادگەها بلند یا تاوانێن عیراقێ ژ لایێ ئەنجومەنا نوینەرێن عیراقێ ڤە هاتنە پەسەندکرن ل روونشتنا جڤاتا نوینەران یا ژمارە ٩ ل رۆژا 14/4/٢٠٠٨ێ و سەرۆکاتییا کۆمارا عیراقێ بڕیارا ژمارە ٢٦ یا ساڵا ٢٠٠٨ێ ل ١٠ی ئەیلولا ٢٠٠٨ێ دەرئینا ،کو ب ڤی رەنگی یە :(ئەوا گەلێ کورد ل کوردستانا عیراقێ ژ كوشتارگەهـ و کوشتنا ب کۆم کەتیە بەر ب هەمی پیڤەرا براندنا ب کۆمە).
هۆسا ئەنفالکەرێن کوردستانێ کەفتنە بەر حوکمێن مللەتی و یاسایی و هاتنە سزادان ب مرنێ، و ئەو و دیرۆكا وان یا خویناوی ب رویرەشی و شەرمزاری هاتە نڤیسین و مللەتێ کورد سەرفراز بوو.
مایە لایەنێن پەیوەندیدار کاری ل سەر حکومەتا عیراقێ بکەن، کو قەرەبووکرنا ئەنفالکرییان بکەن، یێن شەهید و بریندار و زیان ڤێکەفتییان و هەمی بەرکەفتییان.