گۆڤارا مەتین گۆڤارا مەتین
سەرنڤیسەر
ل گەل هەلاتنا ئەلندا دیرۆکێ، زمان نە ب تنێ ئامرازەکێ بهەڤگەشتنێ بوویە، بەلکو ئامانەک بوویە بۆ ناسنامێ، تۆمارەک بوویە بۆ بیردانکێ و نەخشەیەک ژی بوویە داکو تاکە کەس خۆ د کۆمێ دا ببینن و دەربڕینێ ژ ژییاتییا خۆ یا رەوشەنبیری و دیرۆکێ پێ بکەن. هەڤبەندی دناڤبەرا زمانی و ناسنامێ، هەڤبەندییەکا گەوهەرییە و مینا تەڤنەکێ ڤەهاندی یێ توندە، کو ب ساناهی ناهێتە هلوەشاندن بێی هێلانا شۆپێن کویر د ناخ و دەروونێ تاکە کەس و کۆمێ دا. زمان نە ب تنێ ئامراز و گەهینەرە بۆ دەربڕینێ، بەلکو بەرجەستەکرنا رەوشەنبیری و کەڤنەشۆپی و بەها و ئەزموونێن جڤاکییە.
دەما مرۆڤ ژ دایک دبیت، زمانێ خۆ یێ ئێکێ نە وەکو پەیڤ ب تنێ وەردگریت، بەلکو زمان بۆ مرۆڤی وەکو خۆدیکەکێ یە، هەر تشتێ د خێزانێ و ژینگەهـی و دیرۆکا نە نڤیسایی دا تێدا رەنگڤەددەت. ژ تۆنا دەنگێ دایکێ و ژ ناڤکرنا تشتان و چیرۆک و چیڤانۆکێن میللی، هەستێ هەر تاکە کەسەکی بۆ نیاسینا هوندڕێ خۆ و ناسنامەیا خۆ زمان ئاڤا دبیت. لەوڕا، زمان پێکهاتەکێ ناسنامێ نینە بەلکو ب شێوەیێ زارەکی ناسنامە ب خۆ یە. بێی زمانی، مرۆڤ نەشێت ژ هەست و رامانا تێگەهێ ژییاتیێ بگەهیت، یان د چارچووڤەیێ کۆمی دا دەربڕینێ ژ خۆ بکەت و ببیتە خۆدان کەسیەتییا خۆ.
زمان هەلگرێ ناسنامێ یە
زمان یادگاریێن هەڤپشک یێن کۆمێ دپارێزێت؛ چونکی هەر گۆتن و پەندەکا میللی، هەر پەیڤ و ئیدیۆمەک، چەند یا لوکاڵ ژی بیت، دیرۆک و جینات و ساخلەتێن ئەزموونێن هەڤپشک و میتۆدێن هزرکرنێ و نێڕێنێن بۆ ژیانێ و مرنێ و پیرۆزی و شێوەیێ ژیارا رۆژانە یێن وی کۆمێ د خۆ دا دهەلگریت. ژ بەر ڤی ئەگەری، نەمانا هەر زمانەکی یان لاوازبوونا وی، بێی ئێک و دو هەلوەشاندنا ناسنامێ یە و گوهۆڕینا سەنتا ژییاتیێ یە بەر ب ئاراستەیەکا دی. دەما نەتەوەیەک زمانێ خۆ وندا دکەت، ئەو نە ب تنێ ئامرازێ ئاخڤتنێ ژ دەست ددەت، بەلکو ل گەل وێ ونداکرنێ، هەستکرنا خۆ ب خۆدێ خۆ و تایبەتمەندیێن هەبوونا خۆ و جهـ و وارگەهێ خۆ ژی ژ دەست ددەت.
ژ بەرچاڤترین گرۆڤ ل سەر ڤی چەندێ ئەوە، کو داگیرکەران ل دێژاهییا دیرۆکێ، بزاڤا سەپاندنا زمانێ خۆ ب سەر مللەتێن داگیرکری کرییە، چونکی ب سەرداگرتنا زمانی، گاڤا ئێکێ یە ژ بۆ بسەرداگرتن و کونترۆلکرنا رەوشەنبیرییا مللەتێ بندەسکری، پاشڕا ژی بهوژاندن و ئەسمیلەکرنا ناسنامەیا نشتیمانی ونەهێلانا مۆرکێن نەتەوەیی د قالبێن نوی دا؛ داکو خزمەتا بەرژەوەندییا داگیرکاریێ بکەن. ل ڤێرە، دەما زمان یێ خۆڕاگر بیت، دبیتە ئامرازێ بەرخۆدانێ، چونکی دێ گرێدانا مللەتی ب بنیات و ئەرد وئیرادەیا وی خورت کەت و ئەو مللەت دێ ژ گەفا ژ ناڤچوونێ هێتە پاراستن.
مرۆڤ پێکڤە د ناڤ ژینگەها خۆ دا، ب زمانێ هەستێ ب ژییاتیێ دکەن. مەرەم ژ ژییاتیێ، نە نزیکبوونا جوگرافی و رەگەزییە، بەلکو هەستەکێ کویرە، بۆ نموونە: د جڤاکێ دا، کو زمانێ داییک تێدا یێ پەراوێزکری بیت و زمانێ داگیرکەر یێ سەردەست بیت، دبینین، کو تاکێن وی جڤاکی د نەهەڤسەنگییەکا دەروونی و شیزۆفرینیایەکا رەوشەنبیری دا دژین، چونکی ئەو زمانێ رۆژانە بکار دئینن، رەنگڤەدانا ویژدان و روح ناخێ وان ناکەت، هەتا ئەگەر خۆ ب سەرڤە ژی نە بەن و وەکو دیفاکتو زمانێ داگەرکەر ل سەر خۆ ب پەژرینن ژی، باندۆرا ئەوێ شیزوفرینیایا رەوشەنبیری دێ هەر ل سەر وان مینیت و دی هەرتم خۆ کێم بینن و نەشێن خۆ گێلە بکەن و هندی د ژیانی دا ماینە، دێ هندەکا ل خۆ زڤڕینێ د واندا مینیت و دەما ئەو گاڤ هات، دێ کراسێ زمانێ ل سەر هاتییە سەپاندن هاڤیژیت و کراسی زمانێ خۆ یێ رەسەن کەتە بەرخۆ.
ل ڤێرە، پاراستنا زمانێ داییک یێ هەر مللەتەکی، رەنگەکێ ژییاتی و هەبوونی یە. زمان، ئامرازەکە، ژ بلی کو ئامرازێ تێکگەهشتن و بهەڤگەهشتنێ بیت، هەستەکە دناخێن مرۆڤی دا رەهـێن خۆ هەنە و دیرۆکەکا دویر و درێژ ل خۆ دگریت و هەر نەتەوەیەکی ژ یێن دی جودا دکەت، لەوڕا بەڕەڤانیکرن ژ زمانی، بەڕەڤانیکرنە ژ هەبوون و پاشەڕۆژێ.
ل جڤاکێن فرە نەتەوە و زمان و رەوشەنبیری، زمان رۆلەکێ هەستیار دبینیت ل دروستکرنا وێنەیێ پێکڤەژیانێ و جوداهییان. دەما هەر پێکهاتەکا جڤاکی مافێ فێرکرن و پەروەردێ ب زمانێ خۆ هەبیت، ئەڤ چەندە نابیتە ئەگەر ژ بۆ دابەشبوونێ، بەلکو دبیتە دانپێدان ب ناسنەمەیێن هەڤدو و د ئەنجام دا جڤاکەکێ هەڤسەنگ دێ ئاڤا بیت، کو هەر تاکە کەسەک خۆ تێدا ببینیت و هەستێ ب هەبوونا خۆ بکەت، بەلێ دەما ئێک زمان دهێتە سەپاندن و دبیتە پیڤەرێ ژییاتیێ بۆ وی نشتیمانی، دێ ل نک پێکهاتەیێن، کو زمانێن وان یێن قەدەغەکری و لاوەکی بن، هەستی پەراوێزکرنێ و روحا بەرخۆدانێ پەیدا بیت.
